{"id":26410,"date":"2010-08-31T21:13:30","date_gmt":"2010-09-01T02:13:30","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=26410"},"modified":"2010-08-31T21:13:30","modified_gmt":"2010-09-01T02:13:30","slug":"rok-1939-sojusznicy-daleko-a-wrogowie-blisko","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=26410","title":{"rendered":"Rok 1939 – sojusznicy daleko, a wrogowie blisko"},"content":{"rendered":"

Niedawno obchodzona 90. rocznica zwyci\u0119stwa polskiego pod Warszaw\u0105 by\u0142a okazj\u0105 do przypomnienia, \u017ce Ojczyzn\u0119 i Europ\u0119 w sierpniu 1920 roku uratowali\u015bmy samodzielnie i w osamotnieniu. Wrog\u00f3w mieli\u015bmy blisko, a przyjaci\u00f3\u0142 – bardzo nielicznych – daleko. Taka sytuacja – geopolityczna oraz dyplomatyczna – by\u0142a cech\u0105 charakterystyczn\u0105 ca\u0142ego dwudziestolecia.<\/strong>
\r\n
\r\n Jednym z aksjomat\u00f3w polityki zagranicznej II Rzeczypospolitej by\u0142o przekonanie, \u017ce naszym najpewniejszym sojusznikiem jest i pozostanie Francja. W 1921 roku zosta\u0142a podpisana umowa o wsp\u00f3\u0142pracy wojskowej i politycznej, kt\u00f3ra by\u0142a niejako potwierdzeniem tego prze\u015bwiadczenia. Jednak ju\u017c cztery lata p\u00f3\u017aniej Pary\u017c, zawieraj\u0105c w Locarno traktat z Niemcami Stresemanna, kt\u00f3ry gwarantowa\u0142 tylko tyle, \u017ce Niemcy uznaj\u0105 swoje zachodnie granice (o wschodnich nic nie wspomniano), okaza\u0142 swoje faktyczne d\u00c3\u00a9sint\u00c3\u00a9ressement sprawami swojego polskiego sojusznika. Dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej zaanga\u017cowanie si\u0119 francuskiej dyplomacji w konstruowanie tzw. paktu wschodniego, czyli pr\u00f3ba wci\u0105gni\u0119cia stalinowskiego Zwi\u0105zku Sowieckiego w szerszy uk\u0142ad polityczno-wojskowy o ostrzu antyniemieckim, raz jeszcze udowodni\u0142o, \u017ce na wschodzie dla Francji najwa\u017cniejszym sojusznikiem nie jest Warszawa. Na dodatek III Republika w tym okresie przechodzi\u0142a seri\u0119 ostrych kryzys\u00f3w politycznych, a przede wszystkim opad\u0142o j\u0105 znu\u017cenie moralne. Okrzyki: „Nie chcemy umiera\u0107 za Gda\u0144sk!”, z roku 1939 by\u0142y tylko uzewn\u0119trznieniem procesu upadku morale, kt\u00f3ry nad Sekwan\u0105 mia\u0142 o wiele d\u0142u\u017csz\u0105 histori\u0119.
\r\n Brytyjczycy a\u017c do 1939 roku kontynuowali swoj\u0105 tradycyjn\u0105 polityk\u0119 niezawierania wi\u0105\u017c\u0105cych ich pakt\u00f3w sojuszniczych z \u017cadnym mocarstwem (pa\u0144stwem) kontynentalnym. To brytyjska dyplomacja w 1935 roku da\u0142a pierwszy sygna\u0142 do polityki appeasementu, czyli systematycznego ulegania kolejnym \u017c\u0105daniom Adolfa Hitlera, zgadzaj\u0105c si\u0119 na proces remilitaryzacji Niemiec. Najdalej na wsch\u00f3d Europy oczy brytyjskich dyplomat\u00f3w si\u0119ga\u0142y nad Ren i kraje p\u00f3\u017aniejszego Beneluksu. Udowodni\u0142 to a\u017c nazbyt przekonuj\u0105co rok 1938 i ugi\u0119cie si\u0119 Arthura Neville’a Chamberlaina w Monachium przed „naprawd\u0119 ostatnim \u017c\u0105daniem kanclerza Niemiec” w sprawie Niemc\u00f3w Sudeckich i w\u0142a\u015bciwie ca\u0142ej Czechos\u0142owacji.<\/p>\r\n\r\n

