{"id":28030,"date":"2010-11-01T13:44:50","date_gmt":"2010-11-01T18:44:50","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=28030"},"modified":"2010-11-01T13:44:50","modified_gmt":"2010-11-01T18:44:50","slug":"obrona-lwowa-1-22-xi-1918-i-orleta-lwowskie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=28030","title":{"rendered":"Obrona Lwowa 1-22 XI 1918 i Orl\u0119ta Lwowskie"},"content":{"rendered":"

Konflikt ukrai\u0144sko-polski narasta\u0142 od ko\u0144ca XIX w., przy czym zacz\u0105\u0142 przybiera\u0107 mocniej na sile przy ko\u0144cu I wojny \u015bwiatowej wskutek ukrai\u0144skich d\u0105\u017ce\u0144 niepodleg\u0142o\u015bciowych. Odpowiednia dla Ukrai\u0144c\u00f3w sytuacja do przej\u0119cia Lwowa nadarzy\u0142a si\u0119 w 1918 r., kiedy to nast\u0119powa\u0142 kres istnienia pa\u0144stwa austrow\u0119gierskiego.<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Dow\u00f3dztwo austriackie pocz\u0119\u0142o faworyzowa\u0107 stron\u0119 ukrai\u0144sk\u0105 i dopomaga\u0107 jej w obj\u0119ciu w\u0142adzy we Lwowie. W tym celu do miasta sprowadzono pu\u0142ki sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 przewa\u017cnie z Ukrai\u0144c\u00f3w, a Polak\u00f3w wysy\u0142ano w inne rejony monarchii. Ukrai\u0144cy pocz\u0119li czyni\u0107 przygotowania do zbrojnego zamachu i obj\u0119cia wa\u017cniejszych obiekt\u00f3w w mie\u015bcie. Niestety podzieleni politycznie Polacy zbagatelizowali doniesienia o wrogich przygotowaniach. We Lwowie pozostali jedynie nieliczni wojskowi, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych znajdowa\u0142 si\u0119 m.in. por. Ludwik de Laveaux i kpt. Czes\u0142aw M\u0105czy\u0144ski. W dniu 28 X 1918 r. w Krakowie utworzono Polsk\u0105 Komisj\u0119 Likwidacyjn\u0105, co dodatkowo przyspieszy\u0142o ukrai\u0144skie dzia\u0142ania.<\/p>\r\n\r\n

W dniu 1 XI t. r. nad ranem Ukrai\u0144ski Komitet Wojskowy dokona\u0142 zbrojnego zamachu przy u\u017cyciu wspomnianych wcze\u015bniej pu\u0142k\u00f3w i opanowa\u0142 najwa\u017cniejsze obiekty w mie\u015bcie, jednak\u017ce na szcz\u0119\u015bcie dla strony polskiej – nie ca\u0142ego Lwowa. Od razu powsta\u0142y dwa o\u015brodki oporu: w szkole Sienkiewicza i w Domu Technika. Miasto Lw\u00f3w w przewa\u017caj\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci zamieszkiwali Polacy, co przyznawali nawet sami Ukrai\u0144cy, i nie mogli oni pogodzi\u0107 si\u0119 z my\u015bl\u0105, \u017ce maj\u0105 by\u0107 oderwani od powstaj\u0105cej po latach niewoli Ojczyzny.<\/p>\r\n\r\n

