{"id":26995,"date":"2010-10-02T23:04:47","date_gmt":"2010-10-03T04:04:47","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=26995"},"modified":"2010-10-02T23:04:47","modified_gmt":"2010-10-03T04:04:47","slug":"proba-teoretyzacji-pojecia-%c2%abprawica%c2%bb-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=26995","title":{"rendered":"Pr\u00f3ba teoretyzacji poj\u0119cia \u00abprawica\u00bb – Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

Incipit<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Podejmuj\u0105c pr\u00f3b\u0119 teoretyzacji poj\u0119cia \u00abprawica\u00bb stajemy face \u00c3\u00a0<\/em> wyp\u0142ywaj\u0105cej z dw\u00f3ch \u017ar\u00f3de\u0142 konfuzji. Z jednej strony, empiria \u017cycia politycznego powiadamia nas o wielkiej i nies\u0142abn\u0105cej popularno\u015bci tego terminu – i o obecno\u015bci jego domniemanego desygnatu(\u00f3w). Z drugiej strony, nagminno\u015bci u\u017cycia s\u0142owa \u00abprawica\u00bb towarzyszy przykre – nie tyle mo\u017ce dla uczestnik\u00f3w procesu politycznego czy jego powierzchownych, medialnych komentator\u00f3w, lecz z pewno\u015bci\u0105 dla badacza, kt\u00f3ry czuje si\u0119 zobligowany do przenikni\u0119cia poprzez k\u0142\u0119bowisko zjawisk do jego noumenu<\/em> (w nadziei, \u017ce takowy istnieje\u2026) – odczucie niejasno\u015bci, wieloznaczno\u015bci i aporematyczno\u015bci owego tak cz\u0119sto u\u017cywanego s\u0142owa. Konfuzja ta mo\u017ce nawet prowadzi\u0107 – i niejednego zapewne prowadzi – do podejrzenia, \u017ce dociekanie, jaki jest i czym jest \u00f3w eidos<\/em> \u00abprawicy\u00bb stanowi by\u0107 mo\u017ce przedsi\u0119wzi\u0119cie ja\u0142owe i skazane na niepowodzenie, albowiem mamy tu do czynienia z fenomenem o zdecydowanie przerysowanym statusie bytowym, o kt\u00f3rym prima facie<\/em> da si\u0119 zapewne powiedzie\u0107 tyle tylko, \u017ce stoi on w opozycji do \u00ablewicy\u00bb, a mniej ostro\u017cnie jeszcze i to, \u017ce zazwyczaj ci, kt\u00f3rzy identyfikuj\u0105 si\u0119 jako \u00abprawica\u00bb, sk\u0142onni s\u0105 odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119, uzasadniaj\u0105c swoje stanowisko, do \u201ejakiego\u015b\u201d porz\u0105dku wy\u017cszego<\/em> od um\u00f3w, konwencji i praw zawieranych czy stanowionych przez ludzi.<\/p>\r\n\r\n

Wst\u0119pna aproksymacja poj\u0119cia<\/h4>\r\n\r\n

Dalek\u0105 od oczywisto\u015bci zawarto\u015b\u0107 ideow\u0105 poj\u0119cia \u00abprawica\u00bb, mimo zazwyczaj zbie\u017cnego kojarzenia zestawu cech \u00abprawicowo\u015bci\u00bb na drodze intuicyjnej, unaocznia przypadkowo\u015b\u01071<\/a><\/sup> samego pojawienia si\u0119 tej nazwy (la droite<\/em>), kt\u00f3ra we francuskim Zgromadzeniu Narodowym na pocz\u0105tku rewolucji 1789 roku zacz\u0119\u0142a oznacza\u0107 obro\u0144c\u00f3w ancien r\u00c3\u00a9gime<\/em>\u2019u, kt\u00f3rzy zasiedli po prawej r\u0119ce kr\u00f3la, naprzeciw zwolennik\u00f3w mniej lub bardziej radykalnych zmian ustrojowych, nazwanych tym samym trafem \u00ablewic\u0105\u00bb (la gauche<\/em>). Jest rzecz\u0105 uderzaj\u0105c\u0105, \u017ce pomimo cz\u0119stego (nad)u\u017cywania tego terminu w odniesieniu do innych obszar\u00f3w i kr\u0119g\u00f3w cywilizacyjnych2<\/a><\/sup>, sensowny i wzgl\u0119dnie cho\u0107by zadowalaj\u0105cy poziom identyfikacji tego poj\u0119cia (resp<\/em>. tych poj\u0119\u0107) udaje si\u0119 uzyska\u0107 jedynie w odniesieniu do spo\u0142ecze\u0144stw, kraj\u00f3w i ruch\u00f3w ideowo-politycznych w kr\u0119gu cywilizacji zachodniej, posiadaj\u0105cej wprawdzie konkurencyjne wzgl\u0119dem siebie, ale oparte na wsp\u00f3lnej podstawie filozoficzno-antropologicznej, rozumienia poj\u0119\u0107 takich jak: jednostka\/osoba, rodzina, w\u0142asno\u015b\u0107, wolno\u015b\u0107, nar\u00f3d, w\u0142adza, pa\u0144stwo, prawo, autorytet, natura, transcendencja etc.<\/p>\r\n\r\n

W historii natomiast tego b\u0142yskawicznie rozprzestrzeniaj\u0105cego si\u0119 s\u0142owa do najpowa\u017cniejszych zmian podstawowego kr\u0119gu znacze\u0144 potocznie z nim kojarzonych zaliczy\u0107 nale\u017cy:<\/p>\r\n\r\n

1\u00ba zatarcie, niekiedy za\u015b nawet wyparcie, pierwotnego skojarzenia prawicy z monarchi\u0105, feudalizmem i arystokracj\u0105;<\/p>\r\n\r\n

2\u00ba odpowiadaj\u0105c\u0105 nowej \u201egeografii\u201d ideowej dominacj\u0119 od ko\u0144ca XIX wieku kojarzenia poj\u0119cia \u00abprawica\u00bb z doktrynami i ruchami narodowymi (resp<\/em>. nacjonalistycznymi);<\/p>\r\n\r\n

3\u00ba pojawienie si\u0119 od oko\u0142o lat 30. XX wieku tendencji – uporczywie podtrzymywanej przez zainteresowanych tym przedstawicieli \u00ablewicy\u00bb, tak komunistycznej jak niemarksistowskiej – do okre\u015blania mianem \u00abprawicy skrajnej\u00bb ideologii i ruch\u00f3w radykalnych, \u0142\u0105cz\u0105cych pierwiastki socjalizmu i nacjonalizmu, takich jak faszyzm i nazizm, a przez to kompromitowanie samego poj\u0119cia \u00abprawica\u00bb i wywieranie nacisku na \u00abprawic\u0119 umiarkowan\u0105\u00bb do przesuwania si\u0119 w kierunku \u00abcentrum\u00bb (czyli na pozycje \u00abcentroprawicy\u00bb);<\/p>\r\n\r\n

4\u00ba odwrotn\u0105 do poprzedniej, a wynikaj\u0105c\u0105 z uznania komunizmu za najwi\u0119kszego wroga \u00abprawicy\u00bb, sk\u0142onno\u015b\u0107 do okre\u015blania mianem \u00abprawicowego\u00bb nieomal ka\u017cdego stanowiska i pogl\u0105du antykomunistycznego3<\/a><\/sup>;<\/p>\r\n\r\n

5\u00ba charakterystyczne zw\u0142aszcza dla \u015bwiata anglosaskiego, lecz przenikaj\u0105ce na jego zewn\u0105trz (po 1989 roku tak\u017ce do Polski) z powodu wzrastaj\u0105cej pozycji imperialnej \u201eAnglosfery\u201d, przesuni\u0119cie akcentu w rozumieniu poj\u0119cia \u00abprawica\u00bb na zagadnienia gospodarcze, skutkuj\u0105ce nadaniem mu prymarnego sensu obrony wolnorynkowego kapitalizmu.<\/p>\r\n\r\n

Przypadkowo\u015b\u0107 powstania poj\u0119\u0107 \u00abprawica\u00bb i \u00ablewica\u00bb, lecz jednocze\u015bnie socjopolityczna realno\u015b\u0107<\/em> ich desygnat\u00f3w w postaci oboz\u00f3w politycznych, wiod\u0105cych ze sob\u0105 od rewolucji francuskiej walk\u0119 \u201ena \u015bmier\u0107 i \u017cycie\u201d, nie u\u0142atwia\u0142a nigdy zadania ich precyzyjnego i mo\u017cliwie bezstronnego zdefiniowania. Historycznie i sytuacyjnie zadowalano si\u0119 cz\u0119sto przeno\u015bnymi – acz intuicyjnie chwytaj\u0105cymi niekiedy istot\u0119 rzeczy – okre\u015bleniami potocznymi typu: \u00abbiali\u00bb \u201d\u201d \u00abczerwoni\u00bb, \u00abreakcjoni\u015bci\u00bb \u201d\u201d \u00abpost\u0119powcy\u00bb, \u00abumiarkowani\u00bb (moderados<\/em>) \u201d\u201d \u00abegzaltowani\u00bb (exaltados<\/em>)4<\/a><\/sup>, albo adekwatnymi jedynie w okre\u015blonym kontek\u015bcie ustrojowo-politycznymi, jak \u00abrojali\u015bci\u00bb \u201d\u201d \u00abrepublikanie\u00bb.<\/p>\r\n\r\n

Najog\u00f3lniejszym, a przeto ogarniaj\u0105cym mo\u017cliwie najszerzej r\u00f3\u017cne odcienie \u00abprawicowo\u015bci\u00bb, okre\u015bleniem pozytywnym<\/em> \u00abprawicy\u00bb jest wyst\u0119puj\u0105ca we Francji okresu II Republiki (1848-1852), jak r\u00f3wnie\u017c w pa\u0144stwach iberyjskich i latynoameryka\u0144skich XIX wieku, nazwa obozu zachowawczego – \u00abpartia porz\u0105dku\u00bb (parti de l\u2019ordre<\/em>; partido ordeiro<\/em>)5<\/a><\/sup>. Podobnej mocy okre\u015bleniem antynomicznym<\/em> i polemicznym<\/em> jest natomiast potoczna nazwa \u00abprawicy dynastycznej\u00bb6<\/a><\/sup> okresu Monarchii Lipcowej (1830-1848) – \u00abpartia oporu\u00bb (parti de la r\u00c3\u00a9sistance<\/em>), w opozycji do \u00abpartii ruchu\u00bb (parti de le mouvement<\/em>), czyli \u00abdynastycznej lewicy\u00bb, postuluj\u0105cej demokratyzacj\u0119 monarchii liberalnej, opartej o wysoki cenzus maj\u0105tkowy w prawie wyborczym7<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n\r\n

Okre\u015blenie te maj\u0105 jednak wy\u0142\u0105cznie walor \u201etyp\u00f3w idealnych\u201d, a w empirycznej rzeczywisto\u015bci historyczno-politycznej s\u0105 adekwatne jedynie w odniesieniu do pa\u0144stw i spo\u0142ecze\u0144stw, w kt\u00f3rych istnieje jeszcze porz\u0105dek wart obrony z punktu widzenia \u00abprawicy\u00bb; tam natomiast, gdzie zosta\u0142 on ju\u017c zdruzgotany (nie tylko przez krwaw\u0105 rewolucj\u0119 polityczn\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c na przyk\u0142ad przez rewolucj\u0119 przemys\u0142ow\u0105 i towarzysz\u0105ce jej zazwyczaj zmiany spo\u0142eczne i obyczajowe), d\u0105\u017c\u0105c\u0105 do zmiany \u00abparti\u0105 ruchu\u00bb staje si\u0119 w\u0142a\u015bnie \u00abprawica\u00bb, co t\u0142umaczy tak\u017ce pozornie oksymoroniczne okre\u015blenia, takie jak: \u00abkonserwatywna rewolucja\u00bb, \u00abrewolucja z prawa\u00bb8<\/a><\/sup> czy \u00abrewolucja w imi\u0119 porz\u0105dku\u00bb – \u00abporz\u0105dku\u00bb identyfikowanego tu z \u00abdobrem\u00bb9<\/a><\/sup>. W spos\u00f3b szczeg\u00f3lnie jaskrawy – a\u017c do ca\u0142kowitej zamiany pozycji obu si\u0142 – przejawia si\u0119 to odwr\u00f3cenie w pa\u0144stwach usi\u0142uj\u0105cych wyj\u015b\u0107 z komunizmu, gdzie miernikiem \u00abprawicowo\u015bci\u00bb staje si\u0119 zasi\u0119g i g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 postulowanych (strukturalnych) zmian, natomiast (postkomunistyczna) \u00ablewica\u00bb usi\u0142uje prawdziw\u0105 zmian\u0119 zminimalizowa\u0107 lub uczyni\u0107 z niej poz\u00f3r, niejako w my\u015bl s\u0142awnej maksymy z powie\u015bci Giuseppe Tomasiego di Lampedusy Lampart<\/em>: \u201eJe\u015bli chcemy, by wszystko pozosta\u0142o tak jak jest, wszystko musi si\u0119 zmieni\u0107\u201d.<\/p>\r\n\r\n

Na poziomie przedteoretycznym10<\/a><\/sup> warta wspomnienia jest jeszcze konotacja s\u0142\u00f3w zwi\u0105zanych z \u00abpraw\u0105\u00bb i \u00ablew\u0105\u00bb stron\u0105 w semantyce system\u00f3w j\u0119zykowych (i w etymologii tych s\u0142\u00f3w). Tak pisze na ten temat monarchistyczny pisarz austriacki, Erik von Kuehnelt-Leddihn:<\/p>\r\n\r\n

\u201eW niemal wszystkich j\u0119zykach \u015bwiata lewa strona, lewica, ma negatywne, pejoratywne znaczenie. I tak w j[\u0119zyku]. niemieckim mamy linkisch<\/em> [niezgrabny, niezdarny – przyp. t\u0142umacza], eine Linke Aktion<\/em> [dzia\u0142anie oszuka\u0144cze – j.w.]. Bardzo jednoznacznie brzmi to w j\u0119zyku w\u0142oskim: la sinistra<\/em> (lewa r\u0119ka) i il sinistro<\/em> (nieszcz\u0119\u015bliwy wypadek)11<\/a><\/sup>. Po w\u0119giersku balsors<\/em> oznacza nieszcz\u0119\u015bcie (dos\u0142ownie: \u2018lewy los\u2019)12<\/a><\/sup>. W sanskrycie vamah<\/em> to lewy, z\u0142y, a dak\u0161inah<\/em> prawy, dobry, podobnie jest w j\u0119zyku arabskim. Prawa strona, prawica, jest zawsze kojarzona pozytywnie – pomy\u015blmy o takich niemieckich s\u0142owach jak gerecht<\/em>, aufrecht<\/em>, rechtschaffen<\/em>, richtig<\/em>, rechtlich<\/em>, das Recht<\/em> [sprawiedliwy, uczciwy, prawy, prawid\u0142owy, legalny, prawo – przyp. t\u0142umacza]. W j\u0119zykach s\u0142owia\u0144skich \u00abpraw-\u00bb jest podstaw\u0105 takich poj\u0119\u0107 jak prawy<\/em>, prawo<\/em>, a tak\u017ce prawda<\/em>13<\/a><\/sup>. Podobnym g\u0142osem przemawia Biblia: Eklezjasta (10,2) na przek\u00f3r anatomii g\u0142osi, \u017ce serce m\u0119drca bije po prawej stronie, serce g\u0142upca za\u015b po lewej<\/em>. W czasie S\u0105du Ostatecznego sprawiedliwi stan\u0105 po prawicy a niesprawiedliwi, przekl\u0119ci, po lewicy Pana\u201d14<\/a><\/sup>.<\/p><\/blockquote>\r\n

Antynomia prawicy i lewicy<\/h4>\r\n\r\n

Trudno\u015bci zwi\u0105zane z precyzyjn\u0105 (i konsensualn\u0105) desygnacj\u0105 poj\u0119cia \u00abprawica\u00bb wiod\u0105 niekiedy do dw\u00f3ch przeciwstawnych skrajno\u015bci: albo zupe\u0142nego negowania zasadno\u015bci jego (i analogicznie – poj\u0119cia \u00ablewicy\u00bb) u\u017cywania, albo przeciwnie – \u201eabsolutyzacji\u201d jednego ze znacze\u0144, uznawanego przez zwolennik\u00f3w danego odcienia \u00abprawicowo\u015bci\u00bb.<\/p>\r\n\r\n

Pierwsze podej\u015bcie motywowane jest zazwyczaj argumentem, \u017ce s\u0142owa te to jedne z wielu pu\u0142apek j\u0119zykowych, pozbawione wszelkiego waloru heurystycznego (\u201epuste przegr\u00f3dki\u201d, wed\u0142ug s\u0142ynnego orzeczenia Jean-Paula Sartre\u2019a15<\/a><\/sup>), lub te\u017c usprawiedliwiane prze\u015bwiadczeniem o zacieraniu si\u0119 ich znacze\u0144, a\u017c do zupe\u0142nej dezaktualizacji. Stanowisko to mo\u017cna atoli sfalsyfikowa\u0107 wskazaniem na jego brak poznawczej bezinteresowno\u015bci: jest bowiem regu\u0142\u0105, \u017ce pogl\u0105d o bezprzedmiotowo\u015bci lub nieaktualno\u015bci tych poj\u0119\u0107 g\u0142osz\u0105 reprezentanci bardzo jednoznacznej \u00ablewicy\u00bb, zawsze wtedy, kiedy s\u0142u\u017cy to ich dora\u017anym b\u0105d\u017a d\u0142ugofalowym interesom partykularnym.<\/p>\r\n\r\n

Drugie podej\u015bcie, prowadz\u0105ce z kolei do r\u00f3wnie interesownego \u201ekompromitowania\u201d i eliminowania konkurent\u00f3w w ramach w\u0142asnego spectrum <\/em>ideowego, jest problematyczne dlatego, \u017ce poj\u0119cie \u00abprawicy\u00bb nie mo\u017ce – jak to ju\u017c zasygnalizowano – uzyska\u0107 tego przynajmniej stanu doktrynalnej precyzji i \u201eczysto\u015bci\u201d, co (te\u017c dalekie od jednoznaczno\u015bci) poj\u0119cia: \u00abkonserwatyzm\u00bb, \u00abnacjonalizm\u00bb czy \u00abliberalizm\u00bb, jest przeto rzecz\u0105 nieuniknion\u0105, \u017ce \u00abprawic\u00bb – i ich rozumie\u0144 – b\u0119dzie zawsze co najmniej kilka, i to nader r\u00f3\u017cnych16<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n\r\n

