{"id":30871,"date":"2011-01-19T22:31:24","date_gmt":"2011-01-20T03:31:24","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=30871"},"modified":"2011-01-19T22:54:18","modified_gmt":"2011-01-20T03:54:18","slug":"po-co-nam-polska-prof-andrzej-nowak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=30871","title":{"rendered":"Po co nam Polska? – Prof. Andrzej Nowak<\/em>"},"content":{"rendered":"

Imperia potykaj\u0105 si\u0119 o Polsk\u0119<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

Po co jest Polska? Na to pytanie odpowiada\u0107 mo\u017cna w dw\u00f3ch jakby porz\u0105dkach. W jednym zastanawiamy si\u0119 nad tym, na co Polska, na co Ojczyzna jest nam, do czego nam jest potrzebna. W drugim mo\u017cemy zmierzy\u0107 si\u0119 z trudniejsz\u0105 jeszcze kwesti\u0105: na co Polska jest nie nam tylko, ale \u015bwiatu, innym ludziom, mo\u017ce Bogu?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Spr\u00f3bujmy zacz\u0105\u0107 od \u0142atwiejszego zadania.
\r\n Na odbywaj\u0105cym si\u0119 jesieni\u0105 w Warszawie V Kongresie Obywatelskim, organizowanym przez Jana Szomburga, mia\u0142em okazj\u0119 przys\u0142uchiwa\u0107 si\u0119 wypowiedziom przedstawicieli \u015brodowisk, kt\u00f3re od poj\u0119cia narodu, a nawet od poczucia patriotyzmu dystansuj\u0105 si\u0119 stanowczo. Jeden z nich, reprezentant radykalnie lewicowego pisma „Krytyka Polityczna”, zadeklarowa\u0142 wprost, \u017ce na d\u017awi\u0119k Mazurka D\u0105browskiego \u017cadnych wzrusze\u0144 nie odczuwa, a z ka\u017cdym odrodzeniem Polski ma wra\u017cenie, \u017ce jest nam gorzej, poniewa\u017c za ka\u017cdym razem zmniejsza si\u0119 „pluralizm” zamieszkuj\u0105cego j\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa. Jednocze\u015bnie jednak z pasj\u0105 podj\u0105\u0142 krytyk\u0119 polityki PO skierowanej przeciwko „ludziom starszym, gorzej wykszta\u0142conym, mieszkaj\u0105cym na wsi”. W imi\u0119 lewicowego etosu zadeklarowa\u0142 solidarno\u015b\u0107 z tymi, kt\u00f3rzy s\u0105 w Polsce poddani takiemu niesprawiedliwemu, pogardliwemu ostracyzmowi. Zapyta\u0142em go wtedy – dlaczego interesuje go niesprawiedliwo\u015b\u0107 w Polsce, skoro \u017cadnych emocji Polska sama w nim nie budzi? Dlaczego nie wyjedzie nie\u015b\u0107 pomoc upo\u015bledzonym, realizowa\u0107 sw\u00f3j etos lewicowy gdzie\u015b na Sri Lank\u0119 czy do Afryki, gdzie n\u0119dzy i niesprawiedliwo\u015bci i potrzebuj\u0105cych pomocy jest przecie\u017c nie mniej ni\u017c pod Garwolinem? Co go wi\u0105\u017ce z tym miejscem? Odpowiedzia\u0142 wtedy dwoma argumentami: „bo ka\u017cdy jest sk\u0105d\u015b”, „bo tu s\u0105 moje groby” (tj. groby bliskich).<\/p>\r\n\r\n

