Polskie s\u0142u\u017cby rodzi\u0142y si\u0119 w niekorzystnych warunkach. Stacjonuj\u0105ca w Polsce Armia Czerwona utrzymywa\u0142a w swoich bazach oficer\u00f3w odpowiedzialnych za wywiad. Liczny sztab rosyjskich wojskowych, nieb\u0119d\u0105cy pod \u017cadn\u0105 kontrol\u0105 ze strony Polski, stacjonowa\u0142 pod Warszaw\u0105 i maj\u0105c odpowiedni sprz\u0119t m\u00f3g\u0142 kontrolowa\u0107 to, o czym m\u00f3wi si\u0119 w stolicy Polski. Radzieckie wojska zabezpiecza\u0142y odwr\u00f3t Armii Czerwonej z by\u0142ej NRD jednak ich liczba by\u0142a stanowczo za du\u017ca w stosunku do potrzeb przy tego typu operacjach wojskowych. Jak stwierdzi\u0142 dyrektor biura ministra ON Grzegorz Kostrzewa- Zorba: \u201eW Rembertowie pod Warszaw\u0105 stacjonuje olbrzymia rosyjska jednostka \u0142\u0105czno\u015bci. Pi\u0119tna\u015bcie kilometr\u00f3w od centralnych instytucji w\u0142adzy RP! A doprawdy Rembert\u00f3w nie le\u017cy na \u017cadnym szlaku tranzytowym\u201d. Jak twierdzi\u0142 w r\u00f3\u017cnych wywiadach Koz\u0142owski: \u201ePoprzednik Kiszczaka, minister Milewski, wpu\u015bci\u0142 STASI do Polski, zezwalaj\u0105c na prac\u0119 operacyjn\u0105, czyli tworzenie agentury w Polsce. Bez kontroli, co jest wbrew zasadom sztuki\u201d.W lutym 1990 roku ORMO zosta\u0142o zast\u0105pione przez Stowarzyszenie Wspierania Porz\u0105dku Publicznego, kt\u00f3re od razu dosta\u0142o pozwolenie MSW na handel broni\u0105, a niekt\u00f3re mieszkania operacyjne oddano Stowarzyszeniu. Pozosta\u0142o\u015bci\u0105 po systemie komunistycznym by\u0142a r\u00f3wnie\u017c siatka tajnych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w, kt\u00f3rych badacz PRL szacuje na 79 tys.<\/p>\r\n\r\n
Nie wszyscy tak negatywnie patrz\u0105 na pocz\u0105tku prac s\u0142u\u017cb specjalnych w Polsce. Dla Janusza Zemke wycofywanie si\u0119 wojsk rosyjskich stwarza\u0142o mo\u017cliwo\u015bci werbunkowe. Jako specjalista od spraw s\u0142u\u017cb specjalnych stwierdzi\u0142: \u201eByli\u015bmy w do\u015b\u0107 dobrej sytuacji na pocz\u0105tku lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, kiedy to kilkaset \u017co\u0142nierzy i oficer\u00f3w rosyjskich wycofywa\u0142o si\u0119 z Europy \u015arodkowej i Wschodniej do Rosji. Byli wtedy w du\u017cym stopniu niepewni przysz\u0142ego bytu, dolar mia\u0142 swoj\u0105 warto\u015b\u0107 i ma tam na ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie dalej. Jestem przekonany, \u017ce nasze s\u0142u\u017cby to wykorzysta\u0142y\u201d.<\/p>\r\n\r\n
Pierwszymi lud\u017ami, kt\u00f3rym pozwolono przegl\u0105da\u0107 akta S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa cz\u0119sto byli tajnymi wsp\u00f3\u0142pracownikami. W 1990 tak zwana komisja Michnika uzyska\u0142a pozwolenie na wgl\u0105d do dokument\u00f3w SB. Jednym z jej cz\u0142onk\u00f3w by\u0142 prof. Jezy Holzer. W 2005 roku wysz\u0142a na jaw notatka, wed\u0142ug kt\u00f3rej \u201ew styczniu 1965 r. Departament I MSW pozyska\u0142 J. Holzera na zasadzie dobrowolno\u015bci na TW\u201d. Profesor t\u0142umaczy\u0142, i\u017c by\u0142 \u201ekonsultantem\u201d w bezpiece w sprawach niemieckich<\/p>\r\n\r\n
Opr\u00f3cz tego, zgodnie z ustawa o UOP, wraz z przyj\u0119ciem do Urz\u0119du byli funkcjonariusze SB utrzymali ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 w sta\u017cu pracy, a co za tym idzie i przywileje. Niestety mimo ci\u0105g\u0142o\u015bci w zatrudnieniu byli funkcjonariusze nie zabrali ze sob\u0105 dokument\u00f3w SB. W przygotowanym przez Wydzia\u0142 Studi\u00f3w MSW dla premiera Olszewskiego raporcie mo\u017cemy przeczyta\u0107: \u201eWed\u0142ug wiarygodnych zezna\u0144 funkcjonariuszy, przed zniszczeniem akt operacyjnych w Wydziale XI Departamentu I MSW, sporz\u0105dzono ich streszczenia, a nast\u0119pnie ukszta\u0142towane w ten spos\u00f3b informacje przelano na dyskietki komputerowe i oddano prze\u0142o\u017conym. Nie wiadomo, kto obecnie dysponuje zmagazynowan\u0105 na dyskietkach wiedz\u0105. Gen. Jaruzelski, Kiszczak, Po\u017coga, Bu\u0142a, a mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c KGB i GRU?. Wydzia\u0142owi Studi\u00f3w znane s\u0105 nazwiska oficer\u00f3w Zarz\u0105du Wywiadu UOP, posiadaj\u0105cych wiedz\u0119 o dalszych losach dyskietek. Wszyscy uchylaj\u0105 si\u0119 od udzielenia jakichkolwiek informacji na ten temat.\u201d<\/p>\r\n\r\n
Operacja niszczenia akt nie mia\u0142o charakteru chaotycznego. Jak powiedzia\u0142 pose\u0142 Okrzesik: \u201eNiszczenie akt wojskowych i policyjnych s\u0142u\u017cb specjalnych zacz\u0119\u0142o si\u0119 na terenie ca\u0142ego bloku wschodniego mniej i wi\u0119cej w tym samym czasie. Mo\u017cna podejrzewa\u0107, \u017ce w sensie og\u00f3lnym operacj\u0119 i t\u0119 nadzorowa\u0142o KGB. Dysponujemy informacjami, \u017ce przed zniszczeniem akta by\u0142y mikrofilmowane. Wiele wskazuje, \u017ce mog\u0105 znajdowa\u0107 si\u0119 poza granicami kraju. Niewykluczone, \u017ce gdzie\u015b tam istnieje kompletne archiwum WSW, do kt\u00f3rego nie mamy dost\u0119pu. Znajduj\u0105 si\u0119 w nim m.in. teczki wszystkich informator\u00f3w kontrwywiadu wojskowego. Nie potrzebuj\u0119 wyja\u015bnia\u0107, co mo\u017ce to oznacza\u0107 punkty widzenia bezpiecze\u0144stwa pa\u0144stwa\u201d. Raport Wydzia\u0142u Studi\u00f3w MSW zaznacza, i\u017c: \u201eLikwidowano przede wszystkim:<\/p>\r\n\r\n
-dokumenty dotycz\u0105ce ludzi i \u015brodowisk bezpo\u015brednio zwi\u0105zanych z kontraktem \u201eokr\u0105g\u0142ego sto\u0142u\u201d (tzw. konstruktywna opozycja),<\/p>\r\n\r\n
-materia\u0142y dotycz\u0105ce Ko\u015bcio\u0142a katolickiego,<\/p>\r\n\r\n
-materia\u0142y mog\u0105ce naprowadzi\u0107 na \u015blad warto\u015bciowej agentury, uplasowanej wysoko w strukturach opozycji,<\/p>\r\n\r\n
-materia\u0142y dotycz\u0105ce spraw szczeg\u00f3lnie kompromituj\u0105cych dla dawnego kierownictwa MSW i PRL, \u015bwiadcz\u0105cych o ich przest\u0119pczej dzia\u0142alno\u015bci,<\/p>\r\n\r\n
-wszelkie dokumenty z akt personalnych funkcjonariuszy MSW, kt\u00f3re mog\u0142yby uchodzi\u0107 za kompromituj\u0105ce w oczach nowego kierownictwa\u201d.<\/p>\r\n\r\n
Sprawa tajnych agent\u00f3w dzia\u0142aj\u0105cych w \u017cyciu publicznym b\u0119dzie si\u0119 ci\u0105g\u0142a przez ca\u0142y czas trwania UOP. Jest du\u017ce prawdopodobie\u0144stwo, i\u017c ma to zwi\u0105zek z tajn\u0105 misj\u0105, jak\u0105 wykona\u0142 szef KGB Kriuczkow, do premiera Mazowieckiego. By\u0142 on pierwszym cudzoziemcem rozmawiaj\u0105cym z solidarno\u015bciowym premierem. Jaros\u0142aw Kaczy\u0144ski p\u00f3\u017aniej tak opisywa\u0142 zachowanie Mazowieckiego po spotkaniu: \u201ePo rozmowie z Kriuczkowem zapyta\u0142em Mazowieckiego o jej przebieg, a on mi odpowiedzia\u0142, \u017ce opowie to bezpo\u015brednio Wa\u0142\u0119sie. Ambroziak powiedzia\u0142 mi potem, \u017ce z rozmowy Mazowiecki wyszed\u0142 ca\u0142y spocony i zaraz poszed\u0142 na d\u0142ugi spacer\u201d. Zybertowicz w tej sprawie pytanie czy zadaniem Kriuczkowa by\u0142o tylko zbadanie gruntu, czy raczej postawi\u0142 on stronie solidarno\u015bciowej warunki. Powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na \u015brodowisko KPN-owskie z Torunia, Zybertowicz uwa\u017ca, i\u017c Kriuczkow \u017c\u0105da\u0142 od Mazowieckiego, aby ten nie podejmowa\u0142 \u017cadnych dzia\u0142a\u0144 przeciw rosyjskim agentom.<\/p>\r\n\r\n