Weryfikowalne empirycznie jest natomiast zar\u00f3wno (przecz\u0105ce pierwszemu pogl\u0105dowi) stwierdzenie, \u017ce terminy: \u00abprawica\u00bb i \u00ablewica\u00bb stanowi\u0105 powszechnie przyj\u0119te w \u015bwiecie zachodnim, i najdobitniej odzwierciedlaj\u0105ce konfliktowy \u015bwiat polityki, sformu\u0142owania j\u0119zyka politycznego, jak (podwa\u017caj\u0105ce drugie stanowisko) stwierdzenie, i\u017c oba te terminy nie s\u0105 \u201eabsolutami\u201d (poj\u0119ciami substancjalnymi albo ontologicznymi), lecz poj\u0119ciami wzgl\u0119dnymi (relacjonalnymi), umiejscowionymi w \u201eprzestrzeni politycznej\u201d, gdy\u017c nie reprezentuj\u0105 tre\u015bci niezmiennych i ustalonych raz na zawsze. S\u0105 one poj\u0119ciami nie z zakresu politycznej ontologii, lecz typologii, zarazem antytetycznymi i komplementarnymi. Jak wyrokuje w\u0142oski politolog, a jednocze\u015bnie dzia\u0142acz \u00abultralewicy\u00bb komunistycznej (lecz antysowieckiej) – Marco Revelli: \u201eNie mo\u017cna by\u0107 z prawicy lub lewicy w takim samym sensie, w jakim m\u00f3wi si\u0119, \u017ce jest si\u0119 \u00abkomunist\u0105\u00bb, \u00ablibera\u0142em\u00bb lub \u00abkatolikiem\u00bb\u201d17<\/a><\/sup>. W przeciwie\u0144stwie do antytez ontologicznych typu: \u201e\u0142ad – nie\u0142ad\u201d czy \u201ewojna – pok\u00f3j\u201d (resp<\/em>. \u201enie-wojna\u201d), antyteza \u201eprawica – lewica\u201d jest quasi-bytem relacyjnym o wzgl\u0119dnie r\u00f3wnej \u201emocy\u201d, gdy\u017c istnienie jednego cz\u0142onu jest uwarunkowane istnieniem drugiego: \u201etam, gdzie nie ma prawicy, nie ma lewicy, i na odwr\u00f3t. Inaczej m\u00f3wi\u0105c, prawica istnieje tylko dlatego, \u017ce istnieje lewica, lewica – je\u015bli istnieje prawica\u201d18<\/a><\/sup>. Przeciwstawienie \u201eprawica – lewica\u201d jest jednak, pomimo, w pewnym stopniu, zmiennej tre\u015bci obu poj\u0119\u0107, realne sytuacyjnie i polemicznie19<\/a><\/sup>, gdy\u017c to, co stanowi \u00ablewic\u0119\u00bb, nie mo\u017ce by\u0107 \u00abprawic\u0105\u00bb, i \u00c3\u00a0 rebours<\/em>. W konsekwencji: \u201eFakt, \u017ce prawica i lewica s\u0105 wzgl\u0119dem siebie przeciwstawne, oznacza po prostu, i\u017c nie mo\u017cna nale\u017ce\u0107 jednocze\u015bnie do prawicy i lewicy\u201d20<\/a><\/sup>. S\u0105 to poj\u0119cia wykluczaj\u0105ce si\u0119 \u201ew tym sensie, \u017ce \u017cadna doktryna i \u017caden ruch nie mog\u0105 by\u0107 jednocze\u015bnie prawicowe i lewicowe; (\u2026) przynajmniej w mocnym znaczeniu doktryna albo ruch mo\u017ce (\u2026) by\u0107 tylko albo prawicowy, albo lewicowy\u201d21<\/a><\/sup>. Definiowaniu \u00abprawicy\u00bb przez opozycj\u0119 do \u00ablewicy\u00bb przeciwstawia si\u0119 wprawdzie konserwatysta Roger Scruton, widz\u0105c w tym \u201euleganie najgro\u017aniejszemu rysowi retoryki lewicowej\u201d22<\/a><\/sup>, jednak jako alternatyw\u0119 proponuje jeszcze bardziej zaw\u0119\u017caj\u0105ce odniesienie negatywne do komunizmu.<\/p>\r\n\r\n

Je\u015bli m\u00f3wimy o \u201ekomplementarno\u015bci\u201d obu cz\u0142on\u00f3w wspomnianej antytezy, to trzeba wszak\u017ce opatrzy\u0107 to zastrze\u017ceniem ograniczaj\u0105cym zasi\u0119g obowi\u0105zywalno\u015bci tego twierdzenia wy\u0142\u0105cznie do systemu demokratycznego i parlamentarnego, kt\u00f3rego podstawow\u0105 zasad\u0105 jest ideowo-polityczny pluralizm, wyp\u0142ywaj\u0105cy z kolei z relatywistycznego prze\u015bwiadczenia, \u017ce nie ma i by\u0107 nie mo\u017ce jednej prawdy (racji) politycznej, przeto \u201eprawda\u201d wy\u0142oni\u0107 si\u0119 mo\u017ce jedynie ze \u015bcierania si\u0119 przeciwstawnych racji, kt\u00f3re w\u0142a\u015bnie mog\u0105 pochodzi\u0107 z \u00abprawicy\u00bb i z \u00ablewicy\u00bb; parlamentaryzm za\u015b jest tu poj\u0119ty – jak twierdzi\u0142 wybitny reprezentant w\u0142oskiej \u00abprawicy historycznej\u00bb (destra storica<\/em>), czyli konserwatywno-liberalnej, Cesare hr. Balbo – jako roztropne przeniesienie \u201epartii z placu targowego do izby deputowanych\u201d, a w sprzyjaj\u0105cych warunkach r\u00f3wnie\u017c jako \u201eredukowanie skomplikowanej wielo\u015bci partii do jak najmniejszej ilo\u015bci, albo nawet do dw\u00f3ch tylko – do ministerium i opozycji\u201d23<\/a><\/sup>. Komplementarno\u015b\u0107 \u00abprawicy\u00bb i \u00ablewicy\u00bb da si\u0119 zatem jedynie poj\u0105\u0107 i zaakceptowa\u0107 w obr\u0119bie stricte<\/em> liberalnego – a zatem \u00abcentrystycznego\u00bb – idea\u0142u \u201es\u0142usznego \u015brodka\u201d (juste milieu<\/em>), co expressis verbis<\/em> wy\u0142o\u017cy\u0142 arcylibera\u0142 Benedetto Croce: \u201ePrzychylno\u015b\u0107, z jak\u0105 odnoszono si\u0119 do systemu dw\u00f3ch wielkich stronnictw tworz\u0105cych parlamenty, konserwatywnego i post\u0119powego, umiarkowanego i radykalnego, prawicy i lewicy, kry\u0142a w sobie \u017cyczenie, by stopniowa\u0107 spo\u0142eczne rewindykacje, unika\u0107 szk\u00f3d wynik\u0142ych z rewolucyjnych wstrz\u0105s\u00f3w i rozlewu krwi, oraz zamiar \u0142agodzenia walki sprzecznych interes\u00f3w\u201d24<\/a><\/sup>. Mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107, \u017ce podkre\u015blanie niezb\u0119dno\u015bci (wsp\u00f3\u0142)istnienia obu stanowisk sta\u0142o si\u0119 ju\u017c rodzajem retorycznego rytua\u0142u partii parlamentarnych, atoli o nat\u0119\u017ceniu wprost proporcjonalnym do faktycznej anomii pryncypi\u00f3w \u00abprawicowo\u015bci\u00bb i \u00ablewicowo\u015bci\u00bb u ich reprezentant\u00f3w.<\/p>\r\n\r\n

Pogl\u0105d powy\u017cszy nie jest ju\u017c jednak akceptowalny dla tych wszystkich z \u00abprawicy\u00bb albo z \u00ablewicy\u00bb, kt\u00f3rzy w normie i praktyce ich \u201ekoegzystencji\u201d widz\u0105 fundamentalny b\u0142\u0105d, gro\u017c\u0105cy anihilacj\u0105 zasad i cel\u00f3w jednego i drugiego stanowiska. D\u0105\u017c\u0105 oni raczej tedy do unicestwienie warunk\u00f3w samej tej ideowo-politycznej opozycji. Dotyczy to zar\u00f3wno rewolucjonist\u00f3w \u00abz lewa\u00bb, dla kt\u00f3rych petryfikacja wsp\u00f3\u0142istnienia oznacza niemo\u017cno\u015b\u0107 \u201eruszenia z posad bry\u0142y \u015bwiata\u201d i popchni\u0119cia jej w zupe\u0142nie nowe koleiny, jak kontrrewolucjonist\u00f3w \u00abz prawa\u00bb, dla kt\u00f3rych juste milieu<\/em> prowadzi do stopniowego \u201ewyp\u0142ukiwania\u201d rzeczywisto\u015bci empirycznej z pierwiastk\u00f3w \u0142adu (identyfikowanego przez nich z prawd\u0105) przedrewolucyjnego, kiedy to nie by\u0142o \u017cadnego podzia\u0142u na \u00abprawic\u0119\u00bb i \u00ablewic\u0119\u00bb, lecz istnia\u0142 monoideowy i czerpi\u0105cy swoj\u0105 legitymizacj\u0119 z odniesienia do transcendencji porz\u0105dek wertykalny. Dlatego, na przyk\u0142ad, konsekwentny \u00abreakcjonista\u00bb, za jakiego uwa\u017ca\u0142 si\u0119, i jakim w istocie by\u0142, kolumbijski my\u015bliciel Nicol\u00e1s G\u00f3mez D\u00e1vila, konstatuj\u0105c, \u017ce w dzisiejszym \u015bwiecie \u201ewszyscy s\u0105, mniej lub bardziej, z lewicy\u201d25<\/a><\/sup>, odrzuca\u0142 w funkcji autoidentyfikacji poj\u0119cie \u00abprawicy\u00bb, twierdz\u0105c, \u017ce: \u201eNawet prawica jakiejkolwiek prawicy wydaje mi si\u0119 zawsze nadmiernie lewicowa\u201d26<\/a><\/sup>. Najbardziej nawet \u00abprawicowa prawica\u00bb w \u015bwiecie ufundowanym na \u201epluralizmie prawd\u201d jest bowiem tylko cz\u0119\u015bci\u0105 tego \u015bwiata przecz\u0105cego jedyno\u015bci prawdy.<\/p>\r\n\r\n

Poziomy i pionowy wymiar diady prawica – lewica<\/h4>\r\n\r\n

Aporematyczno\u015b\u0107 obu zarysowanych wy\u017cej stanowisk – wskazuj\u0105cego komplementarno\u015b\u0107 obu poj\u0119\u0107, lecz tylko na gruncie \u015bwiatopogl\u0105du i praktyki demoliberalnej, lub przeciwnie, ich dysjunktywno\u015b\u0107, a nawet wzajemne d\u0105\u017cenie do unicestwienia samej antynomii – od innej jeszcze strony ods\u0142ania si\u0119, je\u015bli antytez\u0119 \u201eprawica – lewica\u201d uj\u0105\u0107 ju\u017c to na p\u0142aszczy\u017anie \u201ehoryzontalnej\u201d (poziomej), ju\u017c to \u201ewertykalnej\u201d (pionowej).<\/p>\r\n\r\n

W uj\u0119ciu horyzontalnym – wnikliwie opisanym27<\/a><\/sup> przez w\u0142oskiego politologa (i socjalistycznego polityka) Norberta Bobbio – \u00abprawica\u00bb i \u00ablewica\u00bb to dwa terminy antytetyczne, umiejscowione na osi poziomej (\u201eblisko-daleko\u201d) w przestrzeni politycznej, a zatem tworz\u0105ce ideow\u0105 diad\u0119 na zasadzie: \u201ealbo-albo\u201d oraz \u201eani-ani\u201d. Tym samym jednak, oba cz\u0142ony diady podlegaj\u0105 prawom geometrii, pod\u0142ug kt\u00f3rych ka\u017cde punkty skrajne maj\u0105 sw\u00f3j \u015brodek – w tym wypadku polityczne \u00abcentrum\u00bb, co sprawia, \u017ce ideowa \u201ediada\u201d zmienia si\u0119 natychmiast w triad\u0119. Nie koniec na tym, gdy\u017c zar\u00f3wno na \u00abprawicy\u00bb, jak i na \u00ablewicy\u00bb, istniej\u0105 kierunki sk\u0142aniaj\u0105ce si\u0119 ku \u00abcentrum\u00bb – co wraz z analogicznymi nastawieniami poszczeg\u00f3lnych od\u0142am\u00f3w \u00abcentrum\u00bb w\u0142a\u015bciwego mo\u017ce stanowi\u0107 \u00abprawic\u0119\u00bb lub \u00ablewic\u0119\u00bb \u00abumiarkowan\u0105\u00bb, tudzie\u017c \u00abcentroprawic\u0119\u00bb i \u00abcentrolewic\u0119\u00bb – jak kierunki odsuwaj\u0105ce si\u0119 maksymalnie od \u00abcentrum\u00bb, czyli \u00abprawic\u0119\u00bb i \u00ablewic\u0119\u00bb \u00abskrajn\u0105\u00bb. W ten spos\u00f3b, uwzgl\u0119dniaj\u0105c okoliczno\u015b\u0107, \u017ce w obr\u0119bie \u00abcentrum\u00bb pozostaje jednak jaka\u015b cz\u0105stka niepodzielna (\u00abcentrum centrowe\u00bb), triada zamienia si\u0119 w pentad\u0119. Podobne spostrze\u017cenia czyni politolog francuski – Marcel Gauchet, stwierdzaj\u0105c, \u017ce<\/p>\r\n\r\n

\u201e\u2026konsolidacja pary dokonuje si\u0119 poprzez m\u00c3\u00a9nage \u00c3\u00a0 trois<\/em>. Lewic\u0119 i prawic\u0119 mamy dlatego, \u017ce istnieje \u015brodek. (\u2026) Je\u015bli jednak jest \u015brodek, ka\u017cda z partii bocznych pada ofiar\u0105 tendencji radykalnych, co sprawia, \u017ce mamy co najmniej dwie prawice, prawic\u0119-prawic\u0119 i prawic\u0119 skrajn\u0105, a tak samo jest z lewic\u0105\u201d28<\/a><\/sup>.<\/p><\/blockquote>\r\n\r\n

Twierdzenie Gaucheta nale\u017ca\u0142oby jednak skorygowa\u0107 w zakresie konkluzji praktycznych: empiria \u017cycia politycznego we wsp\u00f3\u0142czesnych demokracjach parlamentarnych zdradza bowiem znacznie cz\u0119\u015bciej tendencj\u0119 wprost przeciwn\u0105 do \u201epo\u0142ykania\u201d partii \u201ebocznych\u201d przez \u201eradykalne\u201d. Pragmatyczn\u0105 norm\u0105 jest natomiast ci\u0105\u017cenie obu skrzyde\u0142 ku \u00abcentrum\u00bb, jako strefie bezpiecznej \u201eszaro\u015bci\u201d, pozwalaj\u0105cej tak\u017ce neutralizowa\u0107 i izolowa\u0107 \u201eekstremist\u00f3w\u201d nie mieszcz\u0105cych si\u0119 w ramach konsensu aprobowanego przez wszystkich \u201eodpowiedzialnych\u201d, przeto r\u00f3wnie\u017c coraz mniej istotnie odr\u00f3\u017cnialnych od siebie, aktor\u00f3w sceny politycznej.<\/p>\r\n\r\n

Diada \u201eprawica – lewica\u201d mo\u017ce by\u0107 jednak ujmowana nie tylko horyzontalnie, na osi poziomej, wed\u0142ug kryterium \u201eblisko-daleko\u201d, ale r\u00f3wnie\u017c wertykalnie, na osi pionowej, wed\u0142ug kryterium \u201eg\u00f3ra-d\u00f3\u0142\u201d albo \u201enaprz\u00f3d-do ty\u0142u\u201d (na przyk\u0142ad pierwotnym znaczeniem s\u0142owa princeps <\/em>by\u0142o: ten, kt\u00f3ry jest pierwszy w szeregu, a inni za nim pod\u0105\u017caj\u0105, stanowi\u0105c jego \u015bwit\u0119). Diady wertykalnej u\u017cywa si\u0119 – zauwa\u017ca Bobbio – w odniesieniu do rangi, czego przyk\u0142adami s\u0105: \u201eizba ni\u017csza i wy\u017csza w angielskim systemie parlamentarnym; duchowie\u0144stwo ni\u017csze i wy\u017csze w obr\u0119bie hierarchii ko\u015bcielnej\u201d, wyra\u017caj\u0105c tak ide\u0119, \u017ce \u201esprawowanie w\u0142adzy, zgodnie ze znanym rozr\u00f3\u017cnieniem, bardzo po\u017cytecznym w teorii form rz\u0105d\u00f3w, mo\u017ce odbywa\u0107 si\u0119 z do\u0142u w g\u00f3r\u0119 albo z g\u00f3ry na d\u00f3\u0142\u201d29<\/a><\/sup>. Uj\u0119cie wertykalne zatem bardzo dobitnie uwyra\u017ania jedno z elementarnych przeciwie\u0144stw \u00abprawicy\u00bb i \u00ablewicy\u00bb, jakim jest opozycja hierarchicznej i egalitarnej wizji \u015bwiata, cz\u0142owieka i polityki. Jedynie w jego \u015bwietle mo\u017ce by\u0107 w\u0142a\u015bciwie zrozumiana, na pierwszy rzut oka paradoksalna my\u015bl powo\u0142ywanego tu ju\u017c G\u00f3meza D\u00e1vili: \u201eReakcjonista nie znajduje si\u0119 po prawej stronie lewicy, lecz naprzeciwko\u201d30<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n\r\n

Na rzecz uj\u0119cia wertykalnego przemawiaj\u0105 te\u017c przyk\u0142ady mo\u017cliwej identyfikacji w historii przedrewolucyjnej, transhistorycznych \u201earchetyp\u00f3w\u201d \u00abprawicowo\u015bci\u00bb i \u00ablewicowo\u015bci\u00bb – jak \u00abarystokraci\u00bb i \u00abdemokraci\u00bb w greckich poleis<\/em>, \u00aboptymaci\u00bb i \u00abpopularzy\u00bb w Rzymie, \u00abkawalerowie\/torysi\u00bb i \u00abpurytanie\/wigowie\u00bb w XVII-wiecznej Anglii – acz s\u0105 one zdecydowanie rzadsze od tych wielkich konflikt\u00f3w, kt\u00f3rych (jak walki propapieskich \u00abgwelf\u00f3w\u00bb z procesarskimi \u00abgibelinami\u00bb w \u015bredniowieczu) w diad\u0119 t\u0119 wpisa\u0107 nie spos\u00f3b; wszystkie te przyk\u0142ady dotycz\u0105 zreszt\u0105 co najmniej pararewolucyjnej sytuacji kryzysu ustrojowego, antycypuj\u0105cej rewolucje nowo\u017cytne.<\/p>\r\n\r\n

Niew\u0105tpliwe trudno\u015bci w znalezieniu elementarnego rdzenia ka\u017cdej \u00abprawicy\u00bb nie powinny prowadzi\u0107 do rezygnacji z jego poszukiwania na osi wertykalnej tak\u017ce dlatego, \u017ce ograniczenie si\u0119 do osi horyzontalnej wystawia na niebezpiecze\u0144stwo odniesie\u0144 czysto relacyjnych, co czyni badacza bezbronnym wobec takich pseudoteoretyzacji, jak \u00abdzieci\u0119ca choroba lewicowo\u015bci\u00bb czy \u00abprawicowo-nacjonalistyczna frakcja Bucharina\u00bb, \u201eodkrywane\u201d przez Lenina i Stalina w trakcie \u201ezaostrzaj\u0105cej si\u0119 walki klasowej\u201d, albo \u00abprawicowe odchylenie\u00bb (tzw. gomu\u0142kowszczyzny) w PPR.<\/p>\r\n\r\n