Inna przedstawicielka „m\u0142odych, wykszta\u0142conych, z wielkich miast” opowiedzia\u0142a na tym samym Kongresie o sytuacji swojej i wielu sobie podobnych – robi\u0105cych szybkie kariery w Warszawie (Wroc\u0142awiu, Krakowie, Gda\u0144sku…), ale pozostawiaj\u0105cych swoich rodzic\u00f3w czy dziadk\u00f3w w „innym \u015bwiecie”, gdzie\u015b na „prowincji”, w ma\u0142ym miasteczku czy na wsi, z kt\u00f3rej pochodz\u0105. Troch\u0119 si\u0119 wstydz\u0105 tych korzeni, ale przecie\u017c czuj\u0105 \u017cyw\u0105 wi\u0119\u017a z tymi rodzicami, dziadkami, chcieliby utrzyma\u0107 z nimi, z ich \u015bwiatem, jak\u0105\u015b ni\u0107 porozumienia. Zachowa\u0107 albo odnale\u017a\u0107 wsp\u00f3lny j\u0119zyk.
\r\n Wtedy pomy\u015bla\u0142em, \u017ce jest w tych dw\u00f3ch szczerych relacjach jaki\u015b bolesny problem – problem ojczyzny. To nie jest tylko problem Polski, ale dotyka r\u00f3wnie\u017c zapewne wielu Niemc\u00f3w, Francuz\u00f3w, Du\u0144czyk\u00f3w czy Hiszpan\u00f3w, kt\u00f3rzy stali si\u0119 we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie turystami, jednak czuj\u0105 gdzie\u015b w sobie dramat utraconej ojczyzny. Ciesz\u0105 si\u0119 z wolno\u015bci turysty, dzi\u015b studiuj\u0105 tu, jutro tam, w\u0119druj\u0105 w poszukiwaniu pracy i przyjemno\u015bci po r\u00f3\u017cnych krajach, do niczego jakby nieprzywi\u0105zani. Ale czego\u015b im brak, co\u015b im, przynajmniej od czasu do czasu, doskwiera. Co?<\/p>\r\n\r\n

To w\u0142a\u015bnie, o czym m\u00f3wili m\u0142odzi uczestnicy wspomnianego Kongresu, a co ju\u017c dwie\u015bcie lat temu opisa\u0142 bardzo precyzyjnie pewien niemiecki poeta, za\u015b uwieczni\u0142 w swej pie\u015bni Franciszek Schubert. To pie\u015b\u0144 o w\u0119drowcu – w\u0119drowcu, kt\u00f3ry t\u0119skni za domem, za ojczyzn\u0105. „Wo bist du, mein geliebtes Land (…)\/ Wo meine Toten auferstehn,\/ Das Land, das meine Sprache spricht,\/ O Land, wo bist du?” – Gdzie jeste\u015b, ukochany Kraju?\/ Gdzie moi zmarli zmartwychwstaj\u0105\/ Kraju, gdzie moja mowa m\u00f3wi (gdzie m\u00f3wi si\u0119 moim j\u0119zykiem)\/ O, gdzie jeste\u015b, Kraju?
\r\n Tak, to jest w\u0142a\u015bnie t\u0119sknota za grobami naszych zmar\u0142ych, do kt\u00f3rych wracamy w poczuciu pewnej ci\u0105g\u0142o\u015bci, pewnej wsp\u00f3lnoty, kt\u00f3rej cz\u0119sto nie daje nam tera\u017aniejszo\u015b\u0107. To jest t\u0119sknota za swoim j\u0119zykiem – tym, kt\u00f3rym mo\u017cemy si\u0119 porozumie\u0107 z naszymi bliskimi. T\u0119sknot\u0119 tak\u0105 mo\u017ce zaspokoi\u0107 tylko powr\u00f3t do Ojczyzny.
\r\n Powinni\u015bmy naszym zagubionym „w\u0119drowcom” pomaga\u0107 j\u0105 odnale\u017a\u0107.<\/p>\r\n\r\n

To zadanie nie\u0142atwe, wymaga ono bowiem odbudowy \u017cywej pami\u0119ci, a raczej poczucia osobistego uczestnictwa w tej wspania\u0142ej historii, kt\u00f3ra stanowi\u0142a dot\u0105d o zachowaniu wi\u0119zi mi\u0119dzy prze\u017cyciem indywidualnej wolno\u015bci i poczuciem odpowiedzialno\u015bci za dobro wsp\u00f3lne, za Polsk\u0119. Andrzej Kijowski opisa\u0142 kiedy\u015b prosto potrzeb\u0119 tej historii, kt\u00f3ra przechowuje podanie o „dobrym Naczelniku” i „niez\u0142omnych rycerzach”, odnawiaj\u0105c je, nadaj\u0105c im nowe imiona w ka\u017cdym pokoleniu: „To potrzeba istnienia sfery, kt\u00f3ra wobec wszelkich przemian ostanie si\u0119 bez zmian, potrzeba zachowania w\u0142a\u015bnie tego, co Polak kocha, co jest dla niego obrazem ojczyzny. Jest on ciekaw zmian i ciekaw \u015bwiata i \u0142atwo adaptuje si\u0119 do nowego \u017cycia, ale tylko pod tym warunkiem, \u017ce b\u0119dzie mia\u0142 do czego wr\u00f3ci\u0107 i raz jeszcze prze\u017cy\u0107 to, co by\u0142o, jeszcze raz wst\u0105pi\u0107 do tej samej rzeki. Musi to mie\u0107, a je\u015bli nie ma, nic nie kocha, niczemu si\u0119 nie po\u015bwi\u0119ca, nic nie ceni i wszystko wok\u00f3\u0142 siebie niszczy”.<\/p>\r\n\r\n

