{"id":30709,"date":"2011-01-16T23:28:47","date_gmt":"2011-01-17T04:28:47","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=30709"},"modified":"2011-01-16T23:28:47","modified_gmt":"2011-01-17T04:28:47","slug":"na-drogach-i-bezdrozach-dialogu-wywiad-z-ks-prof-waldemarem-chrostowskim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=30709","title":{"rendered":"Na drogach i bezdro\u017cach dialogu – wywiad z ks. prof. Waldemarem Chrostowskim<\/em>"},"content":{"rendered":"

Refleksje na XIV Dzie\u0144 Judaizmu w Ko\u015bciele katolickim w Polsce<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

Z ks. prof. Waldemarem Chrostowskim z Uniwersytetu Kardyna\u0142a Stefana Wyszy\u0144skiego w Warszawie, konsultorem Rady Episkopatu Polski ds. Dialogu Religijnego, rozmawia Ma\u0142gorzata Pabis<\/strong>
\r\n
\r\nJaki zamys\u0142 towarzyszy\u0142 inicjatywie Dnia Judaizmu w Ko\u015bciele katolickim w Polsce?<\/strong>
\r\n– Ta inicjatywa pojawi\u0142a si\u0119 w po\u0142owie lat 90. i stanowi\u0142a szczeg\u00f3ln\u0105 odpowied\u017a na nauczanie Jana Paw\u0142a II dotycz\u0105ce \u017byd\u00f3w i judaizmu. By\u0142a – i tak\u0105 pozostaje – bezprecedensowa. Chocia\u017c podobne inicjatywy podejmowano w niekt\u00f3rych diecezjach na terenie W\u0142och i Austrii, nigdzie nie mia\u0142y one og\u00f3lnokrajowego zasi\u0119gu ani takiej rangi jak w Polsce. Kilka lat trwa\u0142y dyskusje na ten temat, przede wszystkim podczas posiedze\u0144 Komisji, a od 1996 r. Komitetu Episkopatu Polski do spraw Dialogu z Judaizmem. Chodzi\u0142o o to, by obchody Dnia Judaizmu mia\u0142y charakter religijny i teologiczny, a nie kulturalny czy polityczny, bo i takie naciski ju\u017c wtedy istnia\u0142y, a z czasem nasila\u0142y si\u0119 coraz bardziej.<\/p>\r\n\r\n

By\u0142a to inicjatywa bardzo odwa\u017cna i brzemienna w skutki. Gdy jesieni\u0105 1988 r. podj\u0105\u0142em wyk\u0142ady o dziejach i naturze judaizmu, rozpocz\u0105\u0142em od pisemnego zapytania student\u00f3w o wiedz\u0119 i skojarzenia z \u017bydami. Prawie wszyscy odpowiedzieli, \u017ce „\u017byd” to dla nich ateista i komunista. Kilka lat p\u00f3\u017aniej kojarzenie \u017byd\u00f3w z judaizmem by\u0142o cz\u0119stsze, ale nadal przychodzi\u0142o bardzo trudno, bo rzadko mieli\u015bmy do czynienia z \u017bydami, kt\u00f3rzy otwarcie deklarowali wyznawanie judaizmu. W uszach wielu os\u00f3b s\u0142owo „\u017byd” brzmia\u0142o jak przezwisko i sami \u017bydzi kr\u0119powali si\u0119 go u\u017cywa\u0107. Dam przyk\u0142ad: gdy w ramach dialogowych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 Komisji Episkopatu mia\u0142o si\u0119 odby\u0107 kolejne „dialogowe” spotkanie, wysoki rang\u0105 urz\u0119dnik jednego z wiod\u0105cych ministerstw zanim przyby\u0142 partner \u017cydowski, zapyta\u0142 mnie, jak ma go nazywa\u0107, bo gdy powie „\u017byd”, to on si\u0119 obrazi, wi\u0119c mo\u017ce „\u017bydek” czy jako\u015b inaczej… Patrz\u0105c z tej perspektywy, Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki w Polsce wy\u015bwiadczy\u0142 \u017bydom ogromn\u0105 przys\u0142ug\u0119. Moc\u0105 swego autorytetu i oddzia\u0142ywania na sumienia wiernych decyduj\u0105co przyczyni\u0142 si\u0119 do tego, \u017ce s\u0142owo „\u017byd” zosta\u0142o przywr\u00f3cone j\u0119zykowi polskiemu i nie budzi ju\u017c tak negatywnych skojarze\u0144 i emocji jak w niedawnej przesz\u0142o\u015bci.<\/p>\r\n\r\n