Wyr\u00f3\u017cniki prawicowo\u015bci<\/h4>\r\n\r\n

W klasycznym ju\u017c uj\u0119ciu jednego z tw\u00f3rc\u00f3w nowoczesnej politologii – Andr\u00c3\u00a9 Siegfrieda, dwoma zasadniczymi kryteriami delimituj\u0105cymi stronnictwa polityczne s\u0105: 1\u00ba ich ustosunkowanie si\u0119 do rewolucji francuskiej oraz 2\u00ba ich stanowisko wobec rewolucji przemys\u0142owej XIX wieku31<\/a><\/sup>. Chocia\u017c Siegfried analizowa\u0142 pod tym k\u0105tem wy\u0142\u0105cznie programy partii francuskich w okresie III Republiki (1875-1940), dostarczone przez niego kryteria pozwalaj\u0105 wyodr\u0119bni\u0107 (dawniejsz\u0105) \u00abprawic\u0119\u00bb, \u00abcentrum\u00bb i \u00ablewic\u0119\u00bb w prawie ka\u017cdym kraju cywilizacji zachodniej w ten spos\u00f3b, \u017ce pozycje \u00abprawicy\u00bb okre\u015bla bezwzgl\u0119dne odrzucenie idei rewolucji francuskiej oraz (co najmniej) rezerwa w stosunku do industrializacji, pozycje \u00abcentrum\u00bb – cz\u0119\u015bciowa asymilacja zasad rewolucyjnych w ich \u201eumiarkowanej\u201d postaci (republika\u0144sko-liberalnego \u017cyrondyzmu lub nawet monarchicznego konstytucjonalizmu) oraz \u201ebur\u017cuazyjny\u201d entuzjazm dla \u201ewieku przemys\u0142u\u201d, a pozycje \u00ablewicy\u00bb – apologia radykalnego jakobinizmu, lub wr\u0119cz uznawanie jego terrorystycznych praktyk za nie do\u015b\u0107 \u015bmia\u0142e, oraz krytyka kapitalizmu ze stanowiska ekonomicznego egalitaryzmu. W przybli\u017ceniu odpowiada to uk\u0142adowi trzech g\u0142\u00f3wnych si\u0142 politycznych XIX wieku: 1\u00ba konserwatyst\u00f3w\/legitymist\u00f3w, 2\u00ba libera\u0142\u00f3w oraz 3 \u00ba demokrat\u00f3w rewolucyjnych i socjalist\u00f3w.<\/p>\r\n\r\n

Pojawienie si\u0119 w XX wieku nowych odmian \u00abprawicy\u00bb (nacjonalizm integralny, konserwatywna rewolucja, Nowa Prawica), jej nowych wrog\u00f3w (komunizm, nazizm, Nowa Lewica, neotrybalistyczne ruchy etniczne i \u201eto\u017csamo\u015bciowe\u201d), twor\u00f3w ideologicznie hybrydowych (faszyzm i inne ruchy narodowo-rewolucyjne, populizm), nowych okoliczno\u015bci spo\u0142ecznych (demokratyzacja kultury, plebeizacja spo\u0142eczna i mentalna) oraz gospodarczych (kryzys leseferyzmu, powstanie Welfare State<\/em>, neoliberalizm, globalizacja, postprzemys\u0142owa rewolucja informatyczna), uczyni\u0142o kryteria podane przez Siegfrieda niewystarczaj\u0105cymi. Post\u0119puj\u0105ca wskutek wskazanych okoliczno\u015bci pluralizacja i dywersyfikacja \u00abprawic\u00bb (i analogicznie \u00ablewic\u00bb) mo\u017ce by\u0107 w pewnej mierze uporz\u0105dkowana wskazaniem przynajmniej trzech poziom\u00f3w identyfikacji, przy jednoczesnym rozpoznaniu, \u017ce nie ka\u017cdy wyst\u0119puj\u0105cy na arenie politycznej ruch okre\u015blany i okre\u015blaj\u0105cy si\u0119 jako \u00abprawicowy\u00bb musi odpowiada\u0107 poj\u0119ciu \u00abprawicy\u00bb w ka\u017cdym podanym ni\u017cej znaczeniu32<\/a><\/sup>. Te trzy poziomy to: 1\u00ba wymiar metapolityczny (kt\u00f3rego rdzeniem jest to, co ongi\u015b Adolf Boche\u0144ski nazwa\u0142 mistyk\u0105 polityczn\u0105<\/em>33<\/a><\/sup>, i co – m\u00f3wi\u0105c najpro\u015bciej – okre\u015bla imponderabilia<\/em> \u00abprawicy\u00bb); 2\u00ba wymiar stricte <\/em>polityczny, w kt\u00f3rym znacz\u0105cym wyr\u00f3\u017cnikiem \u00abprawicowo\u015bci\u00bb jest podej\u015bcie do zagadnienia elity rz\u0105dz\u0105cej; 3\u00ba wymiar spo\u0142eczno-ekonomiczny, w kt\u00f3rym pr\u00f3cz zagadnienia w\u0142asno\u015bci kluczowym problemem jest wyb\u00f3r modelu gospodarowania.<\/p>\r\n\r\n

W znaczeniu metapolitycznym – kt\u00f3rego \u201eidealnym\u201d archetypem w cywilizacji zachodnio-chrze\u015bcija\u0144skiej by\u0142 legitymizm katolicko-monarchiczny, broni\u0105cy \u201esojuszu O\u0142tarza i Tronu\u201d, \u201emistyki kr\u00f3lewskiej\u201d Pomaza\u0144ca Bo\u017cego, autorytetu papiestwa oraz po\u015bredniej jurysdykcji Ko\u015bcio\u0142a nad pa\u0144stwem – \u00abprawic\u0105\u00bb jest ka\u017cda doktryna oraz ruch polityczny, kt\u00f3ry uznaje prymat ducha nad materi\u0105, nadprzyrodzone \u017ar\u00f3d\u0142o w\u0142adzy (poj\u0119tej jako depozyt Bo\u017cy), zasad\u0119 dobra wsp\u00f3lnego oraz prawnonaturalny fundament spo\u0142ecze\u0144stwa, pa\u0144stwa i prawa. Istnienie \u00abprawicy\u00bb w tym, metapolitycznym, wymiarze jest warunkowane posiadaniem przez ni\u0105 pozytywnej (afirmatywnej) \u201eteologii politycznej\u201d, kt\u00f3ra czyni j\u0105 \u00abprawic\u0105 metafizyczn\u0105\u00bb. Teologiczno-metafizyczny sens \u00abprawicy\u00bb (resp<\/em>. jej \u201emistyk\u0119 polityczn\u0105\u201d w terminologii Boche\u0144skiego) uwyra\u017ani\u0142 jeden z najwi\u0119kszych teolog\u00f3w katolickich XX wieku, o. R\u00c3\u00a9ginald Garrigou-Lagrange OP, kt\u00f3ry w komentarzu do stwierdzenia: \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 nie jest ani na prawicy, ani na lewicy\u201d odpowiedzia\u0142:<\/p>\r\n\r\n

\u201eJestem cz\u0142owiekiem prawicy i nie widz\u0119 powodu, dla kt\u00f3rego mia\u0142bym ten fakt ukrywa\u0107. Jestem przekonany, \u017ce wielu z tych, kt\u00f3rzy u\u017cywaj\u0105 cytowanego zdania, wypowiada je w celu porzucenia prawicy i prze\u015blizgni\u0119cia si\u0119 na lewic\u0119. Staraj\u0105c si\u0119 unika\u0107 przesady w jedn\u0105 stron\u0119, przesadzaj\u0105 w drug\u0105 (\u2026). Uwa\u017cam r\u00f3wnie\u017c, \u017ce nie powinni\u015bmy myli\u0107 prawdziwej prawicy z rozmaitymi pseudo-prawicami, kt\u00f3re broni\u0105 fa\u0142szywego, a nie prawdziwego \u0142adu. Prawdziwa za\u015b prawica broni \u0142adu ufundowanego na sprawiedliwo\u015bci i odzwierciedla to, co Pismo \u015bwi\u0119te nazywa \u00abprawic\u0105 Boga\u00bb, gdy g\u0142osi, i\u017c Chrystus zasiada po prawicy Ojca, a wybrani stan\u0105 po prawicy Najwy\u017cszego\u201d34<\/a><\/sup>.<\/p><\/blockquote>\r\n\r\n

Z uznania prymatu porz\u0105dku nadprzyrodzonego wynika tak\u017ce nieodzowno\u015b\u0107 respektowania przez \u00abprawic\u0119\u00bb przedpolitycznego charakteru takich instytucji jak: ma\u0142\u017ce\u0144stwo, rodzina i w\u0142asno\u015b\u0107 prywatna, wzgl\u0119dem kt\u00f3rych pa\u0144stwo winno jedynie odgrywa\u0107 pe\u0142n\u0105 wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015bci rol\u0119 ochronn\u0105. W dalszej kolejno\u015bci, do sfery metapolitycznej nale\u017cy wszystko to, co mo\u017cna nazwa\u0107 tradycj\u0105<\/em>, a wi\u0119c uprawa i przekazywanie kultury narodowej i powszechnej, piel\u0119gnowanie cnoty patriotyzmu oraz wsp\u00f3lnoty i wi\u0119zi narodowej, wierno\u015b\u0107 dynastyczna (w monarchiach), szacunek dla arystokracji\/szlachty jako depozytariusza tradycji i etosu rycerskiego, poszanowanie autorytet\u00f3w, regionalizm etc. Tradycjonalizm \u00abprawicy\u00bb oznacza przeto selekcjonowanie ca\u0142ej zastanej spu\u015bcizny przesz\u0142o\u015bci, a nie bierne przyswajanie ca\u0142ego dziedzictwa \u201ejak leci\u201d. Reprezentatywne dla \u00abprawicy\u00bb b\u0119dzie takie uj\u0119cie tradycji<\/em>, kt\u00f3remu wyraz da\u0142 tradycjonalista hiszpa\u0144ski (karlista) V\u00c3\u00adctor Pradera:<\/p>\r\n\r\n

\u201e\u2026Tradycja to nie jest wszystko to, co minione. Nie mo\u017ce uchodzi\u0107 za tradycyjne co\u015b, co jest w sprzeczno\u015bci z zasadami wynik\u0142ymi z natury cz\u0142owieka i jego \u017cycia spo\u0142ecznego, poniewa\u017c (\u2026) Tradycja ma by\u0107 przez to wszystko o\u017cywiona. (\u2026) Ani tak\u017ce nie jest tym, co jedynie mog\u0142o si\u0119 zdarzy\u0107. Tradycja to przesz\u0142o\u015b\u0107, weryfikuj\u0105ca wystarczaj\u0105co doktrynalne fundamenty wsp\u00f3lnotowego \u017cycia ludzkiego, rozwa\u017cane w uog\u00f3lnieniu; innymi s\u0142owy, jest to przesz\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3ra prze\u017cy\u0142a i posiada cnoty, aby tworzy\u0107 przysz\u0142o\u015b\u0107\u201d35<\/a><\/sup>.<\/p><\/blockquote>\r\n\r\n

W Polsce symbolem wyra\u017caj\u0105cym tradycjonalistyczn\u0105 mistyk\u0119 polityczn\u0105<\/em> \u00abprawicy\u00bb by\u0142a obrona \u201eOkop\u00f3w \u015awi\u0119tej Tr\u00f3jcy\u201d, a jej realnym, najszerszym i trwa\u0142ym wyk\u0142adnikiem spo\u0142eczno-kulturowym – \u201esarmacka\u201d kultura szlachecka (rycersko-ziemia\u0144ska), kultywowana te\u017c przez znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 inteligencji, i to nie tylko ziemia\u0144skiego pochodzenia.<\/p>\r\n\r\n

Dotycz\u0105ce wizji \u0142adu politycznego znaczenie s\u0142owa \u00abprawica\u00bb ogniskuje w dwu g\u0142\u00f3wnych zagadnieniach: autorytetu i celu w\u0142adzy oraz elity kierowniczej pa\u0144stwa. Najog\u00f3lniejszym okre\u015bleniem prawicowego idea\u0142u politycznego jest has\u0142o \u201esilnej w\u0142adzy\u201d, rozumiane wszelako w kontek\u015bcie jej u\u017ar\u00f3d\u0142owienia i prerogatyw osobistych suwerena politycznego (niezale\u017cno\u015bci od chwiejnych opinii mas i od innych organ\u00f3w pa\u0144stwa) oraz sposobu sprawowania przyw\u00f3dztwa, nie za\u015b przedmiotowego zakresu sfery zainteresowa\u0144 pa\u0144stwa. Regu\u0142\u0105 na \u00abprawicy\u00bb jest w\u0142a\u015bnie zaw\u0119\u017cenie sfery politycznej oraz jej \u015bcis\u0142e oddzielenie od sfer przed- i niepolitycznych (duchowej, rodzinnej, spo\u0142ecznej, ekonomicznej), tote\u017c typowym dla \u00abprawicy\u00bb has\u0142em jest \u201erz\u0105d ograniczony\u201d, a typowym dzia\u0142aniem – przeciwstawianie si\u0119 wsz\u0119dobylskiej ingerencji biurokratycznego \u201eLewiatana\u201d. Pa\u0144stwo – pisa\u0142 bezwzgl\u0119dny wr\u00f3g demokracji, a zwolennik monopolu polityczno\u015bci dla kr\u00f3la – dyktatora, Charles Maurras – nie powinno \u201ezak\u0142ada\u0107 szk\u00f3\u0142 i sprzedawa\u0107 zapa\u0142ek\u201d36<\/a><\/sup>, albowiem szko\u0142y pa\u0144stwowe nie ucz\u0105, tylko indoktrynuj\u0105, zapa\u0142ki za\u015b produkowane przez pa\u0144stwo nie pal\u0105 si\u0119. \u201eRz\u0105d kr\u00f3lewski\u201d – powtarza aprobatywnie ten sam autor za Aim\u00c3\u00a9e de Coigny – nie jest i nie pragnie by\u0107 omnipotentny, lecz \u201ema swoje miejsce precyzyjnie odmierzone, wyznaczone i legalne, potrzebne wszystkim, sprawuj\u0105c nad wszystkim piecz\u0119 z wysoko\u015bci\u201d37<\/a><\/sup>. Zadanie (i usprawiedliwienie) rz\u0105du \u00abprawica\u00bb widzi raczej w ochronie nabytych praw, przywilej\u00f3w i swob\u00f3d os\u00f3b, rodzin i innych wsp\u00f3lnot naturalnych oraz dobrowolnych stowarzysze\u0144 i gwarantowaniu im \u201ebezosobowej\u201d sprawiedliwo\u015bci, a nie w odg\u00f3rnej interwencji celem zapewniania obywatelom \u201egratyfikacji proporcjonalnej do zas\u0142ugi\u201d38<\/a><\/sup>, tym bardziej za\u015b – pozytywnego wp\u0142ywania na ich spos\u00f3b my\u015blenia i zachowania w kierunku uznawanym przez rz\u0105d za s\u0142uszny.<\/p>\r\n\r\n

W swoich preferencjach ustrojowych dawniejsza \u00abprawica\u00bb by\u0142a prawie zawsze monarchistyczna, wyj\u0105wszy kraje o ustalonej tradycji republika\u0144skiej, jak Szwajcaria czy Stany Zjednoczone; tym bardziej za\u015b nie jest to regu\u0142\u0105 wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie. Zgodna z kanonem \u201esilnej w\u0142adzy\u201d jest zatem tak\u017ce opcja na rzecz systemu prezydenckiego (\u00abmonarchii republika\u0144skiej\u00bb39<\/a><\/sup>, jak V Republika Francuska, zw\u0142aszcza w jej \u201eklasycznym\u201d kszta\u0142cie, skrojonym na miar\u0119 Charlesa de Gaulle\u2019a), jak r\u00f3wnie\u017c – w sytuacji krytycznej (\u201estanu wyj\u0105tkowego\u201d), wymagaj\u0105cej przywr\u00f3cenia b\u0105d\u017a instauracji \u0142adu prawnonaturalnego – na rzecz dyktatury. Ten ostatni wypadek zachodzi – zdaniem Juana Donoso Cort\u00c3\u00a9sa – w\u00f3wczas, gdy rz\u0105dy konstytucyjne \u201enie s\u0105 niczym jak tylko ram\u0105, szkieletem bez \u017cycia\u201d, \u201eze swoimi uprawnionymi wi\u0119kszo\u015bciami zwyci\u0119\u017cane zawsze przez niespokojne mniejszo\u015bci; z ich ministrami odpowiedzialnymi, kt\u00f3rzy za nic nie odpowiadaj\u0105; ze swymi nietykalnymi kr\u00f3lami, kt\u00f3rych nietykalno\u015b\u0107 jest zawsze pogwa\u0142cona\u201d40<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n\r\n

Ma\u0142o prawdopodobna natomiast wydaje si\u0119 aprobata \u00abprawicy\u00bb dla zdominowanego przez partie i z natury niestabilnego systemu parlamentarno-gabinetowego (wyj\u0105wszy model brytyjski, b\u0119d\u0105cy w istocie rzeczy, usankcjonowanym prawem zwyczajowym, \u201eprezydencjalizmem premiera\u201d Jego Kr\u00f3lewskiej Mo\u015bci oraz przyw\u00f3dcy zawsze wyra\u017anej i jednopartyjnej wi\u0119kszo\u015bci parlamentarnej, uzyskanej drog\u0105 wybor\u00f3w w okr\u0119gach jednomandatowych na podstawie ordynacji wi\u0119kszo\u015bciowej). \u201ePluralizm\u201d \u00abprawicy\u00bb daje si\u0119 tak\u017ce dostrzec w r\u00f3wnoleg\u0142ych opcjach – uwarunkowanych historycznym charakterem danego pa\u0144stwa – na rzecz opcji \u00abnacjonalistycznej\u00bb (resp<\/em>. \u00abpa\u0144stwa narodowego\u00bb) b\u0105d\u017a \u00abimperialnej\u00bb (resp<\/em>. pa\u0144stwa wielu narod\u00f3w, lecz nale\u017c\u0105cych do jednej cywilizacji).<\/p>\r\n\r\n

Podobnie przedstawia si\u0119 kwestia elity rz\u0105dz\u0105cej, jako \u017ce \u201etypem idealnym\u201d \u00abprawicy\u00bb jest (zakorzeniony w indoeuropejskim archetypie \u00abtr\u00f3jstanowo\u015bci\u00bb, jako wyk\u0142adnika trzech spo\u0142ecznych funkcji: sakralnej, militarnej i produkcyjnej41<\/a><\/sup>) hierarchiczny ustr\u00f3j spo\u0142ecze\u0144stwa i pa\u0144stwa, gdzie \u201epierwsze miejsce – jak dowodzi\u0142 Joseph hr. de Maistre – nale\u017cy si\u0119 szlachcie, kt\u00f3rej przypada w udziale prawo do wszystkich wielkich stanowisk (z rzadkimi wyj\u0105tkami, do jakich sk\u0142ania rzadka zas\u0142uga)\u201d, albowiem \u201etylko w\u0142a\u015bciciel jest naprawd\u0119 obywatelem\u201d42<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n\r\n

