{"id":28318,"date":"2010-11-09T22:45:45","date_gmt":"2010-11-10T03:45:45","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=28318"},"modified":"2010-11-09T22:45:45","modified_gmt":"2010-11-10T03:45:45","slug":"polska-konstytucja-wazniejsza-od-prawa-unijnego-stefan-hambura","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=28318","title":{"rendered":"Polska konstytucja wa\u017cniejsza od prawa unijnego – Stefan Hambura<\/em>"},"content":{"rendered":"

Polska, wst\u0119puj\u0105c do Unii Europejskiej, przekaza\u0142a jej organom kompetencje organ\u00f3w w\u0142adzy pa\u0144stwowej jedynie w niekt\u00f3rych sprawach, a nie wy\u0142\u0105czy\u0142a stosowania naszej ustawy zasadniczej \u201d\u201d pisze prawnik<\/strong><\/p>\r\n\r\n

<\/div>\r\n\r\n

Na 10 listopada 2010 r. o godz. 9.30 zosta\u0142 wyznaczony termin rozprawy przed Trybuna\u0142em Konstytucyjnym w Warszawie, w pe\u0142nym sk\u0142adzie Trybuna\u0142u, w sprawie po\u0142\u0105czonych wniosk\u00f3w Grupy pos\u0142\u00f3w na Sejm i Grupy senator\u00f3w – sygn. akt K 32\/09 – dotycz\u0105cej zbadania zgodno\u015bci Traktatu z Lizbony z Konstytucj\u0105 Rzeczypospolitej Polskiej. Warto zatem przyjrze\u0107 si\u0119 w tym kontek\u015bcie bli\u017cej zasadzie pierwsze\u0144stwa Unii Europejskiej (UE) w zderzeniu z polsk\u0105 Konstytucj\u0105.<\/p>\r\n\r\n

Zasada pierwsze\u0144stwa prawa wsp\u00f3lnotowo-unijnego jest powszechnie uznawana za jedn\u0105 z naczelnych zasad Unii Europejskiej. Zgodnie z ni\u0105 prawo wsp\u00f3lnotowo-unijne, zar\u00f3wno pierwotne tzn. zawarte w traktatach jak i wt\u00f3rne tzn. rozporz\u0105dzenia, dyrektywy i decyzje, korzysta w razie sprzeczno\u015bci z prawem krajowym z pierwsze\u0144stwa zastosowania. Nale\u017cy przy tym zauwa\u017cy\u0107, \u017ce musi to by\u0107 sprzeczno\u015b\u0107 nie daj\u0105ca si\u0119 usun\u0105\u0107 za pomoc\u0105 wyk\u0142adni normy krajowej w duchu prawa europejskiego. W przypadku takiej nieusuwalnej kolizji prawo wsp\u00f3lnotowo-unijne znajduje zastosowanie przed prawem krajowym.<\/p>\r\n\r\n

Podstawa prawna<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Zasada pierwsze\u0144stwa nie zosta\u0142a sformu\u0142owana w traktatach. Nie zosta\u0142a te\u017c do nich wprowadzona w wyniku kolejnych reform. Wed\u0142ug orzecznictwa Europejskiego Trybuna\u0142u Sprawiedliwo\u015bci w Luksemburgu (ETS) zasada ta wynika bezpo\u015brednio ze szczeg\u00f3lnej natury Wsp\u00f3lnoty Europejskiej. Gdyby normy wewn\u0119trzne pa\u0144stw cz\u0142onkowskich mog\u0142y korzysta\u0107 z pierwsze\u0144stwa przed prawem wsp\u00f3lnotowo-unijnym lub je modyfikowa\u0107, prawo wsp\u00f3lnotowo-unijne utraci\u0142oby sw\u00f3j szczeg\u00f3lny charakter i zamieni\u0142o si\u0119 jedynie w zbi\u00f3r zalece\u0144 od kt\u00f3rych mo\u017cna w ka\u017cdej chwili odst\u0105pi\u0107. To z kolei podwa\u017cy\u0142oby sens istnienia Wsp\u00f3lnot, obecnie tak\u017ce UE. Orzecznictwo Europejskiego Trybuna\u0142u Sprawiedliwo\u015bci w tej kwestii zosta\u0142o zapocz\u0105tkowane wyrokiem F. Costa przeciwko ENEL w 1964 roku.<\/p>\r\n\r\n