Dowarto\u015bciowany tak\u017ce zosta\u0142 judaizm. Wielu chrze\u015bcijan zainteresowa\u0142o si\u0119 nim nie ze zwyczajnej ciekawo\u015bci, ale z racji g\u0142\u0119bszych i lepiej umotywowanych przes\u0142anek religijnych. Has\u0142o pierwszego Dnia Judaizmu, obchodzonego w 1998 r., brzmia\u0142o: „Kto spotyka Jezusa Chrystusa, spotyka judaizm”. To wskazuje, \u017ce z religi\u0105 \u017cydowsk\u0105 \u0142\u0105cz\u0105 nas, jak powiedzia\u0142 Jan Pawe\u0142 II, „relacje, jakich nie mamy z \u017cadn\u0105 inn\u0105 religi\u0105”. Najwa\u017cniejszym celem nowej inicjatywy by\u0142o \u017cmudne wyja\u015bnianie, na czym te wi\u0119zi polegaj\u0105 i co z nich wynika dla wyznawc\u00f3w obu religii. Nietrudno zauwa\u017cy\u0107, \u017ce Dzie\u0144 Judaizmu by\u0142 pomy\u015blany jako inicjatywa w obr\u0119bie Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, natomiast kontakty z wyznawcami religii \u017cydowskiej, ich obecno\u015b\u0107 oraz \u015bwiadectwo ich \u017cycia religijnego mia\u0142y o\u017cywi\u0107 przemy\u015blenia i zapocz\u0105tkowa\u0107 tradycj\u0119 wsp\u00f3lnej modlitwy. Dzie\u0144 Judaizmu bez modlitwy to mizerna atrapa tego, co w tej inicjatywie naprawd\u0119 najwa\u017cniejsze.
\r\n
\r\nCzy k\u0142adzenie du\u017cego akcentu na spotkania z wyznawcami judaizmu nie sprawi\u0142o, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 uzale\u017cni\u0142 si\u0119 w obchodach tego dnia od reakcji i opinii strony \u017cydowskiej?<\/strong>
\r\n– Od samego pocz\u0105tku nie brakowa\u0142o pr\u00f3b zaw\u0142aszczania Dnia Judaizmu ani sp\u0142ycania go i podporz\u0105dkowania rozmaitym dora\u017anym celom i potrzebom. Niewielka, ale wp\u0142ywowa cz\u0119\u015b\u0107 katolickich aktywist\u00f3w uzna\u0142a, \u017ce to dobra okazja, by da\u0107 o sobie zna\u0107 i „wyp\u0142yn\u0105\u0107 na szerokie wody”, poniewa\u017c has\u0142o „\u017bydzi i judaizm” jest stale no\u015bne. \u017bydzi odpowiedzieli rozmaicie: jedni, a nie by\u0142o ich zbyt wielu, przyj\u0119li t\u0119 inicjatyw\u0119 z zainteresowaniem i pochwa\u0142ami; inni powiedzieli, \u017ce to wewn\u0119trzna sprawa Ko\u015bcio\u0142a; jeszcze inni wietrzyli w niej jaki\u015b podst\u0119p, w kt\u00f3rym upatrywali now\u0105 form\u0119 „nawracania \u017byd\u00f3w”. Niestety, w Ko\u015bciele zabrak\u0142o rzetelnej debaty o tych reakcjach. Czasami partnerzy \u017cydowscy zapraszani do udzia\u0142u w uroczystych obchodach stawiali warunki, w\u015br\u00f3d nich i takie, kt\u00f3re by\u0142y nie do przyj\u0119cia, lecz mimo wszystko ulegano. Zawsze mogli wtedy liczy\u0107 na poparcie tzw. katolik\u00f3w otwartych, kt\u00f3rzy w ka\u017cdych okoliczno\u015bciach zrobi\u0105 du\u017co, by si\u0119 \u017bydom podoba\u0107. Od dawna powtarzam, \u017ce to oni stanowi\u0105 najtrudniejsz\u0105 przeszkod\u0119 w prawdziwym zbli\u017ceniu z wyznawcami judaizmu. \u017bydzi dobrze wiedz\u0105, \u017ce owocne kontakty nie polegaj\u0105 na mno\u017ceniu komplement\u00f3w i zbytecznych ust\u0119pstwach. Wielokrotnie by\u0142em \u015bwiadkiem tego, w jakie zak\u0142opotanie wprawia ich s\u0142u\u017calcza uleg\u0142o\u015b\u0107 niekt\u00f3rych katolickich rozm\u00f3wc\u00f3w.<\/p>\r\n\r\n

