{"id":26543,"date":"2010-09-14T00:01:11","date_gmt":"2010-09-14T05:01:11","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=26543"},"modified":"2010-09-04T08:43:46","modified_gmt":"2010-09-04T13:43:46","slug":"kluszynska-potrzeba-ks-dr-hab-stanislaw-koczwara","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=26543","title":{"rendered":"K\u0142uszy\u0144ska potrzeba – ks. dr hab. Stanis\u0142aw Koczwara<\/em>"},"content":{"rendered":"

Mo\u017cna na K\u0142uszyn spojrze\u0107 w\u0105sko, jako na wynik awantury politycznej maj\u0105cej miejsce w pa\u0144stwie moskiewskim na prze\u0142omie XVI i XVII wieku, a dotycz\u0105cej g\u0142\u00f3wnie obsady tronu carskiego, po zamordowaniu na rozkaz Borysa Godunowa, jednego z syn\u00f3w Iwana Gro\u017anego carewicza Dymitra. Nied\u0142ugo po jego \u015bmierci pojawia\u0107 si\u0119 zacz\u0119li samozwa\u0144cy, kt\u00f3rzy znale\u017ali poparcie u niekt\u00f3rych magnat\u00f3w polskich i litewskich, chocia\u017c ci doskonale wiedzieli, \u017ce s\u0105 to zwykli szalbierze. Z czasem w t\u0119 awantur\u0119 wci\u0105gni\u0119ty zosta\u0142 sam kr\u00f3l Zygmunt III Waza, a poniek\u0105d ca\u0142a Rzeczpospolita.<\/strong><\/p>\r\n\r\n

My natomiast w tej audycji umie\u015bcimy K\u0142uszyn w obszernej niszy historycznej spi\u0119tej dziejow\u0105 klamr\u0105\u00a0 dwustuletniego szeroko poj\u0119tego oddzia\u0142ywania kultury polskiej w Europie \u015brodkowo-wschodniej; mianowicie od pokonania Krzy\u017cak\u00f3w pod Grunwaldem w 1410 roku a\u017c do wiktorii nad Moskalami w\u0142a\u015bnie pod K\u0142uszynem w 1610 roku.<\/p>\r\n\r\n

Dlaczego w takim duchu chcemy poprowadzi\u0107 t\u0119 audycj\u0119?\u00a0 Dlatego, \u017ce dzisiaj, gdy usi\u0142uje si\u0119 ze wszystkich si\u0142 pomniejszy\u0107 nasz\u0105 kultur\u0119, wy\u015bmia\u0107 j\u0105, wyrzec si\u0119 jej, by w ko\u0144cu o niej zapomnie\u0107, to my, jako \u015bwiadomi jej spadkobiercy wiemy, \u017ce mog\u0105 burzyciele \u015bwiata zagubia\u0107 narody, zabiera\u0107 i niszczy\u0107 ksi\u0119gi, w kt\u00f3rych zapisane s\u0105 szcz\u0119\u015bcia i kl\u0119ski ludzko\u015bci, ale nie zdo\u0142aj\u0105 oni st\u0142umi\u0107 w ustach naszych s\u0142\u00f3w tej prawdy historycznej, kt\u00f3r\u0105 przypominamy pokoleniom obecnym i nast\u0119pnym, \u017ce mieli\u015bmy Ojczyzn\u0119 wielk\u0105, pod\u0142ug Bo\u017cych przeznacze\u0144.<\/p>\r\n\r\n

Chcemy pokaza\u0107, \u017ce polska kultura jest naprawd\u0119 antemurale christianitatis<\/em> wobec ka\u017cdej cywilizacji nie uznaj\u0105cej prymatu cz\u0142owieka.<\/p>\r\n\r\n

Oczywi\u015bcie ze wzgl\u0119du na czas ograniczymy si\u0119 tylko do jej fundamentu, jakim jest w\u0142a\u015bnie prymat cz\u0142owieka.<\/p>\r\n\r\n

Tak B\u00f3g umi\u0142owa\u0142 \u015bwiat ze\u015brodkowany w cz\u0142owieku, kt\u00f3rego stworzy\u0142 na sw\u00f3j obraz i podobie\u0144stwo, \u017ce Syna swego da\u0142, aby cz\u0142owiek sta\u0142 si\u0119 wolnym dzieckiem Bo\u017cym i jak m\u00f3wi Norwid, na ziemi, s\u0105siadem Boga, kt\u00f3ry go wzywa do uczestnictwa w swym boskim \u017cyciu w niebie. Tak poj\u0119ty Cz\u0142owiek stoi w centrum kultury polskiej.\u00a0 Ona wyrasta z tej bosko-ludzkiej prawdy jak z ewangelicznego ziarna, skupia si\u0119 ca\u0142a na nim i tym samym naznaczona jest zasadniczym rysem cz\u0142owiecze\u0144stwa –\u00a0 wolno\u015bci\u0105.<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Cz\u0142owiek je\u015bli chce by\u0107 sob\u0105 w pe\u0142ni winien ten rys decyduj\u0105cy o jego godno\u015bci wolnego dziecka Bo\u017cego zachowa\u0107 w sobie wsz\u0119dzie, w ka\u017cdym systemie ekonomiczno-politycznym, spo\u0142ecznym, bo dzi\u0119ki tej godno\u015bci staje si\u0119 Osob\u0105-Drog\u0105, kt\u00f3r\u0105 winien kroczy\u0107 Ko\u015bci\u00f3\u0142, nar\u00f3d, pa\u0144stwo. Tak samo jest z kultur\u0105, je\u015bli chce ona by\u0107 autentycznie w pe\u0142ni ludzka, winna by\u0107 na miar\u0119 godno\u015bci cz\u0142owieka, powtarzam po raz kolejny, wolnego dziecka Bo\u017cego!<\/p>\r\n\r\n

I oto po raz kolejny w naszej audycji musimy przywo\u0142a\u0107 posta\u0107 \u015bw. Stanis\u0142awa, kt\u00f3ry u zarania podstaw naszej kultury okazuje si\u0119 by\u0107 wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u0105 i zarazem obro\u0144c\u0105 \u0142adu moralnego wyros\u0142ego z prawa do \u017cycia jako wolne dziecko Bo\u017ce. Raz jeszcze winny zabrzmie\u0107 s\u0142owa, kt\u00f3re telewidzowie i radios\u0142uchacze winni zapami\u0119ta\u0107, bo s\u0105 kluczem do zrozumienia naszej polskiej kultury, tak diametralnie r\u00f3\u017cnej od bizantyjsko-stepowej (moskiewskiej), o kt\u00f3rej powiemy za chwil\u0119:<\/p>\r\n\r\n

„W osobie \u015bw. Stanis\u0142awa rozegra\u0142 si\u0119 \u00f3w konieczny dramat dziejowy, maj\u0105cy \u015bcis\u0142y zwi\u0105zek z ofiar\u0105 Krzy\u017ca, decyduj\u0105cy na wieki o wewn\u0119trznych prawid\u0142ach rozwoju ojczyzny. Chodzi\u0142o o rz\u0105d dusz: czy ma p\u00f3j\u015b\u0107 drog\u0105 samowoli w\u0142adzy nie licz\u0105cej si\u0119 z poszanowaniem godno\u015bci osoby ludzkiej, czy te\u017c drog\u0105 wolno\u015bci, kt\u00f3rej gwarantem jest Chrystus z Krzy\u017ca<\/em>„.<\/p>\r\n\r\n

Ile\u017c z tych sn\u00f3w wysnu\u0107 mo\u017cemy wniosk\u00f3w o fundamentalnym znaczeniu dla to\u017csamo\u015bci narodu:<\/p>\r\n\r\n

1. Wniesiona zosta\u0142a w \u017cycie publiczne rodak\u00f3w praworz\u0105dno\u015b\u0107, czyli ochrona praw i wolno\u015bci cz\u0142owieka,<\/p>\r\n\r\n

2. Kolejne pokolenia b\u0119d\u0105 ci\u0105gle wzywane do kszta\u0142towania swego serca, umys\u0142u i charakteru pod\u0142ug tej najwy\u017cszej sztuki jak\u0105 jest bycie cz\u0142owiekiem, w czym mistrzem okaza\u0142 si\u0119 \u015bw. Stanis\u0142aw i to do tego stopnia, \u017ce na nim widzimy spe\u0142nienie si\u0119 s\u0142\u00f3w proroka Jeremiasza: „”…dam wam pasterzy wed\u0142ug serca mego, co pa\u015b\u0107 b\u0119d\u0105 was m\u0105drze i roztropnie…<\/em>„(Jr. 3, 15) a\u017c po dzisiejsze czasy.<\/p>\r\n\r\n

3. Z idei u\u015bwi\u0119cenia cz\u0142owieka –\u00a0 jako korzenia naszej kultury- wynika\u0142o wszystko to, co tworzy\u0142o polsko\u015b\u0107, kt\u00f3ra \u017cyj\u0105c przez wieki stanowi zobrazowane oblicze Europy.<\/p>\r\n\r\n

Tymi wnioskami, b\u0119d\u0105cymi w zawi\u0105zku zacz\u0119\u0142a rosn\u0105\u0107 Polska i Polacy.<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Przypatrzmy si\u0119 teraz, jak wprowadzali\u015bmy te wnioski w \u017cycie publiczne.<\/p>\r\n\r\n

