{"id":28274,"date":"2010-11-09T23:59:25","date_gmt":"2010-11-10T04:59:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=28274"},"modified":"2010-11-08T22:41:46","modified_gmt":"2010-11-09T03:41:46","slug":"przyjeli-niemcow-jak-wyzwolicieli","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=28274","title":{"rendered":"Przyj\u0119li Niemc\u00f3w jak wyzwolicieli"},"content":{"rendered":"

Gdy Niemcy byli ju\u017c w \u0141ucku, cz\u0142onkowie sielrady dalej bali si\u0119 do skrzyni zagl\u0105da\u0107 i dalej jej pilnowali. W ko\u0144cu jeden z cz\u0142onk\u00f3w sielrady wzi\u0105\u0142 siekier\u0119, rozwali\u0142 k\u0142\u00f3dk\u0119 i otworzy\u0142 skrzyni\u0119. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce pilnowali listy na wyw\u00f3zk\u0119, na kt\u00f3rej sami figurowali wraz ze wszystkimi innymi ku\u0142akami.<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Adam Kownacki mo\u017ce o sobie powiedzie\u0107, \u017ce jest Wo\u0142yniakiem z dziada pradziada. Jego przodkowie w \u0142uckim powiecie \u017cyli jeszcze w czasach przedrozbiorowych. On sam urodzi\u0142 si\u0119 w 1925 r. w kolonii Mosty nale\u017c\u0105cej do so\u0142ectwa Przebra\u017ce, a gminy Tro\u015bcianiec. W miejscowo\u015bci tej jego rodzice \u017cyli od 1918 r., przeprowadzaj\u0105c si\u0119 do niej z W\u00f3lki Kotowskiej. Prowadzili tu du\u017ce gospodarstwo rolne o powierzchni 25 hektar\u00f3w, przyczyniaj\u0105c si\u0119 do ucywilizowania Wo\u0142ynia. Ziemi\u0119, kt\u00f3r\u0105 uprawiali, musieli wcze\u015bniej wykarczowa\u0107 i zmeliorowa\u0107. Obszar ten graniczy\u0142 bowiem z Polesiem i by\u0142 podmok\u0142y. Mosty by\u0142y niewielka osad\u0105. S\u0105siadowa\u0142y z innymi koloniami tworz\u0105cymi so\u0142ectwo Przeobra\u017ce. By\u0142y to : Wydranka, Zagajnik, Cho\u0142opiny, Ja\u017awiny i Przeobra\u017ce. Ich nazwa wynika\u0142a z du\u017cej ilo\u015bci most\u00f3w i mostk\u00f3w, przerzuconych przez strumienie i rowy melioracyjne. Nazwy innych kolonii te\u017c by\u0142y zwi\u0105zane ze specyfik\u0105 terenu. W Wydrance przy tamie pojawia\u0142y si\u0119 wydry. W sumie so\u0142ectwo Przebra\u017ce liczy\u0142o oko\u0142o 2,5 tys. mieszka\u0144c\u00f3w, w zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci Polak\u00f3w. Na jego terenie mieszka\u0142y tylko pojedyncze ukrai\u0144skie, \u017cydowskie i niemieckie rodziny. Okoliczne wsie otaczaj\u0105ce Przebra\u017ce tak\u017ce mia\u0142y podobny sk\u0142ad etniczny, tylko w samym Tro\u015bcia\u0144cu dominowali Ukrai\u0144cy. Polacy przewa\u017cali w Rafa\u0142\u00f3wce, Chmiel\u00f3wce, Konor\u00f3wce i Dobrej.<\/p>\r\n\r\n