Opinie strony \u017cydowskiej s\u0105 zr\u00f3\u017cnicowane, bo i judaizm jest zjawiskiem bardzo z\u0142o\u017conym. \u017bydzi ortodoksyjni, nie m\u00f3wi\u0105c o ultraortodoksyjnych, nie chc\u0105 s\u0142ysze\u0107 o bliskich kontaktach z wyznawcami Jezusa Chrystusa. \u017bydzi konserwatywni i reformowani pozwalaj\u0105 sobie na takie kontakty, aby tym bardziej utwierdzi\u0107 si\u0119 w swej \u017cydowsko\u015bci. \u017bydzi liberalni bior\u0105 w nich udzia\u0142, ale nie przyk\u0142adaj\u0105 do tego wi\u0119kszej wagi, bo ich postrzeganie i prze\u017cywanie judaizmu bywa niezbyt \u017carliwe. Zdarzaj\u0105 si\u0119 sytuacje zupe\u0142nie groteskowe. Jednemu z polskich biskup\u00f3w zrobiono zdj\u0119cie z „pani\u0105 rabin”, kt\u00f3re bywa reprodukowane jako promocja dialogu z judaizmem. Wielu religijnych \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy ceni\u0105 swoj\u0105 tradycj\u0119 religijn\u0105, zareagowa\u0142o na to, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce je\u017celi Ko\u015bci\u00f3\u0142 chce promowa\u0107 liberalne tendencje w judaizmie, powinien to czyni\u0107 na w\u0142asn\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 i u\u017cytek, bo taka promocja religii \u017cydowskiej nie ma nic wsp\u00f3lnego z jej tradycyjnym duchem i kszta\u0142tem.<\/p>\r\n\r\n

W tym roku obchodzimy XIV Dzie\u0144 Judaizmu w Ko\u015bciele katolickim, a wi\u0119c nagromadzi\u0142y si\u0119 do\u015bwiadczenia, z kt\u00f3rych trzeba wyci\u0105gn\u0105\u0107 w\u0142a\u015bciwe wnioski. W moim przekonaniu, najs\u0142absz\u0105 stron\u0119 dorocznych obchod\u00f3w stanowi niedostatek, a nawet brak troski o teologiczny wymiar obustronnych kontakt\u00f3w. Pod tym wzgl\u0119dem jest bardzo wiele do zrobienia! Dam przyk\u0142ad, kt\u00f3ry od wielu lat do znudzenia powtarzam. Chodzi o formu\u0142\u0119 „starszych braci”, powielan\u0105 jak swoiste zakl\u0119cie, ale zamiast jej uszczeg\u00f3\u0142owienia i pog\u0142\u0119biania uniemo\u017cliwia si\u0119 sensown\u0105 dyskusj\u0119, co to w\u0142a\u015bciwie znaczy. Na przed\u0142u\u017ceniu tych nacisk\u00f3w znajduje si\u0119 promowanie w Ko\u015bciele nowej odmiany „teologii zast\u0119pstwa”, g\u0142osz\u0105cej dwie drogi zbawienia: jedn\u0105 z Chrystusem, a drug\u0105 – dla \u017byd\u00f3w – bez Chrystusa. Wynika\u0142oby z tego, \u017ce Chrystus oraz dokonane przez Niego dzie\u0142o zbawienia jest potrzebne wszystkim, ale z wyj\u0105tkiem \u017byd\u00f3w. Gdy takie opinie g\u0142osi si\u0119 w Ko\u015bciele, nie maj\u0105 one nic wsp\u00f3lnego z wiar\u0105, kt\u00f3r\u0105 wyznajemy. Wiele do my\u015blenia daj\u0105 te\u017c komentarze i opinie wyg\u0142aszane w kontek\u015bcie Dnia Judaizmu w \u015brodkach masowego przekazu. Wynika z nich forsowanie tych obchod\u00f3w jako dnia kultury \u017cydowskiej albo promowanie Izraela i usprawiedliwianie polityki prowadzonej przez to pa\u0144stwo.