Ju\u017c jednak nawet konserwaty\u015bci w toku XIX wieku rezygnowali zazwyczaj z postulatu rekrutowania elity rz\u0105dz\u0105cej wy\u0142\u0105cznie ze szlachty rodowej. Par exemple<\/em>, J\u00f3zef Szujski, kt\u00f3ry wprawdzie wychodzi\u0142 od twierdzenia, \u017ce \u201eszlachta jest niezawodnie historyczn\u0105 i faktyczn\u0105 alf\u0105 i omeg\u0105 narodu\u201d, poprzez empiryczn\u0105 konstatacj\u0119, i\u017c \u201eszlachectwo i mo\u017cnow\u0142adztwo, jako przywilej, upad\u0142o dzi\u015b faktycznie\u201d, dochodzi\u0142 do konkluzji, i\u017c czynnikiem sta\u0142ym – kt\u00f3rego \u201enikt zniszczy\u0107 nie potrafi\u201d – pozostaje atoli \u201eszlachectwo moralne\u201d, czyli \u201eurz\u0105d heroldii niewidzialny, w opinii publicznej rezyduj\u0105cy. Ten urz\u0105d wyda\u0142 dyplomy szlacheckie tysi\u0105cu ludziom nieszlachcie i odebra\u0142 go niejednemu staremu familiantowi\u201d, a pojmowa\u0107 go nale\u017cy jako \u201ezakon moralny tej podnios\u0142o\u015bci poczucia narodowego, kt\u00f3ra usposabia do uczestnictwa w \u017cyciu narodowym\u201d43<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n\r\n

Wzorcowo – z punktu widzenia \u00abprawicy\u00bb – problem elity panuj\u0105cej zosta\u0142 postawiony przez autor\u00f3w zwi\u0105zanych z Action Fran\u00c3\u00a7aise<\/em> (Hugo Rebell, Charles Maurras, Georges Valois). W ich uj\u0119ciu elita polityczna winna by\u0107 amalgamatem trzech \u00abarystokracji\u00bb: \u201eniezdegenerowanych\u201d potomk\u00f3w arystokracji rodowej, \u201eszlachty szpady\u201d (la noblesse de l\u2019\u00c3\u00a9p\u00c3\u00a9e<\/em>); mieszcza\u0144skiej elity maj\u0105tkowej i zawodowej, \u201eszlachty togi\u201d (la noblesse de la robe<\/em>); oraz \u00abprawicowych\u00bb intelektualist\u00f3w, \u201eszlachty pi\u00f3ra\u201d (la noblesse de la plume<\/em>), odgrywaj\u0105cych faktycznie rol\u0119 \u201ehiperprzyw\u00f3dcz\u0105\u201d i weryfikuj\u0105c\u0105 w stosunku do obu pozosta\u0142ych cz\u0142on\u00f3w44<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n\r\n

Pomimo wszelkich modyfikacji w odniesieniu do socjologicznego aspektu elity, wstrzemi\u0119\u017aliwy stosunek do demokracji zdaje si\u0119 pozostawa\u0107 niezmiennie wa\u017cnym wyr\u00f3\u017cnikiem \u00abprawicy\u00bb.<\/p>\r\n\r\n

\u201eG\u0142\u0119bszy pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego konserwaty\u015bci podejrzliwie traktuj\u0105 proces demokratyczny\u201d jest ten, zauwa\u017ca Scruton, \u017ce \u201echo\u0107by by\u0142 on maksymalnie sprawiedliwy i wolny, zawsze da pierwsze\u0144stwo potrzebom i pragnieniom tych, kt\u00f3rzy teraz wybieraj\u0105, bez ogl\u0105dania si\u0119 na potrzeby i pragnienia tych, kt\u00f3rych nie ma jeszcze w\u015br\u00f3d nas i kt\u00f3rzy ju\u017c pomarli. Demokratyczny wyb\u00f3r obci\u0105\u017cony jest t\u0105 sam\u0105 usterk\u0105 teoretyczn\u0105 co umowa spo\u0142eczna – mianowicie uprzywilejowuje on \u017cywych i ich dora\u017ane interesy wzgl\u0119dem przesz\u0142ych i przysz\u0142ych pokole\u0144. Rodzi to zagro\u017cenie, \u017ce podj\u0119ty wyb\u00f3r zaszkodzi d\u0142ugofalowym interesom wsp\u00f3lnoty i nadszarpnie si\u0142y potrzebne do przetrwania narodu\u201d45<\/a><\/sup>.<\/p><\/blockquote>\r\n\r\n

Nie jest wprawdzie dla \u00abprawicy\u00bb niemo\u017cliwe zaakceptowanie demokracji w sensie formalnym, jako techniki wy\u0142aniania grupy rz\u0105dz\u0105cej, lecz nie do pogodzenia z jej przekonaniami wydaje si\u0119 przyj\u0119cie \u00abdemokratyzmu\u00bb, tj. kontraktualistycznej ideologii g\u0142osz\u0105cej pochodzenie w\u0142adzy od ludu oraz tego\u017c ludu \u201esuwerenno\u015bci\u201d, zw\u0142aszcza rozci\u0105ganej na prawo decydowania, co jest prawd\u0105 i fa\u0142szem, dobrem i z\u0142em czy pi\u0119knem i szpetot\u0105. Cz\u0142owiek \u00abprawicy\u00bb mo\u017ce zatem akceptowa\u0107 \u201eograniczon\u0105\u201d demokracj\u0119 w sensie klasycznym (politej\u0119<\/em>, \u201edemokracj\u0119 republika\u0144sk\u0105\u201d), lecz nie \u201eludow\u0142adztwo\u201d, co przejawia si\u0119 tak\u017ce dba\u0142o\u015bci\u0105 o to, by instytucje pochodz\u0105ce z wyboru by\u0142y co najmniej r\u00f3wnowa\u017cone autorytetem instytucji niewybieralnych, b\u0105d\u017a wybieralnych na innej zasadzie ni\u017c powszechno\u015b\u0107 i r\u00f3wno\u015b\u0107. Dotyczy to zw\u0142aszcza trybu powo\u0142ywania, sk\u0142adu i kompetencji izby wy\u017cszej parlamentu – senatu, kt\u00f3ry w oczach \u00abprawicy\u00bb winien by\u0107 wyk\u0142adnikiem elity spo\u0142ecznej, moralnej i intelektualnej narodu.<\/p>\r\n\r\n

Najwi\u0119ksza dywersyfikacja \u00abprawic\u00bb panuje wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie na obszarze zagadnie\u0144 spo\u0142eczno-gospodarczych, a poniewa\u017c te wysuwa nieustannie na plan pierwszy \u017cycie codzienne, konsekwencj\u0105 tego faktu jest zdominowanie przez nie debaty publicznej. W zasadzie jedynym wsp\u00f3lnym mianownikiem pozytywnym jest w tym aspekcie obrona w\u0142asno\u015bci prywatnej, a negatywnym – odrzucenie (by pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 tytu\u0142em s\u0142ynnej ksi\u0105\u017cki F. A. von Hayeka46<\/a><\/sup>) kolektywistycznej \u201edrogi do niewolnictwa\u201d, nie tylko w skrajnej postaci likwiduj\u0105cego w\u0142asno\u015b\u0107 prywatn\u0105 komunizmu, ale r\u00f3wnie\u017c \u0142agodniejszych form socjalizmu i \u201egospodarki mieszanej\u201d, jak socjaldemokracja, \u201eopieku\u0144cze\u201d pa\u0144stwo socjalne, syndykalizm etc. Ju\u017c jednak w samym pojmowaniu w\u0142asno\u015bci rysuje si\u0119 powa\u017cna r\u00f3\u017cnica pomi\u0119dzy podej\u015bciem typowo konserwatywnym47<\/a><\/sup>, akcentuj\u0105cym rodzinny i dziedziczny charakter w\u0142asno\u015bci prywatnej oraz wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cym moralnie w\u0142asno\u015b\u0107 nieruchom\u0105 (ziemsk\u0105)48<\/a><\/sup>, a podej\u015bciem indywidualistycznym, charakterystycznym dla \u00abprawicy liberalnej\u00bb, nawracaj\u0105cej do rzymskiego traktowania w\u0142asno\u015bci jako egoistycznego \u201eprawa u\u017cycia i nadu\u017cycia\u201d (ius utendi et abutendi<\/em>) i preferuj\u0105cej kapita\u0142 ruchomy.<\/p>\r\n\r\n

Zasadnicza rozbie\u017cno\u015b\u0107 panuje tak\u017ce pomi\u0119dzy \u00abprawic\u0105\u00bb kieruj\u0105c\u0105 si\u0119 nauczaniem spo\u0142ecznym Ko\u015bcio\u0142a katolickiego49<\/a><\/sup> (co przed Vaticanum II <\/em>oznacza\u0142o tak\u017ce d\u0105\u017cenie do wskrzeszenia ustroju stanowo-zawodowego, nazywanego korporacjonizmem) – przede wszystkim zasadami pomocniczo\u015bci i solidarno\u015bci, a \u00abprawic\u0105\u00bb liberaln\u0105 i libertaria\u0144sk\u0105 oraz t\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 \u00abprawicy\u00bb konserwatywnej, kt\u00f3ra postrzegaj\u0105c w korporacjonizmie nie\u017cyciowy \u00abromantyzm ekonomiczny\u00bb, przyj\u0119\u0142a program neoliberalny. Konsekwencj\u0105 tego jest nie tylko samo wsp\u00f3\u0142wyst\u0119powanie dwu odmiennych typ\u00f3w \u00abprawicy\u00bb, ale maksymalne rozbiegunowanie ekstrem\u00f3w \u00abprawicowo\u015bci\u00bb, gdy\u017c to, co jest uznawane za jej kwintesencj\u0119 w jednym od\u0142amie, tj. spo\u0142eczny solidaryzm, w oczach \u00abprawicy\u00bb typu liberalnego b\u0119dzie uchodzi\u0107 za odmian\u0119 \u00abkolektywizmu\u00bb; to za\u015b, co jest ekstremum wolnorynkowego leseferyzmu (libertaria\u0144ski \u00abanarchokapitalizm\u00bb), w oczach \u00abprawicy\u00bb tradycyjnej (konserwatywnej lub narodowej) b\u0119dzie nieodr\u00f3\u017cnialne od anarchizmu i \u017ar\u00f3d\u0142owo zbie\u017cne z \u00ablewicowym\u00bb kontraktualizmem. Nie dziw zatem, \u017ce oponenci na p\u0142aszczy\u017anie tego sporu w zdecydowany spos\u00f3b dyskredytuj\u0105 si\u0119 nawzajem. Je\u015bli, na przyk\u0142ad, Scruton o\u015bwiadcza: \u201eBodaj najbardziej prostacki argument za czym\u015b, co podszywa si\u0119 pod \u2018konserwatyzm\u2019, brzmi, \u017ce gospodarka \u2018wolnorynkowa\u2019 stanowi gwarancj\u0119 bogactwa narodu i najlepsz\u0105 metod\u0119 utrzymania oraz podniesienia \u2018poziomu \u017cycia\u2019, poniewa\u017c w ramach wolnego rynku, zabiegaj\u0105c o dobrobyt materialny dla siebie, jednostki zabiegaj\u0105 tym samym o dobrobyt materialny dla wszystkich\u201d oraz przypomina, \u017ce \u201eBy\u0142 nawet okres, kiedy angielska partia torys\u00f3w sprzeciwia\u0142a si\u0119 gospodarce \u2018rynkowej\u2019, nie w interesie bogactwa narodu, lecz w interesie porz\u0105dku spo\u0142ecznego, najzupe\u0142niej trafnie uwa\u017ca\u0142a bowiem, \u017ce gospodarka rynkowa zagra\u017ca\u0142a temu porz\u0105dkowi\u201d50<\/a><\/sup> – to libertarianin Murray N. Rothbard konserwatyzm w jego klasycznej (tradycjonalistycznej) postaci uwa\u017ca\u0107 b\u0119dzie za najwi\u0119kszego wroga wolno\u015bci, g\u0142osz\u0105cego \u201eetatystyczne kredo\u201d w interesie uprzywilejowanych elit, za\u015b jego odmian\u0119 paternalistyczn\u0105 (\u00abnowych konserwatyst\u00f3w\u00bb Bismarcka w Niemczech i Disraeli\u2019ego w Anglii) oskar\u017cy o to, \u017ce \u201ezast\u0105pili szczer\u0105 nienawi\u015b\u0107 i pogard\u0119 dla mas spo\u0142ecznych ob\u0142ud\u0105 i demagogi\u0105\u201d, \u00abnowi konserwaty\u015bci\u00bb albowiem, zdaniem Rothbarda, \u201eos\u0142abiali wolno\u015bciowego ducha robotnik\u00f3w, wylewaj\u0105c krokodyle \u0142zy nad dol\u0105 wielkoprzemys\u0142owej klasy robotniczej i nad niewystarczaj\u0105c\u0105 regulacj\u0105 rynku przez kartele i nakazy\u201d, \u015bciel\u0105c tym drog\u0119 do \u201efeudalizmu przemys\u0142owego\u201d, czyli konserwatywnego \u201epa\u0144stwa korporacyjnego\u201d51<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n\r\n

Geografia prawicy<\/h4>\r\n\r\n

Ideowe zr\u00f3\u017cnicowanie wewn\u0119trzne \u00abprawicy\u00bb ujmuje si\u0119 zazwyczaj w rozmaite pary dychotomiczne, z kt\u00f3rych wszystkie s\u0105 wysoce niezadowalaj\u0105ce. W szczeg\u00f3lno\u015bci dotyczy to najpospolitszego przeciwstawienia \u00abprawicy umiarkowanej\u00bb i \u00abprawicy skrajnej\u00bb, jako \u017ce regu\u0142\u0105 w tym wypadku jest albo pos\u0142ugiwanie si\u0119 czysto potocznym znaczeniem s\u0142\u00f3w \u201eumiarkowanie\u201d i \u201eskrajno\u015b\u0107\u201d, albo ich rozpatrywanie z punktu widzenia wobec \u00abprawicy\u00bb zewn\u0119trznego (ze \u015bwiata poj\u0119\u0107 i warto\u015bci demoliberalnego \u00abcentrum\u00bb), co nale\u017cy traktowa\u0107 jako b\u0142\u0105d nie tylko metodologiczny, ale przede wszystkim poznawczy. Co wi\u0119cej, zjawiskiem nagminnym – nawet w dyskursie akademickim! – jest identyfikowanie jako \u00abprawicy skrajnej\u00bb faszyzmu i pokrewnych mu doktryn oraz ruch\u00f3w narodowo-rewolucyjnych, jak i przyjmowanie za aksjomat, \u017ce synonimem b\u0105d\u017a kwintesencj\u0105 faszyzmu jest hitlerowski narodowy socjalizm (nazizm). Procederowi temu towarzyszy te\u017c zazwyczaj nonszalanckie do\u0142\u0105czanie drugiej dychotomii, z\u0142o\u017conej z faszyzmu\/nazizmu i komunizmu, jako \u00abskrajnej prawicy\u00bb i \u00abskrajnej lewicy\u00bb, ilustrowane francuskim porzekad\u0142em (les extr\u00c3\u00aames se touchent<\/em>) o \u201estykaniu si\u0119\u201d skrajno\u015bci.<\/p>\r\n\r\n

Niedorzeczno\u015b\u0107 tak skonstruowanych dychotomii nie zra\u017ca nawet tych, kt\u00f3rzy sk\u0105din\u0105d przyznaj\u0105, \u017ce faszyzm i zbli\u017cone do niego ideologie oraz ruchy, jak r\u00f3wnie\u017c nazizm, stanowi\u0105 mieszank\u0119 socjalizmu, syndykalizmu i nacjonalizmu (nazizm nadto rasizmu), a zatem dw\u00f3ch ideologii jednoznacznie \u00ablewicowych\u00bb oraz jednej (nacjonalizm), kt\u00f3ra wprawdzie w swojej postaci dojrza\u0142ej (\u00abnacjonalizmu integralnego\u00bb) sta\u0142a si\u0119 \u00abprawicowa\u00bb, lecz rodow\u00f3d mia\u0142a te\u017c \u00ablewicowy\u00bb – antymonarchiczny, egalitarny i plebejski52<\/a><\/sup>. I logika, i geometria, wskazuj\u0105 tedy jednoznacznie, \u017ce zjawisko b\u0119d\u0105ce kontaminacj\u0105 \u00ablewicy\u00bb i \u00abprawicy\u00bb mo\u017ce – na osi horyzontalnej – znajdowa\u0107 si\u0119 jedynie, og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, w \u00abcentrum\u00bb, w poszczeg\u00f3lnych natomiast konkretyzacjach (w zale\u017cno\u015bci od proporcji \u201ewymieszania\u201d ideologicznych sk\u0142adnik\u00f3w) – co najwy\u017cej na \u00abskrajnej lewicy prawicy\u00bb (te \u00abfaszyzmy\u00bb, kt\u00f3re s\u0105 bardziej nacjonalistyczne ni\u017c socjalistyczne), albo przeciwnie, na \u00abskrajnej prawicy lewicy\u00bb (te, kt\u00f3re s\u0105 bardziej socjalistyczne ni\u017c nacjonalistyczne). Natomiast konfuzj\u0119 wynikaj\u0105c\u0105 z faktu, \u017ce w \u00abcentrum\u00bb znajduj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c ideologie i ugrupowania demokratyczno-liberalne, kt\u00f3re znamionuje (odwzajemniana) wrogo\u015b\u0107 do faszyzmu, pozwalaj\u0105 omin\u0105\u0107 doprecyzowania takich badaczy faszyzmu, jak Zeev Sternhell (\u00abani prawica, ani lewica\u00bb53<\/a><\/sup>), Hugh Seton-Watson (\u00abpo\u0142\u0105czenie prawicy i lewicy\u00bb54<\/a><\/sup>), a zw\u0142aszcza Seymour M. Lipset (\u00abekstremistyczny kierunek centrum\u00bb55<\/a><\/sup>) – gdzie kwalifikacja \u00abekstremistyczny\u00bb (\u00abskrajny\u00bb) ma konotacj\u0119 nie horyzontaln\u0105<\/em>, lecz wertykaln\u0105<\/em>, odnosz\u0105c si\u0119 do faszystowskiej aksjologii (hierarchia i dyscyplina). Dlatego te\u017c komunizm i faszyzm (a zw\u0142aszcza nazizm) rzeczywi\u015bcie si\u0119 ze sob\u0105 \u201estykaj\u0105\u201d, ale nie dlatego, \u017ce s\u0105 wzgl\u0119dem siebie \u00abekstremami\u00bb, kt\u00f3re w jaki\u015b tajemniczy spos\u00f3b naginaj\u0105 si\u0119 ku sobie, lecz po prostu dlatego, \u017ce s\u0105 sobie ideologicznie bliskie – jako r\u00f3\u017cne odmiany socjalizmu.<\/p>\r\n\r\n