Jak odnowi\u0107 t\u0119 sfer\u0119 po latach jej dewastacji przez komunizm i jego „transformacje”? Kiedy w roli „dobrego Naczelnika” udaje si\u0119 obsadzi\u0107 gen. Jaruzelskiego; kiedy poj\u0119cie niez\u0142omno\u015bci kojarzone jest powszechnie ze starcz\u0105 skleroz\u0105? Kiedy wszelkie odwo\u0142ania do narodowej tradycji s\u0105 traktowane jako objaw gro\u017anej choroby, za\u015b odniesienia do narodowej martyrologii s\u0105 po prostu o\u015bmieszane, a jej warto\u015b\u0107 kwestionowana zasadniczo przez tych, kt\u00f3rzy twierdz\u0105 – coraz bardziej otwarcie – \u017ce racje by\u0142y r\u00f3wno roz\u0142o\u017cone pomi\u0119dzy tych, kt\u00f3rzy strzelali w ty\u0142 g\u0142owy, i tych, do kt\u00f3rych strzelano?<\/p>\r\n\r\n

Zadanie nie jest \u0142atwe. Ale historia potrafi przyj\u015b\u0107, niestety, bardzo brutalnie, z pomoc\u0105. Tak jest w\u0142a\u015bnie dzi\u015b. W dniu opublikowania raportu Anodiny – Burdenki trudno nie zaduma\u0107 si\u0119 nad tym: po co jest Polska? Jaka jest jej rola – obok rosyjskiego, wci\u0105\u017c si\u0119 odnawiaj\u0105cego imperium, w s\u0142abn\u0105cej duchowo ju\u017c od wiek\u00f3w Europie?<\/p>\r\n\r\n

Historia Polski nie sko\u0144czy\u0142a si\u0119 jeszcze, a wtedy dopiero, kiedy zostanie postawiona kropka w tym dziejowym zdaniu, jakie pisze polska wsp\u00f3lnota, jego sens ujawni si\u0119 do ko\u0144ca. Teraz jednak, w tym dniu, zdaje mi si\u0119, \u017ce Polska jest, a w ka\u017cdym razie bywa cz\u0119sto w swej historii po to, \u017ceby przeszkadza\u0107 imperiom. Pot\u0119\u017cne si\u0142y z\u0142a, jakie skupiaj\u0105 si\u0119 w imperialnej ambicji panowania nad innymi, poniewierania s\u0142abszymi, od ponad 300 lat potykaj\u0105 si\u0119 o Polsk\u0119.<\/p>\r\n\r\n

Tak by\u0142o pod Wiedniem w 1683 roku, kiedy imperialna pycha zaprowadzi\u0142a tam zielony sztandar padyszacha. Tak sta\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c ostatecznie z imperium Katarzyny i Miko\u0142aj\u00f3w. Przez ponad 140 lat stara\u0142o si\u0119 ono wch\u0142on\u0105\u0107 ogromn\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 (dok\u0142adnie 82 procent) Rzeczypospolitej – i zad\u0142awi\u0142o si\u0119 ostatecznie tym k\u0105skiem. Przyk\u0142ad polskiej niezgody na zniewolenie, polskiej walki o narodow\u0105 wolno\u015b\u0107, przyk\u0142ad, kt\u00f3rego symbolami byli konfederaci barscy, Ko\u015bciuszko, powsta\u0144cy 1830 roku, powsta\u0144cy styczniowi, a\u017c do Pi\u0142sudskiego – rozsadzi\u0142 w ko\u0144cu pa\u0144stwo car\u00f3w eksplozj\u0105 ruch\u00f3w od\u015brodkowych w I wojnie \u015bwiatowej.<\/p>\r\n\r\n