Gdzie\u015b od chwili kanonizacji \u015bw. Stanis\u0142awa w po\u0142owie XIII wieku, to co do tej pory by\u0142o w zawi\u0105zku zacz\u0119\u0142o rozwija\u0107 si\u0119 w dojrza\u0142y owoc. Si\u0142\u0105 swego ducha wykszta\u0142cili\u015bmy umiej\u0119tno\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142\u017cycia, poddania si\u0119 kierownictwu w\u0142adzy, wyrabiania wsp\u00f3lnych d\u0105\u017cno\u015bci, dostosowywania charakter\u00f3w ludzkich do \u017cycia w pa\u0144stwie i spo\u0142ecze\u0144stwie. Na trwa\u0142e w naszej pa\u0144stwowo\u015bci zadomowi\u0142o si\u0119 poj\u0119cie obywatelstwa, b\u0119d\u0105ce wytworem polskiego ducha i g\u0142osz\u0105ce zasad\u0119, \u017ce nie spo\u0142ecze\u0144stwo ma s\u0142u\u017cy\u0107 panuj\u0105cemu, lecz odwrotnie i to do tego stopnia, \u017ce ju\u017c kr\u00f3l Boles\u0142aw \u015amia\u0142y, nie przestrzegaj\u0105cy tej zasady musia\u0142 opu\u015bci\u0107 kraj[1]<\/a>. Rys ten sta\u0142 w zupe\u0142nym przeciwie\u0144stwie do zachodniego absolutyzmu i wschodniego satrapizmu, gdzie cz\u0142owieka traktowa\u0142o si\u0119 jako czyj\u0105\u015b w\u0142asno\u015b\u0107, rzecz, a nie osob\u0119. Nic dziwnego, \u017ce wszelk\u0105 w\u0142adz\u0119 absolutn\u0105 oceniali\u015bmy jako patologi\u0119 \u00f3wczesnego \u017cycia spo\u0142eczno –\u00a0 politycznego. W przeciwie\u0144stwie do tego, wytwarzamy typ wolnego obywatela, kt\u00f3ry stosunek sw\u00f3j do pa\u0144stwa okre\u015bla\u0142 dumn\u0105 zasad\u0105: nic o nas bez <\/em>nas( nil <\/em>de nobis sine nobis). Nar\u00f3d swobody obywatelskie i polityczne rozwija\u0142 drog\u0105 ewolucji; pocz\u0105wszy od Statut\u00f3w wi\u015blickich z XIV wieku stopniowo zyskiwa\u0142a szlachta prawa: do nietykalno\u015bci mienia, nietykalno\u015bci osobistej wyra\u017conej w wiekopomnej ustawie por\u0119czaj\u0105cej, i\u017c szlachcic nie b\u0119dzie uwi\u0119ziony inaczej, jak na podstawie prawomocnego wyroku s\u0105dowego („Neminem captivabimus nisi iure victum<\/strong><\/em>„[2]<\/a>), zyskiwa\u0142a prawo wolnego tworzenia zwi\u0105zk\u00f3w, swobod\u0119 wyra\u017cania przekona\u0144 s\u0142owem i pismem i to tak\u017ce o sprawach publicznych, (prosz\u0119 to por\u00f3wna\u0107 z dzisiejsz\u0105 poprawno\u015bci\u0105 polityczn\u0105<\/strong>) zyskiwa\u0142a prawo nietykalno\u015bci ogniska domowego, wreszcie zyskiwa\u0142a swobody \u015bci\u015ble polityczne, kt\u00f3rych kamieniem w\u0119gielnym stanie si\u0119 zasada, \u017ce wszystko co ma obowi\u0105zywa\u0107 og\u00f3\u0142, musi podlega\u0107 jego uprzedniemu zezwoleniu. (Ta ostatnia zasada zosta\u0142 zgwa\u0142cona podczas zatwierdzenia traktatu Unii europejskiej przez nasz parlament bez zapytania o zgod\u0119 narodu<\/strong>)<\/p>\r\n\r\n

Z tak ukszta\u0142towanych swob\u00f3d obywatelskich zrodzi\u0142 si\u0119 polski system parlamentarny. Wyra\u017ca\u0142 on przekonanie, \u017ce w powszechnym zgromadzeniu obywateli tkwi jaka\u015b si\u0142a Bo\u017ca, s\u0142uszno\u015b\u0107, jaki\u015b rodzaj nieledwie nieomylno\u015bci, pod warunkiem, \u017ce obywatele nie dzia\u0142aj\u0105 pod przymusem. Wyra\u017ca si\u0119 to jasno s\u0142owami poezji:<\/p>\r\n\r\n

„Ten ci by\u0142 g\u0142os Neron\u00f3w i inszych tyran\u00f3w, <\/em><\/p>\r\n\r\n

Kt\u00f3rzy g\u0142o\u015bno \u0142amali wolno\u015b\u0107 wszystkich stan\u00f3w<\/em>(…)<\/p>\r\n\r\n

Tu \u017caden szlachcicowi kr\u00f3l nie \u0142amie prawa, <\/em><\/p>\r\n\r\n

Jedno co uchwalona wynosi ustawa. <\/em><\/p>\r\n\r\n

Ka\u017cdy ma sw\u00f3j grunt wolny, tak wielki, jak ma\u0142y, <\/em><\/p>\r\n\r\n

Wolny ka\u017cdemu statut i skutek praw ca\u0142y…<\/em>„ <\/strong><\/p>\r\n\r\n

Podsumowuj\u0105c \u00f3w wyw\u00f3d mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce najpierw z dynasti\u0105 Piast\u00f3w\u00a0 zacz\u0119li\u015bmy tworzy\u0107 organizacj\u0119 pa\u0144stwow\u0105, przy czym nie obesz\u0142o si\u0119 tu bez walki\u00a0 spo\u0142ecze\u0144stwa z jej przedstawicielami o wp\u0142yw na pa\u0144stwo, a\u017c doszli\u015bmy wraz z Jagiellonami do pa\u0144stwa opartego na \u015bwiadomym swej podmiotowo\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwie.<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Jak\u017ce odmiennie przedstawia\u0142a si\u0119 sytuacja we wschodniej S\u0142owia\u0144szczy\u017anie. Osiedleni tu w IX wieku Waregowie ze Skandynawii, z plemienia Rus, pa\u0144stwa nie tworzyli, bo im sz\u0142o o\u00a0 \u017cycie i o bogacenie si\u0119 cudzym kosztem. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce w dalszej konsekwencji ods\u0142oni si\u0119 rozbie\u017cno\u015b\u0107 panuj\u0105cych i poddanych. W tak kszta\u0142tuj\u0105cym si\u0119 \u017cywiole spo\u0142ecznym na Rusi, gdzie\u015b od XII wieku zaczn\u0105 dawa\u0107 zna\u0107 o sobie wyra\u017ane pierwiastki jakiej\u015b kultury mongolsko-s\u0142owia\u0144skiej: kult si\u0142y fizycznej, wyrodzony w brutalno\u015b\u0107, i zami\u0142owanie do niszczenia, jako dowodu przewagi czysto fizycznej.<\/p>\r\n\r\n

W czasie, gdy ksi\u0105\u017c\u0119 Konrad Mazowiecki osadza\u0142 Krzy\u017cak\u00f3w w Polsce, zjawi\u0142a si\u0119 we wschodniej S\u0142owia\u0144szczy\u017anie nawa\u0142a Tatar\u00f3w, od kt\u00f3rych dzicza\u0142a Ru\u015b dobrowolnie zacie\u015bniaj\u0105c wi\u0119zy swej niewoli. W\u0142adcy z dynastii Rurykowicz\u00f3w nie maj\u0105cy wystarczaj\u0105cego poczucia odpowiedzialno\u015bci za sw\u00f3j kraj zabiegali tylko o to, by mie\u0107 jak najbardziej przoduj\u0105ce stanowisko na dworze chana, dostarczaj\u0105c mu jak najwi\u0119cej dochod\u00f3w p\u0142yn\u0105cych z \u0142upienia w\u0142asnego kraju. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce pa\u0144stwowo\u015b\u0107 na Rusi utrzymywa\u0142a si\u0119 pod zwierzchnictwem tatarskim, kt\u00f3ra stanie si\u0119 dla niej przekle\u0144stwem dziejowym[3]<\/a>. Wida\u0107 to doskonale w czasie najazdu tatarskiego na Polsk\u0119 w 1241 roku. Jak \u00a0tylko Mongo\u0142owie ruszyli na Polsk\u0119 pokaza\u0142 si\u0119 ich zwierzchni stosunek na Rusi. Wsz\u0119dzie kniaziowie, uprzednio ju\u017c do wsp\u00f3lnej wyprawy zawezwani, wychodz\u0105 co pr\u0119dzej z ho\u0142dem naprzeciw zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 Ordzie i s\u0142u\u017c\u0105 jej za przewodnik\u00f3w. Tak opowiada o tym kronika ruska: „I przyszed\u0142 Telebuga nad rzek\u0119 Hory\u0144<\/em> i spotka\u0142 go tam M\u015bcis\u0142aw z \u017cywno\u015bci\u0105 i darami: a gdy min\u0105\u0142 Krzemieniec spotka\u0142 go knia\u017a W\u0142odzimierz z \u017cywno\u015bci\u0105 i darami nad Lip\u0105, a potem dogna\u0142 go knia\u017a Lew z \u017cywno\u015bci\u0105 i darami<\/em>„[4]<\/a>.<\/p>\r\n\r\n