Nie tak jaskrawo, niemniej r\u00f3wnie\u017c problematyczne s\u0105 inne dychotomie: \u00abprawica demokratyczna\u00bb i \u00abprawica autorytarna\u00bb czy \u00abprawica arystokratyczna\u00bb i \u00abprawica populistyczna\u00bb, gdy\u017c przeakcentowanie jednej tylko pary antynomicznych cech prowadzi do redukcjonizmu. Nawet dychotomia \u00abprawicy religijnej\u00bb i \u00abprawicy laickiej\u00bb gubi z pola widzenia takie fenomeny ideowe, jak \u00abNowa Prawica\u00bb i te doktryny \u00abneopoga\u0144skie\u00bb, kt\u00f3re maj\u0105 charakter raczej kulturowy ni\u017c stricte <\/em>religijny, wszelako nie \u00ablaicki\u00bb.<\/p>\r\n\r\n

O tre\u015bci ideowej informuje natomiast enumeracja56<\/a><\/sup> odmian \u00abprawicy\u00bb, z kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wne, jak si\u0119 zdaje, to: 1\u00ba \u00abprawica tradycjonalistyczna i legitymistyczna\u00bb (kontrrewolucyjna); 2\u00ba \u00abprawica konserwatywna\u00bb (ewolucjonistyczna); 3\u00ba \u00abprawica liberalna\u00bb; 4\u00ba \u00abprawica narodowa\u00bb (nacjonalistyczna); 5\u00ba \u00abprawica autorytarna\u00bb; 6\u00ba \u00abprawica narodowo-radykalna\u00bb (rewolucyjno-konserwatywna) i 7\u00ba \u00abNowa Prawica\u00bb. Dopiero kontaminacja tych okre\u015ble\u0144 z uk\u0142adem nie dychotomicznym, lecz triadycznym (przy za\u0142o\u017ceniu, \u017ce \u00abprawica\u00bb sama w sobie, a nie tylko w relacji do \u00abcentrum\u00bb i \u00ablewicy\u00bb, zawiera troisto\u015b\u0107, tzn. ma \u201ew\u0142asn\u0105\u201d \u00abprawic\u0119\u00bb, \u201ew\u0142asne\u201d \u00abcentrum\u00bb i \u201ew\u0142asn\u0105\u201d \u00ablewic\u0119\u00bb), a uzupe\u0142nionym uk\u0142adem pentadycznym (przez uwzgl\u0119dnienie \u00abekstrem\u00f3w\u00bb), pozwala wype\u0142ni\u0107 \u201emap\u0119 kartograficzn\u0105\u201d \u00abprawic\u00bb g\u0119\u015bciej i bardziej adekwatnie, ni\u017c za pomoc\u0105 prostych dychotomii. W ten oto spos\u00f3b zbudowa\u0107 horyzontaln\u0105<\/em> pentad\u0119 odmian prawicy, dla wi\u0119kszej przejrzysto\u015bci wskazuj\u0105c ich niekt\u00f3re egzemplifikacje:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

1\u00ba<\/p><\/td>\r\n

Tradycjonalistyczna \u00abskrajna prawica prawicy\u00bb<\/p><\/td>\r\n

\u201d\u201d ultrasizm Restauracji (J. de Maistre, L. de Bonald, K. L. von Haller);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d \u201epentarchia petersburska\u201d (H. Rzewuski, M. Grabowski);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d legitymizm (F.-R. de Chateaubriand, comte de Chambord);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d ultramontanizm (Pius IX, L. Veuillot, J. Balmes, P. Popiel);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d tradycjonalizm hiszpa\u0144ski \/karlizm\/ (M. Ferrer, J. V\u00e1zquez de Mella, F. El\u00c3\u00adas de Tejada);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d tradycjonalizm katolicki (Pius X, abp M. Lefebvre, P. Corr\u00c3\u00aaa de Oliveira);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d tradycjonalizm \u00abintegralny\u00bb (R. Gu\u00c3\u00a9non, J. Evola)<\/p><\/td>\r\n<\/tr>\r\n

2\u00ba<\/p><\/td>\r\n

Autorytarna (reakcyjna) \u00abprawica prawicy\u00bb<\/p><\/td>\r\n

\u201d\u201d niemiecki romantyzm polityczny (Novalis, A. H. M\u00fcller, F. Schlegel);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d decyzjonizm (J. Donoso Cort\u00c3\u00a9s, C. Schmitt);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d nurt \u00abm\u0142odokonserwatywny\u00bb rewolucji konserwatywnej (E. G. Jung, W. Stapel);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d \u00abnacjonalizm integralny\u00bb Action Fran\u00c3\u00a7aise (Ch. Maurras, L. Daudet, J. Bainville);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d nacionalcatolicismo<\/em> Acci\u00f3n Espa\u00c3\u00b1ola (R. de Maeztu, E. Vegas Latapie);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d \u00abintegralizm luzyta\u0144ski\u00bb (A. Sardinha, H. Raposo);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d frankizm i salazaryzm;<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d nacjonalizm w\u0142oski (E. Corradini, L. Federzoni, A. Rocco);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d korporacjonizm katolicki (Pius XI, K. von Vogelsang, E. Dollfuss);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d \u00abkonserwatyzm integralny\u00bb (W. Kosiakiewicz, K. M. Morawski, S. Cat-Mackiewicz);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d \u00abm\u0142oda endecja\u00bb (T. Bielecki, J. Giertych, K. S. Frycz);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d Southern Tradition<\/em> (A. Tate, D. Davidson, R. M. Weaver);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d \u00abpaleokonserwatyzm\u00bb (Th. Molnar, J. A. Lukacs, Th. Fleming);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d nietzschea\u0144ska Nowa Prawica (A. de Benoist, P. Vial, G. Faye);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d Unia Polityki Realnej<\/p><\/td>\r\n<\/tr>\r\n

3\u00ba<\/p><\/td>\r\n

Umiarkowane (konserwatywne lub narodowe) \u00abcentrum prawicy\u00bb<\/p><\/td>\r\n

\u201d\u201d klasyczny toryzm brytyjski (E. Burke, B. Disraeli, lord Salisbury, H. Cecil);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d konserwatywny liberalizm arystokratyczny (B. Constant, orleanizm, J. Ch. Burckhardt, V. Pareto);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d w\u0142oski neogwelfizm (A. Rosmini, V. Gioberti);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d hiszpa\u0144scy i portugalscy moderados<\/em> (F. Mart\u00c3\u00adnez de la Rosa, A. da Costa Cabral);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d Hotel Lambert (A. J. Czartoryski, K. B. Hoffmann), \u201eWiadomo\u015bci Polskie\u201d (J. Klaczko, W. Kalinka) i konserwatyzm krakowski (Sta\u0144czycy);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d konserwatyzm \u00abstaropruski\u00bb (F. J. Stahl, E. von Gerlach, C. Frantz);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d konserwatyzm kalwi\u0144ski w Holandii (G. Groen van Prinsteter, Partia Antyrewolucyjna);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d nacjonalizm republika\u0144ski (M. Barr\u00c3\u00a8s, R. Dmowski, K. Kram\u00e1\u00c5\u2122, E. de Valera);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d Zjednoczenie Chrze\u015bcija\u0144sko-Narodowe<\/p><\/td>\r\n<\/tr>\r\n

4\u00ba<\/p><\/td>\r\n

Demokratyczno-plebiscytarna lub liberalna \u00ablewica prawicy\u00bb<\/p><\/td>\r\n

\u201d\u201d bonapartyzm (cezaryzm demokratyczny) i gaullizm;<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d prawica chrze\u015bcija\u0144sko-spo\u0142eczna (hiszpa\u0144ska CEDA, niemieckie Zentrum, austriacka Partia Chrze\u015bcija\u0144sko-Spo\u0142eczna, bawarska CSU);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d klasyczny liberalizm (J. S. Mill, W. E. Gladstone, lord Acton, R. von Mohl, J. E\u00f6tv\u00f6s, A. Krzy\u017canowski);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d \u201ewczesna\u201d endecja (J. L. Pop\u0142awski, Z. Balicki);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d w\u0142oska destra storica<\/em> (C. B. di Cavour, S. Spaventa, B. Croce);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d konserwatyzm liberalno-demokratyczny (A. de Tocqueville, R. Aron);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d neoliberalizm (L. von Mises, F. A. von Hayek, M. Friedman);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d neokonserwatyzm (I. Kristol, N. Podhoretz);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d wsp\u00f3\u0142czesne partie konserwatywne, \u201eludowe\u201d i \u201emieszcza\u0144skie\u201d (ameryka\u0144ska Partia Republika\u0144ska, Brytyjska Partia Konserwatywna, Fianna Fail, CDU\/CSU, Partido Popular, Forza Italia, Prawo i Sprawiedliwo\u015b\u0107)<\/p><\/td>\r\n<\/tr>\r\n

5\u00ba<\/p><\/td>\r\n

Narodowo-radykalna i socjalna \u00abskrajna lewica prawicy\u00bb<\/p><\/td>\r\n

\u201d\u201d w\u0142oska \u201erewolucja konserwatywna\u201d (G. D\u2019Annunzio, G. Prezzolini, G. Volpe);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d Falanga Hiszpa\u0144ska (J. A. Primo de Rivera);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d synarchizm meksyka\u0144ski (J. A. Urquiza, S. Abascal);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d integralizm brazylijski (P. Salgado, M. Reale);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d belgijski \u201eRex\u201d (L. Degrelle);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d \u201eromantyzm faszystowski\u201d (P. Drieu La Rochelle, R. Brasillach);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d \u201enacjonalizm \u017co\u0142nierski\u201d i \u201enarodowy bolszewizm\u201d (E. J\u00fcnger, E. von Salomon, E. Niekisch);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d Legion Micha\u0142a Archanio\u0142a (C. Z. Codreanu);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d ONR (J. Mosdorf) i RNR-Falanga (B. Piasecki);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d neofaszystowska destra soziale<\/em> (G. Almirante, MSI \/ Fiamma Tricolore);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d \u201epoujadyzm\u201d i Front Narodowy (J. M. Le Pen);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d Blok Flamandzki (K. Dillen, F. Dewinter);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d austriacka Partia Wolno\u015bciowa (J. Haider);<\/p>\r\n\r\n

\u201d\u201d \u201eTrzecia Pozycja\u201d (D. Holland, R. Fiore, NOP)<\/p><\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Nawet pobie\u017cny ogl\u0105d pozwala stwierdzi\u0107, \u017ce we wsp\u00f3\u0142czesnym establishmencie nie ma nawet skrawka miejsca zar\u00f3wno dla \u00abskrajnej prawicy prawicy\u00bb (1) i \u00abprawicy prawicy\u00bb (2), ale r\u00f3wnie\u017c dla – desygnowanej te\u017c w \u017cargonie potocznym jako \u00abskrajna prawica\u00bb – \u00abskrajnej lewicy prawicy\u00bb (5), kt\u00f3re maj\u0105 ze sob\u0105 wsp\u00f3lny jedynie anty-demoliberalizm, i w\u0142a\u015bnie ta cecha jest podstaw\u0105 ich ekskluzji z \u00abklasy politycznej\u00bb. W demoliberalnym \u201epluralizmie\u201d tolerowane s\u0105 jedynie ugrupowania \u00ablewicy prawicy\u00bb (4) oraz te, kt\u00f3re historycznie znajdowa\u0142y si\u0119 w \u00abcentrum prawicy\u00bb (3), lecz cen\u0105 ich przetrwania by\u0142o faktyczne przej\u015bcie na pozycje \u00ablewicy prawicy\u00bb (jak brytyjscy konserwaty\u015bci, hiszpa\u0144scy postfranki\u015bci czy irlandzcy \u201e\u0179o\u0142nierze Losu\u201d). Bodaj donio\u015blejszym politycznie zjawiskiem ostatnich dekad jest wzrastaj\u0105cy nap\u00f3r usi\u0142uj\u0105cych wedrze\u0107 si\u0119 do establishmentu niekt\u00f3rych ugrupowa\u0144 z grupy (5), b\u0142\u0119dnie identyfikowanych jako \u00abfaszystowskie\u00bb vel <\/em>\u00abskrajnie prawicowe\u00bb, jak francuski Front Narodowy57<\/a><\/sup>, Blok Flamandzki, szwajcarska Partia Ludowa czy austriacka Partia Wolno\u015bciowa. O pe\u0142nym sukcesie mo\u017cna tu m\u00f3wi\u0107 jedynie w wypadku \u00abpostfaszystowskiego\u00bb Sojuszu Narodowego we W\u0142oszech, okupionym wszelako solennym z\u0142o\u017ceniem homagium \u201ewarto\u015bciom demokratycznym\u201d.<\/p>\r\n\r\n

\u201ePrawica nad prawicami\u201d?<\/h4>\r\n\r\n

Dociekania te wypada nam zako\u0144czy\u0107 rozwa\u017ceniem kwestii, kt\u00f3ra z pewno\u015bci\u0105 musia\u0142a niejednokrotnie nasuwa\u0107 si\u0119 ka\u017cdemu, kto mia\u0142 cierpliwo\u015b\u0107 pod\u0105\u017ca\u0107 dot\u0105d za naszymi wywodami. Rzecz w tym czy – zwa\u017cywszy oczywisty \u201epluralizm\u201d \u00abprawic\u00bb oraz nie zapominaj\u0105c ani na chwil\u0119 o w\u0105tpliwo\u015bciach co do realno\u015bci ontologicznego statusu \u00abprawicy\u00bb in toto<\/em> – jeste\u015bmy w stanie zadowalaj\u0105co, lub przynajmniej w spos\u00f3b zas\u0142uguj\u0105cy na powa\u017cne rozpatrzenie, zaproponowa\u0107 jak\u0105\u015b logiczn\u0105 wewn\u0119trzn\u0105 hierarchi\u0119 w ideowo-politycznym \u015bwiecie zr\u00f3\u017cnicowanych \u00abprawic\u00bb, tak aby niekoniecznie wypraszaj\u0105c arogancko kt\u00f3r\u0105kolwiek z nich z owego \u015bwiata, ustali\u0107 wszelako, kt\u00f3ra z nich jest bardziej, a kt\u00f3ra mniej esencjonalnie<\/em> \u00abprawicowa\u00bb.<\/p>\r\n\r\n

Uprzednio nale\u017cy jednak odnie\u015b\u0107 si\u0119 do wielce prawdopodobnego – a sceptycznego z zasady wobec takiego zamiaru – zastrze\u017cenia, kt\u00f3re zapewne \u00f3w sw\u00f3j sceptycyzm uzasadnia\u0142oby niechybnym wprowadzeniem czynnika \u201ewarto\u015bciuj\u0105cego\u201d, domniemanie zwi\u0105zanego z osobistymi preferencjami i sympatiami politycznymi. Temu, mimo wszelkich modyfikacji czy wysubtelnie\u0144 argumentacji, wci\u0105\u017c pozytywistycznemu paradygmatowi naukowemu post\u0119powania badawczego mo\u017cna wszelako i trzeba przeciwstawi\u0107 epistemologicznie \u201emocne\u201d stanowisko, i\u017c zadaniem episteme politik\u00c3\u00a9<\/em> jest poszukiwanie krytycznej i empirycznie dopracowanej wizji rzeczywisto\u015bci politycznej jako cz\u0119\u015bci og\u00f3lnej ontologii, tote\u017c nie powinna ona pozostawa\u0107 na gruncie \u201ewolnej od warto\u015bciowania\u201d rejestracji i klasyfikacji \u201efakt\u00f3w\u201d, lecz jest zobowi\u0105zana podj\u0105\u0107 wysi\u0142ek ustalenia, co jest prawd\u0105, co b\u0142\u0119dem, a co jedynie mniemaniem (d\u00f3ksa<\/em>)58<\/a><\/sup>. W przeciwnym wypadku niemo\u017cliwe jest wydostanie si\u0119 z tego, co Eric Voegelin nazywa \u201egrz\u0119zawiskiem relatywizmu\u201d59<\/a><\/sup>, a Leo Strauss naukowym \u201enihilizmem\u201d60<\/a><\/sup>. Jego skutki mo\u017cna w wypadku naszego przedmiotu bada\u0144 zilustrowa\u0107 nast\u0119puj\u0105co. Gdyby\u015bmy wstrzemi\u0119\u017aliwie powstrzymali si\u0119 od tego, co pozytywista nazywa \u201es\u0105dami warto\u015bciuj\u0105cymi\u201d, czyli (tu) rozwa\u017cania, co bardziej a co mniej \u00abprawicowe\u00bb, musieliby\u015bmy poprzesta\u0107 na prostej konstatacji istnienia jakich\u015b \u00abprawic\u00bb oraz na pr\u00f3bie (podj\u0119tej powy\u017cej) ich enumeracji, zaetykietowania odmian i umieszczenia na osi \u201eprawica – (centrum) – lewica\u201d. W takim wypadku pojawi\u0142oby si\u0119 jednak uzasadnione pytanie o prawomocno\u015b\u0107 wszystkich tych ustale\u0144, jak r\u00f3wnie\u017c o podstaw\u0119 zaliczenia do \u00abprawicy\u00bb kt\u00f3rejkolwiek z podanych egzemplifikacji empirycznych, a wykluczenia z niej innych. Konsekwentne unikanie \u201ewarto\u015bciowania\u201d musi jednak prowadzi\u0107 do rezygnacji z teoretyzacji poj\u0119cia \u00abprawica\u00bb, czyli powrotu do naszego (przedteoretycznego) punktu wyj\u015bcia. Co w\u00f3wczas pozostaje w zamian? Ot\u00f3\u017c, zdanie si\u0119 na zupe\u0142nie niekrytyczne, tyle\u017c arbitralne co obiegowe mniemania (doksai<\/em>), tak samych aktor\u00f3w sceny politycznej, jak ich \u201enask\u00f3rkowo\u201d i dora\u017anie patrz\u0105cych komentator\u00f3w; innymi s\u0142owy – przyj\u0119cie, \u017ce \u00abprawic\u0105\u00bb jest to, co \u201esi\u0119\u201d za ni\u0105 uwa\u017ca w dowolnym kontek\u015bcie i momencie61<\/a><\/sup>, w szczeg\u00f3lno\u015bci za\u015b to, co wyst\u0119puj\u0105c pod nazw\u0105 \u00abprawicy\u00bb dominuje w danym miejscu i czasie62<\/a><\/sup>. Dalsz\u0105 tego konsekwencj\u0105 b\u0119dzie zupe\u0142na dezynwoltura w stosunku do immanentnego<\/em> sensu \u00abprawicowo\u015bci\u00bb i przyj\u0119cie czysto sytuacyjnego<\/em> kryterium jej identyfikowania, w najdalszej odleg\u0142o\u015bci od semantycznego pola poj\u0119cia \u00abprawicy\u00bb. Rozpatrzmy dwa tego rodzaju hipotetyczne przypadki. Za\u0142\u00f3\u017cmy, \u017ce w Ludowo-Demokratycznej Republice Rurytanii istniej\u0105 dwie tylko partie polityczne: socjaldemokratyczna (niemarksistowska) i komunistyczna (marksistowsko-leninowska). Je\u017celi mieliby\u015bmy uj\u0105\u0107 \u017cycie polityczne Rurytanii w schemat diady \u201eprawica – lewica\u201d, to si\u0142\u0105 rzeczy rol\u0119 \u00abprawicy\u00bb obj\u0119liby socjaldemokraci z tej racji, \u017ce da si\u0119 wykaza\u0107, i\u017c na osi horyzontalnej diady stoj\u0105 oni \u00abna prawo\u00bb od komunist\u00f3w. To mia\u0142oby zatem jeszcze przynajmniej poz\u00f3r sensowno\u015bci. Lecz dowiadujemy si\u0119 oto, \u017ce w Rurytanii (kt\u00f3ra tymczasem zosta\u0142a przemianowana na Socjalistyczn\u0105 Republik\u0119 Rurytanii) istniej\u0105 nadal dwie partie, ale obie marksistowsko-leninowskie: jedna stalinowska, druga trockistowska. Czy\u017c w\u00f3wczas pr\u00f3ba ustalenia, kt\u00f3ra z nich jest ruryta\u0144sk\u0105 \u00abprawic\u0105\u00bb, a kt\u00f3ra \u00ablewic\u0105\u00bb63<\/a><\/sup>, nie musia\u0142aby zosta\u0107 uznan\u0105 za zupe\u0142nie ja\u0142ow\u0105 intelektualnie logomachi\u0119<\/em>?<\/p>\r\n\r\n