\u015alady wykarczowane<\/strong><\/p>\r\n\r\n

– Najbli\u017cej po\u0142o\u017cona mojej kolonii od strony po\u0142udniowej by\u0142a ukrai\u0144ska wie\u015b Jezioro – m\u00f3wi Adam Kownacki – Swoj\u0105 nazw\u0119 zawdzi\u0119cza\u0142a du\u017cemu jezioru, nad kt\u00f3rym le\u017ca\u0142a. Jej pocz\u0105tki gin\u0119\u0142y w pomroce dziej\u00f3w. Mia\u0142 tam by\u0107 kiedy\u015b ruski gr\u00f3d. Co ciekawe, zachowa\u0142a si\u0119 w niej pounicka cerkiewka, kt\u00f3ra po odzyskaniu przez katolik\u00f3w s\u0142u\u017cy\u0142a jako ko\u015bci\u00f3\u0142ek filialny parafii w Zofi\u00f3wce. Na niedziele przyje\u017cd\u017ca\u0142 do niej ksi\u0105dz, by odprawi\u0107 Msz\u0119 \u015bw. Kolorytu okolicy dodawa\u0142y te\u017c Wincent\u00f3wka i J\u00f3zefin, gdzie mieszkali Niemcy. Wszystkie wsie polskie r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 od ukrai\u0144skich krzy\u017cami rocznicowymi – wspomina Adam Kownacki. Jak powstawa\u0142a jaka\u015b miejscowo\u015b\u0107, to mieszka\u0144cy w pierwsz\u0105 rocznic\u0119 jej za\u0142o\u017cenia stawiali okaza\u0142y krzy\u017c. W Mostach te\u017c by\u0142 taki na solidnym cokole. Jak mi m\u00f3wi\u0142 jeden ze znajomych, tylko ten cok\u00f3\u0142 pozosta\u0142 po naszej kolonii do czas\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych. Obecnie ponownie stan\u0105\u0142 na nim krzy\u017c. Przypomina wszystkim, ze kiedy\u015b znajdowa\u0142a si\u0119 tu osada, w kt\u00f3rej mieszkali ludzie. Wszystkie pozosta\u0142e \u015blady zosta\u0142y ca\u0142kowicie wykarczowane.<\/p>\r\n\r\n

Dorastaj\u0105cy Adam Kownacki zapami\u0119ta\u0142 te\u017c inne miejscowo\u015bci, o kt\u00f3re ociera\u0142 si\u0119 jako ch\u0142opak. Jedn\u0105 z nich by\u0142a Zofi\u00f3wka, odleg\u0142a o 12 km osada, zwana nawet przemys\u0142ow\u0105. Mie\u015bci\u0142a si\u0119 w niej parafia, do kt\u00f3rej nale\u017ca\u0142y Mosty.<\/p>\r\n\r\n

Fundacja Radziwi\u0142\u0142\u00f3w<\/strong><\/p>\r\n\r\n

– Ko\u015bci\u00f3\u0142 w niej z drzewa ufundowali Radziwi\u0142\u0142\u00f3wie z linii o\u0142yckiej, posiadaj\u0105cy w okolicy liczne dobra – wspomina Adam Kownacki – Osada ta wzniesiona zosta\u0142a na palach, w\u015br\u00f3d moczar\u00f3w i wiosn\u0105, gdy \u015bnieg stopnia\u0142 sta\u0142a jak gdyby w wodzie. Mieszka\u0142o tu du\u017co \u017byd\u00f3w i funkcjonowa\u0142o ponad 20 garbarni. W najbli\u017cszej okolicy Zofi\u00f3wki wiele dr\u00f3g, tak jak na ca\u0142ym wo\u0142y\u0144skim Polesiu by\u0142o wyk\u0142adanych drewnem. Wraz z ojcem je\u017adzili\u015bmy te\u017c niekiedy do Ko\u0142ek. Odbywa\u0142y si\u0119 w nich targi, na kt\u00f3rych w lecie sprzedawa\u0142o si\u0119 mn\u00f3stwo jag\u00f3d, grzyb\u00f3w i orzech\u00f3w, w kt\u00f3re obfitowa\u0142y okoliczne lasy. Mieszka\u0144cy Ko\u0142ek trudnili si\u0119 wyrobem koszyk\u00f3w, s\u0142u\u017c\u0105cych do zbierania runa le\u015bnego. Czytaj\u0105c r\u00f3\u017cne ksi\u0105\u017cki dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce Kozacy Chmielnickiego, wyr\u017cn\u0119li w Ko\u0142kach w 1649 r. tak du\u017ca liczb\u0119 \u017byd\u00f3w, \u017ce z ich trup\u00f3w u\u0142o\u017cyli grobl\u0119. Ko\u0142ki nale\u017ca\u0142y niegdy\u015b do Sanguszk\u00f3w, p\u00f3\u017aniej Radziwi\u0142\u0142\u00f3w i Leszczy\u0144skich, a na ko\u0144cu do Ko\u017cuchowskich.<\/p>\r\n\r\n