Stany Zjednoczone kr\u00f3tko po zako\u0144czeniu I wojny \u015bwiatowej powr\u00f3ci\u0142y na \u015bcie\u017ck\u0119 polityki izolacjonistycznej, kt\u00f3rej wyrazem by\u0142a odmowa Senatu USA ratyfikowania traktatu wersalskiego (przypomnijmy, \u017ce jego integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 by\u0142o postanowienie powo\u0142uj\u0105ce do \u017cycia Lig\u0119 Narod\u00f3w).
\r\n
\r\n Sojusznicy chwiejni<\/strong>
\r\n
\r\n Wiosn\u0105 1939 roku – po wkroczeniu wojsk niemieckich do Pragi i og\u0142oszeniu przez Berlin utworzenia Protektoratu Czech i Moraw – nad Sekwan\u0105 i Tamiz\u0105 obudzi\u0142o si\u0119 zainteresowanie Polsk\u0105. 31 marca 1939 roku brytyjski premier Chamberlain, przemawiaj\u0105c w Izbie Gmin, udzieli\u0142 Polsce gwarancji, \u017ce Zjednoczone Kr\u00f3lestwo nie zgodzi si\u0119 na akt agresji wymierzony w niepodleg\u0142o\u015b\u0107 i integralno\u015b\u0107 terytorialn\u0105 Polski. Z tym \u017ce od pocz\u0105tku Foreign Office za jedynego, potencjalnego agresora wobec Polski uwa\u017ca\u0142o Niemcy. Ex definitione wykluczano z tego kr\u0119gu Zwi\u0105zek Sowiecki. Po drugie za\u015b, brytyjskie gwarancje (do kt\u00f3rych zaraz do\u0142\u0105czyli ze swoimi Francuzi) nie oznacza\u0142y wcale intencji istotnego militarnego zaanga\u017cowania si\u0119 Wielkiej Brytanii czy Francji w rejonie Europy \u015arodkowej.
\r\n Rozpocz\u0119te wiosn\u0105 i kontynuowane latem 1939 roku rozmowy polskich oraz brytyjskich i francuskich sztabowc\u00f3w by\u0142y traktowane przez Londyn i Pary\u017c jako zas\u0142ona dymna, bardziej jako element uspokojenia (czyt. oszukania) polskiego sojusznika, a nie spos\u00f3b wypracowania skutecznego planu obrony przed agresj\u0105 III Rzeszy. W kwietniu 1939 roku, tu\u017c przed rozpocz\u0119ciem si\u0119 wspomnianych rozm\u00f3w, nasi brytyjscy i francuscy partnerzy uzgodnili mi\u0119dzy sob\u0105, \u017ce „w pierwszej fazie wojny jedyn\u0105 broni\u0105 ofensywn\u0105, kt\u00f3rej b\u0119d\u0105 mogli skutecznie u\u017cy\u0107 sprzymierzeni, b\u0119dzie bro\u0144 ekonomiczna”. W lipcu 1939 roku francuscy i brytyjscy sztabowcy wsp\u00f3lnie uznali, \u017ce „los Polski b\u0119dzie zale\u017ce\u0107 od ostatecznego wyniku wojny (…) a nie od naszej zdolno\u015bci odci\u0105\u017cenia pocz\u0105tkowego naporu na Polsk\u0119”.
\r\n De facto wi\u0119c jeszcze przed 1 wrze\u015bnia 1939 roku nasi zachodni alianci postanowili, \u017ce Polska b\u0119dzie walczy\u0107 w osamotnieniu. Dodajmy, \u017ce r\u00f3wnolegle z rozmowami toczonymi z przedstawicielami naszych w\u0142adz dyplomatyczno-wojskowe delegacje z Francji i Wielkiej Brytanii prowadzi\u0142y negocjacje z J\u00f3zefem Stalinem, ci\u0105gle postrzeganym przez zachodnie demokracje jako cenny partner w nadchodz\u0105cej zbrojnej konfrontacji z Niemcami. Od\u017cywa\u0142a w ten spos\u00f3b stara idea „paktu wschodniego” i jeszcze starsze (sprzed 1914 roku) przekonanie zachodnich dyplomat\u00f3w, \u017ce na wschodzie Europy liczy si\u0119 tylko Rosja jako realna przeciwwaga dla mocarstwa niemieckiego.<\/p>\r\n\r\n

Wybiegaj\u0105c nieco naprz\u00f3d, nale\u017cy w tym kontek\u015bcie przypomnie\u0107 nik\u0142e protesty, jakie na Zachodzie wzbudzi\u0142a agresja sowiecka 17 wrze\u015bnia 1939 r. oraz brak reakcji brytyjskiej dyplomacji w latach 1939-1941 na domaganie si\u0119 przez polskie w\u0142adze pot\u0119pienia przez naszych zachodnich sojusznik\u00f3w aneksji dokonanych na ziemiach polskich przez Zwi\u0105zek Sowiecki oraz okrutnych represji, jakie spada\u0142y w tym czasie na polskich obywateli.<\/p>\r\n\r\n