Bez por\u00f3wnania gorsze od Rosji car\u00f3w imperium sowieckie chcia\u0142o nad trupem II Rzeczypospolitej poda\u0107 r\u0119k\u0119 r\u00f3wnemu sobie partnerowi: III Rzeszy. Porozumia\u0142y si\u0119 tylko na chwil\u0119 – kt\u00f3rej symbolami sta\u0142y si\u0119 Katy\u0144 i niemiecka akcja AB, a potem, raz jeszcze los Powstania Warszawskiego. Zwyci\u0119skie imperium sowieckie rozci\u0105gn\u0119\u0142o swoje panowanie po Berlin, Prag\u0119, Budapeszt i Sofi\u0119. Za zgod\u0105 imperi\u00f3w Zachodu wydan\u0105 w Ja\u0142cie.<\/p>\r\n\r\n

Polska niezgoda na zniewolenie zn\u00f3w jednak dawa\u0142a o sobie zna\u0107: w 1956, 1966, 1968, 1970, 1976 i w ko\u0144cu w 1979 roku, w czasie pierwszej pielgrzymki Jana Paw\u0142a II do Ojczyzny i w zasianym przez ni\u0105, a wzros\u0142ym rok p\u00f3\u017aniej wielkim ruchu „Solidarno\u015bci”. Namiestnik imperium m\u00f3g\u0142 jeszcze narzuci\u0107 stan wojny w polskiej prowincji, ale imperium by\u0142o ju\u017c nieodwo\u0142alnie podwa\u017cone przez ruch polskiej niezgody. I run\u0119\u0142o.<\/p>\r\n\r\n

\u0179adne zwyci\u0119stwo nie jest tutaj ostateczne. Imperialna arogancja odradza si\u0119 i zaprasza do przyj\u0119cia jej logiki – logiki si\u0142y dyktuj\u0105cej sw\u0105 wol\u0119 s\u0142abszym. Zaprasza do przyj\u0119cia tej logiki swoich tradycyjnych partner\u00f3w – na Zachodzie, kt\u00f3ry raz jeszcze wycofuje si\u0119 ze swych moralnych deklaracji i zasad. Zn\u00f3w w Polsce ujawnia si\u0119 ta arogancja, ta pycha ze szczeg\u00f3ln\u0105 brutalno\u015bci\u0105, kt\u00f3rej imi\u0119 dzi\u015b nadaje genera\u0142 Tatiana Anodina.<\/p>\r\n\r\n

Polska jest po to, \u017ceby t\u0119 pych\u0119 obna\u017cy\u0107 i ostatecznie ukara\u0107 – wezwaniem do sprzeciwu, wezwaniem do prawdy. To bardzo ambitna rola. Dla tych, kt\u00f3rzy nie chc\u0105 tylko p\u0142yn\u0105\u0107 z pr\u0105dem. Szukajmy ich w\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3rzy t\u0119skni\u0105 dzi\u015b za swoj\u0105 ojczyzn\u0105.<\/p>\r\n\r\n

Prof. Andrzej Nowak<\/strong><\/em><\/p>\r\n\r\n

12 I 2011 r.<\/p>\r\n\r\n

Autor jest historykiem, wyk\u0142adowc\u0105 na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim, redaktorem naczelnym dwumiesi\u0119cznika „Arcana”.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Imperia potykaj\u0105 si\u0119 o Polsk\u0119 Po co jest Polska? Na to pytanie odpowiada\u0107 mo\u017cna w dw\u00f3ch jakby porz\u0105dkach. W jednym zastanawiamy si\u0119 nad tym, na co Polska, na co Ojczyzna jest nam, do czego nam jest potrzebna. W drugim mo\u017cemy zmierzy\u0107 si\u0119 z trudniejsz\u0105 jeszcze kwesti\u0105: na co Polska jest nie nam tylko, ale \u015bwiatu, […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[98],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30871"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=30871"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30871\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=30871"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=30871"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=30871"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}