Podleg\u0142o\u015b SB wobec Moskwy wynika\u0142a mi\u0119dzy innymi z faktu przynale\u017cno\u015bci do systemu SOUD. By\u0142 to \u201epo\u0142\u0105czony system rozpoznania przeciwnika. Jego central\u0105 by\u0142a Moskwa. Gromadzono tam i opracowywano dane dotycz\u0105ce wszystkiego, co kwalifikowano jako zagro\u017cenie dla systemu\u201d.O istnieniu takiego systemu wspomina r\u00f3wnie\u017c raport Wydzia\u0142u Studi\u00f3w MSW dla premiera Olszewskiego, gdzie czytamy: \u201eJaskrawym przyk\u0142adem, \u015bwiadcz\u0105cym o spe\u0142nianiu podrz\u0119dnej roli tajnych s\u0142u\u017cb PRL w stosunku do s\u0142u\u017cb sowieckich tak\u017ce po 1956 r., jest tzw. Po\u0142\u0105czony System Ewidencji Danych o przeciwniku (PSED) – komputerowy system zbierania informacji o osobach (cudzoziemcach i w\u0142asnych obywatelach) oraz organizacjach uznanych za wrogie dla obozu pa\u0144stw komunistycznych, pozostaj\u0105cych w sferze zainteresowa\u0144 jednostek operacyjnych. Sygnatariusze porozumienia PSED zobligowani byli do przekazywania danych do centrali w Moskwie raz na dwa tygodnie. Chodzi\u0142o tu o informacje, kt\u00f3re przez s\u0142u\u017cby pa\u0144stw niepodleg\u0142ych s\u0105 szczeg\u00f3lnie chronione. W systemie PSED rejestrowano tak\u017ce osoby zajmuj\u0105ce si\u0119 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 opozycyjn\u0105. Informacje o rejestrowanej osobie przekazywane do Moskwy, charakteryzowa\u0142y si\u0119 wysokim stopniem szczeg\u00f3\u0142owo\u015bci. Opr\u00f3cz danych personalnych zawiera\u0142y tak\u017ce charakterystyki psychologiczne, opis stanu maj\u0105tkowego i szczeg\u00f3\u0142owe informacje o rodzinie. System dzia\u0142a\u0142 od 1978 r\u201d.<\/p>\r\n\r\n
Minister spraw wewn\u0119trznych Kiszczak, przed powo\u0142aniem UOP, wyda\u0142 specjalne zarz\u0105dzenie nr 00102 z 9 grudnia 1989 roku. Minister okre\u015bli\u0142 w nim zakres dzia\u0142alno\u015bci operacyjnej SB, w kt\u00f3rym jest mowa o tym, i\u017c SB \u201ezajmuje si\u0119 ochron\u0105 konstytucyjn\u0105 porz\u0105dku prawnego Pa\u0144stwa.\u201d SB mog\u0142o r\u00f3wnie\u017c podj\u0105\u0107 czynno\u015bci operacyjek wobec os\u00f3b, \u201eco, do kt\u00f3rych istnieje prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce mog\u0105 podj\u0105\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 godz\u0105c\u0105 w konstytucyjny porz\u0105dek pa\u0144stwa\u201d. Zapis ten zast\u0105pi\u0142 pochodz\u0105cy jeszcze z 1970 roku zarz\u0105dzenie. W nowym zast\u0105piono osobowe \u017ar\u00f3d\u0142a informacji z \u201etajny wsp\u00f3\u0142pracownik\u201d na \u201eosoba informuj\u0105ca\u201d i \u201ekonsultant\u201d. Warto wspomnie\u0107 o tym dokumencie, bowiem w pierwszym okresie dzia\u0142alno\u015bci UOP, to w\u0142a\u015bnie on stanowi\u0142 podstaw\u0119 jego dzia\u0142ania.<\/p>\r\n\r\n
Zanim nast\u0105pi\u0142a weryfikacja funkcjonariuszy SB, kierownictwo resortu dokona\u0142o reorganizacji SB, w celu zmniejszenia stanu liczebnego przed czyhaj\u0105cymi ich reform\u0105. Z blisko 24 tys. funkcjonariuszy SB w po\u0142owie 89 roku liczba za zmniejszy\u0142a si\u0119 w przeci\u0105gu p\u00f3\u0142 roku do 3, 5 tys. Zmieniaj\u0105ce si\u0119 realia w Polsce sk\u0142oni\u0142y niekt\u00f3rych funkcjonariuszy do zmiany miejsca pracy. Na przyk\u0142ad gen. Zbigniew Pudysz, wiceminister SW, odszed\u0142 na stanowisko adwokata. Nie zawsze jednak by\u0142y to decyzje indywidualne. Specjalny Zesp\u00f3l Analiz MSW doradza\u0142 ministrowi \u201eskierowanie – w szerszym ni\u017c dotychczas zakresie- funkcjonariuszy SB na niejawne straty np. w organach finansowo-skarbowych, wa\u017cnych ga\u0142\u0119ziach przemys\u0142u i niekt\u00f3rych organach administracji pa\u0144stwowej\u201d. Nie jest dok\u0142adnie znana liczba tego typu skierowa\u0144. Niemniej jednak mo\u017cemy wysun\u0105\u0107 kilka spostrze\u017ce\u0144 na podstawie obserwacji. Wed\u0142ug publicysty Piotra B\u0105czka 90 % bank\u00f3w polskich bezpo\u015brednio kontroluj\u0105 ludzie zwi\u0105zani komunistycznym aparatem w\u0142adzy. W wywiadzie udzielonym w 1992 roku B\u0105czek m\u00f3wi\u0142: \u201eDo chwili obecnej najwa\u017cniejsza organizacja finansjery, Zwi\u0105zek Bank\u00f3w Polskich, znajduje si\u0119 w r\u0119kach komunist\u00f3w, prezesem jest Marian Krzak [ minister finans\u00f3w w latach 1980 – \u201982. Zmar\u0142 w \u201996 roku. Jego imieniem jest przyznawana nagroda ZBP- przyp. MK]. W\u0142a\u015bnie w oparciu o ZBP powstaje centrum szkolnictwa bankowego. W proces ten zaanga\u017cowany jest tak\u017ce W\u0142adys\u0142aw Baka, kt\u00f3ry by\u0142 poprzednikiem na stanowisku prezesa NBP aresztowanego Grzegorza W\u00f3jtowicza. Jest on przewodnicz\u0105cym Rady Programowej Katowickiej Szko\u0142y Bankowej. ZBP jest r\u00f3wnie\u017c mecenasem w\u0142a\u015bnie powstaj\u0105cej Warszawskiej Szko\u0142y Bankowej. Dobrym duchem tego przedsi\u0119wzi\u0119cia jest m.in. Stanis\u0142aw Kocio\u0142ek, os\u0142awiony I sekretarz gda\u0144skiego KW PZPR. (…) Wielu funkcjonariuszy KC tu\u017c przed rozwi\u0105zaniem PZPR nagle zosta\u0142o skierowanych do pracy w NBP, teraz po odbyciu \u201eodpowiedniego\u201d sta\u017cu mog\u0105 rozpocz\u0105\u0107 indywidualn\u0105 karier\u0119 w bankowo\u015bci. Komuni\u015bci opanowuj\u0105c szkolnictwo bankowe umo\u017cliwiaj\u0105 swoim ludziom \u201ewypranie\u201d swoich \u017cyciorys\u00f3w. Absolwenci szybkich kurs\u00f3w zorganizowanych przez te szko\u0142y, w kt\u00f3rej wyk\u0142adowcami b\u0119d\u0105 pracownicy renomowanych uniwersytet\u00f3w i firm zachodnich, dostan\u0105 podk\u0142adk\u0119 na dalsz\u0105 prac\u0119 resorcie finans\u00f3w pa\u0144stwa\u201d. Jak przyzna\u0142 jeden z by\u0142ych funkcjonariuszy SB: \u201eNie s\u0142ysza\u0142em, by kto\u015b, kto odchodzi\u0142 z firmy, mia\u0142 jakiekolwiek trudno\u015bci ze znalezieniem pracy. Jak kto\u015b potrafi\u0142 zwerbowa\u0107 ksi\u0119dza, to wsz\u0119dzie sobie da rad\u0119\u201d. Niemniej jak przyznaje, w tym samym artykule, historyk IPN S\u0142awomir Cenckiewicz\u201d \u201eNie wszyscy zrobili karier\u0119. Im ni\u017csz\u0105 pozycj\u0119 zajmowa\u0142 funkcjonariusz bezpieki w hierarchii SB, tym gorszy los czeka\u0142 go po 1989 roku w por\u00f3wnaniu z czo\u0142\u00f3wk\u0105. Cz\u0119\u015b\u0107 funkcjonariuszy po prostu si\u0119 stoczy\u0142a, popad\u0142a w alkoholizm. W ostatnim czasie s\u0142ysza\u0142em o \u015bmierci jednego z czo\u0142owych esbek\u00f3w od Solidarno\u015bci. Podobno zapi\u0142 si\u0119 na \u015bmier\u0107.