I tu do g\u0142osu dochodzi wolno\u015b\u0107 i duma narodowa nie pozwalaj\u0105ca naszym przodkom wyrzec si\u0119 ich, by unikn\u0105\u0107 grasowania plagi mongolskiej. A mo\u017cna by\u0142o to uczyni\u0107. Wystarczy\u0142o tylko, by jak ksi\u0105\u017c\u0119ta pobliskiego Halicza i Przemy\u015bla uda\u0107 si\u0119 z czo\u0142obitno\u015bci\u0105 do namiotu wielkiego chana, napi\u0107 si\u0119 mleka kobylego, pok\u0142oni\u0107 si\u0119 bo\u017cyszczom poga\u0144skim i zamiast os\u0142ania\u0107 Europ\u0119 od hord tatarskich, wypada\u0142o jak ruscy kniazie pl\u0105drowa\u0107 z nimi ziemie zachodu i niszczy\u0107 swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 kultur\u0119.<\/p>\r\n\r\n

W przeciwie\u0144stwie do w\u0142adcy ruskiego Daniela, kt\u00f3ry jedynie my\u015bla\u0142 o sobie, gdy za po\u015brednictwem papie\u017ca chcia\u0142 mie\u0107 pomoc od Zachodu, nasi w\u0142adcy tak g\u0142\u0119boko byli ju\u017c zbratani z Europ\u0105, \u017ce kosztem w\u0142asnego pokoju nie\u015bli pomoc i obron\u0119 cywilizacji zachodniej, czyni\u0105c kraj nasz przedmurzem chrze\u015bcija\u0144stwa[5]<\/a>.<\/p>\r\n\r\n

Przy okazji daje zna\u0107 o sobie wy\u017cszo\u015b\u0107 umys\u0142u i humanitaryzmu Polski wyros\u0142ej z kultury prymatu cz\u0142owieka, co po\u015bwiadcza sama kronika ruska, kt\u00f3ra wzmiankuj\u0105c o wsp\u00f3lnym z Tatarami mordowaniu przez kniazi\u00f3w ruskich ludno\u015bci wroga, oddaje wy\u017cszo\u015b\u0107 Polakom m\u00f3wi\u0105c: „By\u0142 za\u015b u Lach\u00f3w zakon taki: nie zajmowa\u0107 ludu w niewol\u0119, ani zabija\u0107, tylko \u0142up zbiera\u0107<\/em>„[6]<\/a>. <\/strong><\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Z tak zniewolonej Rusi kijowskiej punkt ci\u0119\u017cko\u015bci znaczenia we wschodnim \u017cywiole s\u0142owia\u0144skim powoli zacz\u0105\u0142 przesuwa\u0107 si\u0119 ku Ksi\u0119stwu moskiewskiemu. Nie b\u0119d\u0119 omawia\u0142 tego kilkuwiekowego procesu, bo ramy audycji na to nie pozwalaj\u0105, chc\u0119 tylko powiedzie\u0107, \u017ce w raz ze wzrostem swego znaczenia, Moskwa stawa\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wn\u0105 ostoj\u0105 mongolskiego sposobu pojmowania pa\u0144stwa i w\u0142adzy.<\/p>\r\n\r\n

Podczas gdy u nas w Polsce na pocz\u0105tku XVI wieku rozwija\u0107 si\u0119 poczyna w pe\u0142ni, wyros\u0142e ze s\u0142usznej dumy z posiadanej wolno\u015bci, poczucie obywatelstwa w pa\u0144stwie i sk\u0142onno\u015b\u0107 do dzielenia si\u0119 swoim ius civitatis<\/em> –\u00a0 jak niegdy\u015b obywatele rzymscy, z ka\u017cdym r\u00f3wnym, kt\u00f3ry zapragnie by\u0107 poddanym polskiego kr\u00f3la, o tyle w Moskwie zaczyna si\u0119 okres carskiego terroru. Car mo\u017ce sobie pozwoli\u0107 na wszystko, bo religia pa\u0144stwowa u\u015bwi\u0119ca wszystko cokolwiek on zechce[7]<\/a>.<\/p>\r\n\r\n

W\u0142adca Wasyl Iwanowicz (1505-1533) \u015bcina g\u0142owy bojarom, traktuje ich jak niewolnik\u00f3w, czyli zaczyna si\u0119 orientalna despocja, na\u015bladowanie tatarskiego „carstwa”, gdzie terror rozstrzyga\u0142 o wszystkim, a granica pa\u0144stwowa stanowi\u0142a o kulturze[8]<\/a>.<\/p>\r\n\r\n

Do tego dochodzi bizantynizm, kt\u00f3rego kanon ruski uk\u0142ada\u0142 mnich z Tweru, niejaki Filoteusz, uchodz\u0105cy za tw\u00f3rc\u0119 pa\u0144stwowo\u015bci i kultury moskiewskiej. Kanon ten g\u0142osi\u0142, \u017ce prawdziwa wiara obecna w Bizancjum, po jego upadku zosta\u0142a przeniesiona do Moskwy jako do trzeciego Rzymu, a czwartego nie b\u0119dzie. I na tej podstawie ukuto przekonanie o wy\u017cszo\u015bci kultury moskiewskiej nad ca\u0142\u0105 reszt\u0105 \u015bwiata. G\u0142ow\u0105 tego trzeciego Rzymu jest car, kt\u00f3rego osoba jest \u015bwi\u0119ta. W imi\u0119 Bo\u017cego \u0142adu na ziemi nale\u017cy samemu uzna\u0107 si\u0119 niewolnikiem cara. Przy czym ta niewola nie tylko nie poni\u017ca, ale uszlachetnia, bo jest obwarowana sankcj\u0105 religijn\u0105. Ludziom nic do tego, czy w\u0142adca jest dobry, czy z\u0142y, to ju\u017c jest sprawa mi\u0119dzy nim a Bogiem.<\/p>\r\n\r\n

Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce nie tylko wyros\u0142e z osoby \u015bw. Stanis\u0142awa polskie poj\u0119cie o w\u0142adcy, jako pierwszym obywatelu pa\u0144stwa, kt\u00f3ry ma s\u0142u\u017cy\u0107 narodowi, by\u0142o w Moskwie obraz\u0105 Boga, ale nawet \u0142aci\u0144skie poj\u0119cie obywatelstwa nios\u0105ce ze\u00a0 sob\u0105 obok obowi\u0105zk\u00f3w r\u00f3wnie\u017c prawa jednostki stanowi\u0105ce o jego godno\u015bci osobistej, nie mie\u015bci\u0142o si\u0119 w kanonie kultury moskiewskiej. \u0179ywym tego uciele\u015bnieniem by\u0142o panowanie cara Iwana Gro\u017anego. W pewnym okresie chc\u0105c tym pewniej dzier\u017cy\u0107 w\u0142adz\u0119 posuwa\u0142 si\u0119 do konfiskaty maj\u0105tk\u00f3w karania \u015bmierci\u0105 bez s\u0105du swoich poddanych i aby tym skuteczniej wprowadza\u0107 to w \u017cycie utworzy\u0142 oddzia\u0142y tzw. opricznik\u00f3w, kt\u00f3rzy zobowi\u0105zywali si\u0119 przysi\u0119g\u0105, \u017ce dla cara gotowi s\u0105 zamordowa\u0107 w\u0142asnych rodzic\u00f3w. Ci ludzie barbarzy\u0144skim terrorem, nie do wyobra\u017cenia,\u00a0 siali taki przestrach w\u015br\u00f3d ludno\u015bci, \u017ce gdy metropolita Filip kt\u00f3ry o\u015bmieli\u0142 si\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 carowi na rozbestwienie jego barbarzy\u0144skiej gwardii przybocznej, kt\u00f3ra tysi\u0105cami mordowa\u0142a ludzi, a car go zamordowa\u0142, to nie wywo\u0142a\u0142o to najmniejszego sprzeciwu ze strony ludno\u015bci.<\/p>\r\n\r\n

Rzecz nie do pomy\u015blenia w kulturze polskiej. Przypomnijmy sobie upomnienie kr\u00f3la Boles\u0142awa \u015amia\u0142ego przez \u015bw. Stanis\u0142awa i co spotka\u0142o w\u0142adc\u0119 ze strony obywateli za mord na biskupie krakowskim: pozbawienie tronu i wygnanie z kraju. A w kulturze moskiewskiej dotkni\u0119ty ob\u0142\u0119dem religijnym, tronowym, z mani\u0105 prze\u015bladowcz\u0105 i sadyzmem zwyrodnialec by\u0142 wybra\u0144cem Bo\u017cym sprawuj\u0105cym w imieniu Boga w\u0142adz\u0119[9]<\/a>.<\/p>\r\n\r\n

Zaiste sprawdza si\u0119 prawda s\u0142\u00f3w poety, kt\u00f3ry m\u00f3wi:<\/p>\r\n\r\n

„Straszna to w\u0142adza, gdy sumieniem w\u0142ada, <\/em><\/p>\r\n\r\n

I cho\u0107 nie niszczy cz\u0142owieczego ducha, <\/em><\/p>\r\n\r\n

Takim go \u015blepym postrachem obsiada, <\/em><\/p>\r\n\r\n

\u0179e na jej rozkaz wzdryga si\u0119 <\/em> – <\/em> a s\u0142ucha<\/em>” (K. Ujejski, Ust\u0119p z powie\u015bci sybirskiej<\/em><\/strong>)<\/p>\r\n\r\n