M\u0142ody Adam zapami\u0119ta\u0142 szczeg\u00f3lnie plac\u00f3wki o\u015bwiatowe, w kt\u00f3rych zacz\u0105\u0142 swoj\u0105 edukacj\u0119. W Przebra\u017cu funkcjonowa\u0142a tylko czteroklasowa szko\u0142a podstawowa mieszcz\u0105ca si\u0119 w budynku prywatnym. Kto chcia\u0142 uko\u0144czy\u0107 pe\u0142n\u0105 siedmioklasow\u0105 szko\u0142\u0119 podstawow\u0105, ten musia\u0142 drepta\u0107 piechot\u0105 do Kiwerc lub jecha\u0107 do tego miasteczka w\u0105skotor\u00f3wk\u0105. Nauczycielem, kt\u00f3rego najbardziej zapami\u0119ta\u0142 Adam Kownacki by\u0142 kierownik szko\u0142y w Przebra\u017cu Stanis\u0142aw Bochniewicz, kt\u00f3ry razem z \u017con\u0105 Bronis\u0142aw\u0105 uczy\u0142 wszystkich przedmiot\u00f3w. Wiele te\u017c zawdzi\u0119cza W\u0142adys\u0142awowi Lipskiemu, dyrektorowi szko\u0142y w Tro\u015bcia\u0144cu, w kt\u00f3rej w odr\u00f3\u017cnieniu od swych r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w\u00a0 kontynuowa\u0142 nauk\u0119.<\/p>\r\n\r\n

Legionista i pi\u0142sudczyk<\/strong><\/p>\r\n\r\n

– By\u0142 to legionista, pi\u0142sudczyk, wybitny pedagog, kt\u00f3ry potrafi\u0142 przekazywa\u0107 wiedz\u0119 i uczy\u0107 patriotyzmu – wspomina pan Adam – Do szko\u0142y chodzili zar\u00f3wno Polacy jak i Ukrai\u0144cy. Nie przypominam sobie, by w szkole dochodzi\u0142o do jakich\u015b wa\u015bni czy zatarg\u00f3w na tle narodowo\u015bciowym czy religijnym. Ukrai\u0144cy uczyli si\u0119 j\u0119zyka ukrai\u0144skiego. Ja tak\u017ce jako wolny s\u0142uchacz ucz\u0119szcza\u0142em na jego lekcje i do\u015b\u0107 dobrze go zna\u0142em, co p\u00f3\u017aniej bardzo przyda\u0142o mi si\u0119 w \u017cyciu.\u00a0 Pami\u0119tam, \u017ce w szkole odbywa\u0142y si\u0119 lekcje religii. Do prawos\u0142awnych przychodzi\u0142\u00a0 pop z miejscowej parafii, a do katolik\u00f3w przyje\u017cd\u017ca\u0142 proboszcz z Zofi\u00f3wki. Obaj ksi\u0119\u017ca \u017cyli ze sob\u0105 w zgodzie i nawzajem si\u0119 szanowali. Przed rozpocz\u0119ciem lekcji wszyscy odmawiali modlitw\u0119, podobnie jak po ich zako\u0144czeniu. Wsp\u00f3\u0142\u017cycie mi\u0119dzy Polakami a Ukrai\u0144cami, o ile pami\u0119tam tak\u017ce uk\u0142ada\u0142o si\u0119 dobrze. Nie by\u0142o mowy o jakich\u015b napadach, czy morderstwach. Nikt nie zamyka\u0142 drzwi. Ludzie nie bali si\u0119 s\u0105siad\u00f3w. Jak czyta\u0142em \u201eMa\u0142y dziennik\u201d, czy \u201eRycerza Niepokalanej\u201d, kt\u00f3re prenumerowali rodzice i w kt\u00f3rych cz\u0119sto opisywano r\u00f3\u017cne straszne\u00a0 rzeczy, to wierzy\u0107 si\u0119 nie chcia\u0142o, \u017ce co\u015b takiego si\u0119 gdzie\u015b mo\u017ce zdarzy\u0107. Owszem, o swoim istnieniu przypominali ukrai\u0144scy komuni\u015bci, kt\u00f3rzy przy okazji np. 1 maja organizowali r\u00f3\u017cne manifestacje, ale nie wywo\u0142ywa\u0142y one wielkiego echa. Komuni\u015bci z KPZU wyszli z podziemia dopiero po wkroczeniu na Wo\u0142y\u0144 Armii czerwonej. Cho\u0107 im wojna by\u0142a bli\u017cej, aktywizowali si\u0119 coraz bardziej. Pami\u0119tam tak\u0105 jedn\u0105 demonstracj\u0119 komunist\u00f3w pod Siekiercami. Policja zast\u0105pi\u0142a im drog\u0119 i wezwa\u0142a do rozej\u015bcia. Ci nie tylko nie us\u0142uchali, ale odpowiedzieli ogniem. By\u0142y ofiary \u015bmiertelne. Ca\u0142e to zdarzenie pami\u0119tam dlatego tak dobrze, bo policja m.in. wyznaczy\u0142a mojego ojca, by da\u0142 podwod\u0119 do przewiezienia ofiar, kt\u00f3re tam pad\u0142y…\u201d<\/p>\r\n\r\n