Po pierwszym szoku, pocz\u0119\u0142a zg\u0142asza\u0107 si\u0119 do polskich punkt\u00f3w werbunkowych przede wszystkim m\u0142odzie\u017c. Pomy\u015blnym zbiegiem okoliczno\u015bci w dniu 31 X odbywa\u0142 si\u0119 og\u00f3lnoakademicki zjazd m\u0142odzie\u017cy polskiej. Oni to nazajutrz 1 XI podj\u0119li uchwa\u0142\u0119 o przy\u0142\u0105czeniu si\u0119 do walki o miasto i wezwali do tego innych. Apel zyska\u0142 szeroki odzew, gdy\u017c do szereg\u00f3w walcz\u0105cych pocz\u0119\u0142a nap\u0142ywa\u0107 m\u0142odzie\u017c pochodz\u0105ca z r\u00f3\u017cnych warstw spo\u0142ecznych: studencka, szkolna, rzemie\u015blnicza, robotnicza, wiejska oraz grupa dziewcz\u0105t. Ten liczny i ofiarny w walkach udzia\u0142 m\u0142odzie\u017cy w obronie Lwowa przeszed\u0142 do historii, a m\u0142odych uczestnik\u00f3w okre\u015bla si\u0119 powszechnie mianem Orl\u0105t Lwowskich.<\/p>\r\n\r\n

Jeszcze tego samego dnia dow\u00f3dc\u0105 obrony zosta\u0142 kpt. M\u0105czy\u0144ski. Komenda G\u0142\u00f3wna cz\u0119sto zmienia\u0142a miejsce pobytu, ale nie mia\u0142o to wi\u0119kszego znaczenia, gdy\u017c poszczeg\u00f3lne oddzia\u0142y prowadzi\u0142y w pocz\u0105tkowym etapie walk\u0119 partyzanck\u0105, nie skoordynowan\u0105 ze sztabem. Dopiero po kilku dniach sytuacja pod tym wzgl\u0119dem ustabilizowa\u0142a si\u0119. Przez pierwsze 3 dni dzia\u0142aj\u0105ce drobne grupy odpar\u0142y ataki ukrai\u0144skie, a w po\u015bcigu za nimi zaj\u0119li szereg obiekt\u00f3w, przez co polski stan posiadania znacznie si\u0119 poszerzy\u0142. W dniu 5 XI Naczelna Komenda wyda\u0142a rozkaz nr 1, w kt\u00f3rym podzieli\u0142a obszar na 5 odcink\u00f3w obrony. Po\u0142o\u017cenie Polak\u00f3w we Lwowie ilustruj\u0105 za\u0142\u0105czone plany sytuacyjne.<\/p>\r\n\r\n

Jako ciekawostk\u0119 mo\u017cna poda\u0107, i\u017c w obr\u0119bie Lwowa zajmowanym przez Polak\u00f3w znalaz\u0142a si\u0119 katedra greckokatolicka \u015bw. Jura wraz z metropolit\u0105 Andrzejem Szeptyckim, za\u015b w ukrai\u0144skiej strefie pozosta\u0142 arcybiskup rzymskokatolicki J\u00f3zef Bilczewski. Warto te\u017c wspomnie\u0107, \u017ce w pierwszych dniach walki Polacy pozbawieni byli cz\u0119sto broni, kt\u00f3r\u0105 dopiero przysz\u0142o im zdobywa\u0107 na przeciwniku.<\/p>\r\n\r\n

Wskutek zaistnia\u0142ej sytuacji wojennej zachodnia cz\u0119\u015b\u0107 miasta pozostawa\u0142a w r\u0119kach polskich, wschodnia – ukrai\u0144skich. Do zrywu zbrojnego m\u0142odzie\u017cy w\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 tak\u017ce inteligencja tworz\u0105c komitety obywatelskie. Powsta\u0142 nawet komitet polsko-ukrai\u0144ski, ale proponowana przez niego pr\u00f3ba pojednania, nie zyska\u0142a najmniejszego zainteresowania w\u015br\u00f3d obu walcz\u0105cych stron. Podejmowano te\u017c pr\u00f3by ustabilizowania sytuacji wewn\u0105trz, gdy\u017c po Lwowie grasowa\u0142y bandy przest\u0119pc\u00f3w zbieg\u0142ych z wi\u0119zie\u0144, dezerter\u00f3w z armii i inne grupy przest\u0119pcze. Miasto wyko\u0144czone obci\u0105\u017ceniami wojennymi cierpia\u0142o z powodu braku \u017cywno\u015bci i opa\u0142u. Polacy pocz\u0119li te\u017c organizowa\u0107 regularne oddzia\u0142y wojskowe, przejmuj\u0105c tym samym cz\u0119\u015b\u0107 obowi\u0105zk\u00f3w spoczywaj\u0105cych dotychczas na orl\u0119tach. Uda\u0142o si\u0119 ponadto uruchomi\u0107 3 poaustriackie samoloty, kt\u00f3re u\u017cywano w celach zwiadowczych, kurierskich i bojowych.<\/p>\r\n\r\n