Jest to jaka\u015b ponura tajemnica wschodniej duszy, kt\u00f3ra maj\u0105c do wyboru wolno\u015b\u0107 lub\u00a0 zniewolenie satrapiej w\u0142adzy, tak zauroczona jest jej si\u0142\u0105, \u017ce wybiera w\u0142a\u015bnie j\u0105. Dlaczego? Bo nie umie \u017cy\u0107 w wolno\u015bci.<\/p>\r\n\r\n

Pos\u0142u\u017cmy si\u0119 tu przyk\u0142adem. Przy zdobywaniu Po\u0142ocka przez Stefana Batorego, kr\u00f3l Polski ofiarowa\u0142 mieszka\u0144com miasta wolno\u015b\u0107. Natomiast car Iwan z nich uczyni\u0142 \u017cywy most powi\u0105zany sznurami, po kt\u00f3rych przesz\u0142a ca\u0142a armia moskiewska, tocz\u0105c po \u017cywych ludziach armaty.\u00a0 I oto, gdy obywatele miasta maj\u0105 do wyboru: przyj\u0119cie \u017cycia w\u00a0 wolno\u015bci, b\u0105d\u017a powr\u00f3t do degradacji cz\u0142owiecze\u0144stwa, wybieraj\u0105 to ostatnie. Zaiste ponury flirt z mroczno\u015bci\u0105 w\u0142adzy tak umiej\u0105c\u0105 zniewoli\u0107 cz\u0142owieka, \u017ce zaprzecza on jednemu z filar\u00f3w swego cz\u0142owiecze\u0144stwa.<\/p>\r\n\r\n

Ta pogarda cz\u0142owieka odnosi si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do jego wytwor\u00f3w materialnych, a szczeg\u00f3lnie do sztuki. „Moskiewskie widzenie rzeczy pod tym wzgl\u0119dem objawi\u0142o si\u0119 w przewo\u017ceniu ksi\u0105\u017cek z biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego<\/em>[10]<\/a> do Petersburga w 1795 roku: tomy wielkie, je\u017celi w paki si\u0119 nie mie\u015bci\u0142y, przepi\u0142owywano na po\u0142ow\u0119.<\/em><\/p>\r\n\r\n

Przed nami jest kap\u0142a\u0144ska stu\u0142a z wizerunkami Or\u0142a i Pogoni. Ich wz\u00f3r zaczerpni\u0119ty zosta\u0142 z arras\u00f3w wawelskich, \u015bwiadcz\u0105cych z dum\u0105 o wielko\u015bci Rzeczypospolitej Obydwu Narod\u00f3w. Zagrabione przez zaborc\u0119 s\u0142u\u017cy\u0142y za obicie fotela u jakiego\u015b wschodniego barbarzy\u0144cy, kt\u00f3ry chcia\u0142 w ten spos\u00f3b poszarga\u0107 wielko\u015b\u0107 Polski i Litwy[11]<\/a>. Dlatego w duchu ekspiacji za to barbarzy\u0144stwo umieszczone zosta\u0142y na kap\u0142a\u0144skiej stule, by przypomina\u0142y, \u017ce wyros\u0142y z kultury, kt\u00f3ra za korze\u0144 ma Chrystusowe umi\u0142owanie cz\u0142owieka uobecniane nieustannie podczas bezkrwawej Jego Ofiary na o\u0142tarzach ca\u0142ego \u015bwiata.<\/p>\r\n\r\n

Ten d\u0142ugi wyw\u00f3d chyba wystarczaj\u0105co jasno wykazuje r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy kultur\u0105 uznaj\u0105c\u0105 prymat cz\u0142owieka i kultur\u0105 maj\u0105c\u0105 cz\u0142owieka w pogardzie. Dlatego o duchu rosyjskim \u015bmia\u0142o mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce:<\/p>\r\n\r\n

„Cho\u0107 krwi\u0105 mi blizki, nie m\u00f3j Ty\u015b jest duchem <\/em><\/p>\r\n\r\n

Bo \u015bwi\u0119t\u0105 wol\u0119 p\u0119tasz z\u0142ym \u0142a\u0144cuchem<\/em>„. (Wincenty Pol, Hetma\u0144skie pachol\u0119<\/em><\/strong>)<\/p>\r\n\r\n

Drog\u0105 specyficznie polsk\u0105, nie maj\u0105c\u0105 nigdzie wzorca w tej postaci, czyli drog\u0105 unijno\u015bci, rozpocz\u0119li\u015bmy promieniowanie „swoich wolno\u015bci<\/em>” na s\u0105siad\u00f3w, zapewniaj\u0105c pok\u00f3j na przestrzeni r\u00f3wnej niemal ca\u0142ej zachodniej Europie. Mamy tu jedno z najbardziej zastanawiaj\u0105cych zjawisk dziejowych. Dumaj\u0105c nad nim, arcybiskup ormia\u0144ski J\u00f3zef Teodorowicz, w katedrze wile\u0144skiej w 1919 roku tak rzecz uj\u0105\u0142: „…Bo\u015b nie ujarzmia\u0142a o Polsko przemoc\u0105 narod\u00f3w, bo\u015b ich podst\u0119pnie nie przywabia\u0142a do siebie. Ty\u015b je\u00a0 mi\u0142o\u015bci\u0105 i sercem zwyci\u0119\u017ca\u0142a …<\/em>” Przyk\u0142adem jest zmaganie si\u0119 o Inflanty, gdzie ich mieszka\u0144cy ci\u0105\u017cyli zdecydowanie ku Polsce, bo liczyli na zachowanie i rozszerzenie swob\u00f3d, samorz\u0105du i zapewnienia tolerancji religijnej a z czasem kry\u0142a si\u0119 za tym ci\u0105\u017ceniem ku Polsce nadzieja ochrony przed moskiewskim podbojem. Szczodrobliwa d\u0142o\u0144 Rzeczypospolitej wypie\u015bci\u0142a te prawa dla lud\u00f3w zamieszkuj\u0105cych Europ\u0119 \u015brodkowo-wschodni\u0105 i dawa\u0142a je z hojno\u015bci\u0105 matczyn\u0105 nie maj\u0105c\u0105 por\u00f3wnania w rodzinie narod\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich. S\u0142usznie o tym m\u00f3wi Zygmunt Krasi\u0144ski:<\/p>\r\n\r\n

„<\/strong>Ze wszystkich<\/em><\/strong> tych wymagalno\u015bci, kt\u00f3rym ten nar\u00f3d dziejami swemi zado\u015b\u0107 uczyni\u0107 powinien, \u0142atwo si\u0119 domy\u015ble\u0107 tre\u015bci jego usposobie\u0144 i zdolno\u015bci wewn\u0119trznych. Je\u015bli ma by\u0107 o\u015bwiecicielem i wtajemniczycielem podrz\u0119dnych lud\u00f3w, musi do najwy\u017cszego stopnia posiada\u0107 wykszta\u0142con\u0105 i tkliw\u0105 w\u0142adz\u0119 odbierania wra\u017ce\u0144 i odebranych przerabiania i udzielania innym. Lecz wy\u017csze wp\u0142ywy tylko tak \u0142acno do\u0144 przenika\u0107 b\u0119d\u0105, nigdy za\u015b ni\u017csze, barbarzy\u0144skie, bo wtedy zamiast podwy\u017cszania\u00a0 ni\u017cszych, sam-by si\u0119 poni\u017cy\u0142, ulegaj\u0105c ich dzia\u0142aniu. Nic zatem w jego charakterze wy\u0142\u0105cznego nazbyt, z reszt\u0105 \u015bwiata chrze\u015bcija\u0144skiego na zab\u00f3j sprzecznego nic dzikiego by\u0107 nie mo\u017ce –\u00a0 on \u017cadnymi przes\u0105dy, jakby murem chi\u0144skim, si\u0119 nie oddzieli od Europy –\u00a0 \u017cadne wysokie i trudne g\u00f3ry, \u017cadne morza go od cywilizowanej cz\u0119\u015bci \u015bwiata odgranicza\u0107 powinny. Ziemia jego sama w kszta\u0142tach swoich musi wyra\u017ca\u0107 na wszystkich swoich granicach nie przedzia\u0142\u00a0 i odstrychni\u0119cie si\u0119, ale zbli\u017cenie si\u0119 i zlew. Na takiej ziemi r\u00f3wnej zamieszkuj\u0105c, wspania\u0142o\u015bci\u0105, uprzejmo\u015bci\u0105, go\u015bcinno\u015bci\u0105, wyobra\u017ani\u0105 nader \u017cyw\u0105 i obrazow\u0105, sercem szczerem, otwartem, gor\u0105cem, z reszt\u0105 Europy obcowa\u0107 b\u0119dzie<\/em>„. (Z. Krasi\u0144ski, O stanowisku Polski<\/em>, s. 95<\/strong>)<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Od unii lubelskiej z 1569 roku zaczyna si\u0119 na dobre tak\u017ce nasze kulturowe s\u0105siedztwo z Moskw\u0105 i to wed\u0142ug ducha ewangelicznego, mianowicie Polacy obmy\u015blaj\u0105, jakby po\u0142o\u017cy\u0107 kres wojnom i u\u0142o\u017cy\u0107 przyjazne stosunki z pa\u0144stwem moskiewskim. My\u015blano, \u017ce je\u015bli przeprowadzono uni\u0119 z Litw\u0105, z kt\u00f3r\u0105 przed \u015blubem \u015bw. Jadwigi z W\u0142adys\u0142awem Jagie\u0142\u0142\u0105 te\u017c bywa\u0142y wojny i to nieraz zaciek\u0142e, to mo\u017ce nale\u017cy d\u0105\u017cy\u0107 do tego samego z Moskw\u0105.<\/p>\r\n\r\n