\r\n Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ma si\u0119 jednak dobrze\u201d.<\/p>\r\n\r\n
6 kwietnia Sejm uchwali\u0142 trzy ustawy: o Policji Pa\u0144stwowej, Urz\u0119dzie Ochrony Pa\u0144stwa oraz o Urz\u0119dzie Ministra Spraw Wewn\u0119trznych. Nowo powo\u0142any szef UOP stwierdzi\u0142o na wst\u0119pie: \u201eodchodzimy raz na zawsze od inwigilacji partii politycznych, stowarzysze\u0144, klub\u00f3w i ruch\u00f3w politycznych, zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych. UOP b\u0119dzie interesowa\u0142 si\u0119 zagro\u017ceniem realnym, a nie- urojonym\u201d. Przyj\u0119cia do UOP odbywa\u0142y si\u0119 po weryfikacji dotychczasowych funkcjonariuszy SB. Na podstawie uchwa\u0142y Rady Ministr\u00f3w taka weryfikacj\u0119 mia\u0142y przeprowadzi\u0107 trzy komisje: wojew\u00f3dzka, centralna i odwo\u0142awcza pod przewodnictwem szefa UOP, w kt\u00f3rej zasiadali tak\u017ce czterej pos\u0142owie, trzej przedstawiciele Politycznego Komitetu Doradczego przy MSW oraz zast\u0119pca komendanta g\u0142\u00f3wnego policji. W sk\u0142ad wojew\u00f3dzkich komisji weryfikacyjnych wchodzili: jeden senator, dw\u00f3ch pos\u0142\u00f3w, dzia\u0142acze \u201eSolidarno\u015bci\u201d oraz przedstawiciele szefa UOP, komendanta g\u0142\u00f3wnego policji oraz zwi\u0105zku zawodowego policjant\u00f3w. Pocz\u0105tkowo proces weryfikacji natrafia\u0142 na trudno\u015bci, gdy\u017c znaczna liczba pos\u0142\u00f3w uchyla\u0142a si\u0119 od uczestnictwa w tych komisjach. Dopiero pod koniec lipca uda\u0142o si\u0119 rozpocz\u0105\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 komisji weryfikacyjnych. Owe komisje ocenia\u0142y funkcjonariuszy SB pod k\u0105tem ich kwalifikacji moralnych do pe\u0142nienia s\u0142u\u017cby w niepodleg\u0142ej Polsce. Innym istotnym warunkiem dopuszczenia ich do nowej s\u0142u\u017cby by\u0142o zbadanie czy w trakcie dotychczasowej pracy dopuszczali si\u0119 \u0142amania prawa. Komisje orzeka\u0142y w blisko 14 tys. przypadkach. Tych spo\u015br\u00f3d by\u0142ych funkcjonariuszy, kt\u00f3rzy przekroczyli 55. rok \u017cycia odes\u0142ano na wcze\u015bniejsz\u0105 emerytur\u0119, za\u015b ci kt\u00f3rzy pracowali w archiwum lub w weryfikacji w og\u00f3le nie podlegali tej procedurze. Og\u00f3lny bilans jest taki, \u017ce weryfikacji podda\u0142o si\u0119 dobrowolnie tylko 40 % by\u0142ych pracownik\u00f3w S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa. Prawie w ca\u0142o\u015bci pozytywnie weryfikacj\u0119 przeszli oficerowie pracuj\u0105cy w wywiadzie i kontrwywiadzie MSW. Natomiast najwi\u0119cej negatywnych opinii udzielono funkcjonariuszom z by\u0142ego III Departamentu, zajmuj\u0105cego si\u0119 inwigilacj\u0105 opozycji; IV zajmuj\u0105cego si\u0119 Ko\u015bcio\u0142em i zwi\u0105zkami wyznaniowym; V, kt\u00f3rego zainteresowaniem by\u0142a gospodarka i VI rolnictwo. Warto przytoczy\u0107 w tym miejscu do\u015b\u0107 interesuj\u0105ce dane. Ot\u00f3\u017c w Gda\u0144sku, kolebce Solidarno\u015bci negatywnie oceniono 34 z 439, za\u015b np. w Suwa\u0142kach z 136 esbek\u00f3w nie przyj\u0119to do s\u0142u\u017cby 104. Centralna Komisja Weryfikacyjna, w kt\u00f3rej zasiadali mi\u0119dzy innymi Koz\u0142owski i Milczanowski rozpatrywa\u0142a 4,5 tys. odwo\u0142a\u0144 oficer\u00f3w negatywnie zweryfikowanych przez komisj\u0119 wojew\u00f3dzkie. Z tej liczby pozytywnie rozpatrzono 1,8 tys. Jak podaje historyk Antoni Dudek w sumie negatywnie rozpatrzono 3,5 tys. oficer\u00f3w SB, a ponad 10 ty\u015b mog\u0142o liczy\u0107 na dalsz\u0105 prace w organach wewn\u0119trznych niepodleg\u0142ej Polski.<\/p>\r\n\r\n
Cz\u0142onkiem jednej z takich komisji weryfikacyjnej by\u0142 Jacek Merkel, w p\u00f3\u017aniejszych latach cz\u0142onek Politycznego Komitetu Doradczego przy MSW. Jego zdaniem weryfikacja nie polega\u0142a tylko na wyrzuceniu komunist\u00f3w: \u201ePrzede wszystkim to nie jest tak, \u017ce by\u0142y \u015bwietne s\u0142u\u017cby, kt\u00f3re my\u015bmy rozmontowali W PRL s\u0142u\u017cby by\u0142y nastawione g\u0142\u00f3wnie na dzia\u0142ania wewn\u0119trzne\u201d. Przy okazji sprawy Oleksego, pierwszy szef UOP, Koz\u0142owski tak odni\u00f3s\u0142 si\u0119 do weryfikacji i ewentualnego powrotu do s\u0142u\u017cby funkcjonariuszy w\u00f3wczas negatywnie zweryfikowanych: \u201eBy\u0142oby to ca\u0142kowicie bezprawne. Natomiast na pewno zg\u0142osz\u0105 si\u0119 ludzie, kt\u00f3rych nie przyj\u0119li\u015bmy, mimo pozytywnej weryfikacji. Uwa\u017ca\u0142em, \u017ce wolno mi by\u0142o w\u00f3wczas powiedzie\u0107, kogo chc\u0119 przyj\u0105\u0107, a kogo nie\u201d.<\/p>\r\n\r\n
Na \u0142amach tygodnika \u201ePrzekr\u00f3j\u201d mo\u017cemy przeczyta\u0107 tak\u0105 wypowiedz by\u0142ego pracownika SB:\u201eW resorcie nigdy nie by\u0142o poczucia zagro\u017cenia, nawet wtedy, gdy ko\u0144czy\u0142y si\u0119 rozmowy Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u. Mieli\u015bmy \u0142agodnie przej\u015b\u0107 z jednej rzeczywisto\u015bci do drugiej. Nawet ludzie z opozycji nas uspokajali. Kiszczak by\u0142 nasz\u0105 gwarancj\u0105. O nim m\u00f3wi\u0142o si\u0119, \u017ce b\u0119dzie w drugiej rzeczywisto\u015bci prezydentem, a je\u015bli nie, to na pewno premierem. Wida\u0107 by\u0142o, \u017ce to on rozdaje karty. (\u2026)Dlatego by\u0142o du\u017ce zdziwienie, gdy Koz\u0142owski zacz\u0105\u0142 przejmowa\u0107 resort. Wtedy pierwszy raz pad\u0142o to z\u0142owieszcze s\u0142owo: weryfikacja. Kierownictwo tonowa\u0142o te niepokoj\u0105ce informacje, ale jednocze\u015bnie sugerowano tym, kt\u00f3rzy mieli co\u015b na sumieniu, by si\u0119 oddelegowali ze s\u0142u\u017cby. Byli to najcz\u0119\u015bciej koledzy ze sta\u017cem jeszcze z UB. Nikt nie przypuszcza\u0142, \u017ce p\u00f3jdzie to tak daleko\u201d.<\/p>\r\n\r\n