Bombardowanie Kiwerc<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Wybuch wojny we wrze\u015bniu 1939 r. zasta\u0142 Adama Kownackiego w rodzinnej miejscowo\u015bci. Z dzia\u0142a\u0144 wojennych najbardziej zapami\u0119ta\u0142 bombardowanie w\u0119z\u0142a kolejowego w Kiwercach ju\u017c po wkroczeniu Sowiet\u00f3w na polskie terytorium. Rano miejscowo\u015b\u0107 bombardowali Niemcy, a po po\u0142udniu Sowieci. Ludno\u015b\u0107 Kiwerc bardzo od tych atak\u00f3w lotniczych ucierpia\u0142a. Oddzia\u0142y sowieckie, kt\u00f3re przemaszerowa\u0142y przez Przebra\u017ce , kieruj\u0105c si\u0119 na \u0141uck nie zrobi\u0142y na Adamie Kownackim wielkiego wra\u017cenia.<\/p>\r\n\r\n

– To by\u0142o wojsko \u017ale umundurowane i wyekwipowane – wspomina – Nie wygl\u0105da\u0142o imponuj\u0105co. Gdzie mu by\u0142o do polskich oddzia\u0142\u00f3w. Pami\u0119tam, \u017ce niespodziewanie jakie\u015b dwa dni po przej\u015bciu Sowiet\u00f3w przez nasz\u0105 koloni\u0119 przemaszerowa\u0142a du\u017ca zwarta grupa Wojska Polskiego przebijaj\u0105ca si\u0119 na Zach\u00f3d w stron\u0119 Warszawy. Byli to najprawdopodobniej Kleeberczycy. Szli jak na defiladzie. Zatrzymali si\u0119 kr\u00f3tko w naszej miejscowo\u015bci, wystawiaj\u0105c posterunki od strony Kiwerc, kt\u00f3re zacz\u0119\u0142y si\u0119 okopywa\u0107, tworz\u0105c ariergard\u0119. W sadzie rodzic\u00f3w stan\u0119\u0142a konna radiostacja, przy kt\u00f3rej kr\u0119ci\u0142o si\u0119 kilku oficer\u00f3w. U jednego z nich ojciec rozpozna\u0142 szlify genera\u0142a. Kto wie, mo\u017ce to w\u0142a\u015bnie by\u0142 sam Kleeberg. Ogl\u0105dali map\u0119 i o czym\u015b dyskutowali. Gdy konie odetchn\u0119\u0142y, zacz\u0119li zbiera\u0107 si\u0119 do dalszego marszu. Ojciec zapyta\u0142 – gdzie id\u0105? – Na Warszaw\u0119! – odpowiedzia\u0142 mu jeden z oficer\u00f3w, dodaj\u0105c, \u017ce- Warszawa wci\u0105\u017c walczy!\u00a0 Przeszli Przebra\u017ce i skierowali si\u0119 na Tro\u015bcianiec i Ko\u0142ki. Tam by\u0142a ju\u017c zorganizowana sowiecka administracja i zacz\u0119\u0142a dzia\u0142a\u0107 z\u0142o\u017cona z ukrai\u0144skich komunist\u00f3w milicja. Usi\u0142owa\u0142a ona zatrzyma\u0107 marsz polskiego oddzia\u0142u i zacz\u0119\u0142y si\u0119 walki. Ten jednak ostro par\u0142 do przodu nie daj\u0105c si\u0119 osaczy\u0107 Sowietom. Ci \u015bci\u0105gn\u0119li posi\u0142ki i chcieli go otoczy\u0107. Pod Czwertni\u0105 odby\u0142a si\u0119 du\u017ca bitwa. Sowieci \u015bci\u0105gn\u0119li nawet lotnictwo, ale oddzia\u0142owi polskiemu uda\u0142o si\u0119 odeprze\u0107 ataki i odskoczy\u0107 od przeciwnika. W odwecie Ukrai\u0144cy zacz\u0119li mordowa\u0107 uchod\u017ac\u00f3w polskich z zachodnich cz\u0119\u015bci kraju. Zabijali ca\u0142e rodziny razem.<\/p>\r\n\r\n