Tymczasem w Wielkim Ksi\u0119stwie Moskiewskim nasta\u0142 czas gdy:<\/p>\r\n\r\n

„Car moskiewski ufaj\u0105c chcia\u0142 \u015bwiatu wszystkiemu <\/em><\/p>\r\n\r\n

Gro\u017anym by\u0107, wszystki lekce kr\u00f3le krze\u015bcija\u0144skie <\/em><\/p>\r\n\r\n

Uwa\u017caj\u0105c przy sobie<\/em>” (…)<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Wtedy B\u00f3g w\u0142adca dziej\u00f3w:<\/p>\r\n\r\n

„poda\u0142 nam kr\u00f3la z W\u0119gier, dzielnego Stefana: <\/em><\/p>\r\n\r\n

Patrzaj\u017ce, jako wielka w kr\u00f3tki czas odmiana! <\/em><\/p>\r\n\r\n

Moskiewski, komu gro\u017c\u0105c, sam si\u0119 teraz boi<\/em>” (…)<\/p>\r\n\r\n

Ju\u017c, bo z \u0141uk\u00f3w nie strzela, sajdak mu i strza\u0142y <\/em><\/p>\r\n\r\n

Ogniem kr\u00f3la polskiego wszystkie wygorza\u0142y. <\/em><\/p>\r\n\r\n

Z Wieli\u017ca i z U\u015bwiata, z Newla wyrzucony, <\/em><\/p>\r\n\r\n

Jezierzyszczu, Zaw\u0142ociu nie m\u00f3g\u0142 da\u0107 obrony<\/em>„.<\/em><\/p>\r\n\r\n

<\/strong><\/p>\r\n\r\n

I w kampanii wojennej, w kt\u00f3rej raz po raz dawa\u0142y zna\u0107 o sobie przewagi Polski i Litwy nad Moskw\u0105, stan\u0105\u0142 Batory u wr\u00f3t Pskowa: (slajd Batory pod Pskowem)<\/p>\r\n\r\n

„Ju\u017c si\u0119 by\u0142 kr\u00f3l ku Pskowu ruszy\u0142 z lud\u017ami swemi, <\/em><\/p>\r\n\r\n

A po nieprzyjacielskie strach si\u0119 szerzy\u0142 ziemi<\/em>„.<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Zacz\u0119\u0142y si\u0119 chwalebne dzieje or\u0119\u017ca polsko-litewskiego:<\/p>\r\n\r\n

„Widz\u0119 or\u0142a bia\u0142ego, konia tej\u017ce sier\u015bci, <\/em><\/p>\r\n\r\n

Ten mieczem, \u00f3w piorunem gro\u017any, pr\u0119dkich \u015bmierci <\/em><\/p>\r\n\r\n

Oba hojni szafarze<\/em>„.<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Przed takimi przewagami Or\u0142a i Pogoni car mia\u0142 prawo zadr\u017ce\u0107, bo Psk\u00f3w to by\u0142a brama do zawojowania nawet ca\u0142ego jego w\u0142adztwa. Tak o tym strachu Iwana m\u00f3wi wiersz:<\/p>\r\n\r\n

Teraz si\u0119 o Psk\u00f3w boja\u0142: Psk\u00f3w mu w g\u0142owie cwa\u0142a\u0142, <\/em><\/p>\r\n\r\n

Widz\u0105c, \u017ce wszystko straci\u0142, gdyby Pskowa strada\u0142<\/em>„.<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Min\u0119\u0142o ponad \u0107wier\u0107 wieku od om\u00f3wionych wydarze\u0144. Zaznacza si\u0119 ten okres z polskiej strony propozycjami \u015bcis\u0142ego zwi\u0105zku prawno-pa\u0144stwowego dla przygotowania gruntu pod ewentualn\u0105 uni\u0119 z Moskw\u0105 opartej na wolno\u015bci[12]<\/a>. Natomiast Ksi\u0119stwo Moskiewskie nie jest w stanie odpowiedzie\u0107 dojrzale na owe propozycje bo do g\u0142osu dochodzi okres tzw. wielkiej smuty, jako owocu despotycznej w\u0142adzy cara opartej na pogardzie cz\u0142owieka. I oto pod K\u0142uszynem dochodzi do starcia si\u0119 tych dw\u00f3ch tak r\u00f3\u017cnych koncepcji ustrojowych pa\u0144stwa.<\/p>\r\n\r\n

<\/strong><\/p>\r\n\r\n

A teraz opiszmy barwnym j\u0119zykiem poezji przeplatanej s\u0142owami g\u0142\u00f3wnego bohatera naszej dzisiejszej audycji Stanis\u0142awa \u0179\u00f3\u0142kiewskiego bitw\u0119, jaka rozegra\u0142a si\u0119 4 lipca 1610 roku pod K\u0142uszynem.<\/p>\r\n\r\n

Naprzeciwko siebie stan\u0119li dwaj wodzowie o jak r\u00f3\u017cnie ukszta\u0142towanych charakterach: moskiewski –\u00a0 Dymitr Szujski, kt\u00f3ry by\u0142 jednym z g\u0142\u00f3wnych aktor\u00f3w ponurego spektaklu znieprawionych elit sprawuj\u0105cych w\u0142adz\u0119 w pa\u0144stwie, gdzie ka\u017cdy by\u0142 zbrukany. Dobrze oddaje to poeta, gdy pisze:<\/p>\r\n\r\n

„Ach! Lecz c\u00f3\u017c mo\u017ce i zacno\u015b\u0107 sumienia, <\/em><\/p>\r\n\r\n

I my\u015bl rozumna, i si\u0142\u0105 ramienia, <\/em><\/p>\r\n\r\n

Gdy w ca\u0142ym pa\u0144stwie gor\u0105czkowe dreszcze, <\/em><\/p>\r\n\r\n

A z\u0142o ze z\u0142a si\u0119 l\u0119gnie, gorsze jeszcze? <\/em><\/p>\r\n\r\n

Kto na kraj spojrzy st\u0105d, z wysoka, z g\u00f3ry, <\/em><\/p>\r\n\r\n

M\u00f3g\u0142by pomy\u015ble\u0107, \u017ce to sen ponury, <\/em><\/p>\r\n\r\n

Gdzie szkaradzie\u0144stwem rz\u0105dzi si\u0119 szkarada, <\/em><\/p>\r\n\r\n

Gdzie b\u0142\u0105d na b\u0142\u0119dzie i na zdradzie zdrada, <\/em><\/p>\r\n\r\n

I gdzie bezprawie prawomocnie w\u0142ada<\/em>„. (Goethe)<\/p>\r\n\r\n

I naprzeciw tego kniazia moskiewskiego, staje cz\u0142owiek wyros\u0142y na staro\u017cytnych wzorcach m\u0119\u017c\u00f3w szlachetnych, mi\u0142uj\u0105cych ojczyzn\u0119 i krz\u0105taj\u0105cych si\u0119 zbrojnie oko\u0142o pomno\u017cenia jej wielko\u015bci:<\/p>\r\n\r\n

„Panie w niebie! <\/em><\/p>\r\n\r\n

T\u0119m zbroj\u0119 nosi\u0142, chodz\u0105c w Twoim znoju, <\/em><\/p>\r\n\r\n

A kiedym\u00a0 widzia\u0142 \u0142ask\u0119 Twojej rosy, <\/em><\/p>\r\n\r\n

Uni\u0119 narod\u00f3w, to wo\u0142am w niebiosy: <\/em><\/p>\r\n\r\n

„<\/em>Odpuszczaj s\u0142ug\u0119 Twojego w pokoju<\/em>„<\/p>\r\n\r\n

Znaj\u0105c pobo\u017cno\u015b\u0107 hetmana polskiego nie mamy w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce modlitw\u0105 poprzedzi\u0142 zbrojny czyn. <\/strong>A <\/strong>o <\/strong>co Boga prosi\u0142 ten \u017cywy bastion idei przedmurza chrze\u015bcija\u0144stwa (antemurale christianitatis) wyros\u0142y na etosie rycerza \u015bredniowiecznego, niech podpowiedz\u0105 nam te s\u0142owa:<\/p>\r\n\r\n

„O co to rycerz Pana Boga prosi\u0142, <\/em><\/p>\r\n\r\n

Gdy Zbawiciela \u0142zami gr\u00f3b urosi\u0142? <\/em><\/p>\r\n\r\n

„<\/em>Przez Twoje Panie! Tylko walczy\u0107 pragn\u0119: <\/em><\/p>\r\n\r\n

I wszystek \u017cywot pod Tw\u00f3j zakon nagn\u0119, <\/em><\/p>\r\n\r\n

Ale co w s\u0142u\u017cbie Twojej niech nie \u015bli\u017anie<\/em>,<\/p>\r\n\r\n

I daj przezemnie zwyci\u0119stwo ojczy\u017anie<\/em>” (s. 165)<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Podobnie jak pod Grunwaldem Krzy\u017cak\u00f3w, tak pod K\u0142uszynem posi\u0142kowali Moskali ochotnicy z niemal po\u0142owy licz\u0105cych si\u0119 w\u00f3wczas kraj\u00f3w Europy. W sumie by\u0142o ich 50000 tysi\u0119cy. Oddajmy g\u0142os g\u0142\u00f3wnemu bohaterowi bitwy pod K\u0142uszynem:<\/p>\r\n\r\n

