Petar Petrovi\u0107: W „Ukrai\u0144skim kochanku” przedstawia pan sielank\u0119 \u017cycia na Kresach, gdzie obok siebie \u017cyli Polacy, Ukrai\u0144cy i \u017bydzi. Podczas naszej rozmowy dotycz\u0105cej Pana zbioru opowiada\u0144 „Nienawi\u015b\u0107”, wspomina\u0142 Pan s\u0105siad\u00f3w, kt\u00f3rzy potrafili przez wieki \u017cy\u0107 w zgodzie. Czy zamykaj\u0105c oczy nadal przypomina Pan sobie ten spok\u00f3j i t\u0119 harmoni\u0119? Czy wszyscy kresowianie maj\u0105 w sobie, ten, cz\u0119sto niezrozumia\u0142y dla innych, sentyment do tego regionu. Czy ogrom zbrodni przes\u0142oni\u0142 pi\u0119kno tego miejsca?<\/p>\r\n
Stanis\u0142aw Srokowski<\/strong>: Na Kresach \u017cyli nie tylko Polacy, Ukrai\u0144cy i \u017bydzi, ale i Ormianie, Karaimowie, Litwini, Bia\u0142orusini, Niemcy, Rosjanie, Czesi, S\u0142owacy, W\u0119grzy, Grecy, Serbowie, Rumuni, Cyganie\u2026 Nikt nikomu nie robi\u0142 wyrzut\u00f3w z tego, \u017ce jest Rusinem, czy \u017bydem. Moja matka przyja\u017ani\u0142a si\u0119 z Ukraink\u0105, kt\u00f3ra nas potem uratowa\u0142a. Cz\u0119sto w naszym domu bywali \u017bydzi. Ze Lwowa przyje\u017cd\u017cali znajomi i krewni wielkiego polskiego matematyka, prof. Banacha. Gdy Niemcy tworzyli w mie\u015bcie getto i zabierali \u017byd\u00f3w, moja matka wspomaga\u0142a \u017cydowskie kole\u017canki. Ukrywali si\u0119 w lesie, a matka nosi\u0142a im jedzenie. I to by\u0142o naturalne. S\u0105siadom zawsze si\u0119 tutaj pomaga\u0142o. Wsp\u00f3lne \u015bwi\u0119towanie, zabawy, ogniska, pogaduszki, ta\u0144ce, \u015bpiewy, Dom Ludowy, \u015bwietlica, szko\u0142a. Wsp\u00f3lna t\u0142oka, darcie pierza, plecenie kos z kukurydzianych kolb, zbieranie tytoniu, suszenie. Cudowna, urozmaicona krajobrazowo kraina. Niemal sielanka. A przecie\u017c to tylko wie\u015b. A miasta? Tarnopol, Stanis\u0142aw\u00f3w, a przede wszystkim Lw\u00f3w. A\u017c si\u0119 roi\u0142o od bogactwa kulturowego, religijnego, obyczajowego, j\u0119zykowego. Niezwyk\u0142y rozw\u00f3j literatury, sztuki, architektury. A\u017c do tych strasznych dni, kiedy zacz\u0119\u0142y si\u0119 banderowskie mordy. Ju\u017c w lipcu 1943 roku dotar\u0142y do nas wie\u015bci o potwornej rzezi na Wo\u0142yniu. O wymordowaniu kilkunastu tysi\u0119cy Polak\u00f3w, spaleniu kilku ko\u015bcio\u0142\u00f3w wype\u0142nionych wiernymi i zakatrupieniu kap\u0142an\u00f3w. Rodzina zbiera\u0142a si\u0119 wieczorami, by radzi\u0107, co pocz\u0105\u0107. Ja dr\u017ca\u0142em ze strachu. I ten strach na d\u0142ugo we mnie zago\u015bci\u0142. Od p\u00f3\u0142nocnego wschodu sz\u0142a \u015bmier\u0107. Dzie\u0144 po dniu, noc po nocy. Fala za fal\u0105. M\u00f3j \u017cydowski przyjaciel znik\u0142. A ukrai\u0144ski odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do mnie plecami. Bo ja by\u0142em Lachem, a Lach\u00f3w „treba rizaty”. Rodzice zabronili mu ze mn\u0105 si\u0119 bawi\u0107. Wie\u015b p\u0119k\u0142a, by\u0142a obola\u0142a i chora. Kresy p\u0119ka\u0142y, w b\u00f3lu i cierpieniu. Pierwszego trupa zobaczy\u0142em na w\u0142asne oczy w pa\u017adzierniku 1943 r. Gdy banda z UPA uprowadzi\u0142a osiemnastoletniego siostrze\u0144ca ksi\u0119dza, Stasia Rybickiego i za wsi\u0105 zn\u0119ca\u0142a si\u0119 nad nim. Gdy go potem ch\u0142opi przywie\u017ali, mia\u0142 wyk\u0142ute oczy, odci\u0119ty j\u0119zyk, odr\u0105bane genitalia i ca\u0142y by\u0142 pok\u0142uty no\u017cami. Musia\u0142 strasznie cierpie\u0107. Matka posz\u0142a na plebani\u0119, by si\u0119 przy nim pomodli\u0107 W sierpniu 1944 r. polska cz\u0119\u015b\u0107 wsi spalona. Kilkana\u015bcie os\u00f3b z mojej dalszej i bli\u017cszej rodziny pad\u0142o w strasznych m\u0119kach. Rankiem widzia\u0142em tylko szkielety dom\u00f3w, spalone zwierz\u0119ta, trupy. Mnie, matk\u0119 i ojca uratowa\u0142a nasza dobra s\u0105siadka, Ukrainka, Olga Misiurak Moje dzieci\u0144stwo zosta\u0142o zabite. Na dnie duszy nosz\u0119 gorycz i b\u00f3l. Te obrazy si\u0119 przenikaj\u0105, nak\u0142adaj\u0105 na siebie. T\u0119sknota miesza si\u0119 z rozpacz\u0105. Pami\u0119\u0107 nie ga\u015bnie. A przeciwnie, z wiekiem coraz bardziej od\u017cywa i ods\u0142ania tamt\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. Lwowianie t\u0119skni\u0105 za Lwowem, \u015bpiewaj\u0105 o nim pie\u015bni, wspominaj\u0105, ale i s\u0105 przera\u017ceni, \u017ce dzi\u015b Ukrai\u0144cy stawiaj\u0105 w mie\u015bcie pomniki mordercom, na przyk\u0142ad Banderze, jednemu z najwi\u0119kszych kat\u00f3w, jakich nosi\u0142a ziemia. To tak, jakby w Berlinie stawia\u0107 dzi\u015b pomniki Hitlerowi. Na dodatek ukrai\u0144scy nauczyciele w szko\u0142ach ka\u017c\u0105 uczy\u0107 si\u0119 dzieciom, \u017ce to by\u0142 ich bohater. Jakby Ukraina nie mia\u0142a innych bohater\u00f3w. Identyfikacja ukrai\u0144skiego pa\u0144stwa z faszystowsk\u0105 ideologi\u0105, jak\u0105 by\u0142 nasi\u0105kni\u0119ty skrajnie nacjonalistyczny ruch OUN i UPA, niczego dobrego nie wr\u00f3\u017cy. Przera\u017ca i staje si\u0119 dla Europy gro\u017any.<\/p>\r\n Petar Petrovi\u0107: Opisuje Pan dorastanie g\u0142\u00f3wnej bohaterki – Kasi, wychowuj\u0105cej si\u0119 w rodzinie bogatego m\u0142ynarza, w domu gdzie przede wszystkim matka kultywuje szlacheck\u0105, polsk\u0105 tradycj\u0105. Poczucie to\u017csamo\u015bci narodowej kresowian, przywi\u0105zanie do tradycji i wiary katolickiej, by\u0142o bardzo silne tak\u017ce w\u015br\u00f3d ch\u0142op\u00f3w.