Bandy ukrai\u0144skich dezerter\u00f3w<\/strong><\/p>\r\n\r\n

– W okolicy pojawi\u0142o si\u0119 sporo band z\u0142o\u017conych z ukrai\u0144skich dezerter\u00f3w, kt\u00f3rzy razem z broni\u0105 zdezerterowali z armii polskiej. Ich ofiar\u0105 padali przede wszystkim polscy \u017co\u0142nierze z Wo\u0142ynia, kt\u00f3rzy przemykali si\u0119 do swych rodzin. Wielu z nich zosta\u0142o przez Ukrai\u0144c\u00f3w zamordowanych. Sowieci to tolerowali, chc\u0105c przy pomocy mord\u00f3w na \u017co\u0142nierzach podsyci\u0107 \u201ewalk\u0119 klasow\u0105\u201d mi\u0119dzy Polakami a Ukrai\u0144cami. Rych\u0142o sytuacja zosta\u0142a przez w\u0142adze sowieckie opanowana i zacz\u0119\u0142a si\u0119 okupacja. M\u00f3j ojciec bardzo to prze\u017cywa\u0142. Nie m\u00f3g\u0142 sobie znale\u017a\u0107 miejsca, chodzi\u0142 i p\u0142aka\u0142. Wci\u0105\u017c zadawa\u0142 sobie pytanie- jak si\u0119 to mog\u0142o sta\u0107? By\u0142 przekonany, \u017ce Polska jest na tyle silna, ze da skuteczny odp\u00f3r ka\u017cdemu wrogowi. Zdawa\u0142 sobie te\u017c spraw\u0119, \u017ce po bolszewikach niczego dobrego nie mo\u017cna si\u0119 spodziewa\u0107. Ci od razu przyst\u0105pili do werbowania w\u015br\u00f3d Ukrai\u0144c\u00f3w informator\u00f3w, kt\u00f3rzy bardzo cz\u0119sto\u00a0 denuncjuj\u0105c Polak\u00f3w za\u0142atwiali w\u0142asne porachunki. Wielu Polak\u00f3w pad\u0142o ofiar\u0105 ich donos\u00f3w. Zostali osadzeniu w wi\u0119zieniu w \u0141ucku i zgin\u0119li podczas masakry, jak\u0105 NKWD przeprowadzi\u0142o tu\u017c przed wkroczenie do miasta Niemc\u00f3w. Zna\u0142em tak\u0105 rodzin\u0119 S\u0142odkowskich z Zagajnika, kt\u00f3r\u0105 zadenuncjowa\u0142 pastuch ukrai\u0144ski. Trzech cz\u0142onk\u00f3w tej rodziny zosta\u0142o aresztowanych i osadzonych w wi\u0119zieniu w \u0141ucku tu\u017c przed wybuchem wojny. Uda\u0142o im si\u0119 prze\u017cy\u0107 masakr\u0119, kt\u00f3r\u0105 NKWD przeprowadzi\u0142o w tym wi\u0119zieniu i wr\u00f3ci\u0107 do domu. Inni ca\u0142kiem niewinni ludzie nie mieli tego szcz\u0119\u015bcia. Ukrai\u0144scy komuni\u015bci i wszyscy , kt\u00f3rzy zacz\u0119li kolaborowa\u0107 z now\u0105 w\u0142adz\u0105 byli przez ni\u0105 premiowani. Otrzymywali r\u00f3\u017cne stanowiska, oczywi\u015bcie drobne, albo chocia\u017c prac\u0119.<\/p>\r\n\r\n

