{"id":29273,"date":"2010-12-12T20:56:32","date_gmt":"2010-12-13T01:56:32","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=29273"},"modified":"2010-12-12T20:56:32","modified_gmt":"2010-12-13T01:56:32","slug":"jaruzelski-powinien-zostac-osadzony-wywiad-z-prof-antonim-dudkiem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=29273","title":{"rendered":"Jaruzelski powinien zosta\u0107 os\u0105dzony – wywiad z prof. Antonim Dudkiem<\/em>"},"content":{"rendered":"

Z prof. Antonim Dudkiem (UJ, IPN), historykiem i politologiem, rozmawia Zenon Baranowski<\/strong>
\r\n
\r\n Tw\u00f3rcy stanu wojennego nie ponie\u015bli dotychczas odpowiedzialno\u015bci. Proces w tej sprawie zosta\u0142 wszcz\u0119ty dopiero niedawno i trwa od lat…<\/strong>
\r\n – Formalnie Wojciech Jaruzelski i grupa jeszcze \u017cyj\u0105cych autor\u00f3w stanu wojennego s\u0105 oskar\u017conymi w trwaj\u0105cym procesie. Problem w tym, \u017ce nie widz\u0119 woli s\u0105du, aby ten proces zako\u0144czy\u0107 za \u017cycia oskar\u017conych i przykro mi to stwierdzi\u0107. W Polsce mamy niezawis\u0142e s\u0105dy, ale odnosz\u0119 wra\u017cenie, obserwuj\u0105c dwa lata tego procesu, \u017ce strategia jest taka, \u017ceby nie wyda\u0107 \u017cadnego wyroku w tej sprawie. S\u0105d chce mie\u0107, najkr\u00f3cej m\u00f3wi\u0105c, komfort nienara\u017cania si\u0119 na krytyk\u0119, a jest oczywiste, \u017ce wyrok w procesie autor\u00f3w stanu wojennego – b\u0105d\u017a uniewinniaj\u0105cy, b\u0105d\u017a skazuj\u0105cy – narazi ich na krytyk\u0119 podzielonego w tej sprawie spo\u0142ecze\u0144stwa i klasy politycznej. Dlatego mam wra\u017cenie, \u017ce s\u0105d wybra\u0142 takie pseudosalomonowe rozwi\u0105zanie, kt\u00f3re oznacza przewlekanie tego procesu, o co w Polsce nie jest trudno. Zwa\u017cywszy na wiek oskar\u017conych, gdzie w\u0142a\u015bciwie nikt nie ma mniej ni\u017c 80 lat, ta sugestia jest do\u015b\u0107 oczywista. Wystarczy jeszcze poci\u0105gn\u0105\u0107 ten proces kilka lat i nie trzeba b\u0119dzie \u017cadnego wyroku wydawa\u0107.
\r\n
\r\n Proces Grudnia ’70 wraz ze \u015bledztwem \u015blimaczy si\u0119 od kilkunastu lat…<\/strong>
\r\n – Je\u017celi przyjmiemy analogi\u0119 do procesu, w kt\u00f3rym Jaruzelski te\u017c jest oskar\u017cony, a stan wojenny jest jednak powa\u017cniejszym wydarzeniem, ni\u017c rewolta robotnicza Grudnia ’70, to jest oczywiste, \u017ce ten proces si\u0119 nie sko\u0144czy za \u017cycia pods\u0105dnych. I na tym polega s\u0142abo\u015b\u0107 pa\u0144stwa prawa. Odbieram to jako brak odwagi ze strony s\u0119dzi\u00f3w.
\r\n
\r\n W przeciwie\u0144stwie do s\u0105d\u00f3w historycy ju\u017c dawno wydali wyrok dotycz\u0105cy stanu wojennego i jego autor\u00f3w.<\/strong>
\r\n – Jest zasadnicza r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy wyrokami prawnymi a wyrokami historycznymi. Ot\u00f3\u017c wyroki prawne s\u0105 zero-jedynkowe, czyli winny – niewinny. D\u0105\u017cy si\u0119, \u017ceby po tym d\u0142ugim procesie nast\u0105pi\u0142 tzw. prawomocny wyrok, kt\u00f3ry jest zero-jedynkowy. Natomiast w historiografii jest dok\u0142adnie odwrotnie. Nie ma jednej obowi\u0105zuj\u0105cej oceny, s\u0105 tzw. oceny dominuj\u0105ce, ale opr\u00f3cz nich istniej\u0105 oceny alternatywne. W historiografii nigdy nie mamy ca\u0142kowitej jednomy\u015blno\u015bci, takiej, do kt\u00f3rej si\u0119 d\u0105\u017cy w systemie prawnym. Zreszt\u0105 s\u0142usznie, bo to s\u0105 zupe\u0142nie inne porz\u0105dki. M\u00f3wienie, \u017ce co\u015b historia os\u0105dzi, zawsze budzi we mnie \u015bmiech. Os\u0105dzi\u0107 to mo\u017ce s\u0105d. Historycy os\u0105dzaj\u0105 w liczbie mnogiej, w sensie takim, \u017ce istnieje wiele r\u00f3\u017cnych ocen.
\r\n
\r\n W\u015br\u00f3d historyk\u00f3w dominuje jednak krytyczna ocena poczyna\u0144 Jaruzelskiego.<\/strong>
