{"id":30248,"date":"2011-01-09T23:07:26","date_gmt":"2011-01-10T04:07:26","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=30248"},"modified":"2011-01-09T23:18:20","modified_gmt":"2011-01-10T04:18:20","slug":"gross-manipuluje-liczbami-przemilcza-niewygodne-dla-siebie-fakty-i-wypacza-historie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=30248","title":{"rendered":"Dr Gontarczyk: Gross manipuluje liczbami, przemilcza niewygodne dla siebie fakty i wypacza histori\u0119"},"content":{"rendered":"

Polecamy pa\u0144stwu serdecznie niezwykle wa\u017cny tekst jaki w dodatku „Plus Minus” dziennika „Rzeczpospolita” (dost\u0119pne wy\u0142\u0105cznie w wydaniu papierowym) opublikowa\u0142 historyk, dr Piotr Gontarczyk.<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Ten g\u0142os tym bardziej jest cenny, \u017ce powsta\u0142 po lekturze ksi\u0105\u017cki Jana Tomasza Grossa „Z\u0142ote \u017cniwa”<\/strong>, kt\u00f3r\u0105 wkr\u00f3tce wyda krakowskie wydawnictwo \u00a0„Znak”.<\/p>\r\n\r\n

Ksi\u0105\u017cka, jak wiadomo zacz\u0119\u0142a si\u0119 od fotografii<\/strong>, kt\u00f3r\u0105 Gross zobaczy\u0142 w „Gazecie Wyborczej”. \u00a0Ma ona rzekomo pokazywa\u0107 grup\u0119 Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy tu\u017c po wojnie w miejscu poch\u00f3wku spalonych szcz\u0105tk\u00f3w ofiar obozu zag\u0142ady w Treblince mieli poszukiwa\u0107 drogocennych przedmiot\u00f3w, przede wszystkim z\u0142ota. Problem w tym, jak stwierdza Dr Gontarczyk, \u017ce sprawa z fotografi\u0105 nie jest tak prosta jak si\u0119 wydaje:<\/p>\r\n\r\n

Punktem wyj\u015bcia powstania kolejnego eseju Jana Tomasza Grossa jest fotografia przedstawiaj\u0105ca grup\u0119 ludzi stoj\u0105cych – w cywilu i mundurach – obok masowego grobu w Treblince. \u201eZrobione tu\u017c po zako\u0144czeniu drugiej wojny \u015bwiatowej, czyli w po\u0142owie XX wieku zdj\u0119cie przedstawia scen\u0119 zbiorow\u0105 gdzie\u015b w \u015brodku Europy. Na fotografii obok grupy podlaskich ch\u0142op\u00f3w uwieczniono wzg\u00f3rze usypane z popio\u0142u 800 000 \u017byd\u00f3w zagazowanych w Treblince od lipca 1942 r. do pa\u017adziernika 1943 roku. Europejczycy, kt\u00f3rych ogl\u0105damy na zdj\u0119ciu, najprawdopodobniej zajmowali si\u0119 rozkopywaniem spopielonych szcz\u0105tk\u00f3w ludzkich w poszukiwaniu z\u0142ota i kosztowno\u015bci przeoczonych przez nazistowskich morderc\u00f3w”.<\/strong><\/p><\/blockquote>\r\n\r\n

Rzeczywi\u015bcie – komentuje Gontarczyk – tu\u017c po wojnie mia\u0142 miejsce godny po\u017ca\u0142owania proceder rozkopywania przez okoliczn\u0105 ludno\u015b\u0107 cmentarzyska w poszukiwaniu z\u0142ota, kamieni szlachetnych i innych kosztowno\u015bci. Ale nie wiadomo, czy mieli z tym procederem zwi\u0105zek ludzie stoj\u0105cy na fotografii. <\/strong>Z dokument\u00f3w wynika, \u017ce w\u0142adze partyjne i pa\u0144stwowe uwa\u017ca\u0142y ten proceder za absolutnie naganny <\/strong>i usi\u0142owa\u0142y mu przeciwdzia\u0142a\u0107, m.in. przep\u0119dzaj\u0105c kopaczy, ogradzaj\u0105c teren albo porz\u0105dkuj\u0105c rozkopane cmentarzysko.<\/p>\r\n\r\n