Zybertowicz stwierdza, \u017ce w momencie upadku komunizmu wielu oficer\u00f3w s\u0142u\u017cb bezpiecze\u0144stwa przyj\u0119\u0142o zasad\u0119 \u201eratuj si\u0119, kto mo\u017ce\u201d. Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 pracownik\u00f3w podj\u0119\u0142a wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z zagranicznymi mocodawcami, inni skierowali materia\u0142y operacyjne na tak zwany rynek wt\u00f3rny dost\u0119pny dla innych specs\u0142u\u017cb. Podobnie rzecz si\u0119 mia\u0142a w RFN, kt\u00f3ry przej\u0105\u0142 NDR wraz z inwentarzem STASI. Jak pisze \u201eWprost\u201d koordynator zachodnioniemieckich s\u0142u\u017cb specjalnych Lutz Stavenhagen, poinformowa\u0142, \u017ce z 4 tys. agent\u00f3w NDR- oskiego wywiadu KGB przej\u0119\u0142a 2 tys. \u201eWiele dokument\u00f3w znikn\u0119\u0142o, nie spos\u00f3b wi\u0119c okre\u015bli\u0107, kto pracowa\u0142 jedynie dla swojego kraju, kto mia\u0142 podw\u00f3jnych mocodawc\u00f3w\u201d- zapewne sytuacja w Polsce nie odbiega\u0142a od tej w by\u0142ej NRD.<\/p>\r\n\r\n
Jak stwierdza szef sejmowej komisja ds. zbadania dzia\u0142alno\u015bci MSW Jan Rokita: \u201eWiele dokument\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 do szanta\u017cowania przesz\u0142o w prywatne r\u0119ce. No, bo co pooznacza, \u017ce do Widackiego (a wcze\u015bniej do Koz\u0142owskiego) zg\u0142aszaj\u0105 si\u0119 byli esbecy i m\u00f3wi\u0105, \u017ce w zamian z przyj\u0119cie do resortu udost\u0119pni\u0105 na przyk\u0142ad list\u0119 konfident\u00f3w w bydgoskiem?\u201d. Przeciwnicy z rozm\u00f3w Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u patrz\u0105 na to podobnie. Doradca Kiszczaka Krzysztof Dubi\u0144ski tak to opisuje: \u201eRozwi\u0105zanie SB (…), procedura weryfikacyjna i tworzenie Urz\u0119du Ochrony Pa\u0144stwa, otworzy\u0142o kilkutygodniowy okres ca\u0142kowitej dezintegracji s\u0142u\u017cb specjalnych. Na plan odleg\u0142y zszed\u0142 interes pa\u0144stwa, rozpad\u0142y si\u0119 wszelkie mechanizmy solidarno\u015bci grupowej. W gmachu przy ul. Rakowieckiej nast\u0105pi\u0142o ca\u0142kowite rozprz\u0119\u017cenie dyscypliny i poczucia obowi\u0105zku. Jedyna zasada, jaka w\u00f3wczas obowi\u0105zywa\u0142a, to zasada: ratuj si\u0119, kto mo\u017ce\u201d. Procedur\u0119 weryfikacji zagraniczni komentatorzy oceniaj\u0105 r\u00f3\u017cnie. Amy Knight uwa\u017ca, \u017ce byli oficerowie komunistycznych s\u0142u\u017cb trudno b\u0119dzie si\u0119 przestawi\u0107 na now\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. Na ich niekorzy\u015b\u0107 przemawia fakt, \u017ce Rosjanie znaj\u0105 ich bardo dobrze i mog\u0105 niekt\u00f3rych kusi\u0107 pieni\u0119dzmi. Z drugiej strony, co Knight zalicza do pozytyw\u00f3w, jest to jasna sytuacja, w kt\u00f3rej wiadomo, kto mo\u017ce stanowi\u0107 ewentualne zagro\u017cenie zar\u00f3wno dla krajowych jak i zagranicznych s\u0142u\u017cb kontrwywiadowczych. Jest to zdaniem autorki lepsza sytuacja ni\u017c nieznani i lepiej zakamuflowani szpiedzy, kt\u00f3rzy cz\u0119sto wyst\u0119puj\u0105 jako biznesmeni.<\/p>\r\n\r\n
W tym samym dniu, kiedy Tadeusz Mazowiecki zosta\u0142 wybrany na premiera, minister SW Kiszczak wyda\u0142 zarz\u0105dzenie nr 075\/89, w kt\u00f3rym dokona\u0142 reorganizacji w podleg\u0142ych mu strukturach. I tak zlikwidowa\u0142 Departamenty III, IV, V, i VI jak r\u00f3wnie\u017c G\u0142\u00f3wny Inspektorat Ochrony Przemys\u0142u i Biuro Studi\u00f3w przy ministrze SW. Wcze\u015bniej Kiszczak zlikwidowa\u0142 Biuro \u201eW\u201d zajmuj\u0105ce si\u0119 kontrola korespondencji. Oczywi\u015bcie zmiany te nie wp\u0142yn\u0119\u0142y na likwidacje etat\u00f3w i zwolnieniu oficer\u00f3w z SB. Zostali oni bowiem przesuni\u0119cie do innych Departament\u00f3w. Ca\u0142a ta reorganizacja jest w\u0105tpliwa pod wzgl\u0119dem prawnym. Zgodnie ze s\u0142awn\u0105 ustaw\u0105 o urz\u0119dzie ministra spraw wewn\u0119trznych z 83 roku to Rada Ministr\u00f3w okre\u015bla struktur\u0119 ministerstwa. Wprawdzie Kiszczak powo\u0142a\u0142 si\u0119 na uchwa\u0142\u0119 RM z 22 sierpnia, a wi\u0119c na dwa dni przed powo\u0142aniem Mazowieckiego, w kt\u00f3rej RM upowa\u017cni\u0142a ministra SW do podj\u0119cia reorganizacji w resorcie. Z nowa w\u0142adz\u0105 dawni oficerowie SB zajmuj\u0105cy si\u0119 inwigilacj\u0105 Ko\u015bcio\u0142a i opozycji wchodzili jako fachowcy zajmuj\u0105cy si\u0119 kontrwywiadem. Ciekawy i znamienny przyk\u0142ad takiej fachowo\u015bci podaje B. Wildstein w swojej ksi\u0105\u017cce \u201eD\u0142ugi cie\u0144 PRL-u\u201d. Dzia\u0142aczka opozycyjna Ewa Kulik opublikowa\u0142a list otwarty w \u201eGazecie Wyborczej\u201d, w kt\u00f3rym oskar\u017ca pu\u0142kownika UOP D\u0119bca o to, \u017ce w 1986 roku jako major SB nie pozwoli\u0142 jej uczestniczy\u0107 w pogrzebie zmar\u0142ego tragicznie brata. Major D\u0119biec poinformowa\u0142 zatrzyman\u0105 Kulik, \u017ce brat zgin\u0105\u0142 z jego rozkazu i to samo mo\u017ce spotka\u0107 jej matk\u0119 w razie odmowy wsp\u00f3\u0142pracy z SB. W 1999 roku opublikowana tajny materia\u0142 rzeszowskiej SB pochodz\u0105ce w czerwca \u201889, a wi\u0119c w trakcie trwanie obrad Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u. Dokument ten zawiera\u0142 list\u0119 os\u00f3b przewidzianych do internowania w razie wprowadzenia stanu wojennego.<\/p>\r\n\r\n
Minister ON Siwicki rozwi\u0105za\u0142 Wojskowe S\u0142u\u017cby Wewn\u0119trzne 18 kwietnia 1990 roku. Na jej bazie powsta\u0142a \u0179andarmeria Wojskowa, reszt\u0119 za\u015b podporz\u0105dkowano II Zarz\u0105dowi Sztabu Generalnego WP. Pierwsza parlamentarna komisja badaj\u0105c\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 WSW powsta\u0142a dopiero na jesieni \u201890 roku. Nieznane s\u0105 bli\u017cej efekty jej pracy. Ostatecznie zwi\u0105zany z Wa\u0142\u0119s\u0105 minister ON Ko\u0142odziejczyk rozwi\u0105za\u0142 II Zarz\u0105d i 22 sierpnia 1991 powo\u0142a\u0142 Wojskowe S\u0142u\u017cby Informacyjne. Zmiana ta, poza nazw\u0105, w niewielkim stopniu wp\u0142yn\u0119\u0142a na prac\u0119 i dzia\u0142alno\u015b\u0107 wojskowych s\u0142u\u017cb.<\/p>\r\n\r\n