\r\n – Je\u017celi chodzi o ocen\u0119 Jaruzelskiego czy stanu wojennego, rzeczywi\u015bcie w \u015brodowisku historycznym przewa\u017caj\u0105 pogl\u0105dy krytyczne i negatywna ocena. Ale poziom tej negatywno\u015bci jest zr\u00f3\u017cnicowany, co wi\u0119cej, mamy te\u017c g\u0142osy, kt\u00f3re broni\u0105 Jaruzelskiego. To jest stan, w moim przekonaniu, naturalny i normalny. Po prostu tak b\u0119dzie. Podobnie jest np. z przewrotem majowym i Pi\u0142sudskim. Tu te\u017c zdania s\u0105 podzielone. To te\u017c nie jest zero-jedynkowy os\u0105d, s\u0105 historycy, kt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105, \u017ce zamach by\u0142 z\u0142em, ale… Wyra\u017ca si\u0119 te\u017c zdania odwrotne, \u017ce by\u0142 uzasadniony, ale… I podobnie jest ze stanem wojennym. S\u0105 historycy, kt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105, tak jak ja, \u017ce stan wojenny by\u0142 z\u0142em i nale\u017cy go oceni\u0107 zdecydowanie negatywnie, ale… i tu mog\u0119 poda\u0107 kilka argument\u00f3w, kt\u00f3re w jaki\u015b spos\u00f3b Jaruzelskiego usprawiedliwiaj\u0105, co nie przekre\u015bla mojej negatywnej oceny. Znajdziemy r\u00f3wnie\u017c historyk\u00f3w, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105 jednak bronili Jaruzelskiego.
\r\n
\r\n Czy wobec tego, w kontek\u015bcie marazmu s\u0105dowego, wystarczy tylko os\u0105d historyk\u00f3w?<\/strong>
\r\n – Spo\u0142ecze\u0144stwo jest zr\u00f3\u017cnicowane, jednym wystarczy, innym nie. Mam poczucie, \u017ce Jaruzelski powinien by\u0107 os\u0105dzony w kategoriach prawnych. Najlepszym do tego miejscem by\u0142 Trybuna\u0142 Stanu, ale SLD uniemo\u017cliwi\u0142 to w 1996 r., wykorzystuj\u0105c fakt, \u017ce mia\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 w Sejmie razem z PSL. Odrzucono w\u00f3wczas wniosek o proces przed Trybuna\u0142em Stanu. W zwi\u0105zku z tym zosta\u0142a tylko droga przed s\u0105dem powszechnym. Gdyby w Polsce obowi\u0105zywa\u0142y takie regu\u0142y jak w wielu krajach maj\u0105cych wy\u017csz\u0105 od naszej kultur\u0119 prawn\u0105, to po tych dw\u00f3ch latach mieliby\u015bmy ju\u017c wyrok. Jednych by on zadowoli\u0142, innych nie. Mogliby\u015bmy jednak powiedzie\u0107, \u017ce niepodleg\u0142a Rzeczpospolita w kategoriach prawnych os\u0105dzi\u0142a stan wojenny. A tak zostaniemy od strony prawnej ze znakiem zapytania, i to mi si\u0119 nie podoba. Wola\u0142bym, \u017ceby by\u0142 jaki\u015b wyrok.
\r\n
\r\n A je\u015bli s\u0105d uniewinni\u0142by Jaruzelskiego? Podobne procesy pokazuj\u0105, \u017ce jest to mo\u017cliwe.<\/strong>
\r\n – Je\u017celi s\u0105d uzna\u0142by Jaruzelskiego za osob\u0119 niewinn\u0105 z\u0142amania Konstytucji, ustaw, nie zmieni\u0142oby to mojego pogl\u0105du jako historyka, \u017ce mieli\u015bmy do czynienia po prostu z ewidentnym nadu\u017cyciem w\u0142adzy przez Jaruzelskiego w obronie dyktatury komunistycznej. Jestem do\u015b\u0107 gruntownym krytykiem k\u0142amstwa, kt\u00f3re Jaruzelski opowiada, o tym, \u017ce ratowa\u0142 Polsk\u0119 przed interwencj\u0105 sowieck\u0105. S\u0105 dokumenty znane od lat, i kolejne wychodz\u0105 na jaw, kt\u00f3re potwierdzaj\u0105, \u017ce Rosjanie w grudniu 1981 r. nie tylko nie chcieli wkroczy\u0107, ale odm\u00f3wili wr\u0119cz Jaruzelskiemu wsparcia wojskowego, kt\u00f3ry pyta\u0142, czy na wypadek zbyt du\u017cego oporu, z kt\u00f3rym nie by\u0142by sobie w stanie poradzi\u0107, mo\u017ce liczy\u0107 na ich wsparcie. To jest dobrze udokumentowane, ale Jaruzelski i jego obro\u0144cy to odrzucaj\u0105. Poniewa\u017c gdyby si\u0119 z tym zgodzi\u0142, mamy do czynienia ze zdrad\u0105 stanu. Bo jak zakwalifikowa\u0107 zachowanie przyw\u00f3dcy kraju, kt\u00f3ry prosi obce wojska o wsparcie, \u017ceby st\u0142umi\u0107 zrewoltowane spo\u0142ecze\u0144stwo? To jest rzecz haniebna. Ale skoro pewnie tego wyroku nie b\u0119dzie, to zostan\u0105 nam oceny historyczne, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 zr\u00f3\u017cnicowane.
\r\n
\r\n Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/strong><\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

