{"id":26962,"date":"2010-10-01T21:36:53","date_gmt":"2010-10-02T02:36:53","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=26962"},"modified":"2010-10-01T21:36:53","modified_gmt":"2010-10-02T02:36:53","slug":"bismarck-i-jego-nasladowcy-kulturkampfy-w-europie-prof-grzegorz-kucharczyk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=26962","title":{"rendered":"Bismarck i jego na\u015bladowcy – kulturkampfy w Europie – prof. Grzegorz Kucharczyk<\/em>"},"content":{"rendered":"

Antykatolicka wojna o kultur\u0119 w XIX-wiecznej Europie przybiera\u0142a zbli\u017con\u0105 do wsp\u00f3\u0142czesnej form\u0119 brutalnej walki r\u00f3\u017cnych grup libera\u0142\u00f3w z Ko\u015bcio\u0142em przy pomocy opanowanego przez nich aparatu pa\u0144stwa<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

Dyktatorski re\u017cim relatywizmu dominuj\u0105cy w obecnej polityce i kulturze europejskiej, fenomen, przed kt\u00f3rym systematycznie przestrzega Papie\u017c Benedykt XVI, jest kontynuacj\u0105 „wojen o kultur\u0119”, kt\u00f3re w\u0142a\u015bciwie nieprzerwanie tocz\u0105 si\u0119 na naszym kontynencie od 1789 roku. Kulturkampf (walka o kultur\u0119) by\u0142 prowadzony nie tylko w bismarckowskich Niemczech, ale znalaz\u0142 swoich gorliwych na\u015bladowc\u00f3w we Francji, W\u0142oszech, Portugalii oraz Hiszpanii. Eliminacji Ko\u015bcio\u0142a i katolik\u00f3w z \u017cycia publicznego towarzyszy\u0142a propagandowa frazeologia o „post\u0119pie”, „szerzeniu prawdziwej edukacji”, „wolno\u015bci”. Tej ostatniej zreszt\u0105 by\u0142o najmniej we wszystkich kulturkampfach. Od Sprewy po Tag wolno\u015b\u0107 w rozumieniu \u00f3wczesnych libera\u0142\u00f3w zaprowadzana by\u0142a \u017celazn\u0105 r\u0119k\u0105 pa\u0144stwa, kt\u00f3re zreszt\u0105 przy tej okazji stale poszerza\u0142o zakres swoich kompetencji. <\/strong>
\r\n
\r\nFenomen XIX-wiecznych kulturkampf\u00f3w dotyczy\u0142 przede wszystkim kraj\u00f3w katolickich albo tych, w kt\u00f3rych katolicy – tak jak w Niemczech po 1871 roku – stanowili spory od\u0142am ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa.
\r\nPodobnie jak w obecnych „wojnach o kultur\u0119” takie kategorie, jak wolno\u015b\u0107 wyboru w\u0142asnej drogi \u017cyciowej (np. obranie drogi powo\u0142ania zakonnego) lub te\u017c nieskr\u0119powane prawo rodzic\u00f3w do wychowania w\u0142asnych dzieci na spos\u00f3b, kt\u00f3ry oni uwa\u017caj\u0105 za zgodny z ich sumieniem (np. w szko\u0142ach prowadzonych przez Ko\u015bci\u00f3\u0142), by\u0142y traktowane jako nieistotne z punktu widzenia wy\u017cszego celu, jakim by\u0142o zaprowadzenie za pomoc\u0105 wyj\u0105tkowego ustawodawstwa i patroli \u017candarmerii „nowej, lepszej kultury”.
\r\n
\r\nNiemiecki kulturkampf – triumf „ducha 1517 roku”<\/strong>
\r\nTo, co \u0142\u0105czy\u0142o wszystkie omawiane tutaj kulturkampfy, to r\u00f3wnie\u017c skrajna ideologizacja polityki w jej antykatolickim wymiarze. Toczony w latach 70. XIX wieku w bismarckowskiej Rzeszy kulturkampf – a konkretniej jego liberalni protagoni\u015bci (traktowani przez „\u017celaznego kanclerza” jak klasyczni po\u017cyteczni idioci) – posi\u0142kowali si\u0119 heglizmem, dla kt\u00f3rego uciele\u015bnieniem post\u0119pu, ale i wolno\u015bci by\u0142o pa\u0144stwo pruskie. Do tego doszed\u0142 nacjonalistyczny amok, w kt\u00f3ry podczas wojen zjednoczeniowych z lat 1864-1871 popad\u0142y bynajmniej nie tylko elity narodowo-liberalne. Tak si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce droga do zjednoczonych Niemiec wiod\u0142a przez zwyci\u0119stwa nad krajami katolickimi: Austri\u0105 (1866) oraz Francj\u0105 (1870), to z kolei da\u0142o asumpt liberalno-protestanckiej propagandzie do twierdzenia, \u017ce nowa Rzesza Niemiecka nie tylko udowodni\u0142a wy\u017cszo\u015b\u0107 pruskiego or\u0119\u017ca, ale i wy\u017cszo\u015b\u0107 kultury protestanckiej nad zacofan\u0105, przestarza\u0142\u0105 kultur\u0105 katolick\u0105. Pisali o tym najwi\u0119ksi \u00f3wcze\u015bni historycy niemieccy (np. G. Droysen, H. Sybel, H. Treitschke), dla kt\u00f3rych zwyci\u0119stwa Prus pod Sadow\u0105 i Sedanem by\u0142y jednocze\u015bnie zwyci\u0119stwem „ducha 1517 roku” (czyli ducha reformacji) nad „duchem rzymskim”. W prasie liberalnej i protestanckiej m\u00f3wi\u0142o si\u0119 o tym, \u017ce w 1871 r. powsta\u0142o „ewangelickie cesarstwo narodu niemieckiego”, w odr\u00f3\u017cnieniu do istniej\u0105cego do 1806 r. katolickiego cesarstwa rzymskiego narodu niemieckiego.<\/p>\r\n\r\n