<\/em> Wspomniana wy\u017cej komisja sejmowa tzw. Komisja Okrzesika, kt\u00f3ra odby\u0142a 4 spotkania wykry\u0142a szereg nieprawid\u0142owo\u015bci w dzia\u0142aniach s\u0142u\u017cb specjalnych. Miedzy innymi ustali\u0142a, \u017ce jeszcze w styczniu 1990 roku, a wi\u0119c w czasie, gdy rz\u0105du Mazowieckiego urz\u0119dowa\u0142, przy Wojskowej S\u0142u\u017cbie Wewn\u0119trznej funkcjonowa\u0142 oficjalny rezydent KGB. Bez \u017cadnych przeszk\u00f3d m\u00f3g\u0142 on kontaktowa\u0107 si\u0119 z ka\u017cdym oficerem zatrudnionym w MSW. Zwa\u017cywszy na trudn\u0105 sytuacje polityczn\u0105 oraz niejasn\u0105 sytuacje w resorcie liczba os\u00f3b, kt\u00f3re zdecydowa\u0142y si\u0119 na podjecie z nim szerszej wsp\u00f3\u0142pracy mog\u0142a by\u0107 wysoka. Komisja mia\u0142a r\u00f3wnie\u017c inne zastrze\u017cenia, dlatego te\u017c zwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 do NIK o dokonanie kontroli w WSW w obszarach:<\/p>\r\n\r\n – sposobu prowadzenia dokumentacji finansowej przez kontrolowanego<\/p>\r\n\r\n – sposobu korzystania z us\u0142ug zak\u0142ad\u00f3w wojskowych przez oficer\u00f3w WSW<\/p>\r\n\r\n – zasad, wed\u0142ug jakich dokonano, rozdzielania asygnat samochodowych<\/p>\r\n\r\n – powi\u0105zania z przedsi\u0119biorstwami polonijnymi, kt\u00f3re mog\u0142y wed\u0142ug komisji, bra\u0107 udzia\u0142 w wyprowadzeniu cz\u0119\u015bci dochod\u00f3w WSW poza granice Polski<\/p>\r\n\r\n – sposobu, w jaki korzystano ze \u015brodk\u00f3w pieni\u0119\u017cnych pochodz\u0105cych z dzia\u0142alno\u015bci operacyjnej<\/p>\r\n\r\n – nieprawid\u0142owo\u015bci w dysponowaniu funduszem operacyjnym oraz mieszkaniami operacyjnymi.<\/p>\r\n\r\n Zdaniem publicysty \u201eWprost\u201d: \u201eZachodni eksperci twierdz\u0105 jednak, i\u017c po rozpadzie dawnego obozu socjalistycznego znaczna cze\u015b\u0107 dokument\u00f3w archiwalnych organ\u00f3w bezpiecze\u0144stwa z niedawnych \u201edemolud\u00f3w\u201d przewieziona zosta\u0142a do \u201ecentrali\u201d w Moskwie\u2026\u201d.<\/p>\r\n\r\n Oddaj\u0119 teraz g\u0142os pierwszemu szefowi UOP: \u201eWytypowali\u015bmy te struktury PRL-owskiego MSW, kt\u00f3re by\u0142y rzeczywi\u015bcie szkodliwe, bo zajmowa\u0142y si\u0119 walk\u0105 z polsk\u0105 inteligencj\u0105, z Ko\u015bcio\u0142em, z \u201eSolidarno\u015bci\u0105\u201d czy z polskimi ch\u0142opami. Te zlikwidowali\u015bmy, bo ich \u201eus\u0142ugi\u201d by\u0142y nie tylko moralnie z\u0142e, ale i niepotrzebne demokratycznemu pa\u0144stwu. Uznali\u015bmy natomiast, \u017ce III RP potrzebny jest nadal wywiad i kontrwywiad – w tych pionach zarz\u0105dzili\u015bmy wi\u0119c weryfikacj\u0119 pracownik\u00f3w. Tu u\u017cyli\u015bmy dw\u00f3ch kryteri\u00f3w. Pierwszym by\u0142 wiek.( \u2026)Kryterium drugim – stosowanym ju\u017c podczas weryfikacji- by\u0142 przebieg s\u0142u\u017cby. W s\u0142u\u017cbach specjalnych RP nie mia\u0142o by\u0107 miejsca dla przest\u0119pc\u00f3w b\u0105d\u017a ludzi szczeg\u00f3lnie gorliwie zwalczaj\u0105cych opozycj\u0119 demokratyczn\u0105 za PRL. W efekcie 10 tys. funkcjonariuszy SB w og\u00f3le nie pr\u00f3bowa\u0142o stan\u0105\u0107 do weryfikacji – bo albo byli za starzy, albo pracowali w departamentach, kt\u00f3re mia\u0142y niedobr\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107. Weryfikacja dotyczy\u0142a wi\u0119c w praktyce jedynie oficer\u00f3w wywiadu i kontrwywiadu PRL b\u0105d\u017a s\u0142u\u017cb pomocniczych. By\u0142o jednak jasne, \u017ce poza przegl\u0105dem kadr trzeba b\u0119dzie przeprofilowa\u0107 kierunki pracy tych s\u0142u\u017cb. Dotyczy\u0142o to zw\u0142aszcza wywiadu, kt\u00f3ry w PRL operowa\u0142 wy\u0142\u0105cznie na kierunku zachodnim. Teraz nale\u017ca\u0142o zadba\u0107 te\u017c o informacje na kierunku wschodnim, bo ten obszar sta\u0142 si\u0119 dla Polski najbardziej interesuj\u0105cy. Tymczasem nie mieli\u015bmy tam \u017cadnych aktyw\u00f3w i do\u015bwiadcze\u0144. Ale i odno\u015bnie kierunku zachodniego by\u0142o sporo do zrobienia. Wprawdzie wywiad PRL mia\u0142 tam struktury i sporo sukces\u00f3w, ale jego dzia\u0142alno\u015b\u0107- a co za tym idzie metody- mia\u0142a charakter agresywny i wrogi wobec kraj\u00f3w zachodnich. Nie ma si\u0119 co dziwi\u0107, \u017ce nawet po 1989 r. by\u0142y one nieufne wobec Polski. Przygl\u0105da\u0142y si\u0119 naszym reformom, ale wci\u0105\u017c czu\u0107 by\u0142o dystans. A my chcieli\u015bmy, by uzna\u0142y nas wreszcie za sojusznik\u00f3w.\u00a0 Prze\u0142omem okaza\u0142a si\u0119 operacja iracka. Do niej Stany Zjednoczone uwa\u017ca\u0142y, \u017ce Polska wprawdzie wysz\u0142a ju\u017c z orbity radzieckiej, ale nie znaczy\u0142o to, \u017ce jest wiarygodnym sojusznikiem.(\u2026) Z kolei w przypadku kontrwywiadu pojawi\u0142a si\u0119 w\u0105tpliwo\u015b\u0107, czy funkcjonariusze, kt\u00f3rzy dot\u0105d wsp\u00f3\u0142pracowali, a cz\u0119sto po\u015brednio podlegali, s\u0142u\u017cbom radzieckim, b\u0119d\u0105 w stanie teraz chroni\u0107 Polsk\u0119 przed s\u0142u\u017cbami ZSRR, a p\u00f3\u017aniej Rosji. (\u2026) Wa\u017cne pytanie dotyczy\u0142o podporz\u0105dkowania s\u0142u\u017cb specjalnych. Nie spos\u00f3b by\u0142o odda\u0107 ich prezydentowi, kt\u00f3rym by\u0142 w\u00f3wczas gen. Jaruzelski. Z innych wzgl\u0119d\u00f3w nie wydawa\u0142o si\u0119 korzystne przekazanie ich pod zwierzchnictwo premiera: Tadeusz Mazowiecki mia\u0142 ma g\u0142owie wielk\u0105 reform\u0119 ca\u0142ego pa\u0144stwa, a na dodatek przej\u0119cie przez niego zwierzchnictwa nad s\u0142u\u017cbami specjalnymi oznacza\u0142o, \u017ce w razie wpadki pierwszy demokratyczny premier III RP ponosi\u0142by za to bezpo\u015bredni\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107. Cho\u0107 wi\u0119c dostrzegali\u015bmy z Mazowieckim absurdalno\u015b\u0107 dotychczasowych rozwi\u0105za\u0144- zw\u0142aszcza ulokowania wywiadu w strukturze ministerstwa spraw wewn\u0119trznych – wsp\u00f3lnie uznali\u015bmy, \u017ce UOP nale\u017cy pozostawi\u0107 w gestii MSW. Dzi\u0119ki temu gdyby, na przyk\u0142ad, naszym ludziom powin\u0119\u0142a si\u0119 noga w Iraku, premier m\u00f3g\u0142by stwierdzi\u0107: to Koz\u0142owski jako minister i Milczanowski jako szef UOP przekroczyli swoje uprawnienia, i nas zdymisjonowa\u0107. Rz\u0105d pozosta\u0142by czysty.(\u2026) Przez 12 lat historii nie uchroni\u0142 si\u0119 przed presj\u0105 prezydenta, premier\u00f3w, niekt\u00f3rych ministr\u00f3w spraw wewn\u0119trznych, a p\u00f3\u017aniej koordynator\u00f3w ds. s\u0142u\u017cb specjalnych. Jest to najwi\u0119ksza pora\u017cka s\u0142u\u017cb specjalnych III RP\u201d.