{"id":26424,"date":"2010-08-31T21:31:25","date_gmt":"2010-09-01T02:31:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=26424"},"modified":"2010-08-31T21:31:25","modified_gmt":"2010-09-01T02:31:25","slug":"porozumienia-sierpniowe-i-konstytucja-3-maja-dwa-zrywy-dwie-porazki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=26424","title":{"rendered":"Porozumienia sierpniowe i Konstytucja 3 Maja. Dwa zrywy. Dwie pora\u017cki?"},"content":{"rendered":"

Czy polskie ruchy odnowy musz\u0105 zawsze ko\u0144czy\u0107 si\u0119 kl\u0119sk\u0105 w przeci\u0105gu kilkunastu miesi\u0119cy? Odpowiadaj\u0105 prof. Jacek Bartyzel, Marcin Wolski i Krzysztof Wo\u0142od\u017ako.<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

\"\"<\/p>\r\n\r\n

Prof. Jacek Bartyzel, publicysta, wyk\u0142adowca akademicki, wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel Ruchu M\u0142odej Polski:<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Nie widz\u0119 \u017cadnej analogii pomi\u0119dzy tymi oboma wydarzeniami, poza jedn\u0105 – \u017ce trwa\u0142y nied\u0142ugo. Konstytucja 3 Maja by\u0142a wynikiem \u015bwiadomego dzia\u0142ania, maj\u0105cego charakter zakonspirowany, kierowany przez o\u015brodek polityczny, kt\u00f3ry d\u0105\u017cy\u0142 do przeprowadzenia w gruncie rzeczy zamachu stanu. To by\u0142o dzia\u0142anie, kt\u00f3re prowadzi\u0142a czyja\u015b r\u0119ka, w przeciwie\u0144stwie do Sierpnia ’80, kt\u00f3ry by\u0142 konsekwencj\u0105 proces\u00f3w tocz\u0105cych si\u0119 od pewnego czasu. To, \u017ce w strajkach brali udzia\u0142 ci, a nie inni ludzie, to czysty przypadek. Pierwsze strajki w Lublinie mia\u0142y charakter czysto kie\u0142basiany, jak si\u0119 w\u00f3wczas m\u00f3wi\u0142o. By\u0142y to wydarzenia spontaniczne, nie kierowane z g\u00f3ry – nale\u017c\u0105 do historii ruch\u00f3w masowych, w przeciwie\u0144stwie do uchwalenia pierwszej europejskiej konstytucji, kt\u00f3re wynik\u0142o z dzia\u0142ania elit.<\/p>\r\n\r\n

Nie mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce tego typu procesy nie maj\u0105 szansy na sukces. To by\u0142oby my\u015blenie deterministyczne. Historia jest jednak wynikiem ludzkich dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3re zawsze zaw\u0119\u017caj\u0105 ilo\u015b\u0107 alternatyw – mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107, \u017ce w ko\u0144cu ostatnie dwie mog\u0105 prowadzi\u0107 do tragicznych skutk\u00f3w. I w tym zakresie widz\u0119 r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy Konstytucj\u0105 3 Maja a \u201eSolidarno\u015bci\u0105\u201d.<\/p>\r\n\r\n

Grupa, kt\u00f3ra sama mieni\u0142a si\u0119 stronnictwem patriotycznym, kt\u00f3ra doprowadzi\u0142a do uchwalenia Konstytucji 3 Maja, da\u0142a si\u0119 wmanewrowa\u0107 w przymierze polsko-pruskie, kt\u00f3re by\u0142o jedynie sprytn\u0105 pu\u0142apk\u0105 zastawion\u0105 na nas przez Prusy. Tego typu reforma ustrojowa by\u0142a z geopolitycznego punktu widzenia przedwczesna, nale\u017ca\u0142o co najmniej poczeka\u0107 na \u015bmier\u0107 carycy Katarzyny – abstrahuj\u0105c od tego, \u017ce jako konserwatysta mam tak\u017ce inne liczne zastrze\u017cenia do pierwszej polskiej ustawy zasadniczej.<\/p>\r\n\r\n

Z kolei to, co dzia\u0142o si\u0119 w PRL w latach 1980-1981, mog\u0142o zako\u0144czy\u0107 si\u0119 sukcesem. Nie zgadzam si\u0119 z prof. Jerzym Holzerem, kt\u00f3ry twierdzi\u0142 w pierwszym dost\u0119pnym opracowaniu na temat \u201eSolidarno\u015bci\u201d, \u017ce jej upadek by\u0142 nieunikniony. W historii tego ruchu by\u0142y momenty, w kt\u00f3rych umiej\u0119tne kierownictwo mog\u0142oby unikn\u0105\u0107 jej kl\u0119ski podczas stanu wojennego, cho\u0107by przez odwlekanie. Ostatecznym gwo\u017adziem do trumny by\u0142o \u201ePos\u0142anie do ludzi pracy Europy Wschodniej\u201d, kt\u00f3re nawo\u0142ywa\u0142o do og\u00f3lnej rewolty przeciwko systemowi. Pomijaj\u0105c trockistowski sens tego przes\u0142ania, z taktycznego punktu widzenia \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d, wydaj\u0105c je, wyda\u0142a na siebie wyrok. A do tego nie musia\u0142o doj\u015b\u0107.<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Marcin Wolski, pisarz, satyryk:<\/strong><\/p>\r\n\r\n

O podobie\u0144stwach obu wydarze\u0144 \u015bwiadczy ich donios\u0142o\u015b\u0107. W obu przypadkach nar\u00f3d wytworzy\u0142 ruch odnowy, kt\u00f3ry mia\u0142 zmieni\u0107 trudn\u0105 sytuacj\u0119. Ponadto Konstytucja 3 maj\u0105 by\u0142a pierwsz\u0105 konstytucj\u0105 w Europie, za\u015b \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d pierwsz\u0105 pr\u00f3b\u0105 dogadania si\u0119 w\u0142adzy i spo\u0142ecze\u0144stwa. Jednak na tym podobie\u0144stwa si\u0119 ko\u0144cz\u0105. Konstytucja 3 maja doprowadzi\u0142a do mobilizacji wrog\u00f3w Polski – niekt\u00f3rzy twierdz\u0105, \u017ce gdyby nie ona, wszystko by sobie spokojnie gni\u0142o, a\u017c w ko\u0144cu zmar\u0142aby caryca Katarzyna, za\u015b Napoleon podbi\u0142 Prusy. W XIX wieku obudziliby\u015bmy si\u0119 nie w ma\u0142ym i zale\u017cnym od Rosji Kr\u00f3lestwie Polskim, tylko w pa\u0144stwie o terytorium wi\u0119kszym ni\u017c II RP.<\/p>\r\n\r\n

W przeciwie\u0144stwie do Konstytucji 3 Maja, \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d nie by\u0142a ruchem rozpaczy \u00f3wczesnych elit, a reakcj\u0105 na fasad\u0119 pozor\u00f3w rzekomej jedno\u015bci narodu, kt\u00f3r\u0105 zbudowa\u0142 Gierek. By\u0142a tak\u017ce efektem I pielgrzymki Jana Paw\u0142a II do Polski, kt\u00f3ra przynios\u0142a owoce ju\u017c po roku. W przypadku uchwalenia Konstytucji 3 Maja \u201e\u015bwiat\u0142a\u201d cz\u0119\u015b\u0107 b\u0119d\u0105cych u w\u0142adzy elit – Potocki, Ma\u0142achowski, w dobie Sejmu Wielkiego pr\u00f3bowa\u0142a doprowadzi\u0107 do naprawy pa\u0144stwa. W przypadku decydent\u00f3w z okresu PRL, porozumienie z \u201eSolidarno\u015bci\u0105\u201d by\u0142o tylko taktyk\u0105, by utrzyma\u0107 si\u0119 u w\u0142adzy. W\u0142adza nie pr\u00f3bowa\u0142a nawet poszerzy\u0107 swej suwerenno\u015bci wobec Zwi\u0105zku Sowieckiego, panowa\u0142 bezgraniczny serwilizm, by przypomnie\u0107 cho\u0107by rozpaczliwe pro\u015bby gen. Jaruzelskiego o interwencj\u0119 zbrojn\u0105 w Polsce. W por\u00f3wnaniu do \u00f3wczesnych elit nawet bior\u0105cy z\u0142ote ruble Stanis\u0142aw August Poniatowski by\u0142 wi\u0119kszym patriot\u0105.<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Krzysztof Wo\u0142od\u017ako, sta\u0142y wsp\u00f3\u0142pracownik magazynu „Obywatel”, redaktor Salon24.pl:<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Trudno m\u00f3wi\u0107 o jakich\u015b oczywistych analogiach historycznych mi\u0119dzy wydarzeniami zwi\u0105zanymi z Konstytucj\u0105 3 Maja i porozumieniem sierpniowym, czy szerzej: \u201eSolidarno\u015bci\u0105\u201d i jej karnawa\u0142em, przede wszystkim ze wzgl\u0119du na zmieniony kontekst dziejowy. Zwr\u00f3ci\u0142bym uwag\u0119 na jedn\u0105 kwesti\u0119: je\u015bli przyjmiemy, \u017ce oba te wydarzenia, baga\u017c do\u015bwiadcze\u0144 jakie nios\u0142y, mia\u0142y s\u0142u\u017cy\u0107 naprawie ustroju i funkcjonowania Polski, to oba zosta\u0142y przekre\u015blone przez czynniki zewn\u0119trzne. Niezale\u017cnie bowiem od tego, czy Sowieci chcieli interweniowa\u0107 zbrojnie, jasne jest, \u017ce w\u0142adze PRL nie by\u0142y w\u0142a\u015bciwie niczym innym, jak moskiewsk\u0105 ekspozytur\u0105 i dzia\u0142a\u0142y w porozumieniu z Kremlem i ze wzgl\u0119du na interesy, kt\u00f3re dyktowa\u0142 ZSRR.<\/p>\r\n\r\n