Podejmuj\u0105c zatem ryzyko b\u0142\u0119dnego, by\u0107 mo\u017ce, rozpoznania eidos<\/em> \u00abprawicowo\u015bci\u00bb, zobowi\u0105zani jeste\u015bmy wskaza\u0107 przyzwoicie uargumentowane i wa\u017cne intersubiektywnie kryterium jego identyfikacji. Nie jest to zadanie proste, zwa\u017cywszy wszystkie wy\u017cej wspomniane i inne mo\u017cliwe w\u0105tpliwo\u015bci. Jednym z nasuwaj\u0105cych si\u0119 tu sposob\u00f3w – cz\u0119sto stosowanym przy badaniu zjawisk o du\u017cym rozrzucie wariant\u00f3w, wszelako nale\u017c\u0105cych do tego samego pola semantycznego – jest wym\u00f3g wsp\u00f3lnego mianownika<\/em>, czyli ideowo-politycznego minimum korpusu zasad obligatoryjnie wyznawanych przez wszystkie odmiany i odcienie danego \u015bwiatopogl\u0105du, filozofii, doktryny czy ideologii64<\/a><\/sup>. Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce przynajmniej w tym wypadku metoda \u201ewsp\u00f3lnego mianownika\u201d zawodzi zupe\u0142nie. Przede wszystkim dlatego, \u017ce \u00abprawica\u00bb z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 nie jest – jak na przyk\u0142ad, przy ca\u0142ym ich wewn\u0119trznym zr\u00f3\u017cnicowaniu, liberalizm, konserwatyzm czy socjalizm – jedn\u0105 doktryn\u0105 lub ideologi\u0105; jest szerok\u0105 gam\u0105 nader r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119, i to jako\u015bciowo, a nie tylko ilo\u015bciowo, ideowo-politycznych \u201epasa\u017cy\u201d wygrywanych na punktowo tylko (\u201epointylistycznie\u201d) zaznaczonej partyturze tego wszystkiego, co rozci\u0105ga si\u0119 \u00abna prawo od centrum\u00bb. Je\u015bli wolno nam rozwin\u0105\u0107 t\u0119 przeno\u015bni\u0119 – kt\u00f3ra, by\u0107 mo\u017ce, b\u0119dzie uznana za nazbyt ekstrawaganck\u0105 – to partytura ta okre\u015bla jedynie \u201etonacj\u0119\u201d utworu, wychylenie si\u0119 poza kt\u00f3r\u0105, czyli poza ostatni punkt (\u201enut\u0119\u201d) przed \u00abcentrum\u00bb, grozi zagraniem w innej \u201etonacji\u201d, wi\u0119c kakofoni\u0105. W obr\u0119bie tej \u201etonacji\u201d wszelako \u201egra\u0107\u201d mo\u017cna r\u00f3\u017cne \u201eutwory\u201d i na r\u00f3\u017cne sposoby. \u201eWsp\u00f3lny mianownik\u201d65<\/a><\/sup> wszystkich tych \u201ekompozycji\u201d musia\u0142by tedy sk\u0142ada\u0107 si\u0119 w najlepszym wypadku z nies\u0142ychanie og\u00f3lnikowych i banalnych s\u0142\u00f3w-etykietek, co przypomina\u0142oby pr\u00f3b\u0119 ustalenia istoty gatunkowej symfonii przez policzenie ilo\u015bci r\u00f3\u017cnych p\u00f3\u0142ton\u00f3w czy \u0107wier\u0107ton\u00f3w w dzie\u0142ach wszystkich symfonik\u00f3w \u015bwiata.<\/p>\r\n\r\n

Niewiele tylko lepszy rezultat da\u0107 mo\u017ce zastosowanie arystotelesowskiej metody z\u0142otego \u015brodka<\/em>. W tym wypadku wprawdzie uzyskiwaliby\u015bmy natychmiast jednoznaczne wskazanie, gdzie sytuuje si\u0119 eidos<\/em> \u00abprawicy\u00bb, poniewa\u017c \u201e\u015brodek\u201d wypada dok\u0142adnie w \u00abcentrum prawicy\u00bb, oznaczonym w naszym schemacie jako (3). Jednakowo\u017c tej w\u0142a\u015bnie \u0142atwo\u015bci identyfikacji winni\u015bmy przygl\u0105da\u0107 si\u0119 podejrzliwie, poniewa\u017c rozpoznanie takie k\u0142\u00f3ci si\u0119 z logiczn\u0105 konsekwencj\u0105 budowy horyzontalnej diady-triady-pentady, kt\u00f3r\u0105 jest oczywisto\u015b\u0107 intensyfikacji \u00abprawicowo\u015bci\u00bb w miar\u0119 oddalania si\u0119 od \u00abcentrum\u00bb. Per analogiam<\/em>, badaj\u0105c drug\u0105 stron\u0119 naszej diady-triady-pentady, musieliby\u015bmy zapewne doj\u015b\u0107 do wniosku, \u017ce esencjonalnie<\/em> \u00ablewicowa\u00bb jest jaka\u015b posta\u0107 socjaldemokracji (zapewne raczej nie w dzisiejszej postaci aprobuj\u0105cej de facto<\/em> kapitalizm \u00abTrzeciej Drogi\u00bb Blaira – Schr\u00f6dera, bo ta by\u0142aby nazbyt wychylona \u00abna prawo\u00bb, ku \u00abcentrum\u00bb sensu proprio<\/em>, a nie ku \u00abcentrum lewicy\u00bb, lecz, powiedzmy, w postaci \u00absocjalizmu demokratycznego\u00bb z programu Mi\u0119dzynarod\u00f3wki Socjalistycznej z 1951 roku), a nie jest ni\u0105 na przyk\u0142ad \u00ablewica komunistyczna\u00bb. Wydaje si\u0119 wi\u0119c, ze metoda \u201ez\u0142otego \u015brodka\u201d, jednako zawodna przy okre\u015blaniu istoty \u00abprawicy\u00bb, jak \u00ablewicy\u00bb, mog\u0142aby mie\u0107 zastosowanie jedynie w wypadku pr\u00f3by odkrycia istoty \u00abcentrum\u00bb, albowiem tu wskazywa\u0142aby koniecznie \u00abcentrum centrowe\u00bb.<\/p>\r\n\r\n

Argument podany za refutacj\u0105 zasady \u201ez\u0142otego \u015brodka\u201d doprowadzi\u0142 nas tymczasem sam do sk\u0142onienia si\u0119 ku stanowisku, kt\u00f3re uwa\u017camy za poprawne rozwi\u0105zanie problemu. Skoro bowiem stopie\u0144 intensywno\u015bci tej cechy, kt\u00f3ra stanowi natur\u0119 danej rzeczy, okre\u015bla czym jest jej istota (w metafizyce istota<\/em> i natura<\/em> to przecie\u017c synonimy), to ow\u0105 poszukiwan\u0105 istot\u0105 \u00abprawicowo\u015bci\u00bb jest ta \u00abprawica\u00bb, kt\u00f3ra znajduje si\u0119 w najwi\u0119kszym oddaleniu od \u00abcentrum\u00bb (tym samym za\u015b i tym bardziej, o ca\u0142\u0105 d\u0142ugo\u015b\u0107 \u00ablewicowego\u00bb cz\u0142onu diady-triady-pentady, od \u00abskrajnej lewicy lewicy\u00bb), czyli \u00abskrajna prawica prawicy\u00bb (1). Dzi\u0119ki owej intensywno\u015bci<\/em> jest ona tak samo esencjonalnie<\/em> \u00abprawicowa\u00bb, jak esencjonalnie<\/em> czarny jest ten odcie\u0144 czerni (najbli\u017cszy cia\u0142u doskonale czarnemu, realnie, jak wiadomo, nie istniej\u0105cemu), kt\u00f3ry jest najintensywniej nasycony fotonami czerni, a najmniej fotonami bieli.<\/p>\r\n\r\n

Ta konkluzja, za kt\u00f3r\u0105 si\u0119 opowiadamy, obci\u0105\u017cona jest atoli – je\u015bli by poprzesta\u0107 na dotychczas podanej argumentacji – przynajmniej jednym powa\u017cnym mankamentem. Ca\u0142e rozumowanie obraca si\u0119 bowiem dot\u0105d wy\u0142\u0105cznie w kr\u0119gu rozpatrywania zagadnienia na p\u0142aszczy\u017anie horyzontalnej<\/em> (poziomej). Tymczasem, jak o tym by\u0142a mowa, kwestii tej nie nale\u017cy rozpatrywa\u0107 jedynie na tej p\u0142aszczy\u017anie, gdy\u017c prowadzi to do niedopuszczalnych symplifikacji i aporii. Trzeba zatem poda\u0107 jeszcze tak\u0105 argumentacj\u0119, kt\u00f3ra w zadowalaj\u0105cy spos\u00f3b uwzgl\u0119dni i wyja\u015bni wertykalny<\/em> aspekt problemu.<\/p>\r\n\r\n

W tym trudnym momencie pomocn\u0105 d\u0142o\u0144 podaje nam znowu Arystoteles, jak r\u00f3wnie\u017c rozwijaj\u0105cy wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie jego kategorie John M. Finnis. W Etyce eudemejskiej<\/em> Stagiryta wprowadza metodologiczn\u0105 kategori\u0119 \u00cf\u20ac\u00cf\u0081\u00cf\u0152\u00cf\u201a \u00ce\u00ad\u00ce\u00bd (pros hen<\/em>) <\/em>lub \u00ce\u00ad\u00cf\u2020\u2019 \u00ce\u00ad\u00ce\u00bd\u00cf\u0152\u00cf\u201a (eph\u2019 hen\u00f3s<\/em>), czyli w\u0142a\u015bciwego znaczenia poj\u0119cia<\/em>. Kategori\u0119 t\u0119 tak wyja\u015bnia na przyk\u0142adzie przyja\u017ani:<\/p>\r\n\r\n

\u201eZ tego wynika, \u017ce musz\u0105 istnie\u0107 trzy postacie przyja\u017ani i \u017ce nie wszystkie one dadz\u0105 si\u0119 sprowadzi\u0107 do jednej, ani jako postacie nie nale\u017c\u0105 do jednego rodzaju, ani nie zachodzi pomi\u0119dzy nimi tylko podobie\u0144stwo w nazwie. Bo te postacie zosta\u0142y nazwane z uwagi na jeden okre\u015blony rodzaj przyja\u017ani, kt\u00f3ry jest pierwszy<\/strong> [podkr. moje – J.B.]. To jest tak, jak z u\u017cyciem terminu \u2018lekarski\u2019. Bo terminu \u2018lekarski\u2019 u\u017cywa si\u0119 i do duszy, i do cia\u0142a, i do instrumentu, i do pracy, ale w\u0142a\u015bciwe znaczenie odnosi si\u0119 do tego, co pierwsze<\/strong> [j.w.]. A pierwsze to jest to, czego definicja tkwi w nas. Dla przyk\u0142adu: instrument lekarski to ten, kt\u00f3rym pos\u0142uguje si\u0119 lekarz, podczas gdy w definicji lekarza nie mie\u015bci si\u0119 definicja instrumentu. Wobec tego wsz\u0119dzie poszukuje si\u0119 tego, co pierwsze, poniewa\u017c to, co og\u00f3lne, jest pierwsze\u201d66<\/a><\/sup>.<\/p><\/blockquote>\r\n\r\n

Finnis z kolei proponuje okre\u015bla\u0107 kategori\u0119 metodologiczn\u0105 \u00cf\u20ac\u00cf\u0081\u00cf\u0152\u00cf\u201a \u00ce\u00ad\u00ce\u00bd mianem przypadku g\u0142\u00f3wnego<\/em>67<\/a><\/sup>, bardziej \u201erozcie\u0144czone\u201d za\u015b – mianem peryferyjnych<\/em> (pobocznych<\/em>), a problematyczne – mianem granicznych<\/em>. Rozwija za\u015b t\u0119 my\u015bl nast\u0119puj\u0105co:<\/p>\r\n\r\n

\u201eWykorzystuj\u0105c wieloznaczno\u015b\u0107 termin\u00f3w teoretycznych jakiego\u015b systemu, mo\u017cemy w dziedzinie spraw ludzkich odr\u00f3\u017cni\u0107 rzeczy rozwini\u0119te od zal\u0105\u017ckowych, wyrafinowane od prymitywnych, kwitn\u0105ce od upadaj\u0105cych, zdrowe okazy od dewiant\u00f3w, to, co \u2018jednoznaczne\u2019, \u2018m\u00f3wi\u0105c po prostu\u2019 (simpliciter<\/em>) i \u2018bezwarunkowo\u2019 od tego, co \u2018w pewnym sensie\u2019, \u2018poniek\u0105d\u2019 i \u2018w pewien spos\u00f3b\u2019 (secundum quid<\/em>) – ale nie ignoruj\u0105c i nie spychaj\u0105c do innej dziedziny wszystkich tych zal\u0105\u017ckowych, prymitywnych, upadaj\u0105cych, odbiegaj\u0105cych od normy czy innych \u2018w pewnym sensie\u2019 lub \u2018w szerszym znaczeniu\u2019 przypadk\u00f3w danego przedmiotu\u201d68<\/a><\/sup>.<\/p><\/blockquote>\r\n\r\n

Sprawa mo\u017ce by\u0107 zatem postawiona nast\u0119puj\u0105co: ta \u00abprawica\u00bb, kt\u00f3ra w wyniku rozwijanego przez nas wcze\u015bniej toku rozumowania zosta\u0142a uznana za esencjonalnie \u00abprawicow\u0105\u00bb, czyli tradycjonalistyczna \u00abskrajna prawica prawicy\u00bb (1), jest tak\u0105 dlatego, \u017ce stanowi \u00abprawicowy\u00bb \u00cf\u20ac\u00cf\u0081\u00cf\u0152\u00cf\u201a \u00ce\u00ad\u00ce\u00bd, przypadek g\u0142\u00f3wny<\/em>, t\u0119 odmian\u0119 \u00abprawicy\u00bb, kt\u00f3ra jest najbardziej og\u00f3lna, bo pierwsza (podstawowa), bezwarunkowa, rozwini\u0119ta, wyrafinowana i normatywna. Pozosta\u0142e za\u015b s\u0105 (stopniowalnie) przypadkami peryferyjnymi<\/em>, czyli (w r\u00f3\u017cnym stopniu) odchodz\u0105cymi od wzorca kanonicznego<\/em>, czyli \u201erewizjonistycznymi\u201d i (te\u017c w r\u00f3\u017cnej mierze) \u201ezanieczyszczonymi\u201d wp\u0142ywami innych doktryn lub po prostu zaadaptowanymi do zmiennych okoliczno\u015bci czasu i miejsca, a\u017c do przypadk\u00f3w granicznych<\/em>, czyli w\u0142a\u015bnie tych, co do kt\u00f3rych mo\u017cemy mie\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci czy s\u0105 jeszcze \u00abprawicowe\u00bb czy ju\u017c nie69<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n\r\n

Sprawy niepodobna jednak wci\u0105\u017c jeszcze uzna\u0107 za rozstrzygni\u0119t\u0105, albowiem – jak s\u0142usznie pyta Finnis – nadal nie wiemy, \u201ewed\u0142ug jakich kryteri\u00f3w jedno znaczenie ma by\u0107 uznane za w\u0142a\u015bciwe, a inne za poboczne, jeden stan rzeczy za g\u0142\u00f3wny, a inny za graniczny?\u201d70<\/a><\/sup>. Problem ten proponujemy rozwik\u0142a\u0107 nast\u0119puj\u0105co.<\/p>\r\n\r\n

Primo<\/em>, wydaje si\u0119, \u017ce aby ustali\u0107 co jest lub mo\u017ce by\u0107 przypadkiem g\u0142\u00f3wnym<\/em>, nale\u017cy wskaza\u0107 jaki\u015b nie budz\u0105cy w\u0105tpliwo\u015bci \u201emotyw g\u0142\u00f3wny\u201d, \u201erdze\u0144\u201d czy \u201ekorze\u0144\u201d (radix<\/em>) danej rzeczy, b\u0119d\u0105cy jej differentia specifica<\/em> i ratio recta<\/em> jej istnienia. Lecz gdzie poszukiwa\u0107 owego \u201ekorzenia\u201d \u00abprawicy\u00bb? Przypomnijmy, \u017ce badaj\u0105c wyr\u00f3\u017cniki \u00abprawicowo\u015bci\u00bb ustalili\u015bmy – dzi\u0119ki \u201ewsp\u00f3\u0142pracy\u201d takich autor\u00f3w, jak Siegfried czy Boche\u0144ski – \u017ce kompletnie egzystuj\u0105 one na trzech p\u0142aszczyznach: metapolitycznej, politycznej i spo\u0142eczno-gospodarczej. Mo\u017cna tedy uzna\u0107 za aksjomat, \u017ce \u00f3w poszukiwany przez nas \u201ekorze\u0144\u201d nie tkwi w tym, co posiada znaczn\u0105 – jak w sferze politycznej, tym bardziej za\u015b ogromn\u0105 – jak w sferze socjal-ekonomicznej – przymieszk\u0119 zmienno\u015bci71<\/a><\/sup>. Naturalne natomiast, \u017ce jest on umiejscowiony w tym, co poprzedza<\/em> polityk\u0119, \u017cycie spo\u0142eczne, gospodark\u0119 etc., co jest bytowym fundamentem polityki etc. – met\u00e1 ta<\/em> politik\u00e1<\/em> – jej przedpolityczn\u0105 ultima ratio<\/em>, czyli sytuuje si\u0119 w sferze metapolitycznej. T\u0119 sfer\u0119 za\u015b zrekonstruowali\u015bmy przez odniesienie polityki do \u0142adu<\/em> naturalnego i nadnaturalnego oraz przez to wszystko, co zbiorczo mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako tradycj\u0119<\/em>. Ujmuj\u0105c rzecz najbardziej lapidarnie, nale\u017cy powiedzie\u0107, \u017ce \u00cf\u20ac\u00cf\u0081\u00cf\u0152\u00cf\u201a \u00ce\u00ad\u00ce\u00bd \u00abprawicowo\u015bci\u00bb stanowi najg\u0142\u0119bsza, najbardziej intensywna i zdeterminowana obrona \u0142adu tradycyjnego<\/em>, jako danego cz\u0142owiekowi \u201ez g\u00f3ry\u201d do respektowania i zachowania. T\u0119 za\u015b postaw\u0119 zidentyfikowa\u0107 mo\u017cna najpe\u0142niej i w najczystszej postaci w \u00abprawicy\u00bb tradycjonalistycznej (1) – co by\u0142o do udowodnienia.<\/p>\r\n\r\n