„Zaczym knia\u017a Dymitr Szujski, zabrawszy si\u0119 z wojskiem tak swym jako i cudzoziemskim<\/em> (…) ruszy\u0142<\/em> (…) pe\u0142en nadzieje, \u017ce wielko\u015bci i pot\u0119dze jego wojska, kt\u00f3rej bardzo dufa\u0142, nasze, o kt\u00f3rego ma\u0142o\u015bci wiedzia\u0142, wytrzyma\u0107 nie mog\u0142o<\/em>„[13]<\/a>.<\/p>\r\n\r\n

Tymczasem hetman \u0179\u00f3\u0142kiewski istotnie na czele tylko 5000-tysi\u0119cznej armii tu\u017c przed zapadni\u0119ciem zmroku ruszy\u0142 pod K\u0142uszyn. Pisze o tym tak:<\/p>\r\n\r\n

„Szli\u015bmy na ca\u0142\u0105 noc o cztery one mile lasem,<\/em> (…) gdy przyszli\u015bmy nad wojsko nieprzyjacielskie, jeszcze nie poczyna\u0142o \u015bwita\u0107. Nieprzyjaciel z ma\u0142o\u015bci wojska naszego lekce nas wa\u017cy\u0142 i nic mniej si\u0119 nie spodziewa\u0142 jako tego, i\u017cby\u015bmy tyle mieli \u015bmia\u0142o\u015bci o tak wielk\u0105 pot\u0119g\u0119 si\u0119 kusi\u0107, i owszem byli pe\u0142ni nadziei, \u017ce\u015bmy mieli ucieka\u0107<\/em>„[14]<\/a>.<\/p>\r\n\r\n

Natomiast hetman uszykowa\u0142 swoje nieliczne hufce do bitwy i wzorem staro\u017cytnych wodz\u00f3w mia\u0142 przemow\u0119 do swego wojska, by w ten spos\u00f3b doda\u0107 mu odwagi do walki. Sam o tym pisze tak:<\/p>\r\n\r\n

„<\/strong>Gdy ju\u017c tak wojsko stan\u0119\u0142o w sprawie, obje\u017cd\u017caj\u0105c pan hetman od hufu do hufu, animowa\u0142<\/em> <\/strong>(zagrzewa\u0142) swoich, ukazuj\u0105c, jako necessitas in loco, spes in virtute, salus in victoria <\/em>(konieczno\u015b\u0107 walki nakazan\u0105 przez po\u0142o\u017cenie, nadzieja w m\u0119stwie, ratunek w zwyci\u0119stwie), i kaza\u0142 uderzy\u0107 w b\u0119bny, w tr\u0105by do spotkania<\/em>„[15]<\/a>.<\/p>\r\n\r\n

My tre\u015b\u0107 tej przemowy hetma\u0144skiej obja\u015bnijmy szerzej wierszem w\u0142o\u017conym w usta samego \u0179\u00f3\u0142kiewskiego. Zawarta jest w nim ufno\u015b\u0107 pok\u0142adana w Bogu, gdy\u017c to On rozstrzyga o losach bitwy: <\/strong><\/p>\r\n\r\n

„Za murem ci Moskwicin jakokolwiek m\u0119\u017cny, <\/em><\/p>\r\n\r\n

Ale kiedy przyjdzie wr\u0119cz, ju\u017c tam niedo\u0142\u0119\u017cny<\/em>. (…)<\/p>\r\n\r\n

Z tymi si\u0119 potka\u0107 macie albo nie z temi, <\/em><\/p>\r\n\r\n

Bo ci mieczem pobici dawno le\u017c\u0105 w ziemi. (…) <\/em><\/p>\r\n\r\n

Z dobr\u0105 tedy otuch\u0105 pu\u015b\u0107cie koniom wodze; <\/em><\/p>\r\n\r\n

Zwyci\u0119stwo w r\u0119ku waszych, mam nadziej\u0119 <\/em><\/p>\r\n\r\n

W Bodze<\/em>„ <\/strong><\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

A potem wzorem staro\u017cytnego dziejopisa Tytusa Liwiusza ka\u017cmy hetmanowi zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do \u017co\u0142nierzy, by wspomnieli, \u017ce s\u0105 wolnymi obywatelami i nie l\u0119kali si\u0119 wielkiej armii wroga, bo ona z\u0142o\u017cona jest z niewolnik\u00f3w ducha:<\/p>\r\n\r\n

„Wy si\u0119 trwo\u017cycie t\u0105 liczb\u0105 ogromn\u0105? <\/em><\/p>\r\n\r\n

I t\u0105 przemoc\u0105, co si\u0119 zda niez\u0142omn\u0105? <\/em><\/p>\r\n\r\n

C\u00f3\u017c jednak znaczy taka \u0107ma mot\u0142ochu, <\/em><\/p>\r\n\r\n

Wyl\u0119g\u0142a z prochu, czo\u0142gaj\u0105ca w prochu, <\/em><\/p>\r\n\r\n

Kt\u00f3r\u0105 do boju pop\u0119dzaj\u0105 biczem, <\/em><\/p>\r\n\r\n

Aby nie pierzch\u0142a przed wolnych obliczem? <\/em><\/p>\r\n\r\n

I przypomina o co w istocie idzie walka, o zwyci\u0119stwo kultury ludzi wolnych, kt\u00f3rzy nie mog\u0105 dopu\u015bci\u0107, by nad ni\u0105 zapanowa\u0142a antykultura gardz\u0105ca cz\u0142owiekiem:<\/p>\r\n\r\n

Jak\u0105\u017c nad nami mo\u017ce mie\u0107 przewag\u0119 <\/em><\/p>\r\n\r\n

Zgi\u0119ty niewolnik, kt\u00f3rego odwag\u0119 <\/em><\/p>\r\n\r\n

Nikt nie ocenia, co bez \u0142ez umiera, <\/em><\/p>\r\n\r\n

A gdy zwyci\u0119\u017cy, ca\u0142\u0105 s\u0142aw\u0119 zbiera <\/em><\/p>\r\n\r\n

\u0179elazna r\u0119ka, co go w b\u00f3j wypycha, <\/em><\/p>\r\n\r\n

A kt\u00f3r\u0105 prawo nie w\u0142ada, lecz pycha<\/em>„. (Kornel Ujejski, Maraton<\/em><\/strong>)<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

S\u0142owo hetmana pada\u0142o na podatny grunt. Nie zapominajmy, \u017ce \u017co\u0142nierze jego ukszta\u0142towani byli na kulturze, kt\u00f3ra g\u0142osi\u0142a wolno\u015b\u0107, a z niej wyrasta\u0142y ju\u017c dalej: g<\/strong>odno\u015b\u0107, honor, szczero\u015b\u0107, fantazja, dobre imi\u0119, go\u015bcinno\u015b\u0107, rycersko\u015b\u0107 i mi\u0142o\u015b\u0107 Ojczyzny. O ka\u017cdym z nich mogliby\u015bmy wi\u0119c za\u015bpiewa\u0107 ari\u0119 Miecznika z Moniuszkowskiego „Strasznego dworu<\/em>„:<\/p>\r\n\r\n

„… Pi\u0119kn\u0105 dusz\u0119 i postaw\u0119 <\/em><\/p>\r\n\r\n

niechaj wszyscy dojrz\u0105 w nim, <\/em><\/p>\r\n\r\n

\u015bmia\u0142e oko, serce prawe musi<\/em> (…)<\/p>\r\n\r\n

splata\u0107 w jeden rym. <\/em><\/p>\r\n\r\n

Musi cn\u00f3t posiada\u0107 wiele <\/em><\/p>\r\n\r\n

Kocha\u0107 Boga<\/em> (…) bratni lud <\/em><\/p>\r\n\r\n

T\u0119go krzesa\u0107 w karabel\u0119 <\/em><\/p>\r\n\r\n

Grzmie\u0107 z gwint\u00f3wki niby z nut! <\/em><\/p>\r\n\r\n

Mie\u0107 w mi\u0142o\u015bci kraj ojczysty <\/em><\/p>\r\n\r\n

By\u0107 odwa\u017cnym jako lew, <\/em><\/p>\r\n\r\n

Dla swej ziemi macierzystej <\/em><\/p>\r\n\r\n

Na skinienie odda\u0107 krew<\/em>„. <\/strong><\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

W tej przemowie wodza do \u017co\u0142nierza, mo\u017cemy dopatrze\u0107 si\u0119 tak\u017ce i dialogu hetmana z narodem, gdzie zdajemy si\u0119 s\u0142ysze\u0107 niejako wezwanie skierowane do nas, kt\u00f3rzy mamy by\u0107 prawymi nast\u0119pcami \u0179\u00f3\u0142kiewskiego, by\u015bmy w ka\u017cdym czasie walczyli po stronie kultury polskiej, ojczystej, mi\u0142uj\u0105cej cz\u0142owieka:<\/p>\r\n\r\n

„Mnie jakkolwiek widzisz w tym szedziwym lecie <\/em><\/p>\r\n\r\n

Przedsi\u0119 dok\u0105d mi\u0119 b\u0119dzie chowa\u0142 B\u00f3g na \u015bwiecie, <\/em><\/p>\r\n\r\n

