{"id":26884,"date":"2017-12-10T21:01:19","date_gmt":"2017-12-11T02:01:19","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=26884"},"modified":"2017-12-10T22:15:01","modified_gmt":"2017-12-11T03:15:01","slug":"teologiczna-atrakcyjnosc-mszy-trydenckiej-kardynal-alfons-m-stickler-sdb","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=26884","title":{"rendered":"Teologiczna atrakcyjno\u015b\u0107 Mszy trydenckiej – Kardyna\u0142 Alfons M. Stickler, SDB<\/em>"},"content":{"rendered":"

Aktualizacja: 2010-09-29 9:01 pm<\/small><\/p>\r\n

Wyk\u0142ad wyg\u0142oszony w Nowym Jorku w dniu 9 maja 1995 w czasie konferencji zorganizowanej przez \u015brodowiska \u201eChristiFideles\u201d i \u201eKeep the Faith\u201d<\/strong><\/em><\/p>\r\n

MSZA<\/strong> trydencka to ryt Mszy, kt\u00f3ry zosta\u0142 ustalony przez papie\u017ca Piusa V na polecenie Soboru Trydenckiego i og\u0142oszony 5 grudnia 1570 r. Msza\u0142 Piusa V zawiera stary rzymski ryt Mszy, oczyszczony z r\u00f3\u017cnych dodatk\u00f3w i zmian. Wprowadzaj\u0105c ten ryt jako obowi\u0105zuj\u0105cy, Papie\u017c zachowa\u0142 jako prawomocne inne ryty, maj\u0105ce przynajmniej 200 lat. Dlatego te\u017c bardziej poprawnym jest nazywanie tej Mszy liturgi\u0105 papie\u017ca Piusa V.<\/p>\r\n

Wiara i liturgia<\/strong><\/p>\r\n

Od samego pocz\u0105tku Ko\u015bcio\u0142a wiara i liturgia by\u0142y ze sob\u0105 \u015bci\u015ble zwi\u0105zane. Widoczny tego dow\u00f3d mo\u017cna znale\u017a\u0107 w dokumentach Soboru Trydenckiego. Og\u0142osi\u0142 on uroczy\u015bcie, \u017ce Ofiara Mszy \u015bwi\u0119tej jest w centrum liturgii katolickiej, wbrew herezji Marcina Lutra, kt\u00f3ry zaprzecza\u0142, \u017ce Msza jest ofiar\u0105. Wiemy z historii rozwoju wiary, \u017ce doktryna \u015bcis\u0142ego zwi\u0105zku wiary i liturgii zosta\u0142a autorytatywnie wyra\u017cona przez Magisterium, w nauczaniu papie \u017cy i sobor\u00f3w. Wiemy r\u00f3wnie\u017c, \u017ce wca\u0142ym Ko\u015bciele, a szczeg\u00f3lnie wKo\u015bcio\u0142ach Wschodnich, wiara by\u0142a najistotniejszym czynnikiem w rozwoju i kszta\u0142towaniu liturgii, szczeg\u00f3lnie w przypadku Mszy \u015bwi\u0119tej.<\/p>\r\n

S\u0105 na to przekonuj\u0105ce argumenty z pierwszych wiek\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a. Papie\u017c Celestyn I pisa\u0142 do biskup\u00f3w Galii w roku 422: Legem credendi, lex statuit supplicandi \u201d\u201d regu\u0142a modlitwy stanowi regu\u0142\u0119 wiary. Zasada ta by\u0142a p\u00f3\u017aniej cz\u0119sto wyra\u017cana sformu\u0142owaniem lex orandi, lex credendi\u201d\u201d regu\u0142a modlitwy jest regu\u0142\u0105 wiary.<\/p>\r\n

Ko\u015bcio\u0142y prawos\u0142awne zachowa\u0142y wiar\u0119 dzi\u0119ki liturgii. Jest to bardzo wa\u017cne zwa\u017cywszy na to, \u017ce Papie\u017c w swoim ostatnim li\u015bcie (og\u0142oszonym siedem dni temu)* napisa\u0142, i\u017c Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u0142aci\u0144ski musi nauczy\u0107 si\u0119 wiele od Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Wschodnich, szczeg\u00f3lnie w odniesieniu do liturgii\u2026<\/p>\r\n

Orzeczenia Soboru<\/strong><\/p>\r\n

Cz\u0119sto nie zauwa\u017ca si\u0119 faktu istnienia dw\u00f3ch typ\u00f3w orzecze\u0144 i decyzji soborowych: doktrynalnych (teologicznych) i dyscyplinarnych. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 sobor\u00f3w i synod\u00f3w wypowiada\u0142a si\u0119 zar\u00f3wno w sprawach doktrynalnych, jak i dyscyplinarnych. Niekt\u00f3re nie podejmowa\u0142y zagadnie\u0144 dyscyplinarnych. S\u0105 te\u017c takie, kt\u00f3re owocowa\u0142y wy\u0142\u0105cznie orzeczeniami dyscyplinarnymi. Wiele z sobor\u00f3w wschodnich, odbywaj\u0105cych si\u0119 po Soborze Nicejskim, zajmowa\u0142o si\u0119 jedynie zagadnieniami wiary. Drugi Synod in Trullo w 691 r. by\u0142 synodem \u015bci\u015ble wschodnim, zwo\u0142anym tylko dla wydania orzecze\u0144 i decyzji dyscyplinarnych, dotycz\u0105cych Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Wschodnich, kt\u00f3rych sprawy zosta\u0142y zaniedbane podczas poprzednich sobor\u00f3w. Wprowadzi\u0142 on dyscyplin\u0119 tak w\u00f3wczas potrzebn \u0105 tym Ko\u015bcio\u0142om, zw\u0142aszcza Ko\u015bcio\u0142owi w Konstantynopolu. Wspomniane rozr\u00f3\u017cnienie wa\u017cne jest dlatego, \u017ce Sob\u00f3r Trydencki w spos\u00f3b wyra\u017any wyda\u0142 orzeczenia obydwu typ\u00f3w. Wdokumentach tego soboru znajdujemy rozdzia\u0142y i kanony zawieraj\u0105ce orzeczenia wy\u0142\u0105cznie w sprawach wiary, a potem, w dokumentach prawie wszystkich sesji, po rozdzia\u0142ach i kanonach teologicznych znajduj\u0105 si\u0119 orzeczenia w sprawach wy\u0142\u0105cznie dyscyplinarnych. We wszystkich kanonach teologicznych znajdujemy orzeczenie, \u017ce ka\u017cdy, kto sprzeciwia si\u0119 decyzjom Soboru, jest wy\u0142\u0105czony ze wsp\u00f3lnoty \u201d\u201d anathema sit. Natomiast Sob\u00f3r nigdy nie nak\u0142ada anatemy w sprawach czysto dyscyplinarnych.<\/p>\r\n

Sob\u00f3r Trydencki o Mszy \u015bwi\u0119tej<\/strong><\/p>\r\n

Przyjrzyjmy si\u0119 temu, co Sob\u00f3r Trydencki orzek\u0142 o Mszy \u015bwi\u0119tej. Wskaza\u0142em ju\u017c na zwi\u0105zek pomi\u0119dzy wiar\u0105 a modlitw\u0105 i liturgi\u0105, a zw\u0142aszcza mi\u0119dzy wiar\u0105 a najwy\u017csz\u0105 liturgiczn\u0105 form\u0105 Kultu Bo\u017cego. Ten zwi\u0105zek znalaz\u0142 klasyczny wyraz w orzeczeniach Soboru Trydenckiego, kt\u00f3ry zajmowa\u0142 si\u0119 tym tematem na trzech sesjach: na trzynastej w pa\u017adzierniku 155\u0105 r., na dwudziestej wlipcu 1562 r., po\u015bwi\u0119conej Sakramentowi Eucharystii, a zw\u0142aszcza na dwudziestej drugiej we wrze\u015bniu 1562 r., kt\u00f3rej efektem s\u0105 dogmatyczne rozdzia\u0142y i kanony dotycz\u0105ce Naj\u015bwi\u0119tszej Ofiary Mszy \u015bwi\u0119tej. W\u015br\u00f3d dokument\u00f3w Soboru jest r\u00f3wnie\u017c osobny dekret dotycz\u0105cy tego, czego powinno si\u0119 przestrzega\u0107, a czego unika\u0107 w celebracji Mszy. W tym dokumencie znajdujemy klasyczne i centralne orzeczenie, autorytatywn\u0105 i oficjaln\u0105 wypowied\u017a Ko\u015bcio\u0142a na ten temat. We wspomnianym dekrecie najpierw podejmowane jest zagadnienie natury Mszy \u015bwi\u0119tej. Marcin Luter jasno i otwarcie zanegowa\u0142 istot\u0119 Mszy twierdz\u0105c, \u017ce nie jest ona ofiar\u0105. Jest prawd\u0105, \u017ce reformatorzy, aby nie wprowadza\u0107 zam\u0119tu w\u015br\u00f3d zwyk\u0142ych wiernych, nie od razu usun\u0119li ze swej liturgii te elementy, kt\u00f3re odzwierciedla\u0142y prawdziw\u0105 wiar\u0119 i by\u0142y niezgodne z ich doktrynami (na przyk\u0142ad pozostawiono podniesienie Hostii pomi\u0119dzy Sanctus<\/em> i Benedictus<\/em>). Dla Lutra i jego nast\u0119pc\u00f3w nabo\u017ce\u0144stwo sk\u0142ada\u0142o si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z kaznodziejstwa jako sposobu nauczania i zbudowania wiernych, przeplatanego modlitwami i hymnami. Przyjmowanie Komunii \u015bwi\u0119tej mia\u0142o jedynie drugorz\u0119dne znaczenie. Luter nadal g\u0142osi\u0142 wiar\u0119 w obecno\u015b\u0107 Chrystusa w chlebie w momencie jego przyjmowania, ale gwa\u0142townie negowa\u0142 ofiarny charakter Mszy \u015bwi\u0119tej. Dla niego o\u0142tarz nigdy nie m\u00f3g\u0142by by\u0107 miejscem sk\u0142adania ofiary. Jak \u0142atwo mo\u017cna zrozumie\u0107, z tej negacji wyp\u0142ywaj\u0105 u\u0142omno\u015bci protestanckiej liturgii, kt\u00f3ra jest zupe\u0142nie r\u00f3\u017cna od liturgii Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Zrozumia\u0142e staje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c dlaczego Sob\u00f3r Trydencki okre\u015bli\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 wiary katolickiej, dotycz\u0105c\u0105 natury Ofiary Eucharystycznej, stwierdzaj\u0105c, \u017ce ma ona rzeczywist\u0105 moc zbawcz\u0105. W Ofierze Jezusa Chrystusa kap\u0142an zast\u0119puje samego Chrystusa. Po wy\u015bwi\u0119ceniu kap\u0142an jest prawdziwym alter Christus<\/em> \u201d\u201d \u201edrugim Chrystusem”. Na mocy Konsekracji chleb zamienia si\u0119 w Cia\u0142o Chrystusa, a wino \u201d\u201d w Jego Krew. To odnowienie Ofiary Chrystusa jest uwielbieniem Boga. Sob\u00f3r precyzuje, \u017ce ta ofiara nie jest now\u0105 ofiar\u0105, niezale\u017cn\u0105 od jedynej Ofiary Krzy\u017ca. Przeciwnie, jest ona w pe\u0142ni zale\u017cna od jedynej Ofiary Krzy\u017ca, czyni\u0105c j\u0105 obecn\u0105 w bezkrwawy spos\u00f3b, tak \u017ce Cia\u0142o i Krew Chrystusa s\u0105 substancjalnie obecne, pozostaj\u0105c pod postaciami chleba i wina. W zwi\u0105zku z tym we Mszy nie ma nowej zas\u0142ugi ofiarnej, lecz raczej jest w niej nieustannie uskuteczniany lub urzeczywistniany przez Chrystusa niesko\u0144czony owoc krwawej Ofiary Krzy\u017ca.<\/p>\r\n

Ten sam dokument stanowi ponadto, \u017ce akt sk\u0142adania Ofiary zawiera si\u0119 w konsekracji. Offertorium czyli ofiarowanie (przez kt\u00f3re chleb i wino s\u0105 przygotowywane do konsekracji) oraz Komunia \u015bwi\u0119ta, s\u0105 integralnymi cz\u0119\u015bciami Mszy, lecz nie nale\u017c\u0105 do jej istoty. Istot\u0105 Mszy \u015bwi\u0119tej jest konsekracja, przez kt\u00f3r\u0105 kap\u0142an dzia\u0142aj\u0105c \u201ew osobie Chrystusa\u201d i w ten sam co On spos\u00f3b, wypowiada konsekruj\u0105ce s\u0142owa Chrystusa.<\/p>\r\n

Dlatego te\u017c Msza nie jest i nie mo\u017ce by\u0107 tylko celebracj\u0105 Komunii \u015bw. lub wspomnieniem albo pami\u0105tk\u0105 Ofiary Krzy\u017ca, lecz jest raczej prawdziwym, bezkrwawym uobecnieniem tej samej Ofiary. Z tego te\u017c powodu jest ona skutecznym odnowieniem Ofiary Krzy\u017ca. Jest to w istocie uwielbienie Boga ofiarowane Jemu samemu. To uwielbienie s\u0142usznie zawiera wsobie inne elementy: wychwalanie Boga, dzi\u0119kczynienie za wszystkie otrzymane \u0142aski, smutek z powodu pope\u0142nionych grzech\u00f3w, pro\u015bby w koniecznych potrzebach. Oczywi\u015bcie Msza mo\u017ce by\u0107 ofiarowana w jednej lub w kilku wspomnianych intencjach. Ca\u0142a ta doktryna zosta\u0142a ustalona oraz og\u0142oszona w rozdzia\u0142ach i kanonach dwudziestej drugiej Sesji Soboru Trydenckiego.<\/p>\r\n

Trydenckie anatemy<\/strong><\/p>\r\n

R\u00f3\u017cne konsekwencje wynikaj\u0105 z tej tak okre\u015blonej teologicznej natury Mszy \u015bwi\u0119tej. Po pierwsze \u201d\u201d Kanon Mszy \u015bwi\u0119tej. W liturgii rzymskiej zawsze by\u0142 tylko jeden Kanon, kt\u00f3ry zosta\u0142 wprowadzony przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 wiele wiek\u00f3w temu. Sob\u00f3r Trydencki wyra\u017anie stwierdzi\u0142 w Rozdziale 4., \u017ce ten Kanon jest wolny od b\u0142\u0119du i \u017ce nie zawiera niczego, co nie by\u0142oby pe\u0142ne \u015bwi\u0119to\u015bci i pobo\u017cno\u015bci oraz co nie wznosi\u0142oby wiernych do Boga. Jego uk\u0142ad opiera si\u0119 na s\u0142owach naszego Pana Jezusa Chrystusa, Tradycji apostolskiej i zarz\u0105dzeniach \u015bwi\u0119tych papie \u017cy. Kanon 6. z Rozdzia\u0142u 4. grozi ekskomunik\u0105 tym, kt\u00f3rzy twierdziliby, \u017ce Kanon Mszy \u015bw. zawiera b\u0142\u0119dy i z tego powodu powinien by\u0107 zniesiony. W Rozdziale 5. Sob\u00f3r stwierdzi\u0142, \u017ce natura ludzka wymaga zewn\u0119trznych znak\u00f3w, aby podnie\u015b\u0107 ducha do spraw boskich. Z tego powodu Ko\u015bci\u00f3\u0142 wprowadzi \u0142 pewne obrz\u0119dy oraz znaki: ciche i g\u0142o\u015bne modlitwy, b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa, \u015bwiece, kadzid\u0142a, szaty i inne. Wiele z tych znak\u00f3w ma swe pocz\u0105tki w przykazaniach Aposto\u0142\u00f3w lub w Tradycji apostolskiej.<\/p>\r\n

Przez te widzialne znaki wiary i pobo\u017cno\u015bci jest podkre\u015blana natura Ofiary. Znaki te wzmacniaj\u0105 i zach\u0119caj\u0105 wiernych do medytacji nad Boskimi sk\u0142adnikami zawartymi w Ofierze Mszy \u015bwi\u0119tej. Aby zabezpieczy\u0107 t\u0119 doktryn\u0119, Kanon 7. grozi ekskomunik\u0105 wszystkim tym, kt\u00f3rzy uwa\u017caliby te zewn\u0119trzne znaki za wprowadzaj\u0105ce nie pobo\u017cno\u015b\u0107 lecz bezbo\u017cno\u015b\u0107. Jest to przyk\u0142adem tego, co rozwa\u017ca\u0142em wcze\u015bniej: tego rodzaju orzeczenia, z sankcjami zawartymi w kanonach maj\u0105 znaczenie teologiczne, a nie tylko dyscyplinarne. W Rozdziale 6. Sob\u00f3r podkre\u015bla pragnienie Ko\u015bcio\u0142a dotycz\u0105ce przyjmowania Komunii \u015bw. przez wszystkich wiernych obecnych na Mszy \u015bw., ale stanowi jednocze\u015bnie, \u017ce nawet je\u017celi tylko kap\u0142an odprawiaj\u0105cy Msz\u0119 przyjmuje Komuni\u0119, Msza taka nie powinna by\u0107 nazywana prywatn\u0105 i dlatego krytykowana lub zabroniona. W takim przypadku wierni przyjmuj\u0105 Komuni\u0119 duchowo. Dalej czytamy, \u017ce wszystkie ofiary, sk\u0142adane przez kap\u0142ana jako sprawuj\u0105cego publiczn\u0105 pos\u0142ug\u0119 w Ko\u015bciele, s\u0105 sk\u0142adane za wszystkich cz\u0142onk\u00f3w Mistycznego Cia\u0142a Chrystusa. Dlatego te\u017c Kanon 8. grozi ekskomunik\u0105 wszystkim tym, kt\u00f3rzy twierdziliby, \u017ce takie Msze s\u0105 zakazane i powinny by\u0107 zabronione \u201d\u201d kolejne orzeczenie teologiczne.<\/p>\r\n

Rozdzia\u0142 8. jest po\u015bwi\u0119cony szczeg\u00f3lnemu j\u0119zykowi nabo\u017ce\u0144stwa, u\u017cywanemu podczas Mszy \u015bw. Wiadomo, \u017ce wszystkie religie maj\u0105 w\u0142asny j\u0119zyk sakralny u\u017cywany w sprawowaniu kultu. W Ko\u015bciele rzymsko-katolickim przez pierwsze trzy wieki takim j\u0119zykiem by\u0142 j\u0119zyk grecki, stosowany powszechnie w\u015bwiecie \u0142aci\u0144skim. Pocz\u0105wszy od czwartego wieku powszechnym j\u0119zykiem wImperium Rzymskim stawa\u0142a si\u0119 \u0142acina. \u0141acina pozostawa\u0142a przez wieki jedynym j\u0119zykiem kultu w Ko\u015bciele rzymsko-katolickim. W spos\u00f3b zupe\u0142nie naturalny \u0142acina sta\u0142a si\u0119 j\u0119zykiem rytu rzymskiego i centralnego aktu kultu sprawowanego w tym rycie \u201d\u201d Mszy \u015bwi\u0119tej. Ten stan rzeczy trwa\u0142 nawet w\u00f3wczas, gdy \u0142acina zosta\u0142a zast\u0105piona jako \u017cywy j\u0119zyk przez r\u00f3\u017cne j\u0119zyki roma\u0144skie.<\/p>\r\n

Sob\u00f3r Trydencki o \u0142acinie i ciszy<\/strong><\/p>\r\n

Dochodzimy teraz do pytania: dlaczego po raz kolejny nie zmieni\u0107 j\u0119zyka liturgicznego? Odpowiadamy: Boska Opatrzno\u015b\u0107 stanowi nawet o rzeczach drugorz\u0119dnych. Na przyk\u0142ad Palestyna, a w niej Jerozolima, jest miejscem Odkupienia dokonanego przez Chrystusa, a Rzym jest centrum Ko\u015bcio\u0142a. Piotr nie urodzi\u0142 si\u0119 w Rzymie. Przyby\u0142 tam. Dlaczego? By\u0142o to centrum Imperium Rzymskiego, a to znaczy\u0142o w\u00f3wczas \u201d\u201d centrum \u015bwiata. Takie jest praktyczne pod\u0142o\u017ce rozprzestrzeniania si\u0119 wiary w Imperium Rzymskim. Pod\u0142o\u017ce czysto ludzkie, historyczne. Ale w oczywisty spos\u00f3b zamierzone przez Bo\u017c\u0105 Opatrzno\u015b\u0107.<\/p>\r\n

Podobny proces mo\u017cna dostrzec nawet w innych religiach. Dla muzu\u0142man\u00f3w stary j\u0119zyk arabski jest martwy, a mimo to pozostaje j\u0119zykiem ich liturgii, ich kultu. Dla hinduist\u00f3w \u201d\u201d sanskryt. Z powodu koniecznej wi\u0119zi z nadprzyrodzono\u015bci\u0105, nabo\u017ce\u0144stwo w spos\u00f3b naturalny wymaga odr\u0119bnego, w\u0142asnego j\u0119zyka religijnego, kt\u00f3ry nie powinien by\u0107 j\u0119zykiem potocznym. Ojcowie Soboru wiedzieli bardzo dobrze, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 wiernych uczestnicz\u0105cych we Mszy \u015bw. ani nie rozumia\u0142a \u0142aciny, ani te\u017c nie by\u0142a w stanie przeczyta\u0107 t\u0142umacze\u0144. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi by\u0142a w\u00f3wczas niepi\u015bmienna. Ojcowie wiedzieli r\u00f3wnie\u017c, \u017ce we Mszy zawarte jest bardzo wiele poucze\u0144 dla wiernych. Pomimo tego nie podzielali pogl\u0105du protestant\u00f3w, \u017ce konieczn\u0105 rzecz\u0105 jest celebrowanie Mszy \u015bwi\u0119tej wy\u0142\u0105cznie w j\u0119zykach narodowych. W celu odpowiedniego pouczenia wiernych, Sob\u00f3r nakaza\u0142, \u017ce wsz\u0119dzie ma by\u0107 przestrzegany staro\u017cytny obrz\u0119d przyj\u0119ty przez \u015bwi\u0119ty Ko\u015bci\u00f3\u0142 Rzymski \u201d\u201d Matk\u0119 i Nauczycielk\u0119 wszystkich ko\u015bcio\u0142\u00f3w, a troska o dusze ma obejmowa\u0107 wyja\u015bnianie centralnej tajemnicy Mszy \u015bw.<\/p>\r\n

Kanon 9. grozi ekskomunik\u0105 tym, kt\u00f3rzy twierdziliby, \u017ce j\u0119zyk Mszy musi by\u0107 tylko j\u0119zykiem narodowym. Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce zar\u00f3wno w samym rozdziale, jak i w kanonie, Sob\u00f3r Trydencki odrzuci\u0142 tylko \u201ewy\u0142\u0105czno\u015b\u0107\u201d j\u0119zyka narodowego w \u015bwi\u0119tych obrz\u0119dach. Z drugiej strony, trzeba raz jeszcze przypomnie\u0107 sobie, \u017ce te r\u00f3\u017cne soborowe regulacje nie maj\u0105 tylko charakteru dyscyplinarnego. S\u0105 zbudowane na fundamencie doktrynalnym i teologicznym, kt\u00f3ry zawiera w sobie sam\u0105 wiar\u0119.<\/p>\r\n

Powod\u00f3w takiego stanowiska nale\u017cy si\u0119 doszukiwa\u0107 przede wszystkim w szacunku nale\u017cnym tajemnicy Mszy \u015bw. Dekret, kt\u00f3ry zosta\u0142 wydany zaraz po og\u0142oszeniu wspomnianych zarz\u0105dze\u0144, dotycz\u0105cy tego, czego powinno si\u0119 przestrzega\u0107, a czego unika\u0107 w sprawowaniu Mszy \u015bw., stanowi, \u017ce \u201ebrak szacunku nie mo\u017ce by\u0107 oddzielony od niezbo\u017cno\u015bci\u201d. Z brakiem szacunku zawsze zwi\u0105zana jest niezbo\u017cno\u015b\u0107. Ponadto, Sob\u00f3r chcia\u0142 zagwarantowa\u0107 to\u017csamo\u015b\u0107 tre\u015bci wyra\u017canych przez Msz\u0119, a precyzja j\u0119zyka \u0142aci\u0144skiego strze\u017ce tej to\u017csamo\u015bci przed z\u0142ymi rozumieniami i potencjalnymi b\u0142\u0119dami, wynikaj\u0105cymi z braku precyzji lingwistycznej.<\/p>\r\n

Z tych powod\u00f3w Ko\u015bci\u00f3\u0142 zawsze broni\u0142 j\u0119zyka sakralnego i nawet jeszcze niedawno papie\u017c Pius XI wyra\u017anie stwierdzi\u0142, \u017ce j\u0119zyk ten powinien by\u0107 \u201enon vulgaris\u201d. Z tych samych powod\u00f3w Kanon 9. na\u0142o\u017cy\u0142 ekskomunik\u0119 na tych, kt\u00f3rzy twierdziliby, \u017ce ryt Ko\u015bcio\u0142a Rzymskiego, w kt\u00f3rym cz\u0119\u015b\u0107 Kanonu i s\u0142owa Konsekracji s\u0105 wypowiadane po cichu, musi by\u0107 pot\u0119piony. Nawet cisza ma uzasadnienie teologiczne.<\/p>\r\n

W ko\u0144cu w pierwszym kanonie dekretu o reformie z dwudziestej drugiej sesji Soboru Trydenckiego znajdujemy inne zarz\u0105dzenia, kt\u00f3re maj\u0105 raczej charakter dyscyplinarny, ale dope\u0142niaj\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 doktrynaln\u0105, gdy\u017c nie ma niczego skuteczniejszego w prowadzeniu wiernych do g\u0142\u0119bszego zrozumienia tajemnicy ni\u017c \u017cycie i przyk\u0142ad s\u0142ug kultu. Powinni oni dostosowa\u0107 swoje \u017cycie i zachowanie do celu swej s\u0142u\u017cby, co ma przejawia\u0107 si\u0119 w ich stroju, zachowaniu imowie. We wszystkim tym powinni by\u0107 godni, skromni i pobo\u017cni. Powinni r\u00f3wnie\u017c unika\u0107 nawet drobnych uchybie\u0144, gdy\u017c w ich przypadku by- \u0142yby uznane za ci\u0119\u017ckie. Dlatego te\u017c prze\u0142o\u017ceni maj\u0105 wymaga\u0107 od nich sposobu \u017cycia zgodnego z ca\u0142\u0105 tradycj\u0105 zachowania si\u0119 stosownego dla stanu duchownego.<\/p>\r\n

Msza Piusa V i Msza Paw\u0142a VI<\/strong><\/p>\r\n

Mo\u017cemy teraz w wi\u0119kszym stopniu doceni\u0107 oraz lepiej zrozumie\u0107 teologiczne zaplecze i podstaw\u0119 dyskusji oraz zarz\u0105dze\u0144 Soboru Trydenckiego, dotycz\u0105cych Mszy \u015bw. jako szczytu \u015bwi\u0119tej liturgii. W zestawieniu z powa\u017cnym wyzwaniem ze strony protestantyzmu wida\u0107 teologiczn\u0105 atrakcyjno\u015b\u0107 Mszy trydenckiej nie tylko dla okre\u015blonego okresu historycznego, ale r\u00f3wnie\u017c jako punktu odniesienia dla Ko\u015bcio\u0142a i dla liturgicznej reformy Soboru Watyka\u0144skiego II.<\/p>\r\n

Musimy przede wszystkim okre\u015bli\u0107 tu w\u0142a\u015bciwe znaczenie tej reformy. W odniesieniu do Mszy trydenckiej podkre\u015blamy znaczenie poprawnego zrozumienia, czym by\u0142a Msza papie\u017ca Piusa V, kt\u00f3ra spe\u0142ni\u0142a \u017cyczenia Ojc\u00f3w Soboru Trydenckiego. Musimy teraz zaznaczy\u0107, \u017ce w\u0142a\u015bciwa nazwa Mszy Soboru Watyka\u0144skiego II powinna brzmie\u0107: Msza posoborowej komisji liturgicznej. Zwyk \u0142e spojrzenie na soborow\u0105 Konstytucj\u0119 o liturgii od razu wskazuje, \u017ce wola Soboru i wola komisji cz\u0119sto nie s\u0105 ze sob\u0105 zgodne, a nawet wprost sprzeczne. Przyjrzymy si\u0119 pokr\u00f3tce g\u0142\u00f3wnym r\u00f3\u017cnicom mi\u0119dzy tymi reformami liturgicznymi oraz temu, co mo\u017cemy nazwa\u0107 ich teologiczn\u0105 atrakcyjno\u015bci\u0105. Po pierwsze, w odpowiedzi na herezj\u0119 protestanck\u0105 Msza Piusa V uwyra\u017ania centraln\u0105 prawd\u0119 o Mszy \u015bwi\u0119tej jako Ofierze, opieraj\u0105c si\u0119 na dyskusjach teologicznych i poszczeg\u00f3lnych orzeczeniach Soboru. Msza Paw\u0142a VI (nazywana tak, gdy\u017c komisja liturgiczna powo\u0142ana dla przeprowadzenia reformy po Vaticanum II<\/em> pracowa\u0142a w ostatecznym rozrachunku na odpowiedzialno\u015b\u0107 Papie\u017ca) k\u0142adzie raczej nacisk na integraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Mszy \u201d\u201d na Komuni\u0119, czego efektem jest przekszta\u0142cenie Ofiary w co\u015b, co mo\u017ce by\u0107 nazwane posi\u0142kiem. Wielkie znaczenie, jakie w nowej Mszy zosta\u0142o przypisane czytaniom i kaznodziejstwu, jak r\u00f3wnie\u017c pozostawienie ksi\u0119dzu mo\u017cliwo\u015bci dodawania w\u0142asnych przem\u00f3wie\u0144 i wyja\u015bnie\u0144, jest kolejnym przejawem tego, co mo\u017ce by\u0107 nazwane adaptacj\u0105 do protestanckiej koncepcji kultu. Francuski filozof Jean Guitton m\u00f3wi, \u017ce papie\u017c Pawe\u0142 VI ujawni\u0142 mu, i\u017c jego (tj. Papie\u017ca) intencj\u0105 by\u0142o jak najwi\u0119ksze upodobnienie nowej liturgii katolickiej do nabo\u017ce\u0144stwa protestanckiego. Oczywi\u015bcie konieczne jest zweryfikowanie prawdziwego znaczenia tej uwagi, jako \u017ce oficjalne wypowiedzi Paw\u0142a VI \u201d\u201d zw\u0142aszcza jego doskona\u0142a encyklika eucharystyczna Mysterium Fidei<\/em> z roku 1965, wydana przed zako\u0144czeniem Soboru, jak r\u00f3wnie\u017c Credo Ludu Bo\u017cego \u201d\u201d ukazuj\u0105 jego absolutn\u0105 ortodoksj\u0119. Jak zatem mo\u017cemy wyja\u015bni\u0107 t\u0119 przeciwstawn\u0105 wypowied\u017a?<\/p>\r\n

W tym samym \u015bwietle mo\u017cemy pr\u00f3bowa\u0107 zrozumie\u0107 nowe usytuowanie o\u0142tarza i kap\u0142ana. Zgodnie z dobrze udokumentowanymi pracami ks. pra\u0142ata Klausa Gambera, dotycz\u0105cymi pozycji o\u0142tarza wstarych bazylikach rzymskich i gdzie indziej, kryterium dawnego umiejscowienia o\u0142tarza polega\u0142o nie na tym, \u017ce powinien on by\u0107 zwr\u00f3cony do zgromadzonych wiernych, lecz raczej na tym, \u017ce mia\u0142 by\u0107 skierowany ku wschodowi, symbolizuj\u0105cemu wschodz\u0105ce s\u0142o\u0144ce \u201d\u201d Chrystusa, kt\u00f3ry ma by\u0107 otoczony kultem. Zupe\u0142nie nowe ustawienie o\u0142tarza i kap\u0142ana (polegaj\u0105ce na zwr\u00f3ceniu ku wiernym), dawniej zabronione, staje si\u0119 dzisiaj wyrazem rozumienia Mszy jako spotkania wsp\u00f3lnoty.<\/p>\r\n