Logika libera\u0142\u00f3w by\u0142a wi\u0119c prosta: skoro pa\u0144stwo pruskie (niemieckie) udowodni\u0142o na polach bitew swoj\u0105 wy\u017cszo\u015b\u0107 nad „rzymczykami” (jak pogardliwie nazywano w tych kr\u0119gach katolik\u00f3w), trzeba zrobi\u0107 wszystko, by uchroni\u0107 niemieck\u0105 ojczyzn\u0119 od zagro\u017cenia „zdeprawowanego ducha rzymskiego” i dodatkowo przepoi\u0107 zjednoczone Niemcy „wy\u017csz\u0105” (czytaj: protestanck\u0105 i liberaln\u0105) kultur\u0105. Jak m\u00f3wi\u0142 w 1872 r. w pruskim parlamencie autor poj\u0119cia „kulturkampf” Rudolf Virchow – jeden z ojc\u00f3w niemieckiej fizjologii, a jednocze\u015bnie jeden z liberalnych deputowanych: „temu, co nieniemieckie, rzymskie i ultramonta\u0144skie, musimy si\u0119 przeciwstawi\u0107. (…) traktuj\u0119 to jako rzeczywiste zadanie stoj\u0105ce przed obecnymi czasami, by przezwyci\u0119\u017cy\u0107 t\u0119 obc\u0105 istot\u0119, kt\u00f3ra wciska si\u0119 do nas, kt\u00f3ra jawi si\u0119 w postaci tej frakcji [katolickiego Centrum – przyp. G.K.] jako odr\u0119bne cia\u0142o w naszym parlamencie”.<\/p>\r\n\r\n

Bardzo charakterystyczna by\u0142a niech\u0119\u0107 libera\u0142\u00f3w do niemieckich katolik\u00f3w – widoczna w cytowanych s\u0142owach – w zwi\u0105zku z tym, \u017ce mieli oni w\u0142asn\u0105 reprezentacj\u0119 polityczn\u0105 w pruskim i niemieckim parlamencie. Jak wida\u0107, liberalne rozumienie demokracji by\u0142o do\u015b\u0107 ograniczone, w my\u015bl zasady: „Demokracja jest dobra, ale dla swoich”. Szczeg\u00f3lne odium spada\u0142o na przyw\u00f3dc\u0119 Centrum Ludwiga Windthorsta – mistrza parlamentarnych debat. Otto von Bismarck zwyk\u0142 mawia\u0107, \u017ce dwie rzeczy trzymaj\u0105 go przy \u017cyciu: mi\u0142o\u015b\u0107 do \u017cony oraz nienawi\u015b\u0107 do Windthorsta. Co do pierwszego – trudno nam s\u0105dzi\u0107. Jednak drugie zapewnienie niemieckiego kanclerza – ca\u0142kowicie zgadza\u0142o si\u0119 z rzeczywisto\u015bci\u0105.<\/p>\r\n\r\n