Zasad\u0119 pierwsze\u0144stwa pr\u00f3bowano na przestrzeni lat kilkakrotnie wprowadzi\u0107 do traktat\u00f3w, aby ostatecznie rozwia\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci co do jej obowi\u0105zywania. W odrzuconej w referandach w Holandii i Francji Konstytucji dla Europy znalaz\u0142 si\u0119 artyku\u0142 I-6 o tre\u015bci: \u201eKonstytucja i prawo przyj\u0119te przez instytucje Unii w wykonywaniu przyznanych jej kompetencji maj\u0105 pierwsze\u0144stwo przed prawem Pa\u0144stw Cz\u0142onkowskich.\u201d<\/p>\r\n\r\n

Po fiasku Konstytucji dla Europy, w ramach prac nad przysz\u0142ym Traktatem z Lizbony, sformu\u0142owano zasad\u0119 pierwsze\u0144stwa jedynie w protokole, aby jej obecno\u015b\u0107 nie by\u0142a przy pobie\u017cnym przejrzeniu nowego traktatu widoczna i tym samym nie wzbudza\u0142a opor\u00f3w przeciwnik\u00f3w dalszej integracji europejskiej. Tym niemniej z uwagi na obecno\u015b\u0107 w Traktacie o UE (TUE) art. 51 po zmianach w Lizbonie, sformu\u0142owana w protokole zasada pierwsze\u0144stwa sta\u0142aby si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 traktat\u00f3w, a wi\u0119c prawem pierwotnym. Art. 51 TUE brzmi: \u201eProtoko\u0142y i za\u0142\u0105czniki za\u0142\u0105czone do Traktat\u00f3w stanowi\u0105 ich integraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107.\u201d<\/p>\r\n\r\n

W toku prac nad Traktatem z Lizbony nie uda\u0142o si\u0119 jednak osi\u0105gn\u0105\u0107 konsensusu nawet co do wprowadzenia zasady pierwsze\u0144stwa do traktat\u00f3w w formie protoko\u0142u. Powodem by\u0142 zdecydowany op\u00f3r licznych przedstawicieli pa\u0144stw cz\u0142onkowskich. Ostatecznie w drodze kompromisu zdecydowano o sformu\u0142owaniu i przyj\u0119ciu zasady pierwsze\u0144stwa jedynie w formie deklaracji (deklaracja nr 17).<\/p>\r\n\r\n

Deklaracje nie stanowi\u0105 jednak integralnej cz\u0119\u015bci traktat\u00f3w, gdy\u017c nie s\u0105 wymienione w art. 51 TUE. Doskonale zdaje sobie z tego zreszt\u0105 spraw\u0119 S\u0142u\u017cba Prawna Rady. W swojej opinii z dnia 22.06.2007 r., za\u0142\u0105czonej do deklaracji nr 17 odnosz\u0105cej si\u0119 do pierwsze\u0144stwa, S\u0142u\u017cba Prawna Rady przyznaje, \u017ce w Traktatach do dzi\u015b nie ma wzmianki o zasadzie pierwsze\u0144stwa, jednak fakt, \u017ce zasada pierwsze\u0144stwa nie zostanie w\u0142\u0105czona do przysz\u0142ego Traktatu, zdaniem S\u0142u\u017cby Prawnej w \u017caden spos\u00f3b nie narusza samej zasady ani obowi\u0105zuj\u0105cego orzecznictwa Europejskiego Trybuna\u0142u Sprawiedliwo\u015bci. W zwi\u0105zku z powy\u017cszym nale\u017cy zauwa\u017cy\u0107 dwie rzeczy. Po pierwsze, zasada pierwsze\u0144stwa nie by\u0142a powszechnie po\u017c\u0105dana przez przedstawicieli rz\u0105d\u00f3w pa\u0144stw cz\u0142onkowskich. St\u0105d w\u0142a\u015bnie wynika\u0142y trudno\u015bci z wprowadzeniem jej do tre\u015bci traktat\u00f3w. Po drugie, sama zasada nie ma \u017cadnego oparcia w tekstach traktat\u00f3w, a jest wy\u0142\u0105cznie wypracowana przez orzecznictwo ETS.<\/p>\r\n\r\n