<\/p>\r\n\r\n Przyk\u0142ad Czech jest ca\u0142kiem odmienny w stosunku do sytuacji w Polsce. Oto, bowiem ju\u017c w 1991, a wi\u0119c gdy jeszcze istnia\u0142a Czechos\u0142owacja przyj\u0119to ustaw\u0119 lustracyjn\u0105. Za\u015bwiadczeniem o braku wsp\u00f3\u0142pracy z organami bezpiecze\u0144stwa komunistycznego pa\u0144stwa musieli wykaza\u0107 si\u0119 nie tylko osoby pragn\u0105ce obj\u0105\u0107 wa\u017cne funkcje w administracji publicznej, ale r\u00f3wnie\u017c w s\u0105downictwie i mediach publicznych. Od 1996 roku ka\u017cdy obywatel mo\u017ce zajrze\u0107 do teczki. A od 2002 roku listy zawieraj\u0105ce nazwiska tajnych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w zosta\u0142y udost\u0119pnione w Internecie. Wed\u0142ug szacunk\u00f3w z 1991 roku w CSRF wsp\u00f3\u0142pracownikiem StB (S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa) by\u0142 co siedemdziesi\u0105ty obywatel.<\/p>\r\n\r\n Reform\u0119 kontrwywiadu przeprowadzono w Czechach w zupe\u0142nie inny spos\u00f3b ni\u017c u nas. S\u0142u\u017cby te zosta\u0142y wydzielone z ministerstwa spraw wewn\u0119trznych i zbudowane od zera. Jak twierdz\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy przeprowadzili t\u0105 reform\u0119, by\u0142a ona konieczna, bo w demokratycznym pa\u0144stwie tego typu s\u0142u\u017cby s\u0105 konieczne. Jednak budowanie ich w oparciu o nawyki komunistycznych s\u0142u\u017cb by\u0142o niebezpieczne. Nowa Informacyjna S\u0142u\u017cba Bezpiecze\u0144stwa w zasadzie nie uczestniczy\u0142a w bie\u017c\u0105cej polityce i nie ma mocnych poszlak na powi\u0105zanie jej ze \u015bwiatem przest\u0119pczym. Odwrotnie ni\u017c w Polsce, gdzie nie ma afery, w kt\u00f3rej nie przewija\u0142by si\u0119 w\u0105tek s\u0142u\u017cb specjalnych. Jeden z polskich pos\u0142\u00f3w tak opisa\u0142 sytuacje w Czechach: \u201eCzesi powo\u0142ali jednak od zera s\u0142u\u017cby tajne. Rzeczpospolita by si\u0119 nie rozpad\u0142a. Nie wiem, czy na spodniach da si\u0119 piata \u0142at\u0119 przyszy\u0107. A my\u015bmy tak zrobili. \u0141ata na \u0142acie. Trzeba by\u0142o raczej kupi\u0107 nowe portki\u201d.<\/p>\r\n\r\n Z pogl\u0105dem, i\u017c w Czechach dobrze przeprowadzono rozliczenie z komunistycznym aparatem s\u0142u\u017cb specjalnych nie zgada si\u0119 Robert Walenciak, dziennikarz pisz\u0105cy w bardzo lewicowym \u201ePrzegl\u0105dzie\u201d. Podaje on przyk\u0142ady w krajach Europy \u015brodkowej, gdzie s\u0142u\u017cby specjalne: \u201eNa S\u0142owacji porwa\u0142y syna prezydenta, w Czechach pods\u0142uchiwa\u0142y polityk\u00f3w i podrzuca\u0142y teczki z nazwiskami tajnych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w, na W\u0119grzech r\u00f3wnie\u017c mieli\u015bmy afer\u0119 teczkow\u0105. Co ciekawe, afery te mia\u0142y miejsce niezale\u017cnie od tego, czy w s\u0142u\u017cbach zastosowano \u201eopcj\u0119 zerow\u0105\u201d, tzn. – tak jak w Czechach – rozwi\u0105zano star\u0105 StB i w jej miejsce powo\u0142ano now\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 z zupe\u0142nie nowymi lud\u017ami czy te\u017c postawiono na \u201estarych\u201d funkcjonariuszy\u201d.<\/p>\r\n\r\n Nie b\u0119dzie odkrywcze stwierdzenie, \u017ce wywiad rosyjski pr\u00f3bowa\u0142, i nadal pr\u00f3buje, wp\u0142ywa\u0107 na bieg wydarze\u0144, dlatego po\u015bwi\u0119c\u0119 mu troch\u0119 wi\u0119cej uwagi w tym komentarzu. Bardzo ciekawy jest, moim zadaniem przyk\u0142ad pokazuj\u0105cy rol\u0119 rosyjskich s\u0142u\u017cb, je\u015bli spojrzymy na wydarzenia na Kaukazie. Jak twierdzi Amy Knight S\u0142u\u017cba Wywiadu Zagranicznego pr\u00f3bowa\u0142a zdyskredytowa\u0107 Zwiada Gamsahurdi\u0119, pierwszego prezydenta niepodleg\u0142ej Gruzji. W wyniku dzia\u0142a\u0144 przeciw niemu Gamsahurdia musia\u0142 ucieka\u0107 z Tbilisi, a jego nast\u0119pc\u0105 zosta\u0142 ostatni radziecki minister sprawa zagranicznych – Eduard Szewardnadze, bliski przyjaciel szefa SWZ Primakowa. Sprawa oczywi\u015bcie nie jest taka \u0142atwa jak to wygl\u0105d wy\u017cej, bowiem inny przyjaciel Primakowa- Igor Giorgadze, jako szef gruzi\u0144skiej s\u0142u\u017cby bezpiecze\u0144stwa w 1995 roku wyst\u0105pi\u0142 przeciw Szewardnadze. Dodatkowo spraw\u0119 komplikuj\u0119 udzia\u0142 najbardziej poszukiwanego przez Rosjan cz\u0142owieka – Szamila Basajewa. To w\u0142a\u015bnie Basajew w 1992 zorganizowa\u0142 zbrojny wypad do Abchazji walcz\u0105c przeciw wojskom Szewardnadze. Jego akcja spowodowa\u0142a, \u017ce prezydent Szewardnadze musia\u0142 zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do Moskwy o pomoc. To oczywi\u015bcie zapocz\u0105tkowa\u0142o wojn\u0119 i d\u0142ugotrwa\u0142y konflikt w Abchazji. Nast\u0119pnie Gamsahurdia znalaz\u0142 schronienie w Groznym.<\/p>\r\n\r\n Przekszta\u0142cenia rosyjskich s\u0142u\u017cb specjalnych na pocz\u0105tku lat 90 – tych by\u0142y procesem skomplikowanym i obarczonym wewn\u0119trznymi walkami mi\u0119dzy obozem prezydenckim i rz\u0105dowym. Szczeg\u00f3\u0142y likwidacji KGB i powstania na jej miejscu licznych agencji wywiadowczych, kt\u00f3re de facto zatrudnia\u0142y wi\u0119cej funkcjonariuszy ni\u017c aparat wywiadowczy w czasach zimnej wojny, opisuje Andrzej Grajewski w ksi\u0105\u017cce \u201eTarcza i Miecz. Rosyjskie s\u0142u\u017cby specjalne 1991-1998\u201d oraz Amy Knight w \u201eSzpiedzy bez maski. Spadkobiercy KGB\u201d. Zwr\u00f3c\u0119 uwag\u0119 tylko na jeden przyk\u0142ad przekszta\u0142ce\u0144 w rosyjskich s\u0142u\u017cbach. Na mocy prezydenckiego dekretu z 3 kwietnia 1995 roku rosyjska s\u0142u\u017cba FAPSI, powsta\u0142a w wyniku reorganizacji KGB, zajmuj\u0105ca si\u0119 miedzy innymi wywiadem elektronicznym uzyska\u0142a monopol na kontrol\u0119 elektronicznych \u015brodk\u00f3w baz danych. FAPSI by\u0142 jednocze\u015bnie najwi\u0119kszym udzia\u0142owcem komercyjnego \u201eRostelkomu\u201d, najwi\u0119kszego operator systemu telekomunikacyjnych. Rosyjski aparat wywiadowczy korzysta\u0142 nie tylko z zaplecza dyplomatycznego. W 1992 roku ukaza\u0142 si\u0119 artyku\u0142 w \u201eMoskowskich Nowostiach\u201d, w kt\u00f3rym autor przyzna\u0142, i\u017c wed\u0142ug jego rozeznania, co najmniej 1\/3 zagranicznych korespondent\u00f3w agencji informacyjnej TASS, to agencji s\u0142u\u017cb specjalnych. Uwa\u017ca\u0142 on, \u017ce jest niemal stuprocentowa pewno\u015b\u0107, gdy spo\u015br\u00f3d dw\u00f3ch korespondent\u00f3w w jednym kraju, jeden na pewno jest agentem. Sam przez 17 lat pracowa\u0142 w wywiadzie.