Gontarczyk podkre\u015bla, \u017ce nie wiadomo kto i kiedy zrobi\u0142 om\u00f3wion\u0105 fotografi\u0119, ani w jakich okoliczno\u015bciach powsta\u0142a. Nie ma nawet jednoznacznych dowod\u00f3w – cho\u0107 pewnie tak by\u0142o – \u017ce zdj\u0119cie zosta\u0142o wykonane w Treblince.<\/p>\r\n\r\n

Kim wreszcie s\u0105 sfotografowani ludzie i co robi\u0105 na cmentarzysku? S\u0105 kopaczami? A mo\u017ce ekip\u0105 porz\u0105dkuj\u0105c\u0105 cmentarzysko, na co, moim zdaniem wyra\u017anie wskazuje mieszany, mundurowo-cywilny sk\u0142ad grupy, a przede wszystkim fakt dzia\u0142ania w bia\u0142y dzie\u0144? Czy hieny cmentarne rzeczywi\u015bcie chcia\u0142yby dokumentowa\u0107 swoje dzia\u0142ania za pomoc\u0105 fotografii? <\/strong>A po co by\u0142oby takie zdj\u0119cie \u0142api\u0105cej ich milicji?<\/p>\r\n\r\n

Czy w MO w og\u00f3le by\u0142a w\u00f3wczas procedura dokumentowania podobnych przest\u0119pstw? A je\u015bli tak, to jak fotografia trafi\u0142a w prywatne r\u0119ce? A mo\u017ce by\u0142a w nich od zawsze, bo zachowa\u0142 j\u0105 sobie kto\u015b, kto nie widzia\u0142 w niej niczego zdro\u017cnego, bo porz\u0105dkowa\u0142 cmentarz i nigdy nie przysz\u0142o mu do g\u0142owy, \u017ce kto\u015b na jej podstawie mo\u017ce pos\u0105dzi\u0107 go o wykopki?<\/p><\/blockquote>\r\n\r\n

Jak zauwa\u017ca polski historyk, dla Grossa takie kwestie jak powa\u017cna analiza zdj\u0119cia nie istniej\u0105.<\/p>\r\n\r\n

Nie ma on wi\u0119kszych w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce fotografia przedstawia grup\u0119 polskich hien cmentarnych, jakby wsp\u00f3\u0142uczestnik\u00f3w Holokaustu: \u201esygna\u0142, \u017ce jest to fotografia z gatunku trophy pictures, to u\u0142o\u017cone na kupk\u0119 z przodu piszczele i czaszki. Podobnie jak my\u015bliwi obok upolowanej zwierzyny fotografowali si\u0119 mordercy \u017byd\u00f3w na miejscach egzekucji, albo prze\u015bladowcy zebrani wok\u00f3\u0142 torturowanej ofiary, kt\u00f3r\u0105 zmuszano publicznie do upokarzaj\u0105cych czynno\u015bci albo kt\u00f3rej, ku uciesze zebranej publiczno\u015bci, obcinano brod\u0119”.<\/p>\r\n\r\n

Autor stawia ju\u017c znak r\u00f3wno\u015bci pomi\u0119dzy hitlerowcami morduj\u0105cymi \u017byd\u00f3w a osobami na zdj\u0119ciu<\/strong>, udowadniaj\u0105c, \u017ce i one przecie\u017c, rozkopuj\u0105c cmentarzysko, wykonywa\u0142y \u201eczynno\u015b\u0107 \u015bci\u015ble zwi\u0105zan\u0105 z Holokaustem – grabienie \u017cydowskiego mienia”.<\/p>\r\n\r\n

