{"id":26583,"date":"2010-09-03T22:42:04","date_gmt":"2010-09-04T03:42:04","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=26583"},"modified":"2010-09-03T22:42:04","modified_gmt":"2010-09-04T03:42:04","slug":"stat-crux-dum-volvitur-orbis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=26583","title":{"rendered":"Stat crux dum volvitur orbis<\/em>"},"content":{"rendered":"

\u00abMy za\u015b opowiadamy Chrystusa ukrzy\u017cowanego: dla \u017cyd\u00f3w wprawdzie zgorszenie, a dla pogan g\u0142upstwo\u00bb (1 Kor 1, 23).<\/em><\/p>\r\n\r\n

W ostatnim czasie krzy\u017c – do\u015b\u0107 nieoczekiwanie – sta\u0142 si\u0119 silnie obecny w debacie publicznej. Stanowisko, jakie wobec krzy\u017ca zajmuj\u0105 \u015brodowiska ateistyczne i liberalne, jest jasne i w miar\u0119 sp\u00f3jne: jest to niemal jawna wrogo\u015b\u0107, ledwie maskowana wymogami politycznej kalkulacji. Za sloganami na temat tolerancji, nowoczesno\u015bci i \u015bwiecko\u015bci pa\u0144stwa kryje si\u0119 zwyczajna agresja (a mo\u017ce l\u0119k, lub te\u017c jedno i drugie…) wobec wszystkiego, co przypomina o Bogu.<\/p>\r\n\r\n

W panuj\u0105cym szumie informacyjnym trudno si\u0119 jednak zorientowa\u0107, jakie jest oficjalne stanowisko Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Jaka jest odpowied\u017a Ko\u015bcio\u0142a na pytanie o miejsce krzy\u017ca w \u017cyciu spo\u0142ecznym?<\/p>\r\n\r\n

Wydaje si\u0119, \u017ce sprzeczne sygna\u0142y, jakie docieraj\u0105 do opinii publicznej ze strony episkopatu, poszczeg\u00f3lnych hierarch\u00f3w i ksi\u0119\u017cy, s\u0105 wynikiem adaptacji przez \u015brodowiska ko\u015bcielne liberalnego j\u0119zyka i systemu poj\u0119\u0107, w \u015bwietle kt\u00f3rego sama obecno\u015b\u0107 sacrum w sferze publicznej wymaga dodatkowego, pozateologicznego uzasadnienia.<\/p>\r\n\r\n

Aby wyj\u015b\u0107 poza ten – z definicji wrogi religii – j\u0119zyk, odnale\u017a\u0107 w\u0142a\u015bciwe znaczenie krzy\u017ca dla cz\u0142owieka i spo\u0142eczno\u015bci, trzeba zrozumie\u0107 jego sens, symbolik\u0119 i funkcj\u0119. A w tych kwestiach najlepiej szuka\u0107 odpowiedzi u \u015bw. Tomasza z Akwinu.<\/p>\r\n\r\n

Zanim jednak zapytamy Doktora Anielskiego, zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119 na drugi, obok powszechnie znanego, sp\u00f3r o krzy\u017c, kt\u00f3ry przeszed\u0142 do\u015b\u0107 niepostrze\u017cenie, a jest jeszcze bardziej znamienny.<\/p>\r\n\r\n

Z pocz\u0105tkiem sierpnia 2010 r. w pozna\u0144skiej rozg\u0142o\u015bni publicznej Radio Merkury cz\u0119\u015b\u0107 pracownik\u00f3w zbuntowa\u0142a si\u0119 przeciwko zarz\u0105dzeniu nowego dyrektora, Filipa Rdesi\u0144skiego, kt\u00f3ry nakaza\u0142 umieszczenie krzy\u017cy w g\u0142\u00f3wnych pomieszczeniach firmy. Dzia\u0142aj\u0105cy zapewne w dobrej wierze dyrektor t\u0142umaczy\u0142, \u017ce zawieszenie krzy\u017ca to \u201euhonorowanie wa\u017cnego symbolu zwi\u0105zanego z nasz\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105 narodow\u0105 i kulturow\u0105\u201d. A wi\u0119c nie sam krzy\u017c ma by\u0107 ostatecznie uczczony, ale \u201eto\u017csamo\u015b\u0107 narodowa i kulturowa\u201d Polski.<\/p>\r\n\r\n