<\/p>\r\n\r\n Podobnie jak z polskim WSI ma si\u0119 sytuacja z rosyjskim GRU. Grajewski pisze wprost, \u017ce rosyjskie wojskowe s\u0142u\u017cby specjalne nie zosta\u0142y wcale zmienione. Nie zagl\u0105da\u0142a do nich \u017cadna komisja parlamentarna, nie dosz\u0142o do \u017cadnych zmian kadrowych. Nawet prasa rosyjska ch\u0119tnie opisuj\u0105ca afery zwi\u0105zane z by\u0142ymi oficerami s\u0142u\u017c cywilnych ogranicza si\u0119 w pisaniu na temat GRU.<\/p>\r\n\r\n Nie wdaj\u0105c si\u0119 w szczeg\u00f3\u0142y organizacyjne, zaprezentowane w wy\u017cej wymienionych pozycjach ksi\u0105\u017ckowych, pragn\u0119 przytoczy\u0107 opini\u0119 jednego z najbardziej znanych opozycjonist\u00f3w rosyjskich W\u0142adimira Bukowskiego na temat reformy KGB: \u201eB\u0105d\u017amy powa\u017cni. To s\u0105 prawie ci sami ludzie. Oczywi\u015bcie, starsi poszli ju\u017c na emerytury, ale tradycja pozosta\u0142a. Co uczyni\u0142 Bakatin, to podzieli\u0142 t\u0119 monstrualn\u0105 instytucj\u0119 na kilka cz\u0119\u015bci, mianowicie s\u0142u\u017cby informacyjne zmieniono w FAPSI, ochrona granic zosta\u0142a powierzona oddzielnej organizacji. To by\u0142 du\u017cy b\u0142\u0105d. Z ka\u017cdej oddzielnej cz\u0119\u015bci narodzi\u0142o si\u0119 nowe KGB, jak u tego smoka z bajki, z ka\u017cdej g\u0142owy wyr\u00f3s\u0142 nowy smok. Bakatin my\u015bla\u0142, \u017ce to os\u0142abi si\u0142\u0119 KGB. Tak si\u0119 nie sta\u0142o. Wywiad sam si\u0119 oddzieli\u0142 w 1991 roku, nie chc\u0105c traci\u0107 reputacji, jak\u0105 wyrobi\u0142 sobie pod star\u0105 nazw\u0105. SWZ schowa\u0142a si\u0119 natychmiast za plecy prezydenta. Nigdy, \u017cadna, nawet najmniejsza reforma, nie zosta\u0142a tam przeprowadzona, nikt nie tkn\u0105\u0142 tego palcem. W ten spos\u00f3b s\u0142u\u017cby unika\u0142y ka\u017cdej reformy. W latach 1992-1993, kiedy presti\u017c s\u0142u\u017cb specjalnych w Rosji by\u0142 bardzo niski, wielu oficer\u00f3w zacz\u0119\u0142o si\u0119 specjalnie wycofywa\u0107 do nowych struktur ekonomicznych, zachowuj\u0105c jednak dawne kontakty\u201d.<\/p>\r\n\r\n Wed\u0142ug Bukowskiego Moskwa na pewno nie opracowa\u0142a planu tylko na jeden kraj, gdy\u017c kraje socjalistyczne by\u0142y ze sob\u0105 \u015bci\u015ble zwi\u0105zane: \u201e\u00d3w zamys\u0142 zmiany statusu Europy Wschodniej m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 zrealizowany jedynie ca\u0142o\u015bciowo\u201d. Kluczow\u0105 rol\u0119 w tym planie odgrywa\u0142y Niemcy, podobnie jak za czas\u00f3w Stalina. Wed\u0142ug niego a\u017c do pa\u017adziernika 1990 roku Moskwa wierzy\u0142a, \u017ce uda jej si\u0119 utrzyma\u0107 imperium, dopiero po tym czasie zacz\u0119li wywodzi\u0107 do ZSRR materia\u0142y i ludzi zwi\u0105zanych z aparatem bezpiecze\u0144stwa, jak np ,szef wywiadu STATI, Markus Wolf. Bukowski jest daleki od stwierdzenia, \u017ce plan by\u0142 pomy\u015blany przez jednego cz\u0142owieka, jak sam m\u00f3wi: \u201eto by\u0142a praca zbiorowa. Kszta\u0142towanie tej koncepcji rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 jeszcze za Bre\u017cniewa. (…) Osoba szczeg\u00f3lnie znacz\u0105c\u0105, b\u0119d\u0105ca prawdopodobnie jednym z g\u0142\u00f3wnych m\u00f3zg\u00f3w ca\u0142ej operacji, by\u0142 Andropow\u201d. Wed\u0142ug niego g\u0142\u00f3wnymi kulisowymi aktorami by\u0142o KBG oraz Departament Mi\u0119dzynarodowy Komitetu Centralnego. W wywiadzie dla \u201eWprost\u201d szef KGB W\u0142adimir Kriuczkow przyzna\u0142 nawet, \u017ce \u201ez dzia\u0142alno\u015bci Dzier\u017cy\u0144skiego wyci\u0105gn\u0119li\u015bmy przede wszystkim pozytywne wnioski. Szczycimy si\u0119, \u017ce jeste\u015bmy jego kontynuatorami jego dzie\u0142a\u201d.<\/p>\r\n\r\n W maju 1994, jak podaje Andrzej Grajewski, odby\u0142a si\u0119 konferencja zatytu\u0142owana \u201eKGB: wczoraj, dzisiaj, jutro\u201d podczas kt\u00f3rej wyst\u0105pi\u0142 przedstawiciel prezydent Aleksiej Surkow. Poinformowa\u0142 on uczestnik\u00f3w, \u017ce w lecie 1991, a wi\u0119c przed puczem, kierownictwo KPZR podj\u0119\u0142o dzia\u0142ania maj\u0105ce na celu stworzenie niezale\u017cnych od pa\u0144stwa struktur gospodarczych. O wszystkim by\u0142 informowany Gorbaczow i to on zadecydowa\u0142, i\u017c zadanie to zostanie wykonane mi\u0119dzy innymi przez KGB. Szef KGB Kriuczkow, p\u00f3\u017aniejszy wsp\u00f3\u0142organizator puczu, jeszcze lipcu 1991 podpisa\u0142 rozkaz umo\u017cliwiaj\u0105cy finansowanie KPZR spoza bud\u017cetu. O transferze pieni\u0119dzy prowadzonym przez KGB ciekawie pisze Robert Friedman powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na \u017ar\u00f3d\u0142a w wywiadzie ameryka\u0144skim. Uwa\u017ca on, \u017ce w czasach rozpadu ZSRR KGB przeprowadzi\u0142o operacj\u0119 polegaj\u0105c\u0105 na zak\u0142adaniu firm, ich liczb\u0119 szacuj\u0119 si\u0119 na ok. 2 tys., kt\u00f3re przes\u0142a\u0142y za granic\u0119 600 mld. $ w ci\u0105gu 11 lat. Aby tak gigantyczn\u0105 operacj\u0119 mo\u017cna by\u0142o przeprowadzi\u0107 KGB musia\u0142o zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 o pomoc do niewielkich grup przest\u0119pczych. By\u0142o to o tyle \u0142atwe, \u017ce wcze\u015bniej du\u017ca liczba pracownik\u00f3w organ\u00f3w bezpiecze\u0144stwa przesz\u0142a do grup podziemnych. Sprawa ogromnych pieni\u0119dzy i powi\u0105za\u0144 rosyjskich s\u0142u\u017cb specjalnych ze \u015bwiatem przest\u0119pczym sta\u0142a si\u0119 tematem konferencji zorganizowanej przez szefa UOP Czempi\u0144skiego w Magdalence. Na odcinku polskim wygl\u0105da to tak, \u017ce \u201eprzyje\u017cd\u017ca ich do Polski bardzo du\u017co. Za\u0142o\u017cyli u nas ok. 800 sp\u00f3\u0142ek, w cz\u0119\u015bci b\u0119d\u0105cych \u201epralniami\u201d. Rosjanie obracaj\u0105 ogromnymi pieni\u0119dzmi. Interesuj\u0105 nas m. in. przeprowadzane przez nich operacje bankowe. Badamy dzia\u0142alno\u015b\u0107 mafii rosyjskiej w Polsce i polsko – rosyjskich grup przest\u0119pczych w Rosji zajmuj\u0105cych si\u0119 narkotykami, przemytem broni i materia\u0142\u00f3w rozszczepialnych\u201d. W lipcu 1994 roku minister Milczanowski m\u00f3wi\u0142 o przenikaniu wschodnich grup przest\u0119pczych do Polski. \u201ePrzybysze ci korzystaj\u0105 wi\u0119c nie tylko z zaplecza w kraju pochodzenia, ale dzi\u0119ki zwi\u0105zkom z naszymi przest\u0119pcami uzyskali dobre rozeznanie, kontakty, wszelk\u0105 pomoc prawn\u0105, techniczn\u0105 w zbyciu \u0142up\u00f3w, mo\u017cliwo\u015bci zorganizowania ucieczek poza granice Polski\u201d. Z tego powodu rok wcze\u015bniej w polskiej policji powsta\u0142a specjalna grupa zajmuj\u0105ca si\u0119 przest\u0119pcami pochodz\u0105cymi zza wschodniej granicy. W\u00f3wczas policja zajmowa\u0142 si\u0119 ok. 50 zorganizowanymi grupami przest\u0119pczymi z tego 10 posiada\u0142 w swoich szeregach cudzoziemc\u00f3w.