O tych sympatiach wiedziano doskonale w Warszawie. 25 sierpnia 1939 roku zosta\u0142 zawarty formalny sojusz polsko-brytyjski. Sojusznicy zobowi\u0105zali si\u0119 w nim do „udzielenia sobie natychmiast wszelkiego poparcia i pomocy \u015brodkami b\u0119d\u0105cymi w ich dyspozycji”. Zas\u0142ug\u0105 naszej dyplomacji by\u0142o zawarte we wspomnianym traktacie zastrze\u017cenie, \u017ce uk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 strony zobowi\u0105zywa\u0142y si\u0119 do niezawierania z innymi pa\u0144stwami uk\u0142ad\u00f3w, kt\u00f3rych „egzekucja mog\u0142aby przynie\u015b\u0107 uszczerbek suwerenno\u015bci lub nienaruszalno\u015bci terytorialnej drugiej uk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 strony”. Par\u0119 lat p\u00f3\u017aniej w Teheranie (1943) i Ja\u0142cie (1945) nasi zachodni sojusznicy g\u0142adko przeszli do porz\u0105dku dziennego nad tymi zobowi\u0105zaniami.
\r\n
\r\n Wrogowie zdecydowani<\/strong>
\r\n
\r\n Sojusznik\u00f3w – chwiejnych i \u015blepych na jedno oko (jedyny wr\u00f3g to Niemcy) – mieli\u015bmy daleko. Wrog\u00f3w – zdecydowanych i sta\u0142ych w swojej wrogo\u015bci wobec Polski – mieli\u015bmy bardzo blisko. Nie trzeba przypomina\u0107, \u017ce drogi do wybuchu II wojny \u015bwiatowej nie utorowa\u0142a przede wszystkim s\u0142abo\u015b\u0107 zachodnich dyplomacji i upadek morale zachodnich spo\u0142ecze\u0144stw (cho\u0107 z pewno\u015bci\u0105 by\u0142y to czynniki, kt\u00f3re odegra\u0142y niepo\u015bledni\u0105 rol\u0119), ale sowiecko-niemiecki pakt o nieagresji z 23 sierpnia 1939 roku.
\r\n Pakt Ribbentrop – Mo\u0142otow z jednej strony usuwa\u0142 trapi\u0105cy Niemc\u00f3w od czas\u00f3w Ottona von Bismarcka koszmar konieczno\u015bci toczenia wojny na dwa fronty, z drugiej dawa\u0142 Stalinowi korzystny punkt startowy do podj\u0119cia dalszej agresji w g\u0142\u0105b Europy. Decydowa\u0142 o tym wszystkim s\u0142ynny tajny protok\u00f3\u0142 zapowiadaj\u0105cy IV rozbi\u00f3r Polski i podzia\u0142 „stref wp\u0142yw\u00f3w” mi\u0119dzy Niemcami a Sowietami w ca\u0142ej Europie \u015arodkowej – od Finlandii po Rumuni\u0119. Przypomnijmy, \u017ce Stalin to, co w sierpniu 1939 roku dosta\u0142 od Hitlera, ponownie otrzyma\u0142, tym razem od zachodnich demokracji, na pocz\u0105tku 1945 roku w Ja\u0142cie.
\r\n
\r\n Postpolityka: histori\u0119 zapomnie\u0107; jest dobrze!<\/strong>
\r\n
\r\n Taka by\u0142a historia. Teraz, u progu XXI wieku, jest zupe\u0142nie inaczej. Zasadniczo mamy postpolityk\u0119, czyli panuj\u0105ce w\u015br\u00f3d „m\u0142odych, wykszta\u0142conych z du\u017cych miast” przekonanie, \u017ce bezpowrotnie do przesz\u0142o\u015bci odesz\u0142a epoka wojen, twardo realizowanych interes\u00f3w narodowych, tajnej dyplomacji; jeste\u015bmy w NATO i w Unii Europejskiej, mamy pot\u0119\u017cnych sojusznik\u00f3w za Atlantykiem i \u017cyjemy na zielonej wyspie. Jedyne powa\u017cne zagro\u017cenie to „budz\u0105ce si\u0119 demony polskiego patriotyzmu”, grupa ludzi stoj\u0105cych pod krzy\u017cem na Krakowskim Przedmie\u015bciu i polityk, kt\u00f3ry „obra\u017ca\u0142” wielu swoim milczeniem po 10 kwietnia, a gdy si\u0119 odezwa\u0142, okaza\u0142 si\u0119 „cz\u0142owiekiem pe\u0142nym resentyment\u00f3w i nienawi\u015bci”. Tyle postpolityka propagowana z rozmaitych stacji telewizyjnych („nasi przyjaciele z Polsatu i TVN”).<\/p>\r\n\r\n