Liberalne zacietrzewienie ideologiczne zbieg\u0142o si\u0119 z ca\u0142kiem konkretnym politycznym interesem Bismarcka, kt\u00f3remu zale\u017ca\u0142o na mo\u017cliwie znacznym os\u0142abieniu tzw. politycznego katolicyzmu w Niemczech oraz Ko\u015bcio\u0142a jako takiego. Ca\u0142a seria praw o charakterze wyj\u0105tkowym uchwalana w dekadzie lat 70. XIX w. przez sejm pruski oraz niemiecki Reichstag dekretowa\u0142a konsekwentne usuwanie Ko\u015bcio\u0142a z systemu edukacyjnego przy jednoczesnej g\u0142\u0119bokiej ingerencji pa\u0144stwa w wewn\u0119trzn\u0105 autonomi\u0119 Ko\u015bcio\u0142a (pocz\u0105wszy od kasacji wi\u0119kszo\u015bci zakon\u00f3w, po ingerencj\u0119 w seminaryjn\u0105 formacj\u0119 kleryk\u00f3w). Pod koniec lat 70. XIX wieku w Prusach – najwi\u0119kszym pa\u0144stwie Rzeszy, rozci\u0105gaj\u0105cym si\u0119 od Renu do Prego\u0142y – wi\u0119kszo\u015b\u0107 biskup\u00f3w katolickich by\u0142a albo uwi\u0119ziona, albo zosta\u0142a wygnana, a setki parafii pozostawa\u0142o bez duszpasterza (to za\u015b oznacza\u0142o np. odebranie obywatelom prawa do \u015blubu ko\u015bcielnego czy ko\u015bcielnego pogrzebu).<\/p>\r\n\r\n

W latach 80. XIX wieku Bismarck cz\u0119\u015bciowo wycofa\u0142 si\u0119 z najbardziej restrykcyjnych represji wymierzonych w Ko\u015bci\u00f3\u0142, jednak trudno m\u00f3wi\u0107 o ca\u0142kowitym odej\u015bciu od logiki antykatolickiej „wojny o kultur\u0119”. Na przyk\u0142ad a\u017c do 1917 roku obowi\u0105zywa\u0142o na terenie ca\u0142ej Rzeszy prawo zakazuj\u0105ce przebywania na jej obszarze cz\u0142onkom Towarzystwa Jezusowego – nawet je\u015bli byli to obywatele niemieccy.
\r\nNa ziemiach zaboru pruskiego kulturkampf przybra\u0142 dodatkowo form\u0119 kolejnego rozdzia\u0142u w polityce germanizowania ludno\u015bci polskiej. W\u0142adze pruskie, Bismarck osobi\u015bcie, zdawa\u0142y sobie spraw\u0119, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 nad Wart\u0105 i Wis\u0142\u0105 pe\u0142ni rol\u0119 depozytariusza polskich tradycji narodowych, j\u0119zyka i kultury. „\u0179elazny kanclerz” m\u00f3g\u0142 si\u0119 jednak przekona\u0107, \u017ce „m\u00f3wi\u0105cy po polsku Prusacy” (jak nazywa\u0142 Polak\u00f3w zaboru pruskiego) zdecydowanie opowiedzieli si\u0119 po stronie prze\u015bladowanego Ko\u015bcio\u0142a. Wytrwali zar\u00f3wno przy swoich proboszczach, wyganianych z parafii przez pruskiego \u017candarma, jak i przy aresztowanym arcybiskupie pozna\u0144sko-gnie\u017anie\u0144skim – ks. Mieczys\u0142awie Led\u00f3chowskim. Pora\u017cka kulturkampfu Bismarcka w zaborze pruskim, jak podkre\u015blaj\u0105 zgodnie znawcy tej tematyki, w du\u017cym stopniu przyczyni\u0142a si\u0119 do obudzenia polskiej \u015bwiadomo\u015bci narodowej we wszystkich warstwach spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego \u017cyj\u0105cego w obr\u0119bie Prus.
\r\n
\r\nAntyko\u015bcielny „bzik” III Republiki<\/strong>
\r\nBismarckowski kulturkampf bardzo szybko znalaz\u0142 swoich na\u015bladowc\u00f3w we Francji, kt\u00f3ra od 1875 roku by\u0142a ponownie republik\u0105 (III Republika przeg\u0142osowana wi\u0119kszo\u015bci\u0105 jednego g\u0142osu). W 1876 roku wi\u0119kszo\u015b\u0107 we francuskim parlamencie zdobyli libera\u0142owie r\u00f3\u017cnych odcieni – z\u0142\u0105czeni w ramach jednej, wielkiej „diecezji bez granic” (czyli w lo\u017cach maso\u0144skich), kt\u00f3rzy niezw\u0142ocznie przyst\u0105pili do uchwalania antykatolickich praw. Na prze\u0142omie lat 70. i 80. XIX wieku przede wszystkim dotyczy\u0142y one – wzorem niemieckim – pozbawienia Ko\u015bcio\u0142a jakiegokolwiek wp\u0142ywu na edukacj\u0119 m\u0142odych Francuz\u00f3w. Zadekretowano, \u017ce szkolnictwo b\u0119dzie odt\u0105d powszechne, bezp\u0142atne i laickie (czytaj: antykatolickie).<\/p>\r\n\r\n