Nie spos\u00f3b opisywa\u0107 dzie\u0144 po dniu star\u0107 obu stron, gdy\u017c bez wzgl\u0119du na czas by\u0142y one za\u017carte, a front zmienia\u0142 si\u0119 ka\u017cdego dnia a nawet godziny. Ju\u017c od pocz\u0105tku listopada niekt\u00f3rzy dow\u00f3dcy organizuj\u0105cego si\u0119 Wojska Polskiego pr\u00f3bowali przyj\u015b\u0107 z pomoc\u0105 walcz\u0105cemu miastu. Najbardziej skuteczna pomoc wyruszy\u0142a z Krakowa. Jednak\u017ce walki o Przemy\u015bl op\u00f3\u017ani\u0142y jej przybycie. Z kolei Naczelny W\u00f3dz J\u00f3zef Pi\u0142sudski w rozkazach z 12 i 16 listopada poleci\u0142 przy\u015bpieszenie odsieczy.<\/p>\r\n\r\n

W dniu 20 listopada w godzinach po\u0142udniowych dotar\u0142a do Lwowa odsiecz pod dow\u00f3dztwem pp\u0142k. Micha\u0142a Karaszewicza-Tokarzewskiego. Nie bez pewnych trudno\u015bci pp\u0142k Tokarzewski przej\u0105\u0142 komend\u0119 nad po\u0142\u0105czonymi wojskami.<\/p>\r\n\r\n

Dwa dni p\u00f3\u017aniej do centrum miasta wkroczy\u0142y patrole i plutony por. Romana Abrahama, a on sam wraz z chor. J\u00f3zefem Mazanowskim zmieni\u0142 powiewaj\u0105c\u0105 na ratuszu flag\u0119 z ukrai\u0144skiej na polsk\u0105. Zdobycie Lwowa nie ko\u0144czy\u0142o jeszcze wojny, kt\u00f3rej kres przyni\u00f3s\u0142 dopiero 1919 r.<\/p>\r\n\r\n

Podczas walk ulicznych powa\u017cnie uszkodzone zosta\u0142y przez Ukrai\u0144c\u00f3w niekt\u00f3re obiekty, jak np. budynek Poczty G\u0142\u00f3wnej czy ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. El\u017cbiety, w kt\u00f3rym zgin\u0119\u0142y 4 osoby.<\/p>\r\n\r\n