By\u0107 mo\u017ce dyrektor radia jest osob\u0105 oboj\u0119tn\u0105 religijnie. Bardziej jednak prawdopodobne, \u017ce u\u017cy\u0142 takiego argumentu, poniewa\u017c uzna\u0142, \u017ce w dzisiejszej debacie publicznej tylko taki, pozareligijny, a nawet pozaracjonalny, odwo\u0142uj\u0105cy si\u0119 raczej do sfery emocjonalnej argument jest w stanie obroni\u0107 obecno\u015b\u0107 krzy\u017ca w miejscu publicznym.<\/p>\r\n\r\n

To charakterystyczne. Dzisiejszy cz\u0142owiek ju\u017c nie poszukuje. Nie pyta dramatycznie, jak stary Karamazow: \u201eJest B\u00f3g czy nie ma Boga?\u201d. Tym bardziej nie oczekuje odpowiedzi naukowej: dowodu czy racjonalnej przes\u0142anki. Takie pytanie jawi mu si\u0119 jako z definicji nierozstrzygalne, a wi\u0119c – zb\u0119dne. A nawet… niewa\u017cne. Co gorsza, podobny pogl\u0105d podziela wiele os\u00f3b wierz\u0105cych. Z t\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce brak przekona\u0144 rekompensuj\u0105 u nich \u201euczucia religijne\u201d. Taka sytuacja nie tylko uniemo\u017cliwia wszelk\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 misyjn\u0105, ale wr\u0119cz pozbawia jakiegokolwiek kryterium umo\u017cliwiaj\u0105cego ocen\u0119 s\u0142uszno\u015bci wyznawanej wiary. Uniemo\u017cliwia te\u017c sformu\u0142owanie sp\u00f3jnej i logicznej odpowiedzi na pytanie, czym jest krzy\u017c.<\/p>\r\n\r\n

I rzeczywi\u015bcie. W powodzi komentarzy i opinii na temat krzy\u017ca niezmiernie trudno znale\u017a\u0107 takie, kt\u00f3re odnosi\u0142yby si\u0119 wprost do istoty krzy\u017ca. Wiele jest natomiast takich, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0105, \u201eczym jest krzy\u017c dla mnie\u201d, \u201edla katolika\u201d, \u201edla Polaka\u201d. Innymi s\u0142owy – znaczenie krzy\u017ca ju\u017c na samym pocz\u0105tku ulega relatywizacji. W ten spos\u00f3b strategiczn\u0105 przewag\u0119 zyskuj\u0105 przeciwnicy obecno\u015bci krzy\u017ca: jego istnienie w przestrzeni publicznej wymaga usprawiedliwienia, wy\u017cszych racji, a ostatecznie – zapewne g\u0142osowania. A i to z zastrze\u017ceniem, \u017ce nie b\u0119dzie si\u0119 specjalnie rzuca\u0142 w oczy, nie b\u0119dzie \u201erani\u0142 uczu\u0107\u201d ateist\u00f3w. (Warto doda\u0107, \u017ce perfidia tej sytuacji na tym polega, i\u017c cz\u0142owiek wierz\u0105cy nie mo\u017ce analogicznego zarzutu sformu\u0142owa\u0107 przeciwko brakowi krzy\u017ca – jako czemu\u015b negatywnemu.)<\/p>\r\n\r\n

W tej sytuacji zwr\u00f3cenie si\u0119 ku teologii klasycznej b\u0119dzie mia\u0142o podw\u00f3jne znaczenie: po pierwsze – pomo\u017ce zrozumie\u0107 i uporz\u0105dkowa\u0107 podstawowe intuicje na temat istoty i znaczenia krzy\u017ca; po drugie – pozwoli adekwatnie odpowiedzie\u0107 tym, kt\u00f3rzy obecno\u015b\u0107 krzy\u017ca w przestrzeni publicznej uwa\u017caj\u0105 za nienaturaln\u0105. Nie b\u0119dzie to mo\u017ce odpowied\u017a, kt\u00f3ra ich nawr\u00f3ci, jednak dobitnie uka\u017ce, \u017ce krzy\u017c to nie symbol magiczny, kt\u00f3rego warto\u015b\u0107 wynika z przes\u0142anek irracjonalnych, ale znak, kt\u00f3rego sens i symbolika narzuca si\u0119 ka\u017cdemu my\u015bl\u0105cemu cz\u0142owiekowi.<\/p>\r\n\r\n

Przyjrzyjmy si\u0119 wi\u0119c fragmentowi Sumy teologicznej – cz\u0119\u015b\u0107 III, zagadnienie 46, artyku\u0142 4. \u015awi\u0119ty Tomasz, rozwa\u017caj\u0105c zagadnienie: \u201eCzy narz\u0119dziem m\u0119ki Chrystusa musia\u0142 by\u0107 krzy\u017c\u201d, kre\u015bli w zasadzie ca\u0142\u0105 metafizyk\u0119 krzy\u017ca: czym krzy\u017c w swej istocie jest, co symbolizuje i jak ma si\u0119 do cz\u0142owieka.<\/p>\r\n\r\n

\u015aw. Tomasz wskazuje siedem powod\u00f3w stosowno\u015bci \u015bmierci krzy\u017cowej Chrystusa – tzn. dlaczego \u015bmier\u0107 krzy\u017cowa by\u0142a najw\u0142a\u015bciwsza z perspektywy Bo\u017cego planu zbawienia – kt\u00f3re daj\u0105 si\u0119 sprowadzi\u0107 si\u0119 do czterech g\u0142\u00f3wnych aspekt\u00f3w.<\/p>\r\n\r\n

1\u00b0 Krzy\u017c jest przede wszystkim symbolem heroizmu, przyk\u0142adem m\u0119stwa i drogowskazem dla wiernych. Pisze \u015bw. Tomasz:<\/p>\r\n\r\n

To, \u017ce Chrystus zosta\u0142 um\u0119czony na krzy\u017cu, by\u0142o czym\u015b najw\u0142a\u015bciwszym. \u015amier\u0107 ta, po pierwsze, by\u0142a wzorem m\u0119stwa. Augustyn m\u00f3wi, \u017ce \u201eM\u0105dro\u015b\u0107 Bo\u017ca sta\u0142a si\u0119 Cz\u0142owiekiem, aby\u015bmy bior\u0105c z niej przyk\u0142ad \u017cyli prawo\u015bci\u0105. \u0179ycie takie wymaga, \u017ceby si\u0119 nie obawia\u0107 tego, czego si\u0119 ba\u0107 nie nale\u017cy. A spotykamy ludzi, kt\u00f3rzy, cho\u0107 nie boj\u0105 si\u0119 samej \u015bmierci, ulegaj\u0105 przera\u017ceniu na my\u015bl o jej rodzaju. Ot\u00f3\u017c by \u017caden rodzaj \u015bmierci nie napawa\u0142 trwog\u0105 ludzi kieruj\u0105cych si\u0119 w \u017cyciu prawo\u015bci\u0105, nale\u017ca\u0142o pokaza\u0107 tego Cz\u0142owieka na krzy\u017cu. Spo\u015br\u00f3d wszystkich rodzaj\u00f3w \u015bmierci ten bowiem by\u0142 najbardziej okropny i wstr\u0119tny\u201d.<\/p><\/blockquote>\r\n\r\n

A wi\u0119c widok krzy\u017ca zawsze przywo\u0142uje nam na my\u015bl dobrowoln\u0105 i heroiczn\u0105 ofiar\u0119 Chrystusa, tak, aby\u015bmy i my pozbyli si\u0119 l\u0119ku przed cierpieniem.<\/p>\r\n\r\n

Zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119, \u017ce uzasadnienie to jest w duchu jak najbardziej staro\u017cytnym: nie ma tu mowy o zewn\u0119trznym celu ani ofiary Chrystusa, ani tym bardziej dzia\u0142ania cz\u0142owieka, kt\u00f3ry Chrystusa winien na\u015bladowa\u0107. Jest tylko pochwa\u0142a m\u0119stwa, rozumianego po plato\u0144sku, jako \u201ewiedza o tym, czego ba\u0107 si\u0119 nale\u017cy, a czego nie nale\u017cy\u201d. Na tym poziomie nie chodzi nawet o mi\u0142osierdzie czy inne cnoty chrze\u015bcija\u0144skie, a jedynie o umiej\u0119tno\u015b\u0107 cierpienia dla wy\u017cszego dobra.<\/p>\r\n\r\n

2\u00b0 W symbolice krzy\u017ca na pierwszy plan wysuwa \u015bw. Tomasz jego przyczyn\u0119 materialn\u0105: krzy\u017c jest drewniany. Temu aspektowi krzy\u017ca po\u015bwi\u0119cone s\u0105 a\u017c dwie racje: druga i si\u00f3dma. Obie odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do symboliki starotestamentalnej: grzech pierworodny dokona\u0142 si\u0119 poprzez spo\u017cycie owocu z drzewa, drewniana by\u0142a arka Noego, laska Moj\u017cesza i Arka Przymierza. W najwa\u017cniejszych miejscach Biblii spotykamy si\u0119 w\u0142a\u015bnie z tym budulcem. Nie wdaj\u0105c si\u0119 w d\u0142u\u017csze spekulacje na ten temat, wydaje si\u0119 zasadnym przypuszczenie, \u017ce wynika to z posiadania przez drzewo pierwiastka \u017cycia (a wi\u0119c pierwiastka Bo\u017cego), kt\u00f3rego nie maj\u0105 kamie\u0144, ceg\u0142a czy metal.<\/p>\r\n\r\n

3\u00b0 Kolejnym symbolem jest kszta\u0142t krzy\u017ca. Wi\u0105\u017ce z nim \u015bw. Tomasz dwie racje: pi\u0105t\u0105 i sz\u00f3st\u0105:<\/p>\r\n\r\n

Pi\u0105t\u0105 racj\u0105 jest odpowiednio\u015b\u0107 mi\u0119dzy rodzajem \u015bmierci a powszechno\u015bci\u0105 zbawienia, kt\u00f3re ogarnia ca\u0142y \u015bwiat. Ramiona krzy\u017ca, jak m\u00f3wi Grzegorz z Nysy, \u201esi\u0119gaj\u0105c w cztery strony od miejsca skrzy\u017cowania oznaczaj\u0105, \u017ce pot\u0119ga i Opatrzno\u015b\u0107 Tego, kt\u00f3ry zawis\u0142 na krzy\u017cu, dosi\u0119ga wsz\u0119dzie\u201d. A i Chryzostom m\u00f3wi, \u017ce Chrystus umar\u0142 na krzy\u017cu, \u201ewyci\u0105gn\u0105wszy r\u0119ce, aby jedn\u0105 przyci\u0105gn\u0105\u0107 ku sobie dawny sw\u00f3j lud, a drug\u0105 – tych, kt\u00f3rzy przyszli z poga\u0144stwa\u201d.<\/p><\/blockquote>\r\n\r\n

Kszta\u0142t krzy\u017ca zawiera wi\u0119c zar\u00f3wno aspekt kerygmatyczny, zwi\u0105zany z g\u0142oszeniem Kr\u00f3lestwa Bo\u017cego (Chrystus ukrzy\u017cowany jako Pantokrator obejmuje w Boskie panowanie ca\u0142y \u015bwiat), jak i soteriologiczny, dotycz\u0105cy zbawienia (rozci\u0105gni\u0119te ramiona Chrystusa symbolizuj\u0105 powszechno\u015b\u0107 Ko\u015bcio\u0142a i dost\u0119pno\u015b\u0107 \u0142aski Bo\u017cej dla ka\u017cdego cz\u0142owieka).<\/p>\r\n\r\n

Jest te\u017c i trzeci aspekt. Podaj\u0105c sz\u00f3st\u0105 racj\u0119 stosowno\u015bci krzy\u017ca jako narz\u0119dzia m\u0119ki Chrystusa, Akwinata cytuje \u015bw. Augustyna:<\/p>\r\n\r\n

Nie na darmo wybra\u0142 On taki rodzaj \u015bmierci. Chcia\u0142 sta\u0107 si\u0119 mistrzem tej szeroko\u015bci, d\u0142ugo\u015bci, wysoko\u015bci i g\u0142\u0119bi, o kt\u00f3rej m\u00f3wi Aposto\u0142. Szeroko\u015b\u0107 bowiem – to na tym drzewie belka poprzeczna, przybita u g\u00f3ry. Symbolizuje ona dobre dzie\u0142a, bo tam – rozpostarte r\u0119ce. D\u0142ugo\u015b\u0107 – to ta cz\u0119\u015b\u0107, kt\u00f3ra od tej belki si\u0119ga do ziemi; tkwi w niej jak gdyby mocno osadzona, trwa w miejscu – przypisujemy to cierpliwo\u015bci. Ta cz\u0119\u015b\u0107 krzy\u017ca, kt\u00f3ra od belki wznosi si\u0119 w g\u00f3r\u0119, ku g\u0142owie Ukrzy\u017cowanego, oznacza wznios\u0142o\u015b\u0107, bo ludzie, kt\u00f3rzy w dobru pok\u0142adaj\u0105 nadziej\u0119, si\u0119gaj\u0105 wzwy\u017c – ku Niemu. Wreszcie ta cz\u0119\u015b\u0107 krzy\u017ca, kt\u00f3ra, ukryta w ziemi, stanowi korzenie ca\u0142o\u015bci, oznacza g\u0142\u0119bi\u0119 darmo udzielonej \u0142aski.<\/p><\/blockquote>\r\n\r\n