Zasi\u0119g zasady pierwsze\u0144stwa<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Sporny jest sam zasi\u0119g zasady pierwsze\u0144stwa prawa wsp\u00f3lnotowo-unijnego. Kwesti\u0105 wywo\u0142uj\u0105c\u0105 najwi\u0119ksze kontrowersje jest stosunek prawa wsp\u00f3lnotowo-unijnego do konstytucji pa\u0144stw cz\u0142onkowskich. ETS w wyroku Internationale Handelsgesellschaft stwierdzi\u0142, \u017ce prawo wsp\u00f3lnotowe ma pierwsze\u0144stwo w stosunku do ca\u0142ego prawa krajowego, a wi\u0119c r\u00f3wnie\u017c w stosunku do konstytucji \u0142\u0105cznie z wynikaj\u0105cymi z niej prawami podstawowymi. Tymczasem trybuna\u0142y konstytucyjne pa\u0144stw cz\u0142onkowskich, unikaj\u0105c wprawdzie otwartych konflikt\u00f3w z ETS, wychodz\u0105 z za\u0142o\u017cenia, \u017ce ich krajowe konstytucje maj\u0105 moc nadrz\u0119dn\u0105. Zastrzegaj\u0105 one sobie przyk\u0142adowo mo\u017cliwo\u015b\u0107 kontroli, czy delegacja kompetencji nie poci\u0105gnie za sob\u0105 mo\u017cliwo\u015bci naruszenia przez instytucje wsp\u00f3lnotowe \u201epodstawowych zasad porz\u0105dku konstytucyjnego\u201d oraz \u201eniezbywalnych praw jednostki\u201d (W\u0142ochy), albo czy integracja nie narusza praw podstawowych i strukturalnych zasad ustroju (Hiszpania). Tak\u017ce niemiecki Federalny Trybuna\u0142 Konstytucyjny (FTK) stwierdzi\u0142 w wyroku z 12.10.1993 r. (w sprawie traktatu z Maastricht), \u017ce zapewnia skuteczn\u0105 ochron\u0119 praw podstawowych mieszka\u0144com Niemiec r\u00f3wnie\u017c wobec dzia\u0142a\u0144 w\u0142adz Wsp\u00f3lnot (\u201eauch gegenueber der Hoheitsgewalt der Gemeinschaften\u201d).<\/p>\r\n\r\n

Dnia 30 czerwca 2009 r. niemiecki Federalny Trybuna\u0142 Konstytucyjny wyda\u0142 orzeczenie w sprawie traktatu z Lizbony sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z 147 stron. Data ta przejdzie do historii, nie tylko Niemiec, ale na pewno i Europy. Reakcja na ten wyrok by\u0142a w Polsce skromnie powiedziaszwy niadekwatna do jego wagi. Zaraz po wyroku prawie przemilczany zosta\u0142 fakt, \u017ce ratyfikacja traktatu z Lizbony w Niemczech zosta\u0142a wstrzymana na kilka miesi\u0119cy w dniu 30 czerwca 2009 przez FTK. Tu i tam pojawiaj\u0105 si\u0119 polskie g\u0142osy, jakoby ten fundamentalny wyrok FTK by\u0142 tylko wewn\u0119trzn\u0105 spraw\u0105 niemieck\u0105, dla Polski natomiast jest ca\u0142kowicie nieistotny. Wyrok z 30 czerwca 2009 nie jest wewn\u0119trzn\u0105 spraw\u0105 niemieck\u0105, dotyczy wszystkich pa\u0144stw cz\u0142onkowskich, tak\u017ce Polski. Inaczej mog\u0105 s\u0105dzi\u0107 tylko ludzie nie znaj\u0105cy dotychczasowego procesu integracji europejskiej i znaczenia orzecze\u0144 FTK jak np. w sprawach \u201eSolange I\u201d, „Solange II\u201d, „Maastricht\u201d.<\/p>\r\n\r\n

