{"id":26392,"date":"2010-08-30T21:24:10","date_gmt":"2010-08-31T02:24:10","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=26392"},"modified":"2010-08-30T21:24:10","modified_gmt":"2010-08-31T02:24:10","slug":"sierpien-fakty-i-legendy-pawel-zyzak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=26392","title":{"rendered":"Sierpie\u0144 – fakty i legendy – Pawe\u0142 Zyzak<\/em>"},"content":{"rendered":"

Legendy s\u0142yn\u0105 z wartkiej fabu\u0142y i pozytywnych zako\u0144cze\u0144. Triumfuje w nich dobro, a z\u0142o, ku przestrodze, doznaje druzgoc\u0105cej kl\u0119ski. W legendach wi\u0119kszo\u015b\u0107 wydarze\u0144, przedmiot\u00f3w i os\u00f3b nale\u017cy do \u015bwiata fikcji. Wsp\u00f3\u0142istniej\u0105 wszak z faktami, a nawet historycznymi postaciami. W takich wypadkach przydaje si\u0119 interwencja historyka, kt\u00f3ry uruchamiaj\u0105c sw\u00f3j warsztat, potrafi rozdzieli\u0107 to, co prawdziwe, od tego, co zmy\u015blone. Jednak\u017ce nawet ingerencja naukowca w legend\u0119 nie zawsze przynosi po\u017c\u0105dany skutek. <\/strong>
\r\n
\r\nW opisie wydarze\u0144 rozgrywaj\u0105cych si\u0119 w sierpniu 1980 r. w Polsce wci\u0105\u017c zmuszeni jeste\u015bmy boryka\u0107 si\u0119 z faktami i legendami. Powod\u00f3w mo\u017cna wymienia\u0107 bez liku: przetrzebione archiwa PZPR i SB, przypominaj\u0105ca zmow\u0119 milczenia postawa g\u0142\u00f3wnych \u015bwiadk\u00f3w strajku sierpniowego, intencjonalne fa\u0142szowanie historii przez najwi\u0119ksze o\u015brodki medialne i historyk\u00f3w zwi\u0105zanych z dawnymi dzia\u0142aczami „Solidarno\u015bci”. Zmusza to nas do stawiania czo\u0142a sytuacji rodem sprzed wynalezienia druku, gdy rozmiary tzw. bia\u0142ych plam przyczynia\u0142y si\u0119 do du\u017cej wadliwo\u015bci historii pisanej.
\r\nAby odczarowa\u0107 legend\u0119 Sierpnia ’80, musimy si\u0119gn\u0105\u0107 do jego korzeni. Po\u015brednie dochodz\u0105 do bunt\u00f3w spo\u0142ecznych z lat 1956, 1968, a zw\u0142aszcza tych z roku 1970 z Tr\u00f3jmiasta i z lipca 1980 r. z Lublina. Bezpo\u015brednie obejmuj\u0105 funkcjonowanie Wolnych Zwi\u0105zk\u00f3w Zawodowych dzia\u0142aj\u0105cych mi\u0119dzy 1978 i 1980 r. na Wybrze\u017cu. W gestii dzia\u0142aczy WZZ-\u00f3w le\u017ca\u0142o wytworzenie w\u015br\u00f3d robotnik\u00f3w aktywnej i \u015bwiadomej grupy spo\u0142ecznej, opracowanie planu przysz\u0142ych wyst\u0105pie\u0144 i przygotowanie na t\u0119 okazj\u0119 odpowiednich lider\u00f3w strajkowych. Z WZZ-ami zwi\u0105za\u0142 si\u0119 ongi\u015b autor planu strajku w Stoczni Gda\u0144skiej Bogdan Borusewicz, jego pierwsi prowodyrzy: Ludwik Prondzy\u0144ski, Bogdan Felski i Jerzy Borowczak, ponadto Anna Walentynowicz, kt\u00f3rej zwolnienie z pracy w Stoczni Gda\u0144skiej dostarczy\u0142o pretekstu do strajku, lider Komitetu Strajkowego w stoczni Lech Wa\u0142\u0119sa, szef strajku w Stoczni Gdy\u0144skiej Andrzej Ko\u0142odziej oraz p\u00f3\u017aniejsi teoretycy i negocjatorzy Mi\u0119dzyzak\u0142adowego Komitetu Strajkowego z Andrzejem Gwiazd\u0105 na czele.
\r\n
\r\nDzia\u0142acz „drugiego” szeregu<\/strong>
\r\nOsi\u0105 dzisiejszej „opowie\u015bci” o Sierpniu jest Lech Wa\u0142\u0119sa, posta\u0107, kt\u00f3ra budzi najwi\u0119ksze kontrowersje z ca\u0142ego grona wymienionych bohater\u00f3w. W WZZ-ach nale\u017ca\u0142, jak sam to okre\u015bla, do dzia\u0142aczy „drugiego”, a nawet „trzeciego” szeregu. Traktowany z du\u017cym dystansem, obarczany by\u0142 g\u0142\u00f3wnie tzw. zadaniami w terenie. Jego obecno\u015b\u0107 w dniu planowanego strajku nie by\u0142a przes\u0105dzona, gdy\u017c autor planu – Borusewicz, nie uzyska\u0142 od niego jednoznacznej deklaracji. Ostatecznie Wa\u0142\u0119sa pojawi\u0142 si\u0119 14 sierpnia 1980 r. w pobli\u017cu ogrodzenia Stoczni Gda\u0144skiej, sp\u00f3\u017aniony jednak o kilka godzin.
\r\nJednym ze „smok\u00f3w” Sierpnia ’80 jest przeszkoda, kt\u00f3r\u0105 pokona\u0142 tego dnia, przedostaj\u0105c si\u0119 na teren zak\u0142adu. Wedle s\u0142\u00f3w Wa\u0142\u0119sy, m\u00f3g\u0142 to by\u0107 „mur”, „p\u0142ot”, „dziura w murze” lub „tunel” wyst\u0119puj\u0105cy dodatkowo w dw\u00f3ch przeciwnych sobie miejscach – w pobli\u017cu bramy nr 1 lub w pobli\u017cu bramy nr 3. Dzi\u0119ki ustaleniom opublikowanym w aktualnym numerze dwumiesi\u0119cznika „Arcana” wiemy ju\u017c prawie na pewno, \u017ce „skok” odby\u0142 si\u0119 w pobli\u017cu tej drugiej, na podw\u00f3rzu kompleksu kamienic znajduj\u0105cych si\u0119 przy ulicy Jana z Kolna. Co wi\u0119cej, wiemy, kto s\u0142ynnemu elektrykowi w tym czynie pom\u00f3g\u0142, co ka\u017ce nam docieka\u0107, sk\u0105d Wa\u0142\u0119sa przyby\u0142 na strajk i jakie przy\u015bwieca\u0142y mu intencje. Przy przedostaniu si\u0119 przez mur przedsi\u0119biorstwa korzysta\u0142 ze wsparcia \u00f3wczesnego tajnego wsp\u00f3\u0142pracownika o pseudonimie „Kolega”, swego dawnego kolegi z pracy w stoczni. Trudno na razie powiedzie\u0107, w jakich relacjach z SB pozostawa\u0142 \u00f3w agