{"id":27367,"date":"2010-10-14T10:09:32","date_gmt":"2010-10-14T15:09:32","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=27367"},"modified":"2010-10-14T10:09:32","modified_gmt":"2010-10-14T15:09:32","slug":"pochwala-realizmu-odwagi-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=27367","title":{"rendered":"Pochwa\u0142a realizmu odwagi – Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

Jednym z moich ulubionych film\u00f3w jest obraz francuskiego re\u017cysera Roberto Enrico z 1992 roku Wiatr ze Wschodu<\/em> (tytu\u0142 oryginalny: Vent d\u2019Est<\/em>), zreszt\u0105 z cz\u0119\u015bciowo polsk\u0105 obsad\u0105 aktorsk\u0105 oraz kr\u0119cony w Krakowie i na Podhalu. Jest to dzie\u0142o, jak to si\u0119 mawia potocznie, \u201eoparte na faktach\u201d, i to wiernie przedstawionych. Jego fabu\u0142a opowiada histori\u0119 kilkuset \u017co\u0142nierzy (wraz z towarzysz\u0105cymi im kilkudziesi\u0119cioma osobami cywilnymi) walcz\u0105cej u boku Niemiec z Sowietami, 1. Rosyjskiej Armii Narodowej pod dow\u00f3dztwem gen. Borysa Smyslowskiego, kt\u00f3rzy pod koniec wojny przekroczyli granic\u0119 Ksi\u0119stwa Liechtenstein, prosz\u0105c o azyl i prawo transferu do kraj\u00f3w, w kt\u00f3rych mieli nadziej\u0119 znale\u017a\u0107 ostateczne schronienie. Panuj\u0105cy w Ksi\u0119stwie ksi\u0105\u017c\u0119 Franciszek J\u00f3zef II udzieli\u0142 im tego azylu i mimo ogromnego ryzyka oraz nacisk\u00f3w (nie tylko sowieckich, lecz r\u00f3wnie\u017c aliant\u00f3w zachodnich) odm\u00f3wi\u0142 wydania antybolszewickich bojownik\u00f3w w \u0142apy sowieckie, gdzie czeka\u0142yby ich niechybnie tortury i \u015bmier\u0107 albo od razu, albo przez zgnicie w \u0142agrach.<\/p>\r\n\r\n

Film ten, zupe\u0142nie wyj\u0105tkowy w swojej wymowie ideowej jak na panuj\u0105ce \u201estandardy politycznej poprawno\u015bci\u201d, by\u0142 u nas wy\u015bwietlany, tak\u017ce w telewizji, ale bez nadawania mu specjalnego rozg\u0142osu. Przeciwnie: cho\u0107 za t\u0142o pos\u0142u\u017cy\u0142y mu, jak wspomina\u0142em, polskie krajobrazy, i chocia\u017c jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych r\u00f3l (\u017byda – pu\u0142kownika NKWD) gra\u0142 – jak zawsze, znakomicie – ulubieniec warszawskiego salonu Wojciech Pszoniak, wyra\u017anie starano si\u0119 go zepchn\u0105\u0107 w zakamarki, a jaki\u015b pismak z \u201eG\u2026a Wyborczego\u201d napisa\u0142 nawet zjadliwie: \u201epogratulowa\u0107 wyboru pozytywnego bohatera\u201d (czyli gen. Smyslowskiego). Jasne, przecie\u017c pozytywnym bohaterem mo\u017ce by\u0107 tylko post\u0119powy bojownik ojczyzny \u015bwiatowego proletariatu, kt\u00f3ry ewentualnie, po zgruchotaniu ko\u015bci odpowiedniej liczbie reakcjonist\u00f3w, na staro\u015b\u0107 dojdzie do wniosku, \u017ce co\u015b nale\u017ca\u0142oby poprawi\u0107 w socjalizmie i zapisze si\u0119 do \u201eopozycji demokratycznej\u201d.<\/p>\r\n\r\n

Gdyby na zachowanie w\u0142adz Liechtensteinu spojrze\u0107 z perspektywy w\u0105skiego realizmu<\/em>, to nale\u017ca\u0142oby je oceni\u0107 jako przejaw \u201eromantyzmu politycznego\u201d, kt\u00f3ry – jak dobrze wiadomo – jest dewiacj\u0105 i zbrodni\u0105 tak potworn\u0105, \u017ce w \u017cadnym j\u0119zyku nie ma s\u0142\u00f3w zdolnych t\u0119 potworno\u015b\u0107 w pe\u0142ni wyrazi\u0107, tote\u017c nie ma innego wyj\u015bcia jak zamieni\u0107 jako\u015b\u0107 w ilo\u015b\u0107 i g\u0119ga\u0107 o tym nieustannie. Mikroskopijne pa\u0144stewko, odmawiaj\u0105ce \u017c\u0105daniu najgorszej despotii w dziejach, dysponuj\u0105cej gigantyczn\u0105 machin\u0105 militarn\u0105 w pe\u0142nym rozp\u0119dzie, i nie mog\u0105ce znik\u0105d liczy\u0107 na wsparcie – to przecie\u017c \u201eczyste szale\u0144stwo\u201d! Gdyby Sowieci zdecydowali si\u0119 u\u017cy\u0107 si\u0142y, to Liechtenstein nie zd\u0105\u017cy\u0142by nawet uruchomi\u0107 swojego jedynego czo\u0142gu (je\u015bli go w og\u00f3le posiada\u0142), a kilka batalion\u00f3w krasnoarmiejc\u00f3w opanowa\u0142oby Ksi\u0119stwo w par\u0119 godzin, nawet uwzgl\u0119dniaj\u0105c okoliczno\u015b\u0107, \u017ce \u017co\u0142nierze gen. Smyslowskiego drogo sprzedawaliby swoje \u017cycie, bo i tak nie mieliby ju\u017c nic do stracenia.<\/p>\r\n\r\n

Lecz ksi\u0105\u017c\u0119 Liechtensteinu (nawiasem m\u00f3wi\u0105c, ostatniej prawdziwej monarchii w Europie, jeszcze dzi\u015b) i jego lud, udzielaj\u0105cy go\u015bciny antybolszewickim bojownikom, kierowali si\u0119 innym realizmem ni\u017c realizm<\/em> p\u0142az\u00f3w czo\u0142gaj\u0105cych si\u0119 po ziemi: realizmem honoru, realizmem odwagi, realizmem prawego sumienia, kt\u00f3re nie tylko jednostkom, lecz ca\u0142ym wsp\u00f3lnotom nakazuje niekiedy podj\u0105\u0107 decyzje egzystencjalnie skrajnie niebezpieczne, lecz konieczne, bo wiedz\u0105 one, \u017ce kiedy\u015b przyjdzie stan\u0105\u0107 przed Najwy\u017cszym S\u0119dzi\u0105, kt\u00f3ry zapyta: co\u015bcie uczynili z danymi wam do przestrzegania nakazami prawa naturalnego, po\u015br\u00f3d kt\u00f3rych jest \u015bwi\u0119te prawo azylu dla b\u0142agalnik\u00f3w, przestrzegane nawet przez dzikie plemiona?<\/p>\r\n\r\n

O ile te\u017c dobrze pami\u0119tam \u00f3w film, z\u0142owrogi pu\u0142kownik Czeko z NKWD nie odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 w rozmowach z przedstawicielami Liechtensteinu do argumentu, i\u017c w\u0142adza bolszewik\u00f3w nad tym reakcyjnym pomiotem, kt\u00f3ry mia\u0142 nieszcz\u0119\u015bcie urodzi\u0107 si\u0119 pod ich dyktatem, pochodzi od Boga, wi\u0119c to zbuntowane \u015bcierwo do nich nale\u017cy i mog\u0105 z nim zrobi\u0107 co im si\u0119 podoba (argument deprymuj\u0105cy cz\u0119sto mniej rozgarni\u0119tych konserwatyst\u00f3w, to znaczy tych, kt\u00f3rzy nie zadaj\u0105 sobie trudu, aby zrozumie\u0107 co naprawd\u0119 znaczy zasada nihil est potestas nisi a Deo<\/em>). U\u017cywa\u0142 on raczej tego samego argumentu, co wieki temu emisariusze demokratycznych Aten, sk\u0142adaj\u0105cy male\u0144kiej, arystokratycznej Melos \u201epropozycj\u0119 nie do odrzucenia\u201d zmiany ustroju na bardziej post\u0119powy, je\u015bli chc\u0105 zachowa\u0107 przyja\u017a\u0144 i protektorat ate\u0144skiego hegemona. Niestety, Melijczycy mieli mniej szcz\u0119\u015bcia ni\u017c poddani ksi\u0119cia Liechtensteinu i lekcja realizmu<\/em> sko\u0144czy\u0142a si\u0119 dla nich zbiorow\u0105 egzekucj\u0105.<\/p>\r\n\r\n

Co najbardziej zdumiewaj\u0105ce w tej historii (nie w filmie, lecz w rzeczywisto\u015bci), to fakt, \u017ce odwaga si\u0119 op\u0142aci\u0142a i rzecz sko\u0144czy\u0142a si\u0119 prawie zupe\u0142nym happy endem<\/em>. Pisz\u0119 \u201eprawie\u201d, bo nie dotyczy to tej cz\u0119\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy naiwnie uwierzyli sowieckim wys\u0142a\u0144com w \u201eprzebaczenie\u201d i zgodzili si\u0119 dobrowolnie \u201erepatriowa\u0107\u201d, lecz ju\u017c na terenie W\u0119gier zostali wymordowani. Pozostali jednak ocaleli, wi\u0119kszo\u015b\u0107 zdo\u0142a\u0142a wyjecha\u0107 do Argentyny, niekt\u00f3rzy zostali na miejscu i tu za\u0142o\u017cyli rodziny. Przede wszystkim ocala\u0142 Liechtenstein, bo Sowieci jednak nie dokonali inwazji, w czym bez w\u0105tpienia upatrywa\u0107 nale\u017cy palec Opatrzno\u015bci.<\/p>\r\n\r\n

W tym sympatycznym i wzruszaj\u0105cym filmie jest jeden drobny zgrzyt – wyra\u017ane ust\u0119pstwo na rzecz panuj\u0105cej ideologii – kiedy pod koniec filmu jeden z bohater\u00f3w, wyja\u015bniaj\u0105c powody nieust\u0119pliwo\u015bci heroicznego pa\u0144stewka odwo\u0142uje si\u0119 do \u201ezasad demokracji\u201d. To oczywisty absurd, bo r\u00f3wnie\u017c i z tego filmu, a zgodnie z rzeczywistymi faktami, wynika jasno, \u017ce ci\u0119\u017car tego postanowienia podj\u0105\u0142 osobi\u015bcie ksi\u0105\u017c\u0119 Franciszek J\u00f3zef – fizycznie \u201ewielki nieobecny\u201d, ale nieustannie przywo\u0142ywany jako suwerenny podmiot tej decyzji, czuwaj\u0105cy nad wszystkim z wy\u017cyn swego zamku na skarpie nad miastem, z arystokratyczn\u0105 delikatno\u015bci\u0105, ale stanowczo prze\u0142amuj\u0105cy wahanie, p\u0142yn\u0105ce z boja\u017ani, niekt\u00f3rych swoich ministr\u00f3w.<\/p>\r\n\r\n

Gdyby w Liechtensteinie panowa\u0142a demokracja, to sprawy z pewno\u015bci\u0105 przybra\u0142yby zupe\u0142nie inny obr\u00f3t – taki sam, jak w \u201ewielkich demokracjach Zachodu\u201d, kt\u00f3re nie tylko, \u017ce wydawa\u0142y \u201efaszyst\u00f3w\u201d sowieckim oprawcom, ale w razie oporu same ich, jak angielscy \u201ed\u017centelmeni\u201d, masakrowa\u0142y. W demokracji rozwija si\u0119 przecie\u017c bujnie epidemia instynktu samozachowawczego, i w\u00f3wczas na pewno i w Liechtensteinie g\u00f3r\u0119 wzi\u0119liby reali\u015bci<\/em> pe\u0142zaj\u0105cy, kt\u00f3rzy czym pr\u0119dzej zakuliby w dyby uchod\u017ac\u00f3w i odes\u0142ali ich do \u201eradzieckiej ojczyzny\u201d, aby w ten spos\u00f3b poprawi\u0107 sobie \u201edwustronne stosunki\u201d z sowieckim nied\u017awiedziem, a mo\u017ce nawet sami potraktowaliby t\u0119 \u201ezbrodnicz\u0105 populacj\u0119\u201d napalmem.<\/p>\r\n\r\n

Je\u015bliby ju\u017c szuka\u0107 jakiej\u015b analogii ustrojowej, to post\u0119powanie Ksi\u0119cia mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 do zaprezentowanej w B\u0142agalnicach<\/em> Ajschylosa sytuacji kr\u00f3la Argos, Pelazgosa, kt\u00f3ry postawiony w analogicznej sytuacji – wyda\u0107 w\u0142adcy Egiptu Danaidy szukaj\u0105ce schronienia u o\u0142tarza Zeusa, czy nie wyda\u0107, nara\u017caj\u0105c kraj na wojn\u0119 z pot\u0119\u017cnym mocarstwem – ju\u017c w swoim sumieniu, po g\u0142\u0119bokim namy\u015ble, podj\u0105\u0142 decyzj\u0119, lecz jako kr\u00f3l \u201ekonstytucyjny\u201d a nie tyran, u\u017cywa ca\u0142ej si\u0142y przekonywania (peitho<\/em>), aby r\u00f3wnie\u017c i lud zaakceptowa\u0142 \u015bwiadomie jedyn\u0105 decyzj\u0119 zgodn\u0105 z prawem boskiej Dike. To zatem nie \u201edemokracja\u201d, lecz system – rzecz jasna, w klasycznym tego s\u0142owa sensie, \u201erepublika\u0144ski\u201d, porz\u0105dek \u201erzeczy wsp\u00f3lnej\u201d ksi\u0119cia i ludu, zgodnie poszukuj\u0105cych sprawiedliwo\u015bci i dobra oraz boj\u0105cych si\u0119 bardziej gniewu bo\u017cego ni\u017c ludzi.<\/p>\r\n\r\n

Jacek Bartyzel<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Jednym z moich ulubionych film\u00f3w jest obraz francuskiego re\u017cysera Roberto Enrico z 1992 roku Wiatr ze Wschodu (tytu\u0142 oryginalny: Vent d\u2019Est), zreszt\u0105 z cz\u0119\u015bciowo polsk\u0105 obsad\u0105 aktorsk\u0105 oraz kr\u0119cony w Krakowie i na Podhalu. Jest to dzie\u0142o, jak to si\u0119 mawia potocznie, \u201eoparte na faktach\u201d, i to wiernie przedstawionych. Jego fabu\u0142a opowiada histori\u0119 kilkuset \u017co\u0142nierzy […]","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,147,158,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27367"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=27367"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27367\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=27367"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=27367"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=27367"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}