Kszta\u0142t krzy\u017ca symbolizuje poszczeg\u00f3lne cnoty. Wida\u0107 przy tym wyra\u017anie, \u017ce s\u0105 to cnoty, kt\u00f3re cz\u0142owiek zawdzi\u0119cza w\u0142a\u015bnie odkupie\u0144czemu dzie\u0142u Chrystusa. Jest on zar\u00f3wno tych cn\u00f3t gwarantem (\u0142aska) jak i nauczycielem (\u201eci\u0105gni\u0119cie wzwy\u017c\u201d). Dlatego, za \u015bw. Augustynem, \u015bw. Tomasz nazywa krzy\u017c \u201ekatedr\u0105 nauczaj\u0105cego mistrza\u201d.<\/p>\r\n\r\n

Od razu rzuca si\u0119 w oczy, \u017ce jest to aspekt podobny temu, o kt\u00f3rym by\u0142a wy\u017cej mowa w punkcie 1. R\u00f3\u017cni si\u0119 ode\u0144 jedynie swoj\u0105 uniwersalno\u015bci\u0105 (nie jedna, ale wiele cn\u00f3t zawartych jest w krzy\u017cu). Mamy tu do czynienia z ciekawym, a dla klasyk\u00f3w oczywistym zwi\u0105zkiem eidos i ergon – formy i funkcji krzy\u017ca. Funkcja krzy\u017ca, nierozerwalnie wi\u0105\u017c\u0105ca go z cierpieniem, prowadzi – przez kontrast – ku heroizmowi. Forma za\u015b zewn\u0119trzna przypomina o innych, komplementarnych cnotach. My\u015bl przewodnia jest jasna: przez krzy\u017c dochodzimy do pe\u0142ni cz\u0142owiecze\u0144stwa. Osi\u0105gamy dost\u0119pn\u0105 cz\u0142owiekowi doskona\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\r\n\r\n

4\u00b0 Kolejnym, szczeg\u00f3lnie istotnym dla naszych rozwa\u017ca\u0144 symbolem jest umiejscowienie krzy\u017ca, wyznaczone sam\u0105 istot\u0105 \u015bmierci krzy\u017cowej: tym, co Pismo \u015bw. nazywa \u201ewywy\u017cszeniem\u201d Chrystusa na krzy\u017cu. Temu symbolowi po\u015bwi\u0119ca \u015bw. Tomasz trzeci\u0105 i czwart\u0105 racj\u0119. Obie interpretuj\u0105 ten symbol w kategoriach soteriologicznych:<\/p>\r\n\r\n

Trzecia racja jest ta, \u017ce – jak m\u00f3wi Chryzostom w kazaniu o m\u0119ce, Chrystus \u201ezosta\u0142 um\u0119czony wysoko, na drzewie, nie pod dachem, aby oczy\u015bci\u0107 nawet sam\u0105 natur\u0119 powietrza. Oczyszczenie to sta\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c udzia\u0142em ziemi, obmytej krwi\u0105 sp\u0142ywaj\u0105c\u0105 z Jego boku\u201d.<\/p><\/blockquote>\r\n\r\n

Czyli: wywy\u017cszenie ma wskazywa\u0107, \u017ce ofiara Chrystusa odnosi si\u0119 nie tylko do cz\u0142owieka (cho\u0107 w pierwszym rz\u0119dzie oczywi\u015bcie do niego), ale do ca\u0142ego \u015bwiata. Przez m\u0119k\u0119 Syna Bo\u017cego ca\u0142y \u015bwiat staje si\u0119 u\u015bwi\u0119cony i usprawiedliwiony. Za\u015b obecno\u015b\u0107 krzy\u017ca w \u015bwiecie – cho\u0107by tak bardzo charakterystyczne dla polskiego krajobrazu przydro\u017cne czy polne krzy\u017ce – wskazuje na Boga, wskazuje sens i cel istnienia tego \u015bwiata.<\/p>\r\n\r\n