\r\n

Temida \u015blepa szczeg\u00f3lnie wobec komunist\u00f3w<\/h2>\r\n\r\n

Autorzy stanu wojennego, na czele z Wojciechem Jaruzelskim, powinni by\u0107 rozliczeni przez s\u0105d – wskazuj\u0105 prawnicy i historycy. Proces trwa ju\u017c jednak dwa lata, a \u0142awa oskar\u017conych zd\u0105\u017cy\u0142a si\u0119 w tym czasie skr\u00f3ci\u0107 z dziewi\u0119ciu do czterech os\u00f3b.<\/strong>
\r\n
\r\n – Genera\u0142 Jaruzelski powinien by\u0107 os\u0105dzony w kategoriach prawnych. Najlepszym do tego miejscem by\u0142by Trybuna\u0142 Stanu, ale SLD uniemo\u017cliwi\u0142 to w 1996 r., wykorzystuj\u0105c fakt, \u017ce mia\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 w Sejmie, razem z PSL. Odrzucono w\u00f3wczas wniosek o proces przed Trybuna\u0142em Stanu. W zwi\u0105zku z tym zosta\u0142a tylko droga przed s\u0105dem powszechnym – m\u00f3wi historyk prof. Antoni Dudek.
\r\n Instytut Pami\u0119ci Narodowej trzy lata temu skierowa\u0142 do s\u0105du akt oskar\u017cenia wobec dziewi\u0119ciu cz\u0142onk\u00f3w Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego oraz Rady Pa\u0144stwa PRL, kt\u00f3ra formalnie wprowadzi\u0142a stan wojenny, m.in. Wojciecha Jaruzelskiego, Czes\u0142awa Kiszczka i Stanis\u0142awa Kani. Prokuratorzy IPN oskar\u017caj\u0105 autor\u00f3w stanu wojennego o udzia\u0142 w „zwi\u0105zku przest\u0119pczym o charakterze zbrojnym, maj\u0105cym na celu pope\u0142nianie przest\u0119pstw”, co jest zagro\u017cone kar\u0105 do 8 lat wi\u0119zienia.<\/p>\r\n\r\n