<\/strong><\/p>\r\n S<\/strong>tanis\u0142aw Srokowski<\/strong>: Naturalnie, wiara chrze\u015bcija\u0144ska by\u0142a bardzo silnie zakorzeniona w polskiej wsi, ale tak\u017ce w kresowych miasteczkach i miastach. Z niej wyrasta\u0142 ca\u0142y system warto\u015bci, kt\u00f3ry buduje – je\u015bli si\u0119 go przestrzega – sensowne \u017cycie. Ko\u015bci\u00f3\u0142 i religia katolicka umacnia\u0142y poczucie przynale\u017cno\u015bci do wielkiej rodziny narod\u00f3w Europy. Wa\u017cne te\u017c by\u0142o kszta\u0142towanie szacunku dla odmienno\u015bci religijnych. Ka\u017cde \u015bwi\u0119to ukrai\u0144skie, polskie, czy \u017cydowskie by\u0142o tak samo wa\u017cne. Gdy \u017bydzi \u015bwi\u0119towali Szabat, m\u00f3j ojciec zawsze mi przypomina\u0142, \u017ce to wa\u017cne \u015bwi\u0119to \u017cydowskie, kt\u00f3re nale\u017cy szanowa\u0107. Podobnie by\u0142o ze \u015bwi\u0119tami ukrai\u0144skimi. Wielokrotnie bywa\u0142em w cerkwi, a m\u00f3j ukrai\u0144ski przyjaciel w ko\u015bciele. Wiedzia\u0142em wi\u0119c, \u017ce w dniu \u015bwi\u0105tecznym Grekokatolik\u00f3w, czy w dzie\u0144 Paschy musz\u0119 uszanowa\u0107 zachowanie swoich koleg\u00f3w. I w takiej atmosferze by\u0142em wychowany.<\/p>\r\n Petar Petrovi\u0107: W swojej ksi\u0105\u017cce wyra\u017anie bierze Pan w obron\u0119 t\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 narodu ukrai\u0144skiego, kt\u00f3ra przeciwstawia\u0142a si\u0119 nacjonalistom ukrai\u0144skim. Pokazuje pan na przyk\u0142adzie ukochanego Kasi – Ukrai\u0144ca Miti, jak wiele ryzykuj\u0105 ci, kt\u00f3rzy nie godz\u0105 si\u0119 na zbrodnie.<\/strong><\/p>\r\n Stanis\u0142aw Srokowski<\/strong>: Trzeba wyra\u017anie powiedzie\u0107, \u017ce tendencje skrajnie nacjonalistyczne, zrodzone z prymitywnej, bestialskiej ideologii Dmytra Doncowa, autora „Nacjonalizmu”, t\u0142umacza Mussoliniego, zwolennika faszyzmu, rozwin\u0119\u0142y si\u0119 tylko w niewielkiej cz\u0119\u015bci ukrai\u0144skiej spo\u0142eczno\u015bci. Wedle rzetelnego ukrai\u0144skiego badacza, Poliszczuka, jedynie 1% Ukrai\u0144c\u00f3w bra\u0142o udzia\u0142 w straszliwych mordach, dokonuj\u0105c ludob\u00f3jstwa. Ale to wystarczy\u0142o, by fala nienawi\u015bci ogarn\u0119\u0142a cztery kresowe wojew\u00f3dztwa – wo\u0142y\u0144skie, tarnopolskie, lwowskie i stanis\u0142awowskie. Bandy UPA wymordowa\u0142y tam oko\u0142o 200 ty\u015b. Polak\u00f3w, ale te\u017c i samych Ukrai\u0144c\u00f3w. Wedle tego samego historyka wymordowa\u0142y ponad 60 tysi\u0119cy swoich, tylko dlatego, \u017ce nie poddali si\u0119 tej ob\u0142\u0119dnej, brunatnej ideologii. Wielu Ukrai\u0144c\u00f3w pomaga\u0142o Polakom, ukrywa\u0142o, uprzedza\u0142o o nadchodz\u0105cej fali mord\u00f3w.<\/p>\r\n Bohater mojej ksi\u0105\u017cki, Mitia, stan\u0105\u0142 po stronie krzywdzonych i upokarzanych. I to on powinien by\u0107 dzisiaj wzorcem dla wsp\u00f3\u0142czesnych Ukrai\u0144c\u00f3w. Oni nie dali si\u0119 st\u0142umi\u0107 faszystowskiemu terrorowi Bandery, Lebiedia i Szuchewycza. Zap\u0142acili nieraz za to wysok\u0105 cen\u0119, cen\u0119 \u017cycia.<\/p>\r\n Petar Petrovi\u0107: „Ukrai\u0144ski kochanek” poprzetykany jest informacjami historycznymi, kr\u00f3tkimi „wyk\u0142adami” z historii i osobliwo\u015bci Kres\u00f3w. Czy zrobi\u0142 to pan celowo, podejrzewaj\u0105c, \u017ce wielu czytelnik\u00f3w, w szczeg\u00f3lno\u015bci tych m\u0142odszych mo\u017ce, potraktowa\u0107 opowie\u015b\u0107 jako uniwersaln\u0105 histori\u0119 mi\u0142osn\u0105 a na dalszy plan zepchn\u0105\u0107 kresowe realia?<\/p>\r\n Stanis\u0142aw Srokowski<\/strong>: Pisz\u0119 ksi\u0105\u017cki od lat i mniej wi\u0119cej wiem, jak si\u0119 konstruuje dzie\u0142o literackie. W moich dokonaniach s\u0105 utwory wielce pogmatwane, trudne, skomplikowane artystycznie, bo tego wymaga\u0142a materia tw\u00f3rcza, ale tym razem chcia\u0142em napisa\u0107 klasyczn\u0105 powie\u015b\u0107 spo\u0142eczno – obyczajow\u0105, sag\u0119 rodzinn\u0105, z wyrazist\u0105, przejrzyst\u0105 narracj\u0105 i poszerzonymi realiami historycznymi, w kt\u00f3re wpisane zosta\u0142y dzieje pary kochank\u00f3w, a p\u00f3\u017aniej polsko – ukrai\u0144skiego ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Tak wi\u0119c jest to \u015bwiadomy zabieg konstrukcyjny i wyb\u00f3r fabularny, je\u015bli si\u0119 tak mo\u017cna wyrazi\u0107, metodologiczny. Istotnie, chcia\u0142em, by t\u0119 powie\u015b\u0107 czyta\u0142a m\u0142odzie\u017c, ale i starsi, bowiem ka\u017cdy w niej znajdzie, jak s\u0105dz\u0119, co\u015b wa\u017cnego dla siebie. Polska m\u0142odzie\u017c pozbawiona elementarnej wiedzy o Kresach, odci\u0119ta od korzeni w\u0142asnej historii, bez tych reali\u00f3w historycznych mo\u017ce si\u0119 poczu\u0107 zagubiona. Ta rzeczywisto\u015b\u0107 historyczna, w kt\u00f3rej toczy si\u0119 akcja, uzasadniona jest te\u017c g\u0142\u00f3wnymi motywami ksi\u0105\u017cki, obrazami narastaj\u0105cego dramatu, a przede wszystkim logik\u0105 wydarze\u0144. Poza tym, buduj\u0119 tkank\u0119 fabularn\u0105 jakby na dwu poziomach, rzeczywisto\u015bci wyobra\u017aniowej i dokumentach historycznych. Tam s\u0105 konkretne osoby i konkretne fakty, listy, dokumenty. Lw\u00f3w, Ko\u0142omyja, Stanis\u0142aw\u00f3w, Drohobycz i inne miasta ukazane zosta\u0142y w ich realnym kszta\u0142cie. Lwowianie mog\u0105 rozpozna\u0107 swoje domy, place, ulice, kawiarnie, szko\u0142y, atmosfer\u0119 tamtych dni\u2026Prototypy g\u0142\u00f3wnych postaci istnia\u0142y naprawd\u0119. Kobieta, kt\u00f3ra mi opowiedzia\u0142a swoje dzieje, \u017cy\u0142a do niedawna Musia\u0142y wi\u0119c by\u0107 konkretne realia. I odpowiedni spos\u00f3b my\u015blenia, w\u0142a\u015bciwy dla oddania biegu wypadk\u00f3w j\u0119zyk.