A jakie s\u0105 realia? Takie m.in., \u017ce nasz\u0105 ca\u0142\u0105 armi\u0119 mo\u017cemy zmie\u015bci\u0107 na jednym stadionie pi\u0142karskim \u015bredniej wielko\u015bci. Zupe\u0142na przepa\u015b\u0107 w por\u00f3wnaniu z II Rzecz\u0105pospolit\u0105, dla kt\u00f3rej armia by\u0142a oczkiem w g\u0142owie i dla kt\u00f3rej ponoszono wielkie wyrzeczenia. Unia Europejska – co wida\u0107 go\u0142ym okiem (por. kryzys euro) – przechodzi kryzys, nie tylko polityczny, r\u00f3wnie\u017c przysz\u0142o\u015b\u0107 NATO nie przedstawia si\u0119 w r\u00f3\u017cowych barwach. Wszystko to odbywa si\u0119 na tle wzrastaj\u0105cego d\u00c3\u00a9sint\u00c3\u00a9ressement Waszyngtonu sprawami Europy, a zw\u0142aszcza naszego regionu. Atrapa rakiet typu Patriot na Mazurach jest tutaj a\u017c zanadto wymowna. Atrapa gwarancji bezpiecze\u0144stwa dla Polski – zupe\u0142nie jak wiosn\u0105 i latem 1939 roku.<\/p>\r\n\r\n

To prawda, \u017ce Rosja tak\u017ce prze\u017cywa kryzys (chyba najbardziej dotkliwy w kontek\u015bcie demograficznym). Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107 o s\u0142owach Bismarcka, \u017ce „Rosja nigdy nie jest na tyle s\u0142aba, \u017ceby nie nale\u017ca\u0142o jej si\u0119 obawia\u0107”. A jest czego. Ostatnio do Bia\u0142orusi do\u0142\u0105czy\u0142a Ukraina jako pa\u0144stwo, w kt\u00f3rym wp\u0142ywy Kremla rosn\u0105 systematycznie (umowa o przed\u0142u\u017ceniu obecno\u015bci rosyjskiej floty wojennej na Krymie). Sprawa Gazoci\u0105gu P\u00f3\u0142nocnego przekonuje, \u017ce epoka twardego realizowania narodowych interes\u00f3w Rosji oraz Niemiec, kosztem Polski, nie odesz\u0142a bynajmniej do przesz\u0142o\u015bci. Nie kto inny, jak obecny szef MSZ Rados\u0142aw Sikorski por\u00f3wna\u0142 swego czasu Nord Stream do paktu Ribbentrop – Mo\u0142otow. Ale wtedy nie „dorzyna\u0142 jeszcze watahy” i nie uczy\u0142 publiki skandowa\u0107 kuplet\u00f3w o „by\u0142ym prezydencie”.<\/p>\r\n\r\n

Parafrazuj\u0105c pocz\u0105tek Sienkiewiczowskiej „Trylogii”, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce rok 2010 jest to dziwny rok, w kt\u00f3rym rozmaite znaki na niebie i ziemi zwiastuj\u0105 jakowe\u015b kl\u0119ski i nadzwyczajne zdarzenia.
\r\n Znak\u00f3w nam nie brakuje. Ile mamy czasu?
\r\n <\/strong><\/p>\r\n\r\n

Doc. dr hab. Grzegorz Kucharczyk<\/strong><\/em><\/p>\r\n\r\n

Autor jest kierownikiem Pracowni Historii Niemiec i Stosunk\u00f3w Polsko-Niemieckich Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk, autorem m.in. ksi\u0105\u017cek: „Czerwone karty Ko\u015bcio\u0142a”, „Pierwszy holocaust XX wieku”, „Kielni\u0105 i cyrklem. Laicyzacja Francji w latach 1870-1914”.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Niedawno obchodzona 90. rocznica zwyci\u0119stwa polskiego pod Warszaw\u0105 by\u0142a okazj\u0105 do przypomnienia, \u017ce Ojczyzn\u0119 i Europ\u0119 w sierpniu 1920 roku uratowali\u015bmy samodzielnie i w osamotnieniu. Wrog\u00f3w mieli\u015bmy blisko, a przyjaci\u00f3\u0142 – bardzo nielicznych – daleko. Taka sytuacja – geopolityczna oraz dyplomatyczna – by\u0142a cech\u0105 charakterystyczn\u0105 ca\u0142ego dwudziestolecia. Jednym z aksjomat\u00f3w polityki zagranicznej II Rzeczypospolitej by\u0142o […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[124,84,98,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26410"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26410"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26410\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26410"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26410"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26410"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}