Po drugie, w starej liturgii Kanon jest centrum Mszy jako Ofiary. Zgodnie ze \u015bwiadectwem Soboru Trydenckiego, Kanon ma swoje \u017ar\u00f3d\u0142a w Tradycji apostolskiej, a jego tre\u015b\u0107 zosta\u0142a w swej istocie ostatecznie ustalona w czasach Grzegorza Wielkiego, tj. oko\u0142o roku 600. Ko\u015bci\u00f3\u0142 Rzymski nigdy nie mia\u0142 innych Kanon\u00f3w. Nawet na obecno\u015b\u0107 s\u0142\u00f3w mysterium fidei w formule Konsekracji mamy dowody w dokumentach papie\u017ca Innocentego III (my\u015bl\u0119 tu o dokumencie zwi\u0105zanym z obj\u0119ciem urz\u0119du przez arcybiskupa Lyonu). Nie wiem, czy wi\u0119kszo\u015b\u0107 reformator\u00f3w liturgii zna\u0142a ten fakt. \u015bw. Tomasz z Akwinu w osobnym artykule uzasadnia obecno\u015b\u0107 s\u0142\u00f3w mysterium fidei, a Sob\u00f3r Florencki wyra\u017anie potwierdza ich obecno\u015b\u0107 w formule Konsekracji.<\/p>\r\n

Obecnie, w nowej liturgii s\u0142owa mysterium fidei zosta\u0142y wyeliminowane ze s\u0142\u00f3w Konsekracji. Dlaczego? W nowej liturgii znajdujemy r\u00f3wnie\u017c pozwolenie na nowe modlitwy eucharystyczne. Druga z nich (kt\u00f3ra nie wspomina o ofiarnym charakterze Mszy \u015bw.) \u201d\u201d posiadaj\u0105c t\u0119 zalet\u0119, \u017ce jest najkr\u00f3tsza \u201d\u201d praktycznie wsz\u0119dzie zast\u0105pi\u0142a stary Kanon Rzymski. Zatracono przez to ca\u0142\u0105 g\u0142\u0119bi\u0119 rozumie\u0144 teologicznych danych przez Sob\u00f3r Trydencki. Tajemnica Boskiej Ofiary jest uobecniana w ka\u017cdym rycie, chocia\u017c w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b. We Mszy \u0142aci\u0144skiej Sob\u00f3r Trydencki podkre\u015bli\u0142 j\u0105 przez ciche odmawianie Kanonu po \u0142acinie. W nowej Mszy zast\u0105piono to g\u0142o\u015bnym recytowaniem modlitwy eucharystycznej. Po trzecie, reforma, kt\u00f3ra nast\u0105pi\u0142a po Soborze Watyka\u0144skim II zniszczy\u0142a lub zmieni\u0142a znaczenie wi\u0119kszo\u015bci bogatej symboliki w liturgii (chocia\u017c pozostaje ona ca\u0142y czas obecna w rytach wschodnich). Znaczenie tej symboliki by\u0142o podkre\u015blane przez Sob\u00f3r Trydencki\u2026 Ubolewa\u0142 nad tym nawet znany ateistyczny psychoanalityk, kt\u00f3ry nazwa\u0142 Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II \u201esoborem ksi\u0119gowych\u201d.<\/p>\r\n