W odpowiedni spos\u00f3b modyfikowano r\u00f3wnie\u017c podr\u0119czniki szkolne. Mia\u0142y one odzwierciedla\u0107 ideologi\u0119 przy\u015bwiecaj\u0105c\u0105 tw\u00f3rcom forsowanego programu laicyzacji Francji. Opiera\u0142a si\u0119 ona na tzw. teorii istnienia dw\u00f3ch Francji. Pierwszej – zacofanej, „tkwi\u0105cej w kruchcie ko\u015bcielnej”, Francji wypraw krzy\u017cowych, Nocy \u015bw. Bart\u0142omieja oraz Kr\u00f3la S\u0142o\u0144ce; oraz drugiej, post\u0119powej i cywilizowanej, dla kt\u00f3rej aktem za\u0142o\u017cycielskim by\u0142a rewolucja francuska i og\u0142oszenie I Republiki w 1792 roku. Dla niemieckich libera\u0142\u00f3w okrzykiem wojennym by\u0142 „duch roku 1517”, dla wsp\u00f3\u0142czesnych im libera\u0142\u00f3w francuskich „duch 1789 roku” i „etos republika\u0144ski”, kt\u00f3rego zasadnicz\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 by\u0142 antykatolicyzm.<\/p>\r\n\r\n

Dla realizacji tego ideologicznego celu warto, a nawet trzeba by\u0142o po\u015bwi\u0119ci\u0107 podstawowe swobody obywatelskie. „Nauczycielem nie mo\u017ce by\u0107 osoba, kt\u00f3ra z w\u0142asnej woli oddziela si\u0119 od spo\u0142ecze\u0144stwa i sk\u0142ada \u015blub, \u017ce nie b\u0119dzie mia\u0142a z nim nic wsp\u00f3lnego (…). W momencie gdy osobowo\u015b\u0107 obywatelska zanika, zanikaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c obywatelskie prerogatywy”. Tak\u0105 opini\u0119 prezentowa\u0142 urz\u0119duj\u0105cy w latach 1902-1905 francuski premier Emile Combes, kt\u00f3ry patronowa\u0142 szczeg\u00f3lnie drastycznie realizowanej polityce laicyzowania Francji. Masowo zamykano w\u00f3wczas szko\u0142y katolickie, a zakony przymusowo usuwano z Francji. W wielu przypadkach „antyko\u015bcielny bzik pana Combesa” (jak okre\u015blano jego polityk\u0119 we wsp\u00f3\u0142czesnej prasie polskiej) przybiera\u0142 form\u0119 masowego u\u017cycia policji i \u017candarmerii b\u0105d\u017a regularnych obl\u0119\u017ce\u0144 klasztor\u00f3w i dom\u00f3w zakonnych bronionych przez wiernych \u015bwieckich, kt\u00f3rzy otaczali te budynki \u017cywym murem. Wymowny by\u0142 r\u00f3wnie\u017c okrzyk „Niech \u017cyje wolno\u015b\u0107!”, kt\u00f3ry nieodmiennie towarzyszy\u0142 odprowadzanym przez wiernych zakonnikom udaj\u0105cym si\u0119 na banicj\u0119.<\/p>\r\n\r\n