<\/p>\r\n Petar Petrovi\u0107: W ksi\u0105\u017cce podejmuje Pan temat wsp\u00f3\u0142pracy z faszystami ukrai\u0144skich pop\u00f3w unickich i prawos\u0142awnych, kt\u00f3rzy wspierali ludob\u00f3jstwo na nie-ukrai\u0144cach. Proces beatyfikacji Andrzeja Szeptyckiego, budzi w tym kontek\u015bcie wielkie kontrowersje.<\/p>\r\n Stanis\u0142aw Srokowski<\/strong>: I s\u0142usznie, \u017ce budzi wielkie kontrowersje, niepok\u00f3j i bunt wiernych, szczeg\u00f3lnie katolik\u00f3w, bo arcybiskup Szeptycki, zwierzchnik Ko\u015bcio\u0142a unickiego na Kresach, nie stan\u0105\u0142 na wysoko\u015bci zadania, nie stan\u0105\u0142 po stronie ofiar, mordowanych Polak\u00f3w, a przeciwnie, wspiera\u0142 faszystowsk\u0105 ideologi\u0119, witaj\u0105c Niemc\u00f3w chlebem i sol\u0105, a potem pisz\u0105c wiernopodda\u0144czy list do Stalina i ciesz\u0105c si\u0119, \u017ce komuni\u015bci zajmuj\u0105 nasze, polskie ziemie. Nie znalaz\u0142 te\u017c w sobie na tyle odwagi i si\u0142y, by jasno i wyra\u017anie zaprotestowa\u0107 i ostrzec Bander\u0119, Szuchewycza, Ste\u0107k\u0119 i ich ca\u0142e zaplecze, by nie mordowali swoich polskich s\u0105siad\u00f3w. Nie znamy takiego dokumentu. A m\u00f3g\u0142 powstrzyma\u0107 rozlew polskiej krwi. Na dodatek, uniccy popi, jak wiadomo, \u015bwi\u0119cili no\u017ce, sierpy i kosy ukrai\u0144skim bandom, kt\u00f3re sz\u0142y wyrzyna\u0107 w pie\u0144 polsk\u0105 ludno\u015b\u0107. Jak dot\u0105d nie s\u0142ysza\u0142em, by unicka Cerkiew pot\u0119pi\u0142a te zachowania pop\u00f3w. Mnie dotyka te\u017c pewna tendencja w wynoszeniu kap\u0142an\u00f3w na o\u0142tarze. Na Kresach Ukrai\u0144cy zamordowali stu katolickich ksi\u0119\u017cy i wielu zakonnik\u00f3w i zakonnic. Gin\u0119li oni za wiar\u0119. A jak dot\u0105d nie s\u0142ysz\u0119, by wyniesiono cho\u0107by jednego z nich na o\u0142tarze. Uwa\u017cam to za wielce niesprawiedliwe i Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki pope\u0142nia tutaj du\u017cy b\u0142\u0105d.<\/p>\r\n Petar Petrovi\u0107: Czy uwa\u017ca pan, \u017ce stosunki z Ukrai\u0144cami mog\u0142yby si\u0119 zmieni\u0107 na niekorzy\u015b\u0107, gdyby nasz prezydent i rz\u0105d, na „wewn\u0119trzny u\u017cytek” polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa, wspiera\u0142 inicjatywy Kresowian i wspiera\u0142 poszerzanie wiedzy o historii tego regionu i zbrodni, kt\u00f3ra mia\u0142a tam miejsce, lecz nie stara\u0142 si\u0119 wymusza\u0107 na Ukrai\u0144cach rozliczenia si\u0119 z prawd\u0105. Czy takie po\u0142owiczne podej\u015bcie do tego problemu ma Pana zdaniem sens?