\r\n
\r\nO czym w relacjach pomi\u0119dzy Ko\u015bcio\u0142em katolickim a judaizmem \u015bwiadcz\u0105 krytyczne g\u0142osy ze strony \u017cydowskiej, jakie odezwa\u0142y si\u0119 po ubieg\u0142orocznym Synodzie Biskup\u00f3w dla Bliskiego Wschodu?<\/strong>
\r\n– Ka\u017cdy Synod Biskup\u00f3w jest donios\u0142ym wydarzeniem wewn\u0105trz Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Bliski Wsch\u00f3d stanowi dla nas terytorium niezwykle wa\u017cne, bo to miejsce naszych korzeni, ziemia Starego i Nowego Testamentu, a wi\u0119c historyczny i geograficzny fundament to\u017csamo\u015bci chrze\u015bcija\u0144skiej. Sytuacja, jaka istnieje na Bliskim Wschodzie, jest bardzo zapalna, za\u015b po\u0142o\u017cenie tamtejszych chrze\u015bcijan pozostaje bardzo trudne. Synod stworzy\u0142 nadzwyczajn\u0105 okazj\u0119, by g\u0142o\u015bno powiedzie\u0107 o chrze\u015bcija\u0144skim przywi\u0105zaniu do Ziemi \u015awi\u0119tej, jak te\u017c wypowiedzie\u0107 obawy i b\u00f3l w tym, co dotyczy dramatycznego po\u0142o\u017cenia tamtejszych chrze\u015bcijan i niejasnych perspektyw ich przysz\u0142o\u015bci.
\r\nNa Synodzie zdecydowanie dominowa\u0142a perspektywa religijna i teologiczna. Dlatego w wypowiedziach wielu ojc\u00f3w synodalnych pojawi\u0142y si\u0119 w\u0105tki, kt\u00f3re dotycz\u0105 relacji mi\u0119dzy chrze\u015bcija\u0144stwem a judaizmem, czyli zar\u00f3wno wi\u0119zi, kt\u00f3re nas \u0142\u0105cz\u0105, jak i r\u00f3\u017cnic, kt\u00f3re nas dziel\u0105. W ostatnich dziesi\u0119cioleciach nie brakowa\u0142o pr\u00f3b powierzchownego, cz\u0119sto wr\u0119cz naiwnego i fa\u0142szywego postrzegania i ustawiania wzajemnych stosunk\u00f3w, kt\u00f3re wypacza ich prawdziwy obraz. Wyst\u0105pienia cz\u0119\u015bci biskup\u00f3w zebranych na Synodzie daleko odbiega\u0142y od narzucanej w \u015brodkach masowego przekazu poprawno\u015bci politycznej, nie pokrywa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z tym, co \u017bydzi chc\u0105 us\u0142ysze\u0107 od chrze\u015bcijan. Pokazuj\u0105 one dobitnie rzeczywisty stan relacji mi\u0119dzy Ko\u015bcio\u0142em katolickim a \u017bydami i judaizmem. Najcz\u0119\u015bciej postulat zmiany nastawienia na lepsze jest przedstawiany wy\u0142\u0105cznie jako zadanie dla chrze\u015bcijan. Natomiast brakuje rzetelnego przypominania, \u017ce tak\u017ce wyznawcy judaizmu maj\u0105 mn\u00f3stwo do zrobienia w tym, co dotyczy zmiany ich nastawienia wobec Ko\u015bcio\u0142a i chrze\u015bcija\u0144stwa.
\r\nKrytyczne, czasami otwarcie krytykanckie g\u0142osy strony \u017cydowskiej chc\u0105 wymusi\u0107 jednostronny punkt widzenia, wy\u0142\u0105cznie przychylny czy wr\u0119cz spolegliwy wobec Izraela i \u017byd\u00f3w. Dlatego pewne kierunki i tre\u015bci obrad synodalnych natrafi\u0142y na ich silne sprzeciwy, co natychmiast podchwycono i rozdmuchiwano. Jednak Ko\u015bci\u00f3\u0142, by wiarygodnie g\u0142osi\u0107 Ewangeli\u0119 i skutecznie prowadzi\u0107 wiernych do Boga, musi m\u00f3wi\u0107 w\u0142asnym g\u0142osem, a nie wychodzi\u0107 naprzeciw koniunkturalnym zapotrzebowaniom. Ale, paradoksalnie, warto i trzeba ws\u0142uchiwa\u0107 si\u0119 w te g\u0142osy, bo wyrazi\u015bcie ods\u0142aniaj\u0105 nie tylko drogi, lecz i bezdro\u017ca dialogu Ko\u015bcio\u0142a z \u017bydami i judaizmem.