Jak ju\u017c jednak zauwa\u017cyli\u015bmy, post\u0119p i cywilizacja mia\u0142y by\u0107 wprowadzane „krwi\u0105 i \u017celazem”, a tak\u017ce za cen\u0119 inwigilowania „nieprawomy\u015blnych” obywateli. Combes odszed\u0142 ze stanowiska w 1905 roku w atmosferze skandalu wywo\u0142anego przez tzw. afer\u0119 fiszkow\u0105. Chodzi\u0142o o to, \u017ce premier rozpocz\u0105\u0142 gromadzenie poufnych danych o oficerach armii francuskiej. Wa\u017cne z punktu widzenia bezpiecze\u0144stwa laickiego pa\u0144stwa by\u0142y informacje, czy oficerowie ci ucz\u0119szczali na Msze \u015awi\u0119te, czy posy\u0142ali swoje dzieci do szk\u00f3\u0142 ko\u015bcielnych, czy mieli duchownych w rodzinie. \u0179eby by\u0142o smaczniej – zadanie gromadzenia tych danych umieszczanych na specjalnych fiszkach zosta\u0142o powierzone lo\u017com maso\u0144skim. Ci oficerowie, kt\u00f3rzy zostali na podstawie tych fiszek okre\u015bleni jako „klerykalni” (bo np. co niedziel\u0119 chodzili do ko\u015bcio\u0142a), nie mogli liczy\u0107 na awans s\u0142u\u017cbowy.
\r\nJu\u017c po odej\u015bciu Combesa, w 1905 roku, liberalna wi\u0119kszo\u015b\u0107 we francuskim parlamencie przeforsowa\u0142a ustaw\u0119 o rozdziale pa\u0144stwa od Ko\u015bcio\u0142a. Zatwierdza\u0142a ona dotychczasowe „zdobycze” laickiej republiki, postanawiaj\u0105c dodatkowo, \u017ce ca\u0142a w\u0142asno\u015b\u0107 ko\u015bcielna (w tym budynki sakralne) przechodzi na w\u0142asno\u015b\u0107 pa\u0144stwa. \u015awi\u0105tyniami odt\u0105d mia\u0142y administrowa\u0107 specjalne „stowarzyszenia kultowe”, do kt\u00f3rych mogli nale\u017ce\u0107 wszyscy obywatele (tak\u017ce atei\u015bci). Zanim stowarzyszenia te mia\u0142y przej\u0105\u0107 ko\u015bcio\u0142y, laickie pa\u0144stwo przeprowadza\u0142o w latach 1906-1907 tzw. akcj\u0119 inwentaryzacji maj\u0105tku ko\u015bcielnego. Urz\u0119dnicy – w towarzystwie \u017candarm\u00f3w – chcieli inwentaryzowa\u0107 wszystko w ko\u015bciele, tak\u017ce zawarto\u015b\u0107 tabernakulum. W wielu miejscowo\u015bciach Francji wierni tworzyli w\u00f3wczas \u017cywe mury wok\u00f3\u0142 swoich \u015bwi\u0105ty\u0144, kt\u00f3rym wskutek tak pomy\u015blanej „inwentaryzacji” grozi\u0142o po prostu zbezczeszczenie. W\u015br\u00f3d obro\u0144c\u00f3w ko\u015bcio\u0142\u00f3w przed funkcjonariuszami laickiego pa\u0144stwa zdarza\u0142y si\u0119 ofiary \u015bmiertelne.
\r\n
\r\nAntykatolickie oblicze risorgimento<\/strong>
\r\nW krajach roma\u0144skich liberalna „wojna o kultur\u0119” by\u0142a procesem roz\u0142o\u017conym na kilkadziesi\u0105t lat, pocz\u0105wszy od po\u0142owy XIX wieku. Na P\u00f3\u0142wyspie Apeni\u0144skim rozgrywa\u0142a si\u0119 ona r\u00f3wnolegle z procesem politycznego zjednoczenia W\u0142och, tzn. aneksji kolejnych pa\u0144stw (w tym istniej\u0105cego ponad tysi\u0105c lat Pa\u0144stwa Ko\u015bcielnego) przez Piemont. Temu przedsi\u0119wzi\u0119ciu patronowa\u0142 od lat 50. XIX wieku premier Piemontu Emilio Cavour. Ten liberalny polityk (i wolnomularz) by\u0142 nie tylko autorem udanej strategii powi\u0119kszania wp\u0142yw\u00f3w swojego kraju w obr\u0119bie Italii. Uku\u0142 r\u00f3wnie\u017c has\u0142o „wolny Ko\u015bci\u00f3\u0142 w wolnym pa\u0144stwie”, kt\u00f3re mia\u0142o by\u0107 jego dewiz\u0105 w odniesieniu do stosunk\u00f3w na linii pa\u0144stwo – Ko\u015bci\u00f3\u0142. Patrz\u0105c jednak na konkretne decyzje polityczne, kt\u00f3re Cavour i jego nast\u0119pcy – ju\u017c po ostatecznym zjednoczeniu W\u0142och w 1871 roku – podejmowali w tej sferze, nale\u017cy stwierdzi\u0107, \u017ce by\u0142o to tylko propagandowe pustos\u0142owie. Oto bowiem pod rz\u0105dami Cavoura – w latach 1850-1855 – przeprowadzono w Piemoncie szeroko zakrojon\u0105 kasat\u0119 zakon\u00f3w i przejmowania przez pa\u0144stwo ko\u015bcielnej w\u0142asno\u015bci. Jak zawsze w przypadku zwolennik\u00f3w rozdzia\u0142u Ko\u015bcio\u0142a od pa\u0144stwa chodzi\u0142o przede wszystkim o przeprowadzenie rozdzia\u0142u Ko\u015bcio\u0142a od jego w\u0142asno\u015bci.<\/p>\r\n\r\n

Tak\u0105 polityk\u0119, jak wspomnia\u0142em, kontynuowano r\u00f3wnie\u017c po zjednoczeniu W\u0142och. W latach 70. XIX wieku kolejne rz\u0105dy w\u0142oskie bacznie przygl\u0105da\u0142y si\u0119 niemieckiemu kulturkampfowi i jego „dorobek” przeszczepia\u0142y za Alpami, wprowadzaj\u0105c na przyk\u0142ad obligatoryjne \u015bluby cywilne oraz usuwaj\u0105c Ko\u015bci\u00f3\u0142 z systemu edukacji. Program risorgimento (czyli politycznego zjednoczenia W\u0142och) by\u0142 wi\u0119c g\u0142\u0119boko naznaczony antykatolicyzmem, a przede wszystkim antypapizmem. Pod adresem kolejnych XIX-wiecznych Papie\u017cy przyw\u00f3dcy risorgimento – cz\u0119sto o proweniencji w\u0119glarskiej lub wolnomularskiej – wysuwali zarzut antypatriotycznej postawy, tzn. braku ch\u0119ci kolejnych Papie\u017cy do przy\u0142\u0105czenia si\u0119 do wojny o zjednoczenie, co w praktyce musia\u0142oby na przyk\u0142ad oznacza\u0107, \u017ce biskup Rzymu wzywa\u0142by do wojny przeciw katolickiej Austrii lub katolickiej monarchii sycylijskich Burbon\u00f3w. Rzecz – co zrozumia\u0142e – dla ka\u017cdego Papie\u017ca nie tylko nie do pomy\u015blenia, ale i nie do wykonania.
\r\n
\r\nStarania „ma\u0142ego Combesa”<\/strong>
\r\nZa Pirenejami pocz\u0105tek odg\u00f3rnie realizowanej laicyzacji nast\u0105pi\u0142 w Portugalii, pocz\u0105wszy od 1910 roku. Obalenie monarchii w tym kraju na drodze zbrojnego zamachu stanu odda\u0142o w\u0142adz\u0119 w r\u0119ce antykatolicko nastawionych polityk\u00f3w republika\u0144skich, kt\u00f3rzy kr\u00f3tko po przej\u0119ciu w\u0142adzy przyst\u0105pili do realizacji w\u0142asnej wersji „walki o kultur\u0119”. W Portugalii jej g\u0142\u00f3wnym architektem i wykonawc\u0105 by\u0142 Alfonso Costa, niekryj\u0105cy zreszt\u0105 swojej fascynacji osob\u0105 i polityk\u0105 francuskiego premiera E. Combesa (st\u0105d te\u017c by\u0142 zwany „ma\u0142ym Combesem”, z kt\u00f3rym \u0142\u0105czy\u0142a go r\u00f3wnie\u017c przynale\u017cno\u015b\u0107 do wolnomularstwa).<\/p>\r\n\r\n

Jeszcze w 1910 roku wyp\u0119dzono z Portugalii wi\u0119kszo\u015b\u0107 zakon\u00f3w (na pierwszy ogie\u0144 poszli jezuici, prawdziwa bete noire wszystkich laicyzator\u00f3w), skonfiskowano ko\u015bcielne maj\u0105tki, usuni\u0119to kapelan\u00f3w z armii i szpitali, a krzy\u017ce ze wszystkich budynk\u00f3w publicznych. Pod kar\u0105 wi\u0119zienia zakazano nawet „ostentacyjnego kultu”. Pod ten paragraf podci\u0105gano wszelkie procesje (np. z okazji Bo\u017cego Cia\u0142a), ale r\u00f3wnie\u017c publiczne odmawianie R\u00f3\u017ca\u0144ca. W 1911 roku – wzorem francuskim – zadekretowano formalnie rozdzia\u0142 Ko\u015bcio\u0142a od pa\u0144stwa. Uczyniono to, nie zwa\u017caj\u0105c na protesty Ko\u015bcio\u0142a. Pod koniec 1911 roku nie by\u0142o w Portugalii \u017cadnego biskupa. Wszyscy – na czele z patriarch\u0105 Lizbony – zostali wygnani przez w\u0142adze republika\u0144skie. Objawienie si\u0119 wi\u0119c w 1917 roku Matki Bo\u017cej w Fatimie by\u0142o, mo\u017cna powiedzie\u0107, cudem podw\u00f3jnym; cho\u0107, jak wiemy, Matka Bo\u017ca, zach\u0119caj\u0105c do modlitwy r\u00f3\u017ca\u0144cowej, wzywa\u0142a do czynu zabronionego przez w\u0142adze laickiego pa\u0144stwa. To zreszt\u0105 t\u0142umaczy usi\u0142owania w\u0142adz pa\u0144stwowych zminimalizowania, wy\u015bmiania, wreszcie zak\u0142amania wydarze\u0144, kt\u00f3re nast\u0105pi\u0142y w Fatimie.<\/p>\r\n\r\n

W Hiszpanii polityk\u0119 radykalnego antykatolicyzmu zapocz\u0105tkowa\u0142o og\u0142oszenie republiki w 1931 roku. Wzorzec nie r\u00f3\u017cni si\u0119 od innych, wymienionych tutaj przyk\u0142ad\u00f3w (usuwanie zakon\u00f3w, konfiskata ko\u015bcielnych maj\u0105tk\u00f3w, laicyzacja szkolnictwa). Od 1936 roku „polityka rozdzia\u0142u” wesz\u0142a jednak w now\u0105 faz\u0119 – fizycznej eksterminacji ludzi wierz\u0105cych (pocz\u0105wszy od biskup\u00f3w i ksi\u0119\u017cy, w sumie w latach 1936-1939 zgin\u0119\u0142o tu ok. 7 tysi\u0119cy os\u00f3b duchownych). Prze\u015bladowania Ko\u015bcio\u0142a hiszpa\u0144skiego w latach 1936-1939 nale\u017cy jednak traktowa\u0107 jako rozdzia\u0142 komunistycznej wersji polityki laicyzacyjnej. Do dziedzictwa republika\u0144skiej „wojny o kultur\u0119”, jeszcze sprzed wybuchu wojny domowej w Hiszpanii, nawi\u0105zuje obecnie polityka tzw. zapateryzmu.
\r\n
\r\nWsp\u00f3\u0142cze\u015bni dyktatorzy post\u0119pu i tolerancji<\/strong>
\r\nW naszych czasach tak\u017ce jeste\u015bmy \u015bwiadkami tocz\u0105cej si\u0119 „wojny o kultur\u0119”. Tym razem jednak celem jest wyrugowanie nie tyle katolicyzmu, co jakiegokolwiek wymiaru transcendencji ze sfery publicznej. Dominuj\u0105cym zjawiskiem jest nie tyle antykatolicyzm, co chrystianofobia. 9 sierpnia 2010 roku na Krakowskim Przedmie\u015bciu mieli\u015bmy dow\u00f3d, \u017ce nie jest to bynajmniej egzotyka, ale \u017ce barbarzy\u0144cy s\u0105 ju\u017c za murami miasta.<\/p>\r\n\r\n