Sowiecka Oferta<\/strong><\/p>\r\n\r\n

– Z t\u0105 bowiem by\u0142y du\u017ce k\u0142opoty. Sowieci tez nie mieli jej\u00a0 wiele do zaoferowania. Mogli tylko zaproponowa\u0107 co najwy\u017cej jak\u0105\u015b robot\u0119 w lesie przy wyr\u0119bie. Wprowadzaj\u0105c sw\u00f3j system w\u0142adzy, w\u0142adze radzieckie zacz\u0119\u0142y ogranicza\u0107 mo\u017cliwo\u015bci dzia\u0142ania Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Dla ludzi by\u0142o to bardzo dokuczliwe, bo w zwi\u0105zku z tragicznymi wydarzeniami i sowieck\u0105 okupacj\u0105 zrobili si\u0119 oni bardzo religijni. Ksi\u0119\u017cy co prawda nie aresztowali, ani \u015bwi\u0105ty\u0144 nie zamykali, ale wprowadzali dokuczliwe rygory. Nasza parafia znajdowa\u0142a si\u0119 w Zofi\u00f3wce odleg\u0142ej o 12 km. Za polskich czas\u00f3w kap\u0142an doje\u017cd\u017ca\u0142 do Jeziora, gdzie by\u0142a drewniana kaplica i odprawia\u0142 w niej Msz\u0119 \u015bw. Sowieci jak przyszli, to zabronili ksi\u0119dzu przyje\u017cd\u017ca\u0107 do Jezior i zostali\u015bmy bez kap\u0142ana. Kto chcia\u0142 uczestniczy\u0107 we Mszy \u015bw., ten musia\u0142 drepta\u0107 do Zofi\u00f3wki. To za\u015b wi\u0105za\u0142o si\u0119 z du\u017cymi kontrolami sowieckich patroli po drodze, kt\u00f3re r\u00f3\u017cnie mog\u0142y si\u0119 sko\u0144czy\u0107… Szko\u0142a te\u017c od razu zosta\u0142a zsowietyzowana, ale w Przebra\u017cu\u00a0 np. nie aresztowano nauczycieli i pozwolono im uczy\u0107 si\u0119 w utworzonej w nim dziesi\u0119ciolatce. Uczyli w niej tak\u017ce nauczyciele przywiezieni z ZSRR, ale nauk\u0119 prowadzono w niej po polsku i uczono w niej tak\u017ce j\u0119zyka niemieckiego. Lizn\u0105\u0142em go troch\u0119, co mi si\u0119 p\u00f3\u017aniej w czasie okupacji niemieckiej bardzo przyda\u0142o. Gorzej potoczy\u0142y si\u0119 losy dyrektora Lipskiego z Tro\u015bcia\u0144ca. W szkole uczy\u0107 mu nie pozwolili. Otoczono go siatk\u0105 szpicli, licz\u0105c, \u017ce je\u017celi b\u0119dzie chcia\u0142 zwi\u0105za\u0107 si\u0119 z jak\u0105\u015b konspiracj\u0105, to przez niego do niej trafi\u0105. Usi\u0142owa\u0142 on w Zagajniku uruchomi\u0107 tajne nauczanie m\u0142odzie\u017cy, ale nic mu z tego nie wysz\u0142o. Za du\u017co by\u0142o donosicieli i ludzie bali si\u0119 posy\u0142a\u0107 swe dzieci na tajne komplety. NKWD bardzo go prze\u015bladowa\u0142o. Cz\u0119sto by\u0142 aresztowany, wi\u0105zany drutem i kopniakami p\u0119dzony przez funkcjonariuszy przez ca\u0142\u0105 wie\u015b.<\/p>\r\n\r\n

Tworzenie ko\u0142choz\u00f3w<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Jednym z\u00a0 priorytet\u00f3w przy zaprowadzaniu nowych porz\u0105dk\u00f3w by\u0142a dla w\u0142adz sowieckich kolektywizacja Wo\u0142ynia. Tak\u017ce w rejonie Przebra\u017ca stara\u0142y si\u0119 one tworzy\u0107 ko\u0142chozy.<\/p>\r\n\r\n