Drugi aspekt wywy\u017cszenia, jeszcze bardziej symboliczny, to \u201eutorowanie drogi do nieba\u201d, wskazanie ca\u0142kiem nowego kierunku dzia\u0142ania: \u201eCzwarta racja – to ta, \u017ce jak m\u00f3wi Chryzostom, \u00abumieraj\u0105c na krzy\u017cu, Chrystus utorowa\u0142 nam drog\u0119 do nieba\u00bb, zgodnie z tym, co sam zapowiedzia\u0142: \u00abJa, gdy nad ziemi\u0119 podwy\u017cszony b\u0119d\u0119, wszystko do siebie przyci\u0105gn\u0119\u00bb\u201d. Chrystus na krzy\u017cu wprowadza nowy wymiar do ludzkiej egzystencji. Czyni j\u0105 wznios\u0142\u0105, sensown\u0105 i pi\u0119kn\u0105.<\/p>\r\n\r\n

Dlaczego wywy\u017cszenie Chrystusa na krzy\u017cu jest tak istotnym zagadnieniem? Poniewa\u017c uzmys\u0142awia to, co jest wprawdzie intuicyjnie oczywiste, ale o czym – pod wp\u0142ywem ateistyczno\u00ad\u201d\u2018liberalnego systemu poj\u0119\u0107 – cz\u0119stokro\u0107 zapominamy: krzy\u017c nie jest po to, by sta\u0107 w ukryciu. Powinien by\u0107 widoczny. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 jego aspekt\u00f3w, o kt\u00f3rych wspomina Akwinata (wz\u00f3r heroizmu, symbol cn\u00f3t, aspekt kerygmatyczny i soteriologiczny), jest \u015bci\u015ble zwi\u0105zana z jego form\u0105 i umiejscowieniem. Z natury krzy\u017ca wynika, \u017ce powinien by\u0107 stale obecny w naszej spo\u0142ecznej przestrzeni. C\u00f3\u017c po krzy\u017cu, kt\u00f3rego nie widzimy? Krzy\u017c ma wskazywa\u0107 nam drog\u0119 i podtrzymywa\u0107 nas na duchu, aby\u015bmy nie upadli. Jego miejsce nie jest wi\u0119c – jak Naj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu – tylko w \u015bwi\u0105tyni, gdzie zagl\u0105damy mo\u017ce raz na tydzie\u0144. Nie tylko w domu, gdzie w otoczeniu rodziny mamy bezpieczn\u0105 przysta\u0144. Jego miejsce jest w \u015bwiecie, gdzie dzia\u0142amy, \u017cyjemy, pracujemy. Od tej obecno\u015bci zale\u017cy, czy krzy\u017c b\u0119dzie oddzia\u0142ywa\u0142 na \u017cycie spo\u0142eczne, czy nasze prywatne zasady moralne b\u0119dziemy stosowa\u0107 w \u017cyciu publicznym. W przeciwnym wypadku \u017cycie publiczne zatraci aspekt wsp\u00f3lnotowy i stanie si\u0119 czyst\u0105 gr\u0105 interes\u00f3w.<\/p>\r\n\r\n

Rugowanie krzy\u017ca z przestrzeni publicznej i odmawianie mu prawa istnienia poza terenem \u015bwi\u0105ty\u0144 to prosta droga do zdziczenia i brutalizacji stosunk\u00f3w spo\u0142ecznych.<\/p>\r\n\r\n

W przeddzie\u0144 \u015bwi\u0119ta Podwy\u017cszenia Krzy\u017ca \u015awi\u0119tego \u017cyczmy sobie, aby przetrwa\u0142 on nawa\u0142\u0119 barbarzy\u0144c\u00f3w i nadal by\u0142 obecny w krajobrazie Europy, jak jest obecny od dw\u00f3ch tysi\u0119cy lat.\u201d\u2026 \u00ce\u00a9<\/p>\r\n\r\n

Stanis\u0142aw Kogut<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u00abMy za\u015b opowiadamy Chrystusa ukrzy\u017cowanego: dla \u017cyd\u00f3w wprawdzie zgorszenie, a dla pogan g\u0142upstwo\u00bb (1 Kor 1, 23). W ostatnim czasie krzy\u017c – do\u015b\u0107 nieoczekiwanie – sta\u0142 si\u0119 silnie obecny w debacie publicznej. Stanowisko, jakie wobec krzy\u017ca zajmuj\u0105 \u015brodowiska ateistyczne i liberalne, jest jasne i w miar\u0119 sp\u00f3jne: jest to niemal jawna wrogo\u015b\u0107, ledwie maskowana wymogami […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[135],"tags":[119],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26583"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26583"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26583\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26583"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26583"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26583"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}