Poszerzy\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c paleta instrument\u00f3w, kt\u00f3rymi pos\u0142uguje si\u0119 dyktatura relatywizmu. To nie tylko prawo pa\u0144stwowe (wszelkie ustawodawstwo „r\u00f3wno\u015bciowe” oraz prawa penalizuj\u0105ce tzw. mow\u0119 nienawi\u015bci – zakazuj\u0105ce chrze\u015bcijanom przypominania nauki Pisma \u015awi\u0119tego o dewiacjach seksualnych), ale dominuj\u0105ca we wsp\u00f3\u0142czesnych, zlaicyzowanych spo\u0142ecze\u0144stwach atmosfera wrogo\u015bci lub – w najlepszym przypadku – podejrzliwo\u015bci wobec os\u00f3b wierz\u0105cych. Wobec stewardessy, kt\u00f3rej nakazuje si\u0119 zdj\u0105\u0107 krzy\u017cyk z szyi, wobec piel\u0119gniarza, kt\u00f3ry odmawia modlitw\u0119 nad \u015bmiertelnie chorym cz\u0142owiekiem, wobec uczni\u00f3w, kt\u00f3rym nakazuje si\u0119 obchodzi\u0107 w szkole „\u015awi\u0119to Zimy” zamiast Bo\u017cego Narodzenia. Autorami tych represji nie s\u0105 w\u0142adze pa\u0144stwowe, ale unikaj\u0105cy „ostentacyjnego kultu” prezesi du\u017cych korporacji, dyrekcje szpitali lub lokalne w\u0142adze o\u015bwiatowe. Na stra\u017cy tak rozumianej tolerancji (w my\u015bl starej jakobi\u0144skiej zasady, \u017ce „nie ma wolno\u015bci dla wrog\u00f3w wolno\u015bci”) stoi zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 medi\u00f3w tzw. g\u0142\u00f3wnego nurtu.<\/p>\r\n\r\n

W „d\u017cungli samozniszczenia i arbitralnych swob\u00f3d” – jak nazwa\u0142 zlaicyzowany \u015bwiat Papie\u017c Benedykt XVI podczas swojej ostatniej podr\u00f3\u017cy apostolskiej do Wielkiej Brytanii (Glasgow, 17 wrze\u015bnia 2010 r.) – coraz trudniej znale\u017a\u0107 wolno\u015b\u0107. Nieprzypadkowo Ojciec \u015awi\u0119ty zwraca\u0142 uwag\u0119 podczas tej samej pielgrzymki na „niepokoj\u0105ce oznaki niezdolno\u015bci docenienia prawa wierz\u0105cych do wolno\u015bci sumienia i swobody wyznania, ale tak\u017ce uprawnionej roli religii w sferze publicznej” (przem\u00f3wienie w Westminster Hall, 17 wrze\u015bnia 2010 r.). Jak bowiem uczy\u0142 jego wielki poprzednik na Stolicy Piotrowej: „Demokracja bez warto\u015bci wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej przerodzi si\u0119 w jawny lub zakamuflowany totalitaryzm”.
\r\nNa koniec jeszcze jedna uwaga. Omawiani w tym artykule libera\u0142owie doszli do w\u0142adzy, opanowuj\u0105c wcze\u015bniej kultur\u0119 (a przez ni\u0105 umys\u0142y wyborc\u00f3w, kt\u00f3rzy ich wynie\u015bli do w\u0142adzy). Dlatego tak wa\u017cne jest wezwanie Benedykta XVI i jego poprzednik\u00f3w do ewangelizacji kultury. Tego uczy\u0142 r\u00f3wnie\u017c wyniesiony niedawno na o\u0142tarze b\u0142. ks. kard. John Henry Newman. Problem uzdrowienia kultury jest w istocie problemem religijnym; kultura zawsze \u0142\u0105czy si\u0119 z kultem. Najwa\u017cniejsze jednak jest to, \u017ceby by\u0142 to kult prawdziwy, a nie ba\u0142wochwalstwo.<\/p>\r\n\r\n


\r\nProf. Grzegorz Kucharczyk<\/strong><\/em><\/p>\r\n\r\n

Autor jest kierownikiem Pracowni Historii Niemiec i Stosunk\u00f3w Polsko-Niemieckich Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk, autorem m.in. ksi\u0105\u017cek: „Czerwone karty Ko\u015bcio\u0142a”, „Pierwszy holocaust XX wieku”, „Kielni\u0105 i cyrklem. Laicyzacja Francji w latach 1870-1914”.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Antykatolicka wojna o kultur\u0119 w XIX-wiecznej Europie przybiera\u0142a zbli\u017con\u0105 do wsp\u00f3\u0142czesnej form\u0119 brutalnej walki r\u00f3\u017cnych grup libera\u0142\u00f3w z Ko\u015bcio\u0142em przy pomocy opanowanego przez nich aparatu pa\u0144stwa Dyktatorski re\u017cim relatywizmu dominuj\u0105cy w obecnej polityce i kulturze europejskiej, fenomen, przed kt\u00f3rym systematycznie przestrzega Papie\u017c Benedykt XVI, jest kontynuacj\u0105 „wojen o kultur\u0119”, kt\u00f3re w\u0142a\u015bciwie nieprzerwanie tocz\u0105 si\u0119 na […]","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[100],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26962"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26962"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26962\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26962"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26962"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26962"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}