\r\n
\r\nBrak wzajemno\u015bci to chyba najpowa\u017cniejsza przeszkoda w podejmowaniu dialogu.<\/strong>
\r\n– Od ponad p\u00f3\u0142 wieku prawdziwym probierzem rzeczywistego stanu dialogu jest Ziemia \u015awi\u0119ta, czyli pa\u0144stwo Izrael i tereny Autonomii Palesty\u0144skiej. Je\u015bli Izraelczycy i w og\u00f3le \u017bydzi, w\u015br\u00f3d nich zw\u0142aszcza wyznawcy judaizmu, postuluj\u0105, by nasze wzajemne relacje uk\u0142ada\u0142y si\u0119 w pomy\u015blno\u015bci i pokoju oraz chc\u0105, by chrze\u015bcijanie w r\u00f3\u017cnych rejonach \u015bwiata wykazywali wi\u0119ksz\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 na ich argumenty, to w pa\u0144stwie Izrael istnieje teraz doskona\u0142a sposobno\u015b\u0107, by pokaza\u0107, jak ta postulowana przez nich nowa jako\u015b\u0107 wzajemnych stosunk\u00f3w powinna wygl\u0105da\u0107. Zatem powinni promowa\u0107 i wprowadza\u0107 w \u017cycie takie konkretne regulacje, kt\u00f3re ich zbli\u017caj\u0105 do chrze\u015bcijan, a tak\u017ce do wyznawc\u00f3w islamu. Pytanie, czy to si\u0119 odbywa, stawiam jako otwarte i pilnie wymagaj\u0105ce uczciwej odpowiedzi.
\r\nWiele wyst\u0105pie\u0144 biskup\u00f3w na niedawnym Synodzie postulowa\u0142o wypracowanie pog\u0142\u0119bionej chrze\u015bcija\u0144skiej teologii judaizmu opartej na Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym i Tradycji, a tak\u017ce rzetelnej i pog\u0142\u0119bionej \u017cydowskiej teologii chrze\u015bcija\u0144stwa, bo to w\u0142a\u015bnie pod tym wzgl\u0119dem powinna istnie\u0107 czytelna wzajemno\u015b\u0107. Tymczasem jak \u017cydowskie nastawienie wobec chrze\u015bcijan, i og\u00f3lnie wobec nie-\u017byd\u00f3w, naprawd\u0119 wygl\u0105da, wida\u0107 w doniesieniach, jakie nap\u0142ywa\u0142y tu\u017c po Synodzie. Rabin Owadia Josef, duchowy przyw\u00f3dca religijnej partii Szas, stwierdzi\u0142 bez ogr\u00f3dek, \u017ce goje rodz\u0105 si\u0119 tylko po to, by s\u0142u\u017cy\u0107 \u017bydom i por\u00f3wna\u0142 nie-\u017byd\u00f3w do zwierz\u0105t poci\u0105gowych, kt\u00f3re otrzymuj\u0105 d\u0142ugie \u017cycie, by wydajnie pracowa\u0107 na rzecz \u017byd\u00f3w. Tego nie powiedzia\u0142 jaki\u015b pierwszy lepszy rabin, kt\u00f3rego pogl\u0105dy mo\u017cna marginalizowa\u0107, ale przyw\u00f3dca partii, kt\u00f3ra wchodzi w sk\u0142ad obecnego izraelskiego rz\u0105du! I co? Czy kto\u015b w Ko\u015bciele na to odpowiednio zareagowa\u0142? Przeciwnie, zamiast refleksji nad szokuj\u0105cymi i obra\u017aliwymi s\u0142owami wp\u0142ywowego rabina, w kt\u00f3rych mocno dochodzi do g\u0142osu „nauczanie pogardy”, znowu wys\u0142uchujemy starych zarzut\u00f3w pod naszym adresem! Nie spos\u00f3b unikn\u0105\u0107 wra\u017cenia, \u017ce bardzo cz\u0119sto niewybredna \u017cydowska krytyka Ko\u015bcio\u0142a i chrze\u015bcija\u0144stwa ma na celu odwr\u00f3cenie uwagi od tego, co w naszych obustronnych relacjach naprawd\u0119 stanowi problem i wymaga naprawy.