FTK powiedzia\u0142 dobitnie i jednoznacznie, \u017ce UE to zwi\u0105zek suwerennych pa\u0144stw, a nie federacja. Je\u017celi Republika Federalna Niemiec chcia\u0142aby si\u0119 sta\u0107 cz\u0119\u015bci\u0105 federacji europejskiej, to nar\u00f3d niemiecki musia\u0142by zdecydowa\u0107 o tym w referendum zgodnie z artyku\u0142em 146 niemieckiej Konstytucji (Grundgesetz). Oznacza to, \u017ce Niemcy pozostaj\u0105 Niemcami, Francja Francj\u0105, Polska Polsk\u0105 itd. Zatem ten wyrok niemieckiego Trybuna\u0142u Konstytucyjnego ma wymiar og\u00f3lnounijny i dotyczy tak\u017ce Polski. Na marginesie warto wspomnie\u0107, \u017ce s\u0142owa zwi\u0105zane z suwerenno\u015bci\u0105 (souveraen lub Souveraenitaet) padaj\u0105 w wyroku FTK 49 razy. Oznacza to powr\u00f3t pa\u0144stwa narodowego w Europie.<\/p>\r\n\r\n

Pozycja prawna Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Pozycja prawna Konstytucji w Polsce wynika przede wszystkim z jej art. 8 ust. 1. Zgodnie z nim \u201eKonstytucja jest najwy\u017cszym prawem Rzeczypospolitej Polskiej\u201d. W konstytucjach pa\u0144stw cz\u0142onkowskich Unii Europejskiej, w kt\u00f3rych podobnego przepisu brakuje, np. w Niemczech, nadrz\u0119dno\u015b\u0107 konstytucji t\u0142umaczy si\u0119 sam\u0105 jej natur\u0105. Szczeg\u00f3lna pozycja Konstytucji zosta\u0142a potwierdzona tak\u017ce wyrokiem polskiego Trybuna\u0142u Konstytucyjnego.<\/p>\r\n\r\n

Trybuna\u0142 Konstytucyjny stwierdzi\u0142 w wyroku dotycz\u0105cym traktatu akcesyjnego, \u017ce Konstytucja z racji wynikaj\u0105cej z art. 8 ust. 1 Konstytucji nadrz\u0119dno\u015bci mocy prawnej korzysta na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z pierwsze\u0144stwa obowi\u0105zywania i stosowania. Z racji swej szczeg\u00f3lnej mocy pozostaje ona zatem tak\u017ce po przyst\u0105pieniu do Unii Europejskiej \u201eprawem najwy\u017cszym Rzeczypospolitej Polskiej\u201d, r\u00f3wnie\u017c w stosunku do wszystkich wi\u0105\u017c\u0105cych Rzeczpospolit\u0105 Polsk\u0105 um\u00f3w mi\u0119dzynarodowych.<\/p>\r\n\r\n

Tak\u017ce \u015bp prezydent RP Lech Kaczy\u0144ski potwierdzi\u0142 jako polski negocjator Traktatu z Lizbony ten stan prawny, gdy 3 maja 2009 roku w swoim przem\u00f3wieniu z okazji rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 maja powiedzia\u0142: \u201e(…) Unia Europejska to wsp\u00f3lny sukces jej cz\u0142onk\u00f3w, przyst\u0105pienie do Unii to nasz sukces, nasz polski sukces, ale w tych warunkach rola Konstytucji jest szczeg\u00f3lna, to ona jest w Polsce najwy\u017cszym prawem. Tak jest i tak musi pozosta\u0107. Konstytucj\u0119 mo\u017cna naprawia\u0107, zmienia\u0107, ulepsza\u0107, ale dzisiaj stoi ona ponad wszystkimi r\u00f3\u017cnymi \u017ar\u00f3d\u0142ami prawa, powtarzam, tak jak zosta\u0142a zapisana. (…).\u201d<\/p>\r\n\r\n