Dopiero po oko\u0142o roku zacz\u0105\u0142 si\u0119 proces, kt\u00f3ry trwa ju\u017c dwa lata, a \u0142awa oskar\u017conych robi si\u0119 coraz kr\u00f3tsza. Ju\u017c po p\u00f3\u0142 roku od rozpocz\u0119cia procesu zd\u0105\u017cy\u0142a si\u0119 skr\u00f3ci\u0107 o po\u0142ow\u0119. Dwoje oskar\u017conych zmar\u0142o, dw\u00f3ch wy\u0142\u0105czono z procesu – jednego na skutek z\u0142ego stanu zdrowia, a drugiego z powodu nieuchylenia immunitetu s\u0119dziowskiego.
\r\n – Mam wra\u017cenie, \u017ce s\u0105d wybra\u0142 takie pseudosalomonowe rozwi\u0105zanie, przewleka ten proces, o co w Polsce nie jest trudno. Zwa\u017cywszy na wiek oskar\u017conych, z kt\u00f3rych w\u0142a\u015bciwie nikt nie ma mniej ni\u017c 80 lat, to sugestia jest do\u015b\u0107 oczywista. Wystarczy jeszcze poci\u0105gn\u0105\u0107 ten proces kilka lat i nie trzeba b\u0119dzie \u017cadnego wyroku wydawa\u0107 – ocenia Dudek.
\r\n – To zale\u017cy od s\u0119dzi\u00f3w, albo si\u0119 spr\u0119\u017c\u0105, albo ci\u0105gn\u0105 sprawy i przynosz\u0105 tylko wstyd wymiarowi sprawiedliwo\u015bci, kt\u00f3ry okazuje si\u0119 ma\u0142o sprawny – m\u00f3wi emerytowany s\u0119dzia Bogus\u0142aw Nizie\u0144ski, by\u0142y rzecznik interesu publicznego.<\/p>\r\n\r\n

Jaruzelski jest tak\u017ce oskar\u017cony w procesie Grudnia ’70, kt\u00f3ry trwa ju\u017c ponad 10 lat. Proces wkroczy\u0142 ju\u017c w ostatni\u0105 faz\u0119 i mo\u017ce zako\u0144czy\u0107 si\u0119 na pocz\u0105tku przysz\u0142ego roku. Wed\u0142ug obro\u0144cy Jaruzelskiego mecenasa Jana Borowicza mniej wi\u0119cej w styczniu – lutym powinno si\u0119 zako\u0144czy\u0107 trwaj\u0105ce od roku tzw. zaliczanie materia\u0142u. Nast\u0119pnie mog\u0142oby doj\u015b\u0107 do wyst\u0105pie\u0144 ko\u0144cowych stron, kt\u00f3re zapewne potrwaj\u0105 kilka rozpraw z uwagi na obszerno\u015b\u0107 materia\u0142u dowodowego. Poza tym nale\u017cy si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce oskar\u017ceni b\u0119d\u0105 chcieli wyg\u0142osi\u0107 ostatnie s\u0142owo – tak\u017ce ta czynno\u015b\u0107 mo\u017ce trwa\u0107 d\u0142u\u017cej ni\u017c jedn\u0105 rozpraw\u0119.<\/p>\r\n\r\n