Ale ja \u017cadnego konkretu w tej ca\u0142ej opowie\u015bci nie widz\u0119. W przeciwie\u0144stwie do ewidentnej sk\u0142onno\u015bci do konfabulacji autor\u00f3w.<\/p><\/blockquote>\r\n\r\n

Jak podkre\u015bla Autor tekstu w „Rz”, nie takie kuriozalne potkni\u0119cia s\u0105 najwa\u017cniejszym mankamentem eseistyki Grossa.<\/p>\r\n\r\n

Istotniejsz\u0105 rol\u0119 odgrywa tu spos\u00f3b, w jaki \u00f3w autor pos\u0142uguje si\u0119 cudzymi tekstami naukowymi lub wskazanymi przez innych \u017ar\u00f3d\u0142ami. Jednym nadaje fa\u0142szywe znaczenie, inne wypacza, robi\u0105c z nich wycinanki, jeszcze innym, opisuj\u0105cym wydarzenia skrajnie patologiczne, ale incydentalne – nadaje walor opis\u00f3w uniwersalnych. Nie mniej ch\u0119tnie\u00a0 si\u0119ga po informacje nieprawdziwe, jak w wypadku tzw. granatowej policji: \u201ena terenie Generalnej Guberni tzw. policja granatowa, sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 w przewa\u017caj\u0105cej cz\u0119\u015bci z przedwojennych policjant\u00f3w, odpowiedzialna jest w ocenie Emanuela Ringelbluma za wymordowanie \u00bbdziesi\u0105tek tysi\u0119cy\u00ab \u017byd\u00f3w”.<\/p>\r\n\r\n

Ksi\u0105\u017cka Ringelbluma powstawa\u0142a w czasie okupacji w Warszawie. Ten znany \u017cydowski historyk ukrywa\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas i nie mia\u0142 mo\u017cliwo\u015bci prowadzenia bada\u0144 naukowych. Opiera\u0142 si\u0119 na docieraj\u0105cych do\u0144 ustnych informacjach ludzi, cz\u0119sto dotkni\u0119tych osobist\u0105 krzywd\u0105 lub czysto ludzkim nieumiarkowaniem w przesadzie i stronniczo\u015bci\u0105 w os\u0105dzie. Jego ksi\u0105\u017cka na temat stosunk\u00f3w polsko-\u017cydowskich – z ca\u0142ym szacunkiem dla innych dokona\u0144 autora – jest niewiele warta. W ogromnej mierze sk\u0142ada si\u0119 bowiem z niezweryfikowanych i nieprawdziwych informacji. Jedn\u0105 z nich to \u201edziesi\u0105tki tysi\u0119cy” \u017byd\u00f3w zamordowanych przez granatow\u0105 policj\u0119 – taka liczba nie znajduje potwierdzenia w \u017cadnych wsp\u00f3\u0142czesnych badaniach. Gross dobrze to wie, ale celowo si\u0119ga w tej materii po ksi\u0105\u017ck\u0119 – a raczej relacj\u0119 – \u017cydowskiego historyka zamordowanego w 1944 r. Bo przynosi ona najwy\u017csze liczby, jakie w tej materii znalaz\u0142. Kto zarzuci mu k\u0142amstwo, skoro informacja nie pochodzi od niego, tylko jest \u201enaukow\u0105 ocen\u0105” wielkiego uczonego Ringelbluma?<\/p>\r\n\r\n

Nie jest to jest odosobniony przypadek,\u00a0 lecz konsekwentnie stosowana przez Grossa metoda. Autor \u015bwiadomie, tak jak pos\u0142uguje si\u0119 fa\u0142szywymi informacjami, przemilcza niewygodne \u017ar\u00f3d\u0142a albo dokonuje ich kuriozalnych interpretacji.<\/p><\/blockquote>\r\n\r\n