\r\n
\r\nCzy jest mo\u017cliwe, aby w judaizmie by\u0142 obchodzony Dzie\u0144 Ko\u015bcio\u0142a katolickiego?<\/strong>
\r\n– Na to nie ma \u017cadnych szans ani teraz, ani w daj\u0105cej si\u0119 przewidzie\u0107 przysz\u0142o\u015bci. Zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 wyznawc\u00f3w judaizmu respektuje surowe polecenia rabin\u00f3w zakazuj\u0105ce jakichkolwiek kontakt\u00f3w religijnych z chrze\u015bcijanami. \u017bydzi ortodoksyjni maj\u0105 zakaz wymawiania imienia „Jezus” i wypowiadaj\u0105 je – m\u00f3wi\u0105c \u0142agodnie – w mocno zniekszta\u0142conej postaci. Podobne zakazy dotycz\u0105 wej\u015bcia do ko\u015bcio\u0142a czy kaplicy. Zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119, \u017ce o ile Jan Pawe\u0142 II i Benedykt XVI odwiedzili synagogi, w tym tak wa\u017cn\u0105 Synagog\u0119 Wi\u0119ksz\u0105 w Rzymie, o tyle \u017caden z Papie\u017cy nie doczeka\u0142 si\u0119 rewizyty w Bazylice \u015bw. Piotra ani innej \u015bwi\u0105tyni katolickiej. Powinni\u015bmy by\u0107 realistami: usuwaj\u0105c wszystko, co w naszym nastawieniu wobec wyznawc\u00f3w judaizmu stanowi skutki wielowiekowych stereotyp\u00f3w i uprzedze\u0144, musimy pami\u0119ta\u0107, \u017ce maj\u0105 one odwzorowanie po stronie \u017cydowskiej. K\u0142opot w tym, \u017ce judaizm nie zna poj\u0119cia „centralnego autorytetu”, a wi\u0119c ewentualne inicjatywy dialogowe maj\u0105 tam bardzo ograniczony zakres, niepor\u00f3wnywalnie mniejszy ni\u017c w katolicyzmie.<\/p>\r\n\r\n

Doroczny Dzie\u0144 Judaizmu potwierdzi\u0142, \u017ce cz\u0119sto dzieje si\u0119 tak, i\u017c cz\u0119\u015b\u0107 \u017cydowskich partner\u00f3w oraz ich sprzymierze\u0144cy w Ko\u015bciele podpowiadaj\u0105, a nawet wymagaj\u0105 forsowania swoich pogl\u0105d\u00f3w i zachowa\u0144 tak, jakby Ko\u015bci\u00f3\u0142 mia\u0142 si\u0119 kierowa\u0107 nie moc\u0105 dynamizmu Ewangelii, lecz pozwala\u0107 na sterowanie z zewn\u0105trz. Na to zgody by\u0107 nie mo\u017ce! Tak\u017ce podczas ostatniego Synodu okaza\u0142o si\u0119, \u017ce biskupi, kt\u00f3rzy reprezentowali g\u0142\u0119boko katolickie podej\u015bcie, stali si\u0119 przedmiotem niewybrednej krytyki i napi\u0119tnowania w \u015brodkach masowego przekazu. Ale to jedynie potwierdza potrzeb\u0119 chrze\u015bcija\u0144skiej solidarno\u015bci w obliczu trudno\u015bci i wyzwa\u0144, kt\u00f3rym trzeba odwa\u017cnie sprosta\u0107. Dobrze, \u017ce mamy w Polsce Dzie\u0144 Judaizmu, poniewa\u017c lepiej rozumiemy, kim jeste\u015bmy jako wyznawcy Jezusa Chrystusa, by w do\u015bwiadczeniu spotkania i konfrontacji z wyznawcami religii \u017cydowskiej skuteczniej i klarowniej kszta\u0142towa\u0107 i umacnia\u0107 katolick\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107.
\r\n
\r\nDzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Refleksje na XIV Dzie\u0144 Judaizmu w Ko\u015bciele katolickim w Polsce Z ks. prof. Waldemarem Chrostowskim z Uniwersytetu Kardyna\u0142a Stefana Wyszy\u0144skiego w Warszawie, konsultorem Rady Episkopatu Polski ds. Dialogu Religijnego, rozmawia Ma\u0142gorzata Pabis Jaki zamys\u0142 towarzyszy\u0142 inicjatywie Dnia Judaizmu w Ko\u015bciele katolickim w Polsce? – Ta inicjatywa pojawi\u0142a si\u0119 w po\u0142owie lat 90. i stanowi\u0142a szczeg\u00f3ln\u0105 […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[5],"tags":[18,101,33],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30709"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=30709"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30709\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=30709"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=30709"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=30709"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}