Secundo<\/em>, \u201epierwsze\u0144stwo\u201d przypadku g\u0142\u00f3wnego<\/em> mo\u017cna rozumie\u0107 tak\u017ce w sensie diachronicznym, jako chronologicznie pierwsz\u0105 manifestacj\u0119 danego zjawiska, zarazem jednak nie \u201epierwotn\u0105\u201d w znaczeniu \u201earchaicznego prymitywu\u201d, lecz ju\u017c dojrza\u0142\u0105, wzorcow\u0105, tworz\u0105c\u0105 kanon<\/em> gatunku, zatem \u201eklasyczn\u0105\u201d w tym znaczeniu. Niepodobna za\u015b zaprzeczy\u0107, \u017ce kontrrewolucyjny tradycjonalizm w wydaniu de Maistre\u2019a, Bonalda czy karlist\u00f3w nosi znamiona dojrza\u0142ego, kanonicznego, klasycznego<\/em> pierwsze\u0144stwa, tak samo jak epos homerycki tworzy kanon epopei, a tragedia attycka Ajschylosa i Sofoklesa tworzy kanon tragedii.<\/p>\r\n\r\n

Dodajmy na koniec, \u017ce kryterium \u00cf\u20ac\u00cf\u0081\u00cf\u0152\u00cf\u201a \u00ce\u00ad\u00ce\u00bd ma t\u0119 jeszcze nieb\u0142ah\u0105 zalet\u0119, \u017ce oddala czy wr\u0119cz uniewa\u017cnia ja\u0142owe i niekonkluzywne spory – w kt\u00f3rych zw\u0142aszcza epigo\u0144scy i pomniejsi reprezentanci rozmaitych \u00abprawic\u00bb, z wielk\u0105 szkod\u0105 dla siebie i dla publiczno\u015bci, zgo\u0142a niepotrzebnie si\u0119 lubuj\u0105 – o to, kto jest \u201eprawdziw\u0105\u201d, a kto \u201e\u0142\u017ce\u201d \u00abprawic\u0105\u00bb. Kryterium to \u201egilotyn\u0105\u201d mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 jedynie – po sumiennym zbadaniu – w stosunku do przypadk\u00f3w granicznych<\/em>. Natomiast rozr\u00f3\u017cnienie mi\u0119dzy przypadkiem g\u0142\u00f3wnym<\/em> a przypadkami pobocznymi<\/em> nie powoduje ekskluzji poza pole semantyczne \u00abprawicowo\u015bci\u00bb; nie jest \u201ewyp\u0119dzeniem z kr\u00f3lestwa\u201d. Podobnie jak uznanie purpury za \u00cf\u20ac\u00cf\u0081\u00cf\u0152\u00cf\u201a \u00ce\u00ad\u00ce\u00bd czerwieni nie odbiera czerwono\u015bci cynobrowi, uznanie lekkoatletyki za \u201ekr\u00f3low\u0105 sportu\u201d nie dyskwalifikuje jako dyscypliny sportowej futbolu czy wio\u015blarstwa, a uznanie Iliady<\/em> i Odysei<\/em> za \u00cf\u20ac\u00cf\u0081\u00cf\u0152\u00cf\u201a \u00ce\u00ad\u00ce\u00bd eposu heroicznego nie umniejsza epicko\u015bci Pana Tadeusza<\/em>, chocia\u017c w tej na po\u0142y sielance nie walcz\u0105 jak Achilles z Hektorem, tylko grzyby zbieraj\u0105, flirtuj\u0105, poluj\u0105 i zajazdy na s\u0105siad\u00f3w urz\u0105dzaj\u0105, czekaj\u0105c a\u017c im Napoleon zrobi ojczyzn\u0119.<\/p>\r\n\r\n

Jacek Bartyzel<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

Pierwodruk w: Religia – polityka – nar\u00f3d. Studia nad wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 my\u015bl\u0105 polityczn\u0105<\/em>, pod redakcj\u0105 Rafa\u0142a \u0141\u0119tochy, Zak\u0142ad Wydawniczy \u00bbNOMOS\u00ab, Krak\u00f3w 2010, str. 47-69.\r\n

\r\n\r\n

1<\/a><\/sup> Jak dowcipnie zauwa\u017ca Roger Scruton: \u201eMog\u0142o by\u0107 odwrotnie. W\u0142a\u015bciwie by\u0142o odwrotnie dla wszystkich, pr\u00f3cz kr\u00f3la\u201d – Idem, \u00abCo to jest lewica\u00bb, [w:] Intelektuali\u015bci nowej lewicy<\/em>, prze\u0142. T. Pisarek, Zysk i S-ka, Pozna\u0144 1999 [1985], s. 16.<\/p>\r\n\r\n

2<\/a><\/sup> Chocia\u017cby wobec cywilizacji islamskiej: samo pytanie czy np. terrorystyczny islamizm \u00c3\u00a0 la<\/em> Al-Kaida jest \u00abprawicowy\u00bb czy \u00ablewicowy\u00bb, wydaje si\u0119 ma\u0142o sensowne, a na jakie my\u015blowe (i praktyczno-polityczne) manowce prowadzi upieranie si\u0119 przy ekstrapolowaniu poj\u0119\u0107 (i fenomen\u00f3w) zwi\u0105zanych z cywilizacj\u0105 zachodni\u0105 zobaczy\u0107 mo\u017cna czytaj\u0105c – \u015bmiertelnie powa\u017cne – wywody \u00abneokonserwatyst\u00f3w\u00bb (Walter Laqueur, Norman Podhoretz), jak r\u00f3wnie\u017c autor\u00f3w innych \u201eobediencji\u201d (jak wojuj\u0105cy ateista Christopher Hitchens), w przedmiocie \u00abislamofaszyzmu\u00bb.<\/p>\r\n\r\n

3<\/a><\/sup> Proceder bardzo widoczny r\u00f3wnie\u017c w Polsce po 1989 roku, by wspomnie\u0107 tylko uporczywe desygnowanie jako \u00abprawicowego\u00bb obozu skupiaj\u0105cego si\u0119 wok\u00f3\u0142 b. premiera Jana Olszewskiego, wbrew wielokrotnie podkre\u015blanemu przez samego przyw\u00f3dc\u0119 tego obozu jego przywi\u0105zaniu do tradycji niepodleg\u0142o\u015bciowego socjalizmu PPS.<\/p>\r\n\r\n

4<\/a><\/sup> Ten ostatni przyk\u0142ad zaczerpni\u0119ty jest z kraj\u00f3w hiszpa\u0144skoj\u0119zycznych.<\/p>\r\n\r\n

5<\/a><\/sup> Zob. R. R\u00c3\u00a9mond, Les droites en France<\/em>, \u00abCollection historique\u00bb, Editions Aubier Montaigne, Paris 1982, s. 102 i n.<\/p>\r\n\r\n

6<\/a><\/sup> Czyli prawego skrzyd\u0142a zwolennik\u00f3w i obro\u0144c\u00f3w dynastii orlea\u0144skiej, panuj\u0105cej od rewolucji lipcowej 1830 roku, z pogwa\u0142ceniem praw starszej w rodzie potomk\u00f3w Kapetyng\u00f3w dynastii burbo\u0144skiej.<\/p>\r\n\r\n

7<\/a><\/sup> Zob. R. R\u00c3\u00a9mond, op. cit.<\/em>, s. 98.<\/p>\r\n\r\n

8<\/a><\/sup> Jeden z ideolog\u00f3w niemieckiej \u00abrewolucji konserwatywnej\u00bb, Hans Freyer wyja\u015bnia \u00f3w pozorny paradoks nast\u0119puj\u0105co: \u201eZ lewicy przychodzi\u0142a rewolucja, z prawicy reakcja. By\u0142o to oczywiste w odniesieniu do dziewi\u0119tnastego stulecia i tak te\u017c to si\u0119 wtedy odbywa\u0142o. Obydwie spotyka\u0142y si\u0119 na polu spo\u0142ecznych interes\u00f3w, a skutkiem ich dzia\u0142a\u0144 by\u0142o przegrupowanie systemu. Nar\u00f3d nie ma nic wsp\u00f3lnego ani z t\u0105 lewic\u0105, ani z t\u0105 prawic\u0105. Jego rewolucja wybucha od do\u0142u w przestrze\u0144 spo\u0142ecze\u0144stwa przemys\u0142owego, pr\u0105c do przodu, ignoruj\u0105c wszelkie sprzeczno\u015bci interes\u00f3w. (\u2026) Tu nie podnosi g\u0142owy uci\u015bniona klasa spo\u0142eczna, rozpoczynaj\u0105c w efekcie intuicyjnej lub \u015bwiadomej taktyki poch\u00f3d przez pa\u0144stwo. Ale tu nar\u00f3d budzi si\u0119 do politycznego \u017cycia w obr\u0119bie systemu spo\u0142ecze\u0144stwa przemys\u0142owego: staje si\u0119 historyczn\u0105 wol\u0105, staje si\u0119 pa\u0144stwem – i w tej przebudzonej i trwa\u0142ej formie inicjuje atak na minion\u0105 zasad\u0119, kt\u00f3ra w\u0142ada tera\u017aniejszo\u015bci\u0105. To znaczy: \u00abz prawicy\u00bb\u201d – H. Freyer, Rewolucja z prawa<\/em> [1931], prze\u0142. W. Kunicki, [w:] Rewolucja konserwatywna w Niemczech 1918 – 1933<\/em>, wyb\u00f3r i oprac. W. Kunicki, \u00abPozna\u0144ska Biblioteka Niemiecka\u00bb 6, Wydawnictwo Pozna\u0144skie, Pozna\u0144 1999, ss. 336-337, 343.<\/p>\r\n\r\n

9<\/a><\/sup> W Deklaracji rojalistyczno-narodowej Akcji Francuskiej z 1908 roku uj\u0119to t\u0119 my\u015bl nast\u0119puj\u0105co: \u201eDokona\u0142o si\u0119 tyle rewolucji dla z\u0142a! Jedna rewolucja dla dobra nie przera\u017ca (\u2026)\u201d – L\u2019Action Fran\u00c3\u00a7aise<\/em>, nr 3, 23 III 1908.<\/p>\r\n\r\n

10<\/a><\/sup> M\u00f3wi\u0105c o poziomie \u201eprzedteoretycznym\u201d rozwa\u017ca\u0144 mamy w tym wypadku na my\u015bli przede wszystkim te spostrze\u017cenia, kt\u00f3re s\u0105 osadzone w empirii i weryfikowalne przez opis konkretnych zjawisk, lecz niepodobna (lub bardzo trudno) poda\u0107 ich racjonalne uzasadnienie, czyli zasad\u0119 ich przejawiania si\u0119.<\/p>\r\n\r\n

11<\/a><\/sup> R\u00f3wnie\u017c francuski termin oznaczaj\u0105cy \u00ablewic\u0119\u00bb (gauche<\/em>) wywodzi si\u0119 od s\u0142owa \u201ezmienia\u0107 kierunek\u201d, maj\u0105cego wt\u00f3rne znaczenie \u201eniezdarny\u201d. Nawet po japo\u0144sku zwrot \u201eznale\u017a\u0107 si\u0119 w niebezpiecze\u0144stwie\u201d (hidarimae<\/em>), t\u0142umaczony dos\u0142ownie znaczy \u201eprzed lewic\u0105\u201d.<\/p>\r\n\r\n

12<\/a><\/sup> A \u00abprawica\u00bb (jobb<\/em>) oznacza i \u201eprawo\u201d, i \u201elepiej\u201d.<\/p>\r\n\r\n

13<\/a><\/sup> Natomiast kolokwialne okre\u015blenia typu \u201elewizna\u201d, \u201elewus\u201d, za\u0142atwianie czego\u015b \u201ena lewo\u201d, czy posiadanie \u201edw\u00f3ch lewych r\u0105k\u201d, maj\u0105 sens wybitnie pejoratywny, skojarzony z nieuczciwo\u015bci\u0105 pieni\u0119\u017cn\u0105 lub lenistwem.<\/p>\r\n\r\n

14<\/a><\/sup> E. von Kuehnelt-Leddihn, Demokracja – opium dla ludu?<\/em>, prze\u0142. M. Gawlik, seria \u00abPod pr\u0105d\u00bb, Wydawnictwo Thesaurus, \u0141\u00f3d\u017a – Warszawa 2008 [1996], s. 62.<\/p>\r\n\r\n

15<\/a><\/sup> Zob. N. Bobbio, Prawica i lewica<\/em>, prze\u0142. A. Szymanowski, seria \u00abDemokracja: Filozofia i praktyka\u00bb, Spo\u0142eczny Instytut Wydawniczy Znak, Fundacja im. Stefana Batorego, Krak\u00f3w – Warszawa 1996 [1995], s. 26.<\/p>\r\n\r\n

16<\/a><\/sup> Zwr\u00f3ci\u0107 tu nale\u017cy uwag\u0119 na liczb\u0119 mnog\u0105 (les droites<\/em> a nie la droite<\/em>) w samym tytule powo\u0142ywanej a klasycznej dla tematu ksi\u0105\u017cki R\u00c3\u00a9monda, kt\u00f3ry ow\u0105 wielo\u015b\u0107 \u00abprawic\u00bb usi\u0142uje wszelako wt\u0142oczy\u0107 – z dyskusyjnym powodzeniem – w tr\u00f3jschemat \u00abprawicy skrajnej\u00bb (\u00abultra\u00bb, tradycjonalistycznej, kontrrewolucyjnej, integrystycznej), \u00abprawicy klasycznej\u00bb (\u00abumiarkowanej\u00bb, liberalnej b\u0105d\u017a konserwatywno-liberalnej, dla kt\u00f3rej wzorcow\u0105 postaci\u0105 we Francji by\u0142 orleanizm) oraz \u00abprawicy autorytarnej\u00bb (\u0142\u0105cz\u0105cej autorytaryzm z nacjonalizmem, dla kt\u00f3rej archetypem by\u0142 bonapartyzm); ju\u017c jednak takie formacje, jak rojalistyczny \u00abnacjonalizm integralny\u00bb czy, z drugiej strony, gaullizm przekraczaj\u0105 ten schemat, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o fenomenie \u00abNowej Prawicy\u00bb – antyliberalnej, lecz antychrze\u015bcija\u0144skiej, elitarystycznej, lecz nie rojalistycznej, grawituj\u0105cej ku pewnej, bardziej wyrafinowanej, formie rasizmu, lecz nie nacjonalistycznej – zob. Idem, op. cit.<\/em>, ss. 34-45.<\/p>\r\n\r\n

17<\/a><\/sup> M. Revelli, Destra e sinistra. L\u2019identit\u00c3\u00a0 introvable<\/em>, niepublikowane studium z 1990 roku, cyt. za: N. Bobbio, op. cit.<\/em>, s. 73.<\/p>\r\n\r\n

18<\/a><\/sup> N. Bobbio, op. cit.<\/em>, s. 34.<\/p>\r\n\r\n

19<\/a><\/sup> Polemiczno\u015b\u0107\u201d poj\u0119\u0107 \u00abprawicy\u00bb i \u00ablewicy\u00bb mo\u017cna zasadnie ujmowa\u0107 jako pochodn\u0105 polemiczno\u015bci nadrz\u0119dnego wobec ka\u017cdego szczeg\u00f3\u0142owego poj\u0119cia politycznego samego poj\u0119cia \u201epolityczno\u015bci\u201d (das Politische<\/em>); oznacza to w\u00f3wczas, i\u017c w konkretnym sensie egzystencjalnym polityki rozr\u00f3\u017cnienie \u201eprawica – lewica\u201d jest identyczne z (obustronnym) rozr\u00f3\u017cnieniem \u201eprzyjaciel – wr\u00f3g\u201d (Freund – Feind<\/em>) – zob. C. Schmitt, Poj\u0119cie polityczno\u015bci<\/em> [1932], [w:] Idem, Teologia polityczna i inne pisma<\/em>, wyb\u00f3r, przek\u0142ad i wst\u0119p M. A. Cichocki, seria \u00abDemokracja. Filozofia i praktyka\u00bb, Spo\u0142eczny Instytut Wydawniczy Znak, Fundacja im. Stefana Batorego, Krak\u00f3w – Warszawa 2000, ss. 198, 202.<\/p>\r\n\r\n

20<\/a><\/sup> Ibidem<\/em>, s. 73.<\/p>\r\n\r\n

21<\/a><\/sup> Ibidem<\/em>, s. 25.<\/p>\r\n\r\n

22<\/a><\/sup> R. Scruton, \u00abCo to jest prawica\u00bb, [w:] Idem, op. cit.<\/em>, s. 275.<\/p>\r\n\r\n

23<\/a><\/sup> C. Balbo, Dalla monarchia rappresentativa<\/em> [Firenze 1857], cyt. za: B. Sobolewska, M. Sobolewski, My\u015bl polityczna XIX i XX w. Liberalizm<\/em>, <\/em>Pa\u0144stwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1978, s. 116.<\/p>\r\n\r\n

24<\/a><\/sup> B. Croce, Historia Europy w XIX wieku<\/em>, seria \u00abNowy Sympozjon\u00bb, prze\u0142. J. Ugniewska, wst\u0119pem poprzedzi\u0142 B. Geremek, pos\u0142owiem opatrzy\u0142 G. Herling-Grudzi\u0144ski, Czytelnik, Warszawa 1998 [1932], s. 27.<\/p>\r\n\r\n

25<\/a><\/sup> N. G\u00f3mez D\u00e1vila, Escolios a un texto impl\u00c3\u00adcito. Selecci\u00f3n<\/em>, Villegas Editores, Bogot\u00e1 2001, s. 88.<\/p>\r\n\r\n

26<\/a><\/sup> Ibidem<\/em>, s. 209.<\/p>\r\n\r\n

27<\/a><\/sup> N. Bobbio, op. cit.<\/em>, ss. 25-29.<\/p>\r\n\r\n

28<\/a><\/sup> M. Gauchet, Storia di una dichotomia. <\/em>La destra e la sinistra<\/em>, Anabasi, Milano 1994 [tytu\u0142 oryg.: La droite et la gauche<\/em>, Gallimard, Paris 1990], s. 65.<\/p>\r\n\r\n