<\/p>\r\n Stanis\u0142aw Srokowski<\/strong>: Polityk\u0119 pe\u0142n\u0105 frazes\u00f3w znamy od lat. Ju\u017c raz budowali\u015bmy wielk\u0105 przyja\u017a\u0144 opart\u0105 na k\u0142amstwie ze Zwi\u0105zkiem Radzieckim. Przyja\u017a\u0144 zosta\u0142a nawet zadekretowana w konstytucji. I co z tego? Jak si\u0119 to sko\u0144czy\u0142o, wiemy. To \u017cadna droga. Prezydenci mog\u0105 sobie sk\u0142ada\u0107 puste deklaracje, jak chc\u0105, ale narody wiedz\u0105, czuj\u0105 i rozumiej\u0105, \u017ce takie deklaracje nie maj\u0105 \u017cadnego g\u0142\u0119bszego znaczenia, poza dora\u017an\u0105 propagand\u0105 – s\u0105 gr\u0105 na u\u017cytek bie\u017c\u0105cej kampanii politycznej. Polacy ju\u017c sporo o tym wiedz\u0105. I nie dadz\u0105 si\u0119 nabra\u0107 na u\u0142ud\u0119 i mistyfikacj\u0119. W\u0142adze pa\u0144stwowe maj\u0105 obowi\u0105zek wobec w\u0142asnego narodu prowadzi\u0107 polityk\u0119 zgodn\u0105 z interesami kraju, ale i w poczuciu odpowiedzialno\u015bci za prawd\u0119. A tymczasem Ukraina robi u siebie, co chce, a polskie w\u0142adze s\u0105 \u015blepe, udaj\u0105, \u017ce nic si\u0119 tam z\u0142ego nie dzieje. Niczym nie da si\u0119 wyt\u0142umaczy\u0107 jakakolwiek daleka strategia, wzgl\u0119dy geopolityczne i tzw. racja stanu, je\u015bli nie maj\u0105 one trwa\u0142ego fundamentu. \u0179adna p\u00f3\u0142prawda do niczego dobrego nie doprowadzi. Szybko zostanie obna\u017cona i martwa. Trzeba s\u0142ucha\u0107 g\u0142osu sumienia.<\/p>\r\n Petar Petrovi\u0107: Czy uwa\u017ca Pan, \u017ce na Ukrainie s\u0105 politycy, kt\u00f3rzy mog\u0105 poprze\u0107 polskie inicjatywy w informowaniu o zbrodniach na Kresach. Czy to nie jest tak, \u017ce stajemy przed dylematem, albo rozmawia\u0107 z antyrosyjskimi, proeuropejskimi politykami gloryfikuj\u0105cymi UPA albo przyjdzie nam rozmawia\u0107 z prorosyjskimi przeciwnikami ukrai\u0144skich nacjonalist\u00f3w.<\/p>\r\n Stanis\u0142aw Srokowski<\/strong>: W ka\u017cdym narodzie s\u0105 ludzie m\u0105drzy, uczciwi, wra\u017cliwi i sprawiedliwi. Na Ukrainie te\u017c ich nie brakuje. My\u015bl\u0119 nawet, \u017ce oni stanowi\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107. I oni kt\u00f3rego\u015b dnia dojd\u0105 do w\u0142adzy, by rozliczy\u0107 profaszystowskie tendencje w tym kraju. Wcale nie musz\u0105 to by\u0107 si\u0142y prorosyjskie. To b\u0119d\u0105 uczciwi, porz\u0105dni Ukrai\u0144cy, kt\u00f3rzy zrozumiej\u0105, \u017ce przysz\u0142o\u015b\u0107 naszych obu narod\u00f3w nale\u017cy budowa\u0107 w oparciu o wzajemny szacunek i wsp\u00f3lne warto\u015bci. Dzi\u015b dzieli nas stosunek do prawdy. Ale nawet teraz mo\u017cna i nale\u017cy rozmawia\u0107 z Ukrain\u0105 o wzajemnej wsp\u00f3\u0142pracy, pod warunkiem, \u017ce strona polska stanie na wysoko\u015bci zadania i godnie b\u0119dzie reprezentowa\u0107 swoje spo\u0142ecze\u0144stwo. Bo jak na razie robi to nieudolnie, bez wyobra\u017ani i – co najgorsza – skazuj\u0105c si\u0119 na brak szacunku i pogard\u0119.<\/p>\r\n Petar Petrovi\u0107: Co jeszcze mog\u0105 zrobi\u0107 \u015brodowiska kresowian, by przekona\u0107 polityk\u00f3w, \u017ce tematu ludob\u00f3jstwa nie mo\u017cna wycisza\u0107?