Wulgaryzacja Mszy \u015bwi\u0119tej<\/strong><\/p>\r\n

Jest pewna zasada teologiczna, kt\u00f3ra zosta\u0142a zupe\u0142nie odrzucona przez reform\u0119 posoborow\u0105, chocia\u017c potwierdzi\u0142 j\u0105 zar\u00f3wno Sob\u00f3r Trydencki jak Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II \u201d\u201d w tym ostatnim przypadku po d\u0142ugiej i rzeczowej dyskusji. (W dyskusji tej uczestniczy\u0142em i mog\u0119 za\u015bwiadczy\u0107, \u017ce jasne postanowienia podane w ostatecznym tek\u015bcie soborowej Konstytucji potwierdzaj\u0105 ow\u0105 zasad\u0119). Zasad ta brzmi: j\u0119zyk \u0142aci\u0144ski ma by\u0107 zachowany w rycie \u0142aci\u0144skim. Ojcowie Soboru, podobnie jak Ojcowie Soboru Trydenckiego, wyrazili zgod\u0119 na u\u017cywanie j\u0119zyka narodowego tylko jako wyj\u0105tku. Ale dla reformy Paw\u0142a VI wyj\u0105tek sta\u0142 si\u0119 regu\u0142\u0105. Teologiczne powody, podane przez oba sobory na rzecz pozostawienia \u0142aciny we Mszy \u015bw., ukazuj\u0105 swoj\u0105 zasadno\u015b\u0107 teraz, gdy reforma liturgiczna wprowadzi\u0142a wy\u0142\u0105czne pos\u0142ugiwanie si\u0119 j\u0119zykami narodowymi. Cz\u0119sto zwulgaryzowa\u0142y one Msz\u0119 sam\u0105 w sobie, a t\u0142umaczenia z orygina\u0142u \u0142aci\u0144skiego zaowocowa\u0142y bardzo powa\u017cnymi nieporozumieniami i b\u0142\u0119dami doktrynalnymi. Ponadto brak pozwolenia na u\u017cywanie j\u0119zyk\u00f3w narodowych w kulcie dotyczy\u0142 dawniej nie tylko ludzi nie umiej\u0105cych czyta\u0107, ale r\u00f3wnie\u017c lud\u00f3w zupe\u0142nie r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 od siebie. Teraz, gdy r\u00f3\u017cne j\u0119zyki i dialekty s\u0105 u\u017cywane w kulcie przez katolik\u00f3w z r\u00f3\u017cnych plemion i narod\u00f3w, \u017cyj\u0105cych obok siebie w \u015bwiecie, kt\u00f3ry staje si\u0119 z dnia na dzie\u0144 coraz mniejszy, ta Wie\u017ca Babel wsp\u00f3lnego nabo\u017ce\u0144stwa przynosi jako skutek zagubienie zewn\u0119trznej jedno\u015bci Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3ry \u201d\u201d rozproszony po ca\u0142ym \u015bwiecie \u201d\u201d by\u0142 kiedy\u015b zjednoczony, gdy m\u00f3wi\u0142 jednym g\u0142osem. W wielu wypadkach sta\u0142o si\u0119 to r\u00f3wnie\u017c przyczyn\u0105 wewn\u0119trznych roz\u0142am\u00f3w nawet w obr\u0119bie samej Msz\u0105 \u015bw., kt\u00f3ra powinna by\u0107 dusz\u0105 i centrum zewn\u0119trznej i wewn\u0119trznej zgody pomi\u0119dzy katolikami ca\u0142ego \u015bwiata. Mamy wiele, wiele przyk\u0142ad\u00f3w roz\u0142am\u00f3w i niezgody spowodowanych wprowadzeniem j\u0119zyk\u00f3w narodowych\u2026 I jeszcze jedna my\u015bl. Przedtem ka\u017cdy ksi\u0105dz w ca\u0142ym \u015bwiecie m\u00f3g\u0142 odprawi\u0107 Msz\u0119 po \u0142acinie dla ka\u017cdej wsp\u00f3lnoty wiernych i wszyscy ksi\u0119\u017ca mogli zrozumie\u0107 \u0142acin\u0119. Niestety, dzi\u015b \u017caden ksi\u0105dz nie jest w stanie odprawi\u0107 Mszy dla wszystkich ludzi z ca\u0142ego \u015bwiata. Musimy przyzna\u0107, \u017ce ju\u017c w kilka dziesi\u0119cioleci po reformie j\u0119zyka liturgicznego utracili\u015bmy mo\u017cliwo\u015b\u0107 wsp\u00f3lnego modlenia si\u0119 i \u015bpiewu nawet na najwi\u0119kszych \u015bwiatowych spotkaniach, takich jak Kongresy Eucharystyczne, czy nawet podczas spotka\u0144 z Papie\u017cem, b\u0119d\u0105cym o\u015brodkiem jedno\u015bci Ko\u015bcio\u0142a. Nie umiemy ju\u017c modli\u0107 si\u0119 i \u015bpiewa\u0107 wsp\u00f3lnie. Musimy wreszcie powa\u017cnie rozwa\u017cy\u0107 zachowanie s\u0142ug o\u0142tarza w \u015bwietle nauki Soboru Trydenckiego. Sob\u00f3r podkre\u015bla\u0142 g\u0142\u0119bi\u0119 powi\u0105zania \u017cycia duchownych ze sprawowan\u0105 przez nich \u015bwi\u0119t\u0105 s\u0142u\u017cb\u0105. W\u0142a\u015bciwe zachowanie si\u0119 ksi\u0119\u017cy, ich spos\u00f3b \u017cycia, str\u00f3j, post\u0119powanie, postawa zach\u0119caj\u0105 wiernych do przyjmowania tego, co oni m\u00f3wi\u0105 i czego nauczaj\u0105. Niestety, po\u017ca\u0142owania godne post\u0119powanie wielu duchownych cz\u0119sto zaciera r\u00f3\u017cnic\u0119 pomi\u0119dzy s\u0142ug\u0105 o\u0142tarza a cz\u0142owiekiem \u015bwieckim, uwypuklaj\u0105c jednocze\u015bnie r\u00f3\u017cnic\u0119 pomi\u0119dzy s\u0142ug\u0105 o\u0142tarza a alter Christus<\/em> \u201d\u201d \u201edrugim Chrystusem\u201d.<\/p>\r\n

Podsumowuj\u0105c nasze rozwa\u017cania, mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce teologiczna atrakcyjno\u015b\u0107 Mszy trydenckiej pozostaje w zwi\u0105zku z teologiczn\u0105 niepoprawno\u015bci \u0105 Mszy posoborowej. Z tego powodu katolik przywi\u0105zany do tradycji teologicznej powinien w dalszym ci\u0105gu \u201d\u201d w duchu pos\u0142usze\u0144stwa prawowitym prze\u0142o\u017conym \u201d\u201d wyra\u017ca\u0107 uprawnione pragnienie i duchow\u0105 preferencj\u0119 dla Mszy trydenckiej.<\/p>\r\n

Kardyna\u0142 Alfons M. Stickler, SDB<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Na podstawie oryginalnego tekstu angielskiego zamieszczonego w kwartalniku \u201eThe Latin Mass Magazine\u201d (lato 1995).<\/em><\/p>\r\n

P R Z Y P I S :<\/strong><\/p>\r\n

* Chodzi o list Orientale lumen<\/em> z 2 maja 1995 (przyp. red.).<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n