29<\/a><\/sup> N. Bobbio, op. cit.<\/em>, ss. 52-53.<\/p>\r\n\r\n

30<\/a><\/sup> N. G\u00f3mez D\u00e1vila, Nuevos escolios a un texto impl\u00c3\u00adcito<\/em>, II, Villegas Editores, Bogot\u00e1 2005, s. 26.<\/p>\r\n\r\n

31<\/a><\/sup> Zob. A. Siegfried, Tableau politique de la France de l\u2019Ouest sous la IIIe R\u00c3\u00a9publique<\/em>, Imprimerie National \u00c3\u2030ditions, Paris 1995 [1913]; Idem, Tableau des partis en France<\/em>, B. Grasset, Paris 1930.<\/p>\r\n\r\n

32<\/a><\/sup> Stanowi to te\u017c niezb\u0119dn\u0105 korekt\u0119 do podnoszonej przez Revellego i Bobbio, a bezwzgl\u0119dnej tylko \u201eidealnie\u201d, zasady \u201ewy\u0142\u0105czonego \u015brodka\u201d w definiowaniu \u00abprawicy\u00bb i \u00ablewicy\u00bb; empirycznie bowiem mog\u0105 istnie\u0107, i istniej\u0105, partie jednocze\u015bnie \u00abprawicowe\u00bb i \u00ablewicowe\u00bb, tyle \u017ce w r\u00f3\u017cnych aspektach.<\/p>\r\n\r\n

33<\/a><\/sup> A. Boche\u0144ski, Zagadnienie prawicy w Polsce<\/em>, prwdr. pod pseudonimem Franciszek Lansdorff w: Droga<\/em>, 1932, nr 6 i 7-8, [w:] Historia i polityka. Wyb\u00f3r publicystyki<\/em>, wybra\u0142, oprac. i przedmow\u0105 poprzedzi\u0142 M. Kr\u00f3l, Pa\u0144stwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1989, ss. 288-325.<\/p>\r\n\r\n

34<\/a><\/sup> O Legion\u00e1rio<\/em> (S\u00c3\u00a3o Paulo), nr 313, 11 IX 1938, cyt. za: R. de Mattei, Krzy\u017cowiec XX wieku. Plinio Corr\u00c3\u00aaa de Oliveira<\/em>, prze\u0142. J. Wolak, \u00abBiblioteka Kontrrewolucji\u00bb, Instytut im. Ks. Piotra Skargi, Krak\u00f3w 2004 [1998], s. 88.<\/p>\r\n\r\n

35<\/a><\/sup> V. Pradera, El Estado Nuevo<\/em>, Pr\u00f3logo de Jos\u00c3\u00a9 Mar\u00c3\u00ada Pem\u00e1n, Semblanza por al Conde de Rodezno, Tercera Edici\u00f3n, Cultura Espa\u00c3\u00b1ola, Madrid 1941 [1935], s. 25.<\/p>\r\n\r\n

36<\/a><\/sup> Ch. Maurras, Dictateur et Roi<\/em> [1899], [w:] Idem, Enqu\u00c3\u00aate sur la Monarchie<\/em>, Coll. \u00abLes Ecrivains de la Renaissance Fran\u00c3\u00a7aise\u00bb, Nouvelle Librairie Nationale, Paris 1924[2], s. 451.<\/p>\r\n\r\n

37<\/a><\/sup> Idem, Mademoiselle Monk<\/em> [1905], [w:] Idem, L\u2019Avenir de l\u2019Intelligence suivi de Auguste Comte<\/em>, Flammarion, Paris 1918, s. 292.<\/p>\r\n\r\n

38<\/a><\/sup> F. A. von Hayek, Konstytucja wolno\u015bci<\/em>, prze\u0142. J. Stawi\u0144ski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006 [1960], s. 109.<\/p>\r\n\r\n

39<\/a><\/sup> Zob. M. Duverger, La monarchie republicaine ou comment les d\u00c3\u00a9mocraties se donnent des rois<\/em>, Laffont, Paris 1974.<\/p>\r\n\r\n

40<\/a><\/sup> J. Donoso Cort\u00c3\u00a9s, O dyktaturze<\/em> [1849], prze\u0142. N. \u0141uczy\u0144ska, W. Przybylski, Res Publica Nowa<\/em>, zima 2007, nr 1(191), s. 160.<\/p>\r\n\r\n

41<\/a><\/sup> Zob. G. Dum\u00c3\u00a9zil, L\u2019Id\u00c3\u00a9ologie tripartite des Indo-Europ\u00c3\u00a9ens<\/em>, Collection Latomus, Bruxelles 1958; Idem, L\u2019id\u00c3\u00a9ologie des trois fonctions dans les \u00c3\u00a9pop\u00c3\u00a9es des peuples Indo-Europ\u00c3\u00a9ens<\/em>, Gallimard, Paris 1968.<\/p>\r\n\r\n

42<\/a><\/sup> J. de Maistre, Quatre chapitres sur la Russie<\/em>, [w:] Idem, Wyb\u00f3r pism<\/em>, prze\u0142. J. Trybusiewicz, [w:] J. Trybusiewicz, De Maistre<\/em>, seria \u00abMy\u015bli i Ludzie\u00bb, Wiedza Powszechna, Warszawa 1968, ss. 204-205.<\/p>\r\n\r\n

43<\/a><\/sup> J. Szujski, \u00abSzlachta i inteligencja\u00bb, prwdr. w: Dziennik Literacki<\/em>, nr 49, 50, z 19 i 22 czerwca 1860, [w:] O fa\u0142szywej historii jako mistrzyni fa\u0142szywej polityki. Rozprawy i artyku\u0142y<\/em>, wyboru dokona\u0142, przygotowa\u0142 do druku i wst\u0119pem opatrzy\u0142 H. Michalak, \u00abKlasycy Historiografii\u00bb, Warszawa 1991, ss. 67, 76.<\/p>\r\n\r\n

44<\/a><\/sup> Zob. Ch. Maurras, L\u2019Enqu\u00c3\u00aate\u2026<\/em>, op. cit.<\/em>, s. 205-206, 299; H. Rebell, Union des trois aristocraties<\/em>, Ars Magna, Paris 1982 [1894], ss. 13, 37-38; G. Valois, Les salons, les chateaux, et les peuples fran\u00c3\u00a7aises<\/em> [1912], [w:] Idem, Histoire et philosophie sociale<\/em>, Nouvelle Librairie Nationale, Paris 1924, s. 409.<\/p>\r\n\r\n

45<\/a><\/sup> R. Scruton, Co znaczy konserwatyzm<\/em>, prze\u0142. T. Biero\u0144, Zysk i S-ka, Pozna\u0144 2002 [1980], s. 81.<\/p>\r\n\r\n

46<\/a><\/sup> Zob. F. A. von Hayek, Droga do niewolnictwa<\/em>, Wektory, Wroc\u0142aw 1988 \/II obieg\/ [pt. Droga do zniewolenia<\/em>, prze\u0142. K. Gurba i in., ARCANA, Krak\u00f3w 1996].<\/p>\r\n\r\n

47<\/a><\/sup> Podzielanym zazwyczaj r\u00f3wnie\u017c przez reprezentant\u00f3w \u00abprawicy narodowej\u00bb.<\/p>\r\n\r\n

48<\/a><\/sup> Zob. zw\u0142aszcza rozdzia\u0142 5 \u00abW\u0142asno\u015b\u0107\u00bb w ksi\u0105\u017cce R. Scrutona, Co znaczy\u2026<\/em>, op. cit.<\/em>, ss. 136-170.<\/p>\r\n\r\n

49<\/a><\/sup> Dotyczy to z regu\u0142y konserwatyst\u00f3w, chrze\u015bcija\u0144skich demokrat\u00f3w oraz w du\u017cej cz\u0119\u015bci narodowc\u00f3w.<\/p>\r\n\r\n

50<\/a><\/sup> R. Scruton, Co znaczy\u2026<\/em>, op. cit.<\/em> s. 137.<\/p>\r\n\r\n

51<\/a><\/sup> M. N. Rothbard, O now\u0105 wolno\u015b\u0107. Manifest libertaria\u0144ski<\/em>, prze\u0142. W. Falkowski, Fundacja Odpowiedzialno\u015b\u0107 Obywatelska, Oficyna Wydawnicza Wolumen, Warszawa 2007 [1973], ss. 29-31.<\/p>\r\n\r\n

52<\/a><\/sup> Zob. H. Kohn, The Idea of Nationalism. <\/em>A Study in Its Origins and Background<\/em>, Macmillan, New York 1944; H. Seton-Watson, Nations and States. An Enquiry into the Origins of Nations and the Politics of Nationalism<\/em>, Methuen, London 1977; J. Plumy\u00c3\u00a8ne, Les nations romantiques. <\/em>Histoire du nationalisme. Le XIXe si\u00c3\u00a8cle<\/em>, Fayard, Paris 1979; E. Gellner, Narody i nacjonalizm<\/em>, prze\u0142. T. Ho\u0142\u00f3wka, PIW, Warszawa 1991 [1983]; B. Anderson, Wsp\u00f3lnoty wyobra\u017cone. Rozwa\u017cania o \u017ar\u00f3d\u0142ach i rozprzestrzenianiu si\u0119 nacjonalizmu<\/em>, prze\u0142. P. Amsterdamski, Fundacja im. Stefana Batorego, Spo\u0142eczny Instytut Wydawniczy Znak, Warszawa – Krak\u00f3w 1997 [1983]; P. Alter, Nationalism<\/em>, Routledge, New York 1989; E. Hobsbawm, Nations and Nationalism since 1780. <\/em>Programs, myth, reality<\/em>, Cambridge University Press 1990; A. Wielomski, Nacjonalizm francuski 1886-1940. <\/em>Geneza, przemiany i istota filozofii politycznej<\/em>, Wydawnictwo von boroviecky, Warszawa 2007, cz. I \u00abNacjonalizm zrodzony z rewolucji\u00bb, ss. 13-129.<\/p>\r\n\r\n

53<\/a><\/sup> Zob. Z. Sternhell, Ni droite ni gauche. L\u2019id\u00c3\u00a9ologie fasciste en France<\/em>, Complexe Eds, Bruxelles 2000 [1983].<\/p>\r\n\r\n

54<\/a><\/sup> Zob. H. Seton-Watson, Faszyzm, prawica, lewica <\/em>[1966], [w:] Faszyzmy europejskie (1922-1945) w oczach wsp\u00f3\u0142czesnych i historyk\u00f3w<\/em>, wybra\u0142 i wst\u0119pem opatrzy\u0142 J. W. Borejsza, Czytelnik, Warszawa 1979.<\/p>\r\n\r\n

55<\/a><\/sup> Zob. S. M. Lipset, Faszyzm jako ekstremistyczny kierunek centrum <\/em>[1959], [w:] Faszyzmy\u2026<\/em>, op. cit.<\/em>, ss. 304-320.<\/p>\r\n\r\n

56<\/a><\/sup> Z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 – jak ka\u017cda enumeracja – niekompletna.<\/p>\r\n\r\n

57<\/a><\/sup> To jednak przypadek bardzo niejednoznaczny. Geneza tego ugrupowania i \u201epoujadystowski\u201d rodow\u00f3d jego lidera sk\u0142oni\u0142y nas do umieszczenia go w grupie (5). Niestety, schematyzm ka\u017cdej klasyfikacji nieuchronnie zaciera wszelkie niuanse, nale\u017cy wszelako pami\u0119ta\u0107, \u017ce w wielofrakcyjnym Front National by\u0142 r\u00f3wnie\u017c nurt Nowej Prawicy, zakwalifikowanej tu do grupy (2), kt\u00f3rej dzia\u0142acze odeszli przewa\u017cnie w 1998 roku do roz\u0142amowego Ruchu Narodowo-Republika\u0144skiego B. M\u00c3\u00a9greta, jak r\u00f3wnie\u017c nurtu narodowo-katolickiego i tradycjonalistycznego, mieszcz\u0105cego si\u0119 w grupie (1), kt\u00f3rzy z kolei (na czele z B. Antonym) zostali usuni\u0119ci w 2007 roku. Z drugiej strony, od czasu faktycznego przej\u0119cia kierownictwa FN przez Marine Le Pen (c\u00f3rk\u0119 Jeana-Marie) partia ta wykonuje manewry propagandowe, kt\u00f3re wyra\u017anie wskazuj\u0105 na pragnienie zmiany wizerunku na akceptowany w \u015bwiecie \u201ewarto\u015bci republika\u0144skich\u201d i \u201estandard\u00f3w demokratycznych\u201d, czyli przedostania si\u0119 do grupy (4).<\/p>\r\n\r\n

58<\/a><\/sup> Zob. klasyczn\u0105 ju\u017c refutacj\u0119 pozytywizmu u E. Voegelina (Nowa nauka polityki<\/em>, prze\u0142. i wst\u0119pem opatrzy\u0142 P. \u015apiewak, \u00abBiblioteka ALETHEIA\u00bb, Warszawa 1992 [1952], ss. 15-35) i L. Straussa (Czym jest filozofia polityki?<\/em> [1958], w: Idem, Sokratejskie pytania. Eseje wybrane<\/em>, wybra\u0142 i wst\u0119pem poprzedzi\u0142 P. \u015apiewak, prze\u0142. P. Maciejko, \u00abBiblioteka Polityczna ALETHEIA\u00bb, Fundacja ALETHEIA, Warszawa 1998, ss. 69-78).<\/p>\r\n\r\n

59<\/a><\/sup> E. Voegelin, Nowa nauka\u2026<\/em>, op. cit.<\/em>, s. 25.<\/p>\r\n\r\n

60<\/a><\/sup> L. Strauss, Sokratejskie\u2026<\/em>, op. cit.<\/em> s. 70.<\/p>\r\n\r\n

61<\/a><\/sup> Nie do\u015b\u0107 przypomina\u0107, \u017ce wszystko to zachowuje swoj\u0105 wa\u017cno\u015b\u0107 na wypadek rozpatrywania poj\u0119cia \u00ablewicy\u00bb czy jakiegokolwiek innego analogicznego.<\/p>\r\n\r\n

62<\/a><\/sup> Dla politologa jedynym \u201eobiektywnym\u201d kryterium identyfikacji pozostanie w\u00f3wczas \u201etest relewancji\u201d danego ugrupowania, bez w\u0105tpienia u\u017cyteczny jako narz\u0119dzie badania proces\u00f3w politycznych, ale niezdolny powiedzie\u0107 niczego na temat tre\u015bci ideowej obiektu poznania.<\/p>\r\n\r\n

63<\/a><\/sup> Przy za\u0142o\u017ceniu, \u017ce nie s\u0105 to dowolne etykietki, lecz oblicze ideologiczne tych partii faktycznie odpowiada temu, co historia doktryn politycznych pozwala nam poprawnie zidentyfikowa\u0107 jako \u00abstalinizm\u00bb i \u00abtrockizm\u00bb.<\/p>\r\n\r\n

64<\/a><\/sup> Sami tak\u0105 metod\u0119 zastosowali\u015bmy w naszym studium o liberalizmie – zob. J. Bartyzel, W g\u0105szczu liberalizm\u00f3w. Pr\u00f3ba periodyzacji i klasyfikacji<\/em>, \u00abBiblioteka Cywilizacji\u00bb, Fundacja Servire Veritati<\/em>, Instytut Edukacji Narodowej, Lublin 2004, ss. 231-239.<\/p>\r\n\r\n

65<\/a><\/sup> Fakultatywnymi sposobami spe\u0142niania \u201ewymogu wsp\u00f3lnego mianownika\u201d s\u0105 jeszcze: \u201enajwy\u017cszy wsp\u00f3\u0142czynnik\u201d oraz jaka\u015b \u201erzecz wsp\u00f3lna\u201d; w obu tych wypadkach jednak napotka\u0107 musimy dok\u0142adnie te same problemy, co w wypadku \u201ewsp\u00f3lnego mianownika\u201d, dlatego nie widzimy potrzeby ich osobnego roztrz\u0105sania.<\/p>\r\n\r\n

66<\/a><\/sup> Arystoteles, Etyka eudemejska<\/em>, VII, 2: 1236a16-30. Zob. te\u017c: Idem, Etyka nikomachejska<\/em>, VIII, 4: 1157a30-3; Polityka<\/em>, III, 1: 1275a33-1276b4.<\/p>\r\n\r\n

67<\/a><\/sup> J. M. Finnis, Prawo naturalne i uprawnienia naturalne<\/em>, prze\u0142. K. Lossman, Dom Wydawniczy ABC, Warszawa 2001 [1980], s. 17.<\/p>\r\n\r\n

68<\/a><\/sup> Ibidem<\/em>, s. 17.<\/p>\r\n\r\n

69<\/a><\/sup> Doskona\u0142\u0105 egzemplifikacj\u0105 s\u0105 tu w\u0142a\u015bnie ruchy \u00abfaszyzuj\u0105ce\u00bb czy \u00abfaszystoidalne\u00bb z grupy (5), gdzie w\u0105tpliwo\u015bci musz\u0105 by\u0107 rozstrzygane w ka\u017cdym przypadku indywidualnie, przez weryfikacj\u0119 lub falsyfikacj\u0119 obecno\u015bci i nat\u0119\u017cenia pierwiastk\u00f3w \u00abtradycjonalistycznych\u00bb, ale r\u00f3wnie\u017c z grupy (4), tyle \u017ce z powodu innego zestawu warto\u015bci ideowych (relacji mi\u0119dzy pierwiastkami \u00abkonserwatywnymi\u00bb a \u00abdemoliberalnymi\u00bb).<\/p>\r\n\r\n

70<\/a><\/sup> J. M. Finnis, op. cit.<\/em>, s. 18.<\/p>\r\n\r\n

71<\/a><\/sup> Z pogl\u0105dem tym na pewno nie zgodz\u0105 si\u0119 dogmatyczni (racjonalistyczni) lesefery\u015bci, sk\u0142onni postrzega\u0107 w \u201ewolnym rynku\u201d sui generis<\/em> metafizyczn\u0105 \u201eharmoni\u0119 wprz\u00f3d ustanowion\u0105\u201d; w\u0142a\u015bnie ta jednak sk\u0142onno\u015b\u0107, zdradzaj\u0105ca deifikacj\u0119 \u201epraw rynkowych\u201d, wyklucza ich z grona aspirant\u00f3w do reprezentowania przypadku g\u0142\u00f3wnego<\/em>.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Incipit Podejmuj\u0105c pr\u00f3b\u0119 teoretyzacji poj\u0119cia \u00abprawica\u00bb stajemy face \u00c3\u00a0 wyp\u0142ywaj\u0105cej z dw\u00f3ch \u017ar\u00f3de\u0142 konfuzji. Z jednej strony, empiria \u017cycia politycznego powiadamia nas o wielkiej i nies\u0142abn\u0105cej popularno\u015bci tego terminu – i o obecno\u015bci jego domniemanego desygnatu(\u00f3w). Z drugiej strony, nagminno\u015bci u\u017cycia s\u0142owa \u00abprawica\u00bb towarzyszy przykre – nie tyle mo\u017ce dla uczestnik\u00f3w procesu politycznego czy jego […]","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26995"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26995"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26995\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26995"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26995"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26995"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}