Ale mo\u017cna te\u017c spojrze\u0107 szerzej: Rzeczpospolita szlachecka straci\u0142a swoj\u0105 pozycj\u0119 mocarstwow\u0105, ale i suwerenno\u015b\u0107 w\u0142a\u015bciwie jeszcze przed zaborami nie tylko na rzecz Rosji. Podobnie st\u0142umienie ruchu solidarno\u015bciowego przez stan wojenny i p\u00f3\u017aniejsze procesy zachodz\u0105ce w schy\u0142kowym PRL, \u0142\u0105cznie z nieco p\u00f3\u017aniejsz\u0105 transformacj\u0105, trzeba traktowa\u0107 jako element geopolitycznej i gospodarczej gry mocarstw: poszczeg\u00f3lnych pa\u0144stw i globalnych graczy rynkowych. Nikt chyba nie wierzy w altruizm w polityce zagranicznej i w globalnej ekonomii, szczeg\u00f3lnie w momentach tak prze\u0142omowych. Tu pojawia si\u0119 interesuj\u0105ce pytanie, nie tylko do historyk\u00f3w i do mi\u0142o\u015bnik\u00f3w bada\u0144 nad histori\u0105 alternatywn\u0105, jak mog\u0142aby wygl\u0105da\u0107 Polska, gdyby karnawa\u0142 \u201eSolidarno\u015bci\u201d nie zosta\u0142 st\u0142umiony, lub gdyby transformacja ustrojowa odby\u0142a si\u0119 nie w oparciu o Okr\u0105g\u0142y St\u00f3\u0142 i Magdalenk\u0119, a Polska zerwa\u0142a z PRL-em nie obci\u0105\u017cona jego d\u0142ugami.<\/p>\r\n\r\n

Je\u015bli zatem uzna\u0107, \u017ce Konstytucja 3 Maja, a znacznie p\u00f3\u017aniej \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d mia\u0142y s\u0142u\u017cy\u0107 korekcie proces\u00f3w globalnych na korzy\u015b\u0107 Rzeczpospolitej, to lekcja wyp\u0142ywa z nich prosta: silna Polska nie by\u0142a w interesie pa\u0144stw o\u015bciennych. I w\u0142a\u015bciwie nic si\u0119 w tej materii – zachowuj\u0105c oczywi\u015bcie proporcje – nie zmieni\u0142o i zapewne nie zmieni. Pytanie zatem, chyba bardziej interesuj\u0105ce, jakie mo\u017cemy sobie postawi\u0107: co to znaczy polska suwerenno\u015b\u0107, co dzia\u0142a na jej korzy\u015b\u0107, jak nale\u017ca\u0142oby j\u0105 definiowa\u0107 i czy jest Polakom potrzebne silne pa\u0144stwo? Zas\u0142ug\u0105 \u201eSolidarno\u015bci\u201d, mimo tego, \u017ce nie wszyscy raduj\u0105 si\u0119 w dniach jej \u015bwi\u0119ta, tak\u017ce dlatego \u017ce s\u0105 sfrustrowani i zm\u0119czeni, jest to, i\u017c mo\u017cemy publicznie stawia\u0107 takie pytania, nie obawiaj\u0105c si\u0119 \u201ezaproszenia\u201d do siedziby \u017cadnej s\u0142u\u017cby bezpiecze\u0144stwa, cudzoziemskiej czy polskoj\u0119zycznej.<\/p>\r\n\r\n

not. sks<\/strong><\/h4>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Czy polskie ruchy odnowy musz\u0105 zawsze ko\u0144czy\u0107 si\u0119 kl\u0119sk\u0105 w przeci\u0105gu kilkunastu miesi\u0119cy? Odpowiadaj\u0105 prof. Jacek Bartyzel, Marcin Wolski i Krzysztof Wo\u0142od\u017ako. Prof. Jacek Bartyzel, publicysta, wyk\u0142adowca akademicki, wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel Ruchu M\u0142odej Polski: Nie widz\u0119 \u017cadnej analogii pomi\u0119dzy tymi oboma wydarzeniami, poza jedn\u0105 – \u017ce trwa\u0142y nied\u0142ugo. Konstytucja 3 Maja by\u0142a wynikiem \u015bwiadomego dzia\u0142ania, maj\u0105cego charakter […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[87],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26424"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26424"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26424\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26424"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26424"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26424"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}