– Te procesy pokazuj\u0105 tak naprawd\u0119 bezradno\u015b\u0107 wymiaru sprawiedliwo\u015bci wobec tych przest\u0119pstw, kt\u00f3re by\u0142y pope\u0142niane i na Wybrze\u017cu, i w stanie wojennym – uwa\u017ca mecenas Janusz Margasi\u0144ski, reprezentuj\u0105cy rodziny ofiar z pacyfikacji kopalni „Wujek”. – Przest\u0119pstwa musz\u0105 by\u0107 rozliczone, a ludzie za nie odpowiedzialni musz\u0105 ponie\u015b\u0107 odpowiedzialno\u015b\u0107 prawn\u0105, a nie tylko historyczn\u0105 – dodaje.
\r\n Tymczasem np. w procesie Grudnia ’70 przes\u0142uchiwano ponad 1000 \u015bwiadk\u00f3w, kt\u00f3rzy nic nie wnosili do sprawy, a wnioski prokuratora o ich ograniczenie by\u0142y odrzucane. – To jest dramat, \u017ce nie umieli\u015bmy p\u00f3j\u015b\u0107 szybk\u0105 drog\u0105, tylko zamulania sprawy. W tym procesie potrzebna jest wiedza o tych, kt\u00f3rzy decydowali o tej zbrodni, znalezienie \u015bwiadk\u00f3w nie takie proste, a jak si\u0119 znajdzie, to znam to z praktyki, jako rzecznik interesu publicznego, \u017ce robi\u0142o si\u0119 wszystko, \u017ceby tylko zminimalizowa\u0107 w tym przypadku skutki czyjej\u015b tajnej wsp\u00f3\u0142pracy – wskazuje Nizie\u0144ski.<\/p>\r\n\r\n

– Jestem pesymist\u0105, je\u015bli chodzi o mo\u017cliwo\u015b\u0107 rozliczenia tych wszystkich dygnitarzy komunistycznych – stwierdza pose\u0142 Arkadiusz Mularczyk (PiS). – Niestety, w ci\u0105gu tych ostatnich 20 lat wolnej Polski nie by\u0142o woli politycznej ani determinacji, \u017ceby stworzy\u0107 takie regulacje prawne, kt\u00f3re sprawia\u0142yby, i\u017c by\u0142aby pewna \u0142atwo\u015b\u0107 w \u015bciganiu tego typu przest\u0119pstw – wskazuje. – To jedna z wi\u0119kszych pora\u017cek polskiej demokracji, \u017ce nie uda\u0142o si\u0119 chocia\u017c w minimalnym stopniu rozliczy\u0107 tych zbrodniarzy, tak\u017ce w togach, nie m\u00f3wi\u0105c o aparacie bezpo\u015brednim, czyli o funkcjonariuszach bezpieki – zauwa\u017ca Mularczyk. Pose\u0142 dodaje, \u017ce elementem, kt\u00f3ry w pewien spos\u00f3b rekompensuje, jest kwestia ograniczenia \u015bwiadcze\u0144 emerytalnych by\u0142ych funkcjonariuszy SB.
\r\n <\/strong><\/p>\r\n\r\n

Zenon Baranowski<\/strong><\/em><\/p>\r\n\r\n

Za: Nasz Dziennik,<\/a> Poniedzia\u0142ek, 13 grudnia 2010, Nr 290 (3916)<\/a><\/p><\/blockquote>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Z prof. Antonim Dudkiem (UJ, IPN), historykiem i politologiem, rozmawia Zenon Baranowski Tw\u00f3rcy stanu wojennego nie ponie\u015bli dotychczas odpowiedzialno\u015bci. Proces w tej sprawie zosta\u0142 wszcz\u0119ty dopiero niedawno i trwa od lat… – Formalnie Wojciech Jaruzelski i grupa jeszcze \u017cyj\u0105cych autor\u00f3w stanu wojennego s\u0105 oskar\u017conymi w trwaj\u0105cym procesie. Problem w tym, \u017ce nie widz\u0119 woli s\u0105du, […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,81],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29273"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=29273"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29273\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=29273"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=29273"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=29273"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}