<\/p>\r\n Stanis\u0142aw Srokowski<\/strong>: \u015arodowiska kresowe to najbardziej poraniona i zbola\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 narodu, najbardziej do\u015bwiadczona polska enklawa. Nie do\u015b\u0107, \u017ce przesz\u0142a przez okrucie\u0144stwo komunizmu i niemieckiego faszyzmu, to znalaz\u0142a si\u0119 na celowniku ukrai\u0144skich faszyst\u00f3w. I straci\u0142a wszystko, najbli\u017cszych, ziemi\u0119, maj\u0105tki, zasoby kultury, cywilizacj\u0119 budowan\u0105 przez wieki, s\u0142owem p\u00f3\u0142 Polski. Nie do\u015b\u0107, \u017ce ludzie z Kres\u00f3w, to dzi\u015b ju\u017c starzy i chorzy, na dodatek odbiera si\u0119 im prawo do godnego czczenia pomordowanych. Traktuje si\u0119 nas jako z\u0142o konieczne. Stawia si\u0119 nam pod nogami wci\u0105\u017c nowe k\u0142ody. I pewnie czeka si\u0119 na nasz\u0105 \u015bmier\u0107. Ale fizyczna \u015bmier\u0107 niczego nie zmieni, niczego nie rozwi\u0105\u017ce. Problem k\u0142amstwa pozostanie i b\u0119dzie zatruwa\u0142 nast\u0119pne pokolenia. A to znaczy, \u017ce w\u0142adza, kt\u00f3ra pozostawia tak\u0105 spu\u015bcizn\u0119, jest z\u0142\u0105 w\u0142adz\u0105, nieudoln\u0105 i nieodpowiedzialn\u0105. Bo nie pami\u0119ta o w\u0142asnej przesz\u0142o\u015bci i nie umie sobie radzi\u0107 z dniem dzisiejszym.<\/p>\r\n Petar Petrovi\u0107: Co nale\u017ca\u0142oby zmieni\u0107 w programach edukacyjnych w szko\u0142ach, by przybli\u017cy\u0107 bogactwo Kres\u00f3w, podkre\u015bli\u0107 wp\u0142yw mieszkaj\u0105cych tam ludzi na kultur\u0119 polsk\u0105. Zachowa\u0107 pami\u0119\u0107 o ich tradycjach i patriotyzmie. W jaki spos\u00f3b wyj\u015b\u0107 poza \u015brodowisko os\u00f3b zainteresowanych t\u0105 tematyk\u0105 i zbli\u017cy\u0107 si\u0119 do tych, kt\u00f3rym ona niewiele m\u00f3wi?<\/p>\r\n Stanis\u0142aw Srokowski<\/strong>: Edukacja to pierwszy stopie\u0144 do oczyszczenia napi\u0119tej atmosfery. Nie mo\u017cna sobie lekcewa\u017cy\u0107 po\u0142owy odci\u0119tej i odebranej nam Polski. I jej wielkich zdobyczy. W szko\u0142ach, co prawda jeszcze uczy si\u0119, \u017ce by\u0142 Rej, Kochanowski i Mickiewicz, wielcy Kresowiacy, ale nie m\u00f3wi si\u0119, czym by\u0142 Lw\u00f3w dla polskiej nauki i kultury. A na lekcjach historii nie u\u015bwiadczysz, czym by\u0142a zbrodnicza organizacja UPA i jak si\u0119 czci pomordowanych. Szko\u0142y i uniwersytety musz\u0105 przywr\u00f3ci\u0107 pami\u0119\u0107 polskiej \u015bwiadomo\u015bci historycznej, bo inaczej wychowamy kolejne pokolenia obywateli niemych i g\u0142uchych na polskie sprawy i uniwersalne warto\u015bci. A bez tego nie da si\u0119 m\u0105drze i sensownie \u017cy\u0107 w \u015bwiecie wsp\u00f3\u0142czesnym. Trac\u0105c pami\u0119\u0107, tracimy bezcenny skarb, bez kt\u00f3rego normalny rozw\u00f3j cz\u0142owieka i \u015bwiata nie istnieje.