Ojczy\u017anie swej chc\u0119 s\u0142u\u017cy\u0107, a ty wi\u0119c w me sprawy <\/em><\/p>\r\n\r\n

Masz nast\u0105pi\u0107 na potym, jako dziedzic prawy<\/em>„.<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Po co taki dialog wysnuty z pami\u0119tnika \u0179\u00f3\u0142kiewskiego przytaczamy? Odpowiem te\u017c wierszem:<\/p>\r\n\r\n

Narodzie: „Aby\u015b wi\u0119c tak nie tylko w bogactwiech, we z\u0142ocie <\/em><\/p>\r\n\r\n

Albo w szerokich w\u0142o\u015bciach, ale te\u017c i w cnocie, <\/em><\/p>\r\n\r\n

I w sprawach s\u0142awnych swoich przodk\u00f3w te\u017c dziedziczy\u0142<\/em>„<\/p>\r\n\r\n

<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Przedstawmy teraz sam opis starcia pod K\u0142uszynem: <\/strong><\/p>\r\n\r\n

Wbrew nadziejom Moskali zacz\u0119\u0142a si\u0119 bitwa. Ruszy\u0142a niezwyci\u0119\u017cona jazda polska, kt\u00f3rej nikt w boju r\u0119cznym nie m\u00f3g\u0142 w\u00f3wczas sprosta\u0107.<\/p>\r\n\r\n

Niech teraz w \u015blad za ni\u0105 pod\u0105\u017cy, jak lekka chor\u0105giew poezja:<\/p>\r\n\r\n

„Patrzaj, gdzie si\u0119 obr\u00f3ci, a bro\u0144 swoj\u0105 sk\u0142oni, <\/em><\/p>\r\n\r\n

Jako na obie strony Moskwa leci z koni<\/em>” (…)<\/p>\r\n\r\n

I ju\u017c by\u0142o moskiewskie wojsko rozgromione, <\/em><\/p>\r\n\r\n

I pola pobitymi trupy nape\u0142nione,<\/em>(…)<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

A teraz proz\u0105 starajmy si\u0119 dotrzyma\u0107 kroku biegowi wydarze\u0144. Czytamy u \u0179\u00f3\u0142kiewskiego tak:<\/p>\r\n\r\n

„<\/strong>Trwa\u0142a d\u0142ugo bitwa, bo i nasi i oni, zw\u0142aszcza cudzoziemcy, poprawowali. Naszym, kt\u00f3rzy na moskiewskie hufy przyszli, \u0142acniejsza by\u0142a sprawa, bo Moskwa nie strzyma\u0142a razu, j\u0119li ucieka\u0107, nasi goni\u0107.<\/em> (…) <\/strong>Niemcy, widz\u0105c, \u017ce<\/em> <\/strong>(nasi) <\/strong>ochotnie do nich id\u0105 j\u0119li od p\u0142otu ucieka\u0107 do lasu, kt\u00f3ry tam by\u0142 niedaleko. Francuzowie i Anglikowi jezdni przecie z naszemi rotami w polu, co raz jedni drugich posi\u0142aj\u0105c, czynili. A\u017c kiedy ju\u017c nie sta\u0142o onych Niemc\u00f3w pieszych<\/em> <\/strong>(…) skupiwszy si\u0119 kilka rot naszych, uderzyli w on\u0119 jazd\u0119 cudzoziemsk\u0105 kopijmi, kto jeszcze mia\u0142, pa\u0142aszami, koncerzami. Oni te\u017c<\/em> <\/strong>(…) <\/em><\/strong>nie mogli si\u0119 oprze\u0107, j\u0119li w sw\u00f3j ob\u00f3z ucieka\u0107. Ale i tam nasi na nich wjechali, bij\u0105c, siek\u0105c, p\u0119dzili ich przez ob\u00f3z w\u0142asny. W wtenczas Pontus i Horn <\/em>(Szwedzi) <\/strong>pouciekali<\/em>„<\/em>[16]<\/a>. <\/strong><\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

I struna poezji niech ostatnim swym chwalebnym akordem dopowie, co sta\u0142o si\u0119 dalej:
\r\n „<\/strong>Wi\u0119c przed hetma\u0144ski namiot wi\u0119\u017anie przywodzono <\/em><\/p>\r\n\r\n

I korzy\u015b\u0107 z nieprzyjaci\u00f3\u0142 pobitych k\u0142adziono<\/em>„.<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Nie nale\u017cy si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce takie starcie z polskimi wojskami oddzia\u0142ywa\u0142o na ochotnik\u00f3w z Zachodu Europy, kt\u00f3rzy w kontraktach zaci\u0119\u017cnych zawarowywali sobie, \u017ce nie b\u0119d\u0105 musieli walczy\u0107 przeciw je\u017adzie polskiej, a je\u015bli ju\u017c do tego dojdzie, to \u017co\u0142d ma by\u0107 o wiele wi\u0119kszy ni\u017c normalny. Tak nasi ojcowie uczyli respektu cudzoziemc\u00f3w wobec siebie: przed Polakami<\/strong> z rewerencj\u0105 mocium Panie! <\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

<\/strong><\/p>\r\n\r\n

A co si\u0119 sta\u0142o z wodzem Moskali? Pos\u0142uchajmy relacji hetmana:<\/p>\r\n\r\n

„Knia\u017a Dymitr, cho\u0107 niewiele ich za nim goni\u0142o, ucieka\u0142 pot\u0119\u017cnie. Na b\u0142ocie konia, na kt\u00f3rym siedzia\u0142, i obuwia zby\u0142. Boso ma lichej ch\u0142opskiej szkapinie pod Mo\u017cajsk do monasteru przyjecha\u0142. Tam\u017ce konia i obuwia dostawszy<\/em> (…) do Moskwy jecha\u0142<\/em>„[17]<\/a>.<\/p>\r\n\r\n

Tu go czeka\u0142a niespodzianka, bo hetman, kt\u00f3ry ruszy\u0142 w \u015blad za nim, pomny na rycerskie zasady, kt\u00f3rym ho\u0142dowa\u0142 ani my\u015bla\u0142 o zaj\u0119ciu miasta jako zwyci\u0119ski naje\u017ad\u017aca. A\u017c prosi si\u0119, by przytoczy\u0107 kolejny fragment wiersza pokazuj\u0105cy wielkoduszno\u015b\u0107 \u0179\u00f3\u0142kiewskiego:<\/p>\r\n\r\n

„Poka\u017c mi dzi\u015b cz\u0142owieka, coby w imi\u0119 Boga <\/em><\/p>\r\n\r\n

Miecz zatrzyma\u0142 nad g\u0142ow\u0105, gdy ma w r\u0119ku wroga!<\/em>” (W. Pol, Pami\u0119tniki B. Winnickiego<\/em><\/strong>)<\/p>\r\n\r\n

<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Natomiast wezwa\u0142 hetman do pokojowych uk\u0142ad\u00f3w wybitnych jego przedstawicieli, a ci w zetkni\u0119ciu po raz pierwszy w \u017cyciu z takim traktowaniem po kilku tygodniach obrad sami przyprowadzili \u0179\u00f3\u0142kiewskiemu naczelnego wodza wojsk moskiewskich spod K\u0142uszyna, a ponadto cara Wasyla Szujskiego. Co wi\u0119cej zapraszali do obj\u0119cia tronu kr\u00f3lewicza litewskiego i polskiego W\u0142adys\u0142awa.<\/p>\r\n\r\n

Dopiero teraz, ku rado\u015bci bojar\u00f3w przychylnych Polsce, wkroczy\u0142 \u0179\u00f3\u0142kiewski do Moskwy, jako reprezentant nowego cara i zaprzyja\u017anionego pa\u0144stwa. Zaj\u0105\u0142 j\u0105 i stan\u0105\u0142 na zamku car\u00f3w, na Kremlu. Ludzko\u015b\u0107 hetmana i jego hojno\u015b\u0107 zdobywa\u0142a mu coraz wi\u0119cej zwolennik\u00f3w do tego stopnia, i\u017c hetman musia\u0142 nieraz prostowa\u0107 historie opowiadane o jego wielkoduszno\u015bci. Nie bez znaczenia by\u0142o i to, \u017ce mieszka\u0144cy pa\u0144stwa moskiewskiego znali tylko w\u0142adc\u00f3w traktuj\u0105cych swoich poddanych pod\u0142ug regu\u0142 wspomnianej przez nas cywilizacji pustynno-stepowej, gdzie wszystko by\u0142o i jest oparte na zniewoleniu. Dla Europejczyka, jakim by\u0142 \u0179\u00f3\u0142kiewski, wolno\u015b\u0107, kt\u00f3ra g\u0142\u0119boko zakorzeniona by\u0142a w polskim ustroju, oznacza\u0142a swobod\u0119 do rozwoju dodatnich cech indywidualnych ka\u017cdego cz\u0142owieka, przy czym ta swoboda hamowana ma by\u0107 przez wewn\u0119trzne nakazy sumienia i etyki. Natomiast dla Azjaty –\u00a0 nawet je\u015bli s\u0142ysza\u0142 on o wolno\u015bci, to by\u0142o to tylko s\u0142owo bez wewn\u0119trznej tre\u015bci, W koncepcji ustrojowej by\u0142a ona tylko mechanizmem pozwalaj\u0105cym na wy\u0142adowanie, bez jakiegokolwiek hamulca, wrodzonej cz\u0142owiekowi brutalno\u015bci i egoizmu. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce w spotkaniu z przedstawicielem innej kultury, gdzie humanitas<\/em>, <\/em>nawet wobec wroga, by\u0142a czym\u015b oczywistym, niejeden z bojar\u00f3w poczu\u0142 prawd\u0119, \u017ce w osobie \u0179\u00f3\u0142kiewskiego wszed\u0142 w znajomo\u015b\u0107 z ni\u0105 jak bydl\u0119, a wyszed\u0142 jak cz\u0142owiek[18]<\/a>.<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Lecz wr\u00f3\u0107my do g\u0142\u00f3wnego w\u0105tku wydarze\u0144.<\/p>\r\n\r\n