Z powy\u017cszego wynika jednoznacznie, \u017ce Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej na terenie Polski znajduje si\u0119 w hierarchii \u017ar\u00f3de\u0142 prawa wy\u017cej ni\u017c prawo wsp\u00f3lnotowo-unijne. Wbrew cytowanemu wy\u017cej twierdzeniu Europejskiego Trybuna\u0142u Sprawiedliwo\u015bci to konstytucje krajowe w razie nieusuwalnej sprzeczno\u015bci pomi\u0119dzy nimi a prawem wsp\u00f3lnotowo-unijnym posiadaj\u0105 pierwsze\u0144stwo stosowania. W ko\u0144cu w momencie przyst\u0105pienia do Unii Europejskiej Rzeczpospolita Polska przekaza\u0142a na mocy art. 90 ust. 1 Konstytucji jej i jej organom kompetencje organ\u00f3w w\u0142adzy pa\u0144stwowej jedynie w niekt\u00f3rych sprawach, a nie wy\u0142\u0105czy\u0142a stosowania Konstytucji czy wr\u0119cz wyzby\u0142a si\u0119 ca\u0142kowicie suwerenno\u015bci. Konsekwencj\u0105 tego stanu rzeczy jest dopuszczalno\u015b\u0107 kontroli zgodno\u015bci z Konstytucj\u0105 rozporz\u0105dze\u0144, dyrektyw i decyzji unijnych jako akt\u00f3w normatywnych w rozumieniu art. 193 Konstytucji, kt\u00f3ry brzmi: \u201eKa\u017cdy s\u0105d mo\u017ce przedstawi\u0107 Trybuna\u0142owi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodno\u015bci aktu normatywnego z Konstytucj\u0105, ratyfikowanymi umowami mi\u0119dzynarodowymi lub ustaw\u0105, je\u017celi od odpowiedzi na pytanie prawne zale\u017cy rozstrzygni\u0119cie sprawy tocz\u0105cej si\u0119 przed s\u0105dem.\u201d<\/p>\r\n\r\n

Je\u017celi wi\u0119c s\u0105d polski zwr\u00f3ci si\u0119 do Trybuna\u0142u Konstytucyjnego z pytaniem prawnym dotycz\u0105cym zgodno\u015bci rozporz\u0105dzenia, dyrektywy lub decyzji unijnej z Konstytucj\u0105 Rzeczypospolitej Polskiej, Trybuna\u0142 Konstytucyjny b\u0119dzie do orzekania w tej kwestii uprawniony.<\/p>\r\n\r\n

Stefan Hambura<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

Autor prowadzi kancelari\u0119 adwokack\u0105 w Berlinie, jest wsp\u00f3\u0142autorem pierwszych w Polsce komentarzy do traktat\u00f3w europejskich <\/em><\/p>\r\n\r\n

Rzeczpospolita<\/a><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Polska, wst\u0119puj\u0105c do Unii Europejskiej, przekaza\u0142a jej organom kompetencje organ\u00f3w w\u0142adzy pa\u0144stwowej jedynie w niekt\u00f3rych sprawach, a nie wy\u0142\u0105czy\u0142a stosowania naszej ustawy zasadniczej \u201d\u201d pisze prawnik Na 10 listopada 2010 r. o godz. 9.30 zosta\u0142 wyznaczony termin rozprawy przed Trybuna\u0142em Konstytucyjnym w Warszawie, w pe\u0142nym sk\u0142adzie Trybuna\u0142u, w sprawie po\u0142\u0105czonych wniosk\u00f3w Grupy pos\u0142\u00f3w na Sejm […]","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[23,98],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28318"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=28318"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28318\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=28318"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=28318"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=28318"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}