W sumie w walkach uczestniczy\u0142o 1421 m\u0142odocianych obro\u0144c\u00f3w, z kt\u00f3rych najm\u0142odszy mia\u0142 9 lat. Cztery lata starszy Antoni Petrykiewicz, kt\u00f3ry zmar\u0142 28 XII 1918 r. wskutek odniesionych ran, zosta\u0142 po\u015bmiertnie odznaczony przez marsza\u0142ka J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego srebrnym krzy\u017cem orderu Virtuti Militari i jest najm\u0142odszym jak do tej pory uhonorowanym tym zaszczytnym odznaczeniem. Po zako\u0144czeniu wojny z Ukrai\u0144cami i bolszewikami w 1920 r. w\u0142adze niepodleg\u0142ej Polski postanowi\u0142y wydzieli\u0107 z Cmentarza \u0141yczakowskiego fragment, kt\u00f3ry nazwano Cmentarzem Obro\u0144c\u00f3w Lwowa, powszechnie dzi\u015b nazywanym Cmentarzem Orl\u0105t. Spocz\u0119\u0142y na nim poleg\u0142e w walce Orl\u0119ta, zar\u00f3wno z wojny ukrai\u0144sko-polskiej 1918-1919, jak te\u017c polsko-bolszewickiej 1920 r. Cmentarz urz\u0105dzono wed\u0142ug projektu Rudolfa Indrucha – studenta Wydzia\u0142u Architektury Politechniki Lwowskiej i uczestnika walk o Lw\u00f3w. W okresie mi\u0119dzywojennym cmentarz stanowi\u0142 swego rodzaju mauzoleum pami\u0119ci. Po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej, gdy Lw\u00f3w znalaz\u0142 si\u0119 w granicach Zwi\u0105zku Radzieckiego, cmentarz pozosta\u0142 opuszczony, a w\u0142adze sowieckie zbezcze\u015bci\u0142y go. W katakumbach urz\u0105dzono gara\u017ce i zak\u0142ad kamieniarski, dobudowano do obiektu pi\u0119tro, a przez cz\u0119\u015b\u0107 nekropolii przeprowadzono drog\u0119. W sierpniu 1971 r. na cmentarz wjecha\u0142y sowieckie czo\u0142gi, kt\u00f3re zr\u00f3wna\u0142y go z ziemi\u0105, niszcz\u0105c przy okazji kolumnad\u0119. W okresie upadku ZSRR i kszta\u0142towania si\u0119 niepodleg\u0142ej Ukrainy, pracownicy polskiej firmy Energopol, pracuj\u0105cy na terenie Ukrainy p\u00f3\u0142legalnie odremontowali w pewnym stopniu nekropoli\u0119. Przez nast\u0119pne lata ukrai\u0144skie w\u0142adze miejskie Lwowa blokowa\u0142y na r\u00f3\u017cne sposoby odbudow\u0119 i nie wyra\u017ca\u0142y zgody na uroczyste otwarcie cmentarza. Dopiero 24 VI 2005 r. sta\u0142o si\u0119 to mo\u017cliwe, w obecno\u015bci rezydenta Aleksandra Kwa\u015bniewskiego i Wiktora Juszczenki.<\/p>\r\n\r\n

Miasto Lw\u00f3w jako jedyne w Polsce zosta\u0142o uhonorowane za bohatersk\u0105 postaw\u0119 orderem Virtuti Militari. Uroczysta dekoracja mia\u0142a miejsce 11 XI 1920 r., a dokona\u0142 jej marsza\u0142ek Pi\u0142sudski.<\/p>\r\n\r\n

Dnia 29 X 1925 r. z Cmentarza Obro\u0144c\u00f3w Lwowa zabrano wybrane losowo szcz\u0105tki nieznanego obro\u0144cy, przewieziono do Warszawy i z\u0142o\u017cono w Grobie Nieznanego \u0179o\u0142nierza, gdzie spoczywaj\u0105 po dzi\u015b dzie\u0144.<\/p>\r\n\r\n

Do dnia dzisiejszego \u017cyje ostatni z Orl\u0105t Lwowskich, 103-letni mjr Aleksander Sa\u0142acki.<\/p>\r\n\r\n

Grzegorz Chajko<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Konflikt ukrai\u0144sko-polski narasta\u0142 od ko\u0144ca XIX w., przy czym zacz\u0105\u0142 przybiera\u0107 mocniej na sile przy ko\u0144cu I wojny \u015bwiatowej wskutek ukrai\u0144skich d\u0105\u017ce\u0144 niepodleg\u0142o\u015bciowych. Odpowiednia dla Ukrai\u0144c\u00f3w sytuacja do przej\u0119cia Lwowa nadarzy\u0142a si\u0119 w 1918 r., kiedy to nast\u0119powa\u0142 kres istnienia pa\u0144stwa austrow\u0119gierskiego. Dow\u00f3dztwo austriackie pocz\u0119\u0142o faworyzowa\u0107 stron\u0119 ukrai\u0144sk\u0105 i dopomaga\u0107 jej w obj\u0119ciu w\u0142adzy we […]","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[30],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28030"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=28030"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28030\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=28030"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=28030"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=28030"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}