Mentalno\u015b\u0107 wschodnia wszystko chce zrobi\u0107 gwa\u0142tem, a wi\u0119c jakiekolwiek zmiany ustrojowe maj\u0105 si\u0119 dokonywa\u0107 na zasadzie samodzier\u017cawia, natomiast polska my\u015bl ustrojowa dzia\u0142a\u0107 ka\u017ce z umiarem, w pe\u0142nym poszanowaniu praw ludzkich. Da\u0142 temu wyraz hetman \u0179\u00f3\u0142kiewski w li\u015bcie do Lwa Sapiehy, w kt\u00f3rym zach\u0119ca, by w sprawie ewentualnej unii z Rosj\u0105 dzia\u0142a\u0107 nie gwa\u0142tem, lecz \u0142agodnie i stopniowo. I jako przyk\u0142ad podaje uni\u0119 Polski z Litw\u0105. Pisze tak:<\/p>\r\n\r\n

” Z Waszmo\u015bciami, braci\u0105 nasz\u0105, narodem Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego wysz\u0142o lat sto sze\u015b\u0107dziesi\u0105t, nim do skutecznego zjednoczenia przysz\u0142o, a z tak wielkiem, szerokiem carstwem moskiewskiem za niedziel kilkana\u015bcie chc\u0105, \u017ceby wszystko sprawi\u0107 jako potrzeba<\/em>„[19]<\/a>. <\/strong><\/p>\r\n\r\n

Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce my\u015bl utworzenia wielkiej pot\u0119gi z\u0142o\u017conej z Polski, Litwy i Moskwy na zasadzie unijnej dojdzie do skutku i \u017ce spe\u0142ni si\u0119 marzenie kr\u00f3la Batorego, by tak po\u0142\u0105czone pa\u0144stwa stan\u0119\u0142y przeciw Turkom i ich obecno\u015bci w Europie. Ale od czego z\u0142a polityka, kt\u00f3ra potrafi zmarnowa\u0107 najwi\u0119ksze nawet zwyci\u0119stwa? Kr\u00f3l Zygmunt III Waza sam chcia\u0142 zasi\u0105\u015b\u0107 na carskim tronie, a hetmanowi kaza\u0142 opu\u015bci\u0107 Moskw\u0119 zostawiaj\u0105c ma\u0142\u0105 za\u0142og\u0119 polsk\u0105 na Kremlu. Zmarnowano trzy lata, Moskale zostali bez cara, czyli bez w\u0142adzy co w przypadku kultury polskiej by\u0142o mo\u017cliwym, ale nie dla azjatyckich poj\u0119\u0107 o w\u0142adzy pa\u0144stwowej. Tote\u017c nic dziwnego, \u017ce prosty lud na kt\u00f3rego czele stan\u0105\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119 Po\u017carski zmusi\u0142 do kapitulacji nieliczn\u0105 za\u0142og\u0119 polsk\u0105 na Kremlu i wybrano na cara Micha\u0142a Romanowa. I tak zacz\u0119\u0142a si\u0119 w Moskwie nowa dynastia, kt\u00f3ra panowa\u0142a w Rosji a\u017c do 1917 roku.<\/p>\r\n\r\n

Sko\u0144czy\u0142a si\u0119 mo\u017cliwo\u015b\u0107 unii z Rosj\u0105, <\/strong>bo by\u0142a nie do zrealizowania przy zupe\u0142nie innych koncepcjach kultury i podej\u015bciu do cz\u0142owieka, ale wp\u0142yw kultury polskiej na Moskw\u0119 nie usta\u0142. Nieocenion\u0105 rol\u0119 w tym wzgl\u0119dzie mia\u0142 Uniwersytet Wile\u0144ski. <\/strong>Wile\u0144skie Studium humanistyczne, w kt\u00f3rym tak piel\u0119gnowano polski j\u0119zyk si\u0119ga\u0142o swym wp\u0142ywem daleko poza granice Korony i Litwy na Wsch\u00f3d i na Zach\u00f3d. Poprzez Symeona Po\u0142ockiego studiuj\u0105cego w wile\u0144skiej Akademii, kt\u00f3ry u\u0142o\u017cy\u0142 projekt wy\u017cszej uczelni w Moskwie, polski j\u0119zyk, mia\u0142 si\u0119 sta\u0107 drugim, kt\u00f3rego uczy\u0142y si\u0119 dzieci car\u00f3w (Fiodor, syn Aleksego), bo ni\u00f3s\u0142 on ze sob\u0105 wolno\u015b\u0107, z kt\u00f3rej wyr\u00f3s\u0142.<\/p>\r\n\r\n

A co z g\u0142\u00f3wnym bohaterem potrzeby k\u0142uszy\u0144skiej Stanis\u0142awem \u0179\u00f3\u0142kiewskim? <\/strong><\/p>\r\n\r\n

Ten cz\u0142owiek polski, \u017cywa synteza antycznych, \u015bredniowiecznych i rodzimych, polskich najszlachetniejszych wzorc\u00f3w, jak wiemy z historii odda\u0142 \u017cycie w obronie Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w, jej wielkiej kultury i jej chrze\u015bcija\u0144skiego charakteru:<\/p>\r\n\r\n

„Pewno nie by\u0142aby dzi\u015b Litwa nasz\u0105, <\/em><\/p>\r\n\r\n

Gdyby\u015b jej nie by\u0142 twych puklerzem broni\u0142, <\/em><\/p>\r\n\r\n

A i Ru\u015b pewno nie by\u0142aby lasz\u0105, <\/em><\/p>\r\n\r\n

Gdyby\u015b Tatary nie by\u0142 co rok goni\u0142<\/em>.”<\/p>\r\n\r\n

„To\u0107 wielk\u0105 dusz\u0119 przejmuje otucha, <\/em><\/p>\r\n\r\n

Bo przejdzie ziemi\u0119 to, co wysz\u0142o z ducha: <\/em><\/p>\r\n\r\n

Dziej\u00f3w dziedzice, to ziemi dziedzicy, <\/em><\/p>\r\n\r\n

Na chwa\u0142\u0119 krzy\u017ca i Boga rodzicy<\/em>„<\/p>\r\n\r\n

I chocia\u017c Stanis\u0142aw \u0179\u00f3\u0142kiewski nie jest przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 og\u0142oszony wyznawc\u0105 wiary chrze\u015bcija\u0144skiej, gin\u0105cego \u015bmierci\u0105 za ni\u0105, to jako Polak mam prawo z dum\u0105 powiedzie\u0107:<\/p>\r\n\r\n

„I wierz\u0119 w sercu mocno do ostatka, <\/em><\/p>\r\n\r\n

\u0179e Polska nasza \u015awi\u0119tych Pa\u0144skich Matka!<\/em>„<\/p>\r\n\r\n

<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Pokazali\u015bmy w tej audycji dwie kultury polsk\u0105 i moskiewsk\u0105. Pierwsza zdaje si\u0119 m\u00f3wi\u0107 do nas s\u0142owami Jej realizatora w \u015bwiecie Jana Paw\u0142a II: „Wyros\u0142am z Chrystusa i dlatego ka\u017cdy kto ze mnie wyrasta winien wiedzie\u0107, \u017ce „Otrzymuj\u0105c w mocy Ducha \u015awi\u0119tego godno\u015b\u0107 syn\u00f3w Bo\u017cych, w mocy tego\u017c Ducha przez wieki m\u00f3wimy do Boga: „Ojcze”. Jako synowie Boga nie mo\u017cemy by\u0107 niewolnikami. Nasze synostwo Bo\u017ce niesie w sobie dziedzictwo wolno\u015bci<\/em>„[20]<\/a>. Moskiewska kultura jest tego wszystkiego zaprzeczeniem. Pozostawmy telewidz\u00f3w i radios\u0142uchaczy z pytaniem: czy chc\u0105 jako Polacy \u017cy\u0107 pod\u0142ug wolno\u015bci czy pod\u0142ug rabstwa i jak d\u0142ugo pozwol\u0105 by to ostatnie zatruwa\u0142o ich \u017cycie w wolno\u015bci dzieci Bo\u017cych. Do tej wolno\u015bci przyczyni\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c potrzeba k\u0142uszy\u0144ska, kt\u00f3rej 400 setn\u0105 rocznic\u0119 przypomnieli\u015bmy mi\u0142ym telewidzom i radios\u0142uchaczom.<\/p>\r\n\r\n

Przyczyni\u0142a si\u0119 do tego r\u00f3wnie\u017c potrzeba k\u0142uszy\u0144ska, kt\u00f3rej 400 setn\u0105 rocznic\u0119 przypomnieli\u015bmy mi\u0142ym telewidzom i radios\u0142uchaczom.<\/p>\r\n\r\n

ks. dr hab. Stanis\u0142aw Koczwara<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n