– W naszym so\u0142ectwie na wst\u0119powanie do nich nikt nie mia\u0142 oczywi\u015bcie najmniejszej ochoty – podkre\u015bla Adama Kownacki – NKWD w Tro\u015bcia\u0144cu wzywa\u0142o wi\u0119c opornych i stara\u0142o si\u0119 \u201enam\u00f3wi\u0107\u201d do dobrowolnego wst\u0105pienia do ko\u0142chozu. Ze wzgl\u0119du na to, \u017ce nikt z w\u0142asnej woli do ko\u0142chozu i\u015b\u0107 nie chcia\u0142, to wielu posiadaczy gospodarstw przez wiele dni siedzia\u0142o w piwnicy plac\u00f3wki NKWD. M\u00f3j ojciec by\u0142 jednym z nich. Jako posiadacz 25 hektar\u00f3w od razu zosta\u0142 uznany za ku\u0142aka. W\u0142adze sowieckie uzna\u0142y, \u017ce jak uda im si\u0119 go z\u0142ama\u0107 , to inni p\u00f3jd\u0105 jego \u015bladem. Ojciec by\u0142 jednak twardy i nie da\u0142 si\u0119 zastraszy\u0107, cho\u0107 obiecywano mu, \u017ce za odmow\u0119 pojedzie na Sybir. Ostatecznie ko\u0142choz na Przebra\u017cu nie powsta\u0142, a naszej rodziny wraz z ojcem na \u201ebia\u0142e nied\u017awiedzie\u201d nie wywieziono. Sowchoz powsta\u0142 tylko na bazie okolicznych wsi niemieckich , kt\u00f3rych mieszka\u0144cy na mocy porozumie\u0144 niemiecko-sowieckich wyjechali do Niemiec, g\u0142\u00f3wnie na tereny okupowanej Polski, gdzie dostali odebrane Polakom gospodarstwa.<\/p>\r\n\r\n

Lista deportacji<\/strong><\/p>\r\n\r\n

– Do sowchozu w\u0142adze sowieckie przywioz\u0142y pracownik\u00f3w z g\u0142\u0119bi ZSRR i maszyny. Nie zd\u0105\u017cy\u0142 si\u0119 on jednak rozwin\u0105\u0107 do wybuchu wojny. Nie wiadomo, jak losy naszej rodziny u\u0142o\u017cy\u0142yby si\u0119, gdyby nie atak Niemiec hitlerowskich na ZSRR. Sowieci przyst\u0105pili bowiem do realizacji planowanych wyw\u00f3zek, w wyniku kt\u00f3rych zwarte skupisko polskie w rejonie Przebra\u017ca mia\u0142y znikn\u0105\u0107. Nasza rodzina zosta\u0142a np. umieszczona na li\u015bcie do deportacji, kt\u00f3ra mia\u0142a by\u0107 przeprowadzona w lipcu 1941 r. Ojciec dowiedzia\u0142 si\u0119 o tym ju\u017c po wybuchu wojny. W siedzibie sielrady w Rafa\u0142\u00f3wce, do kt\u00f3rej zosta\u0142a przypisana nasza kolonia, by\u0142a drewniana skrzynia obita blach\u0105. Zawsze kt\u00f3ry\u015b z cz\u0142onk\u00f3w sielrady pe\u0142ni\u0142 przy niej dy\u017cur. Gdy Niemcy byli ju\u017c w \u0141ucku, cz\u0142onkowie sielrady dalej bali si\u0119 do niej zagl\u0105da\u0107 i dalej jej pilnowali. W ko\u0144cu jeden z cz\u0142onk\u00f3w sielrady wzi\u0105\u0142 siekier\u0119, rozwali\u0142 k\u0142\u00f3dk\u0119 i otworzy\u0142 skrzyni\u0119. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce pilnowali listy na wyw\u00f3zk\u0119, na kt\u00f3rej sami figurowali wraz ze wszystkimi innymi ku\u0142akami. Nie ma si\u0119 wi\u0119c co dziwi\u0107, \u017ce zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w Przebra\u017ca, w tym moja rodzina, przyj\u0119li wkraczaj\u0105cych na Wo\u0142y\u0144 Niemc\u00f3w jak wyzwolicieli.
\r\n
\r\n <\/strong> Marek A. Koprowski<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Gdy Niemcy byli ju\u017c w \u0141ucku, cz\u0142onkowie sielrady dalej bali si\u0119 do skrzyni zagl\u0105da\u0107 i dalej jej pilnowali. W ko\u0144cu jeden z cz\u0142onk\u00f3w sielrady wzi\u0105\u0142 siekier\u0119, rozwali\u0142 k\u0142\u00f3dk\u0119 i otworzy\u0142 skrzyni\u0119. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce pilnowali listy na wyw\u00f3zk\u0119, na kt\u00f3rej sami figurowali wraz ze wszystkimi innymi ku\u0142akami. Adam Kownacki mo\u017ce o sobie powiedzie\u0107, \u017ce jest […]","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,50,141,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28274"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=28274"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28274\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=28274"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=28274"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=28274"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}