<\/p>\r\n <\/p>\r\n Stanis\u0142aw Srokowski<\/strong> (ur. 29 czerwcz 1936 r. w miejscowo\u015bci Hnilcze ko\u0142o Podhajec – \u00f3wczesne wojew\u00f3dztwo tarnopolskie) – polski pisarz, poeta, prozaik, dramaturg, krytyk literacki, t\u0142umacz i publicysta. Rodzice zajmowali si\u0119 rolnictwem. W 1945 roku wyp\u0119dzeni z Kres\u00f3w osiedlili si\u0119 w Mieszkowicach (\u00f3wczesne wojew\u00f3dztwo szczeci\u0144skie). Szko\u0142\u0119 podstawow\u0105 uko\u0144czy\u0142 w 1951 roku w Mieszkowicach, liceum w 1955 w D\u0119bnie , przez rok pracowa\u0142 jako nauczyciel w wiejskiej szkole w Zielinie. Zadebiutowa\u0142 jako poeta i prozaik roku 1958 w Opolu. W 1960 roku uko\u0144czy\u0142 filologi\u0119 polsk\u0105 w Wy\u017cszej Szkole Pedagogicznej w Opolu. Pracowa\u0142 w Technikum Elektroenergetycznym w Legnicy latach 1960- 1968. Po wydarzeniach marcowych 1968 roku zosta\u0142 z powod\u00f3w politycznych zmuszony do opuszczenia szko\u0142y. W latach 1968-1969 pracownik Klubu Seniora we Wroc\u0142awiu. W latach 1970-81 dziennikarz dzia\u0142u kultury tygodnika „Wiadomo\u015bci”. Przez pewien czas redaktor naczelny „Kultury Dolno\u015bl\u0105skiej”. Po stanie wojennym zosta\u0142 wyrzucony z pracy i pozostawa\u0142 bezrobotny przez blisko dwa lata. W okresie 1983-89 na wygnaniu w Zag\u0142\u0119biu Miedziowym w Lubinie. W latach 1990-93 wyk\u0142adowca Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego. W okresie 1993-1994 bezrobotny. Od 1995 jest redaktorem naczelnym za\u0142o\u017conego przez siebie czasopisma edukacyjno-tw\u00f3rczego, tworzonego przez dzieci i m\u0142odzie\u017c w wieku 8-16 lat „Nowe Twarze” (wcze\u015bniejszy tytu\u0142: „Gazeta Dzieci”). Przez wiele lat nale\u017ca\u0142 do Zwi\u0105zku Literat\u00f3w Polskich<\/a> oraz ZAIKS<\/a>-u. Po rozwi\u0105zaniu ZLP po stanie wojennym nie uczestniczy\u0142 w \u017cyciu organizacyjnym zwi\u0105zk\u00f3w literackich. Obecnie nale\u017cy do Stowarzyszenia T\u0142umaczy Polskich<\/a>. Bra\u0142 udzia\u0142 w wielu dzia\u0142aniach na rzecz odnowy moralnej, spo\u0142ecznej i politycznej w kraju. Za\u0142o\u017cyciel „Solidarno\u015bci” w redakcji „Wiadomo\u015bci”, doradca Niezale\u017cnego Samorz\u0105dnego Zwi\u0105zku Zawodowego „Solidarno\u015b\u0107” Rolnik\u00f3w Indywidualnych we Wroc\u0142awiu, rzecznik prasowy rolniczej „Solidarno\u015bci”. Wsp\u00f3\u0142organizator Zwi\u0105zk\u00f3w Tw\u00f3rczych i Stowarzysze\u0144 Naukowych we Wroc\u0142awiu, przewodnicz\u0105cy klubu „Odrodzenie”. Wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca stowarzyszenia kulturalnego polsko-ukrai\u0144skiej wsp\u00f3\u0142pracy: „Bia\u0142y ptak”. Tw\u00f3rca i pierwszy prezes Towarzystwa Polsko-Greckiego<\/a> we Wroc\u0142awiu. Wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel Instytutu Wincentego Witosa<\/a>.<\/span><\/p>\r\n