<\/p>\r\n\r\n Andrzej Grajewski w swojej ksi\u0105\u017cce przytacza artyku\u0142, jaki ukaza\u0142 si\u0119 w prasie rosyjskiej napisany przez Konstantina Borowoja. Tekst zatytu\u0142owany \u201eOd Kozyriewa do Primakowa- droga wstecz\u201d, w kt\u00f3rym autor twierdzi, \u017ce o wyborze szefa S\u0142u\u017cby Wywiadu Zagranicznego Primakowa na szefa MSZ mia\u0142o zadecydowa\u0107 jego zapewnienia dane Jelcynowi, i\u017c wywiad rosyjski posiada wp\u0142yw na Kwa\u015bniewskiego, zatem stanowi to podstaw\u0119 do zmiany polskiego stanowiska w sprawie integracji z NATO.<\/p>\r\n\r\n Andrzej Grajewski podaje, \u017ce w latach 1992 – 1995 ok. 30 tys. Rosjan sta\u0142o si\u0119 w\u0142a\u015bcicielami mieszka\u0144, rezydencji, zamk\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie. Dane te poda\u0142o rosyjskie MSW, a eksperci pochodz\u0105cy z Europy przypuszczaj\u0105, \u017ce znaczna cz\u0119\u015b\u0107 nabywc\u00f3w ma powi\u0105zania z rosyjskim wywiadem, co by\u0142oby konsekwencj\u0105 rozkazu szefa KGB Kriuczkowa dotycz\u0105cego transferu \u015brodk\u00f3w pieni\u0119\u017cnych KPZR za granice.W Rosji pod koniec lat 90- tych, jak informowa\u0142 \u00f3wczesny szef MSW, ok. 270 du\u017cych grup przest\u0119pczych mia\u0142o swoje powi\u0105zania z zagranicznymi grupami. Stwierdzenie, \u017ce tego typu grupy s\u0105 \u201ewyhodowane\u201d z znacznej cz\u0119\u015bci przez s\u0142u\u017cby specjalne nie b\u0119dzie odbiega\u0142o od prawdy.<\/p>\r\n\r\n Marek Biernacki, by\u0142y minister spraw wewn\u0119trznych, w swojej ksi\u0105\u017cce opisuje prac\u0119 wywiadu gospodarczego. Wed\u0142ug jego opinii operuj\u0105ce na zachodzie rosyjskoj\u0119zyczne grupy, cz\u0119sto mafijne, maj\u0105 swoje korzenie w latach 80-tych, kiedy to prezydent Reagan wprowadzi\u0142 embargo na dostawy sprz\u0119tu dla ZSRR. Takie dzia\u0142anie wymusi\u0142o na ZSRR specjalistyczn\u0105 penetracj\u0119 rynk\u00f3w zachodnich w poszukiwaniu technologicznych informacji. Oznacza to r\u00f3wnie\u017c, \u017ce specjali\u015bci doskonale poruszaj\u0105 si\u0119 na mi\u0119dzynarodowych rynkach gospodarczych.<\/p>\r\n\r\n Jak twierdzi Jadwiga Staniszkis \u201ew\u0142adze komunistyczne u\u015bwiadomi\u0142y sobie, \u201e\u017ce warunkiem kontrolowania proces\u00f3w realnych jest istnienie sfery niezale\u017cnej od rz\u0105dz\u0105cych-zewn\u0119trznego, obiektywnego miernika sensu ich dzia\u0142ania\u201d. Wed\u0142ug niej \u201eelity komunistyczne dokona\u0142y reinterpretacji poj\u0119cia \u201ekontrola\u201d i jej standard\u00f3w, aby zwi\u0119kszy\u0107, a nie zmniejszy\u0107 swoje mo\u017cliwo\u015bci w tej materii. Innymi s\u0142owy zrezygnowano z totalnej w\u0142adzy (\u2026) dla uzyskania realnej w\u0142adzy\u201d. Wed\u0142ug Staniszkis odej\u015bcie od systemu komunistycznego zacz\u0119\u0142o si\u0119 w po\u0142owie lat 80 – tych poprzez tworzenie sp\u00f3\u0142ek nomenklaturowych\u201d. Co wi\u0119cej, wydaje si\u0119 \u017ce s\u0142u\u017cby te wiedzia\u0142y bardzo wiele o zapa\u015bci systemu i nieuchronno\u015bci jego ko\u0144ca. Id\u0105c dalej mo\u017cna pokaza\u0107, jak przygotowywano si\u0119 do nowej sytuacji, zast\u0119puj\u0105c nomenklatur\u0119 lud\u017ami ze s\u0142u\u017cb\u201d.<\/p>\r\n\r\n J\u00f3zef Darski podsumowuj\u0105 przekszta\u0142cenia i dochodzenie do demokracji w krajach \u015brodkowoeuropejskich stwierdza: \u201ereasumuj\u0105c: chocia\u017c zmiana ustroju daleko wykroczy\u0142a poza planowany pierwotnie scenariusz – na skutek dynamiki w\u0142asnej zapocz\u0105tkowanych proces\u00f3w, lokalnej specyfiki uk\u0142adu si\u0142 i walk mi\u0119dzy nomenklaturowymi klanami – cz\u0119\u015b\u0107 nomenklatury uda\u0142o si\u0119 zachowa\u0107 wsz\u0119dzie dominuj\u0105ca rol\u0119, agentura zyska\u0142a uprzywilejowan\u0105 pozycj\u0119, natomiast grupy antykomunistyczne zosta\u0142y w wi\u0119kszo\u015bci wypadk\u00f3w zmarginalizowanie i przynajmniej czasowo wyeliminowane z licz\u0105cego si\u0119 \u017cycia politycznego\u201d.<\/p>\r\n\r\n Publicysta \u201eTygodnika Solidarno\u015b\u0107\u201d w 1991 oceniaj\u0105c pierwszy niekomunistyczny rz\u0105d dodaje: \u201egdybym chcia\u0142 w jednym zdaniu oceni\u0107 polityk\u0119 rz\u0105du Tadeusza Mazowieckiego – upraszczaj\u0105c jednostronnie – a by\u0107 mo\u017ce i niesprawiedliwie, brzmia\u0142oby ono: da\u0142 wolno\u015b\u0107 tam gdzie ex – czerwoni s\u0105 silni, ograniczy\u0142 wolno\u015b\u0107 tam, gdzie ludzie z ex – komunistycznym uk\u0142adem mogli wygra\u0107\u201d.<\/p>\r\n\r\n martinoff<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Polskie s\u0142u\u017cby rodzi\u0142y si\u0119 w niekorzystnych warunkach. Stacjonuj\u0105ca w Polsce Armia Czerwona utrzymywa\u0142a w swoich bazach oficer\u00f3w odpowiedzialnych za wywiad. Liczny sztab rosyjskich wojskowych, nieb\u0119d\u0105cy pod \u017cadn\u0105 kontrol\u0105 ze strony Polski, stacjonowa\u0142 pod Warszaw\u0105 i maj\u0105c odpowiedni sprz\u0119t m\u00f3g\u0142 kontrolowa\u0107 to, o czym m\u00f3wi si\u0119 w stolicy Polski. Radzieckie wojska zabezpiecza\u0142y odwr\u00f3t Armii Czerwonej z […]","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[92,84,98,81,141],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30768"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=30768"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30768\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=30768"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=30768"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=30768"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}