Oto przyk\u0142ad jeszcze jednej takiej manipulacji:<\/p>\r\n\r\n

Tak, \u017ceby dla wszystkich potencjalnych ch\u0119tnych starczy\u0142o ofiar Gross stwierdzi\u0142, \u017ce Polacy wymordowali w czasie wojny pomi\u0119dzy 100 a 200 tys. \u017byd\u00f3w. Kilka dni temu w telewizji m\u00f3wi\u0142 ju\u017c tylko o kilkudziesi\u0119ciu tysi\u0105cach ale nie ma co \u201eczepia\u0107 si\u0119 drobiazg\u00f3w”. 200 tysi\u0119cy, 50 tysi\u0119cy, 5 tysi\u0119cy, czy 500 tysi\u0119cy. A jakie to ma znaczenie<\/strong>? Przecie\u017c i tak podawane przez Grossa dane liczbowe s\u0105 z regu\u0142y wyssane z palca, czasem ozdabiane magicznym s\u0142owem \u201eprzypuszczam”.<\/p><\/blockquote>\r\n\r\n

W opowie\u015bci Grossa, jak wida\u0107 zdecydowanie nie naukowej, ani nawet porz\u0105dnie publicystycznej, odbiorc\u0119 znaj\u0105cego troch\u0119 temat razi ca\u0142kowite pomini\u0119cie bohaterstwa tych tysi\u0119cy Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy \u017byd\u00f3w ratowali. Piotr Gontarczyk te\u017c o tym wspomina:<\/p>\r\n\r\n

W \u201eZ\u0142otych \u017cniwach” nie ma takich opis[\u00f3]w ratowania \u017byd\u00f3w przez Polak\u00f3w. Za to nazwami miejscowo\u015bci i nazwiskami polskich morderc\u00f3w i z\u0142odziei autor sypie jak z r\u0119kawa. Ale nie ma w jego eseju ani jednego nazwiska wielopokoleniowych rodzin, kt\u00f3re, od starc\u00f3w do niemowl\u0105t, jak rodzina Ulm\u00f3w z Makowej na Podkarpaciu, zosta\u0142y po znalezieniu ukrywanych przez nich \u017byd\u00f3w w ca\u0142o\u015bci wymordowane. Nie ma nazw wsi i klasztor\u00f3w, kt\u00f3re z nara\u017ceniem \u017cycia ich ukrywa\u0142y. S\u0105 w tej materii dwa zdanie o grekokatolikach. Nie ma informacji o tym, \u017ce kara \u015bmierci grozi\u0142a nie tylko tym, kt\u00f3rzy ich ukrywali, ale te\u017c ich s\u0105siadom, tym, kt\u00f3rzy chcieliby podwie\u017a\u0107 \u017byd\u00f3w ch\u0142opskim wozem albo poda\u0107 im kromk\u0119 chleba, a nawet o tych, kt\u00f3rzy do takich czyn\u00f3w – w j\u0119zyku hitlerowc\u00f3w – \u201epod\u017cegali”.<\/strong><\/p><\/blockquote>\r\n\r\n

I to smutna puenta ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3ra wydaje si\u0119 mie\u0107 za zadanie nie dochodzenie prawdy, ale zbudowanie fa\u0142szywego obrazu historii.<\/p>\r\n\r\n

(kam, \u017ar\u00f3d\u0142o: „Rzeczpospolita”)<\/p>\r\n\r\n

KOMENTARZ BIBU\u0141Y<\/em><\/strong>: „Gross stwierdzi\u0142, \u017ce Polacy wymordowali w czasie wojny pomi\u0119dzy 100 a 200 tys. \u017byd\u00f3w. Kilka dni temu w telewizji m\u00f3wi\u0142 ju\u017c tylko o kilkudziesi\u0119ciu tysi\u0105cach ale nie ma co \u201eczepia\u0107 si\u0119 drobiazg\u00f3w”. 200 tysi\u0119cy, 50 tysi\u0119cy, 5 tysi\u0119cy, czy 500 tysi\u0119cy. A jakie to ma znaczenie?” – No w\u0142a\u015bnie: jakie to ma znaczenie? Jakie znaczenie dla \u017byd\u00f3w maj\u0105 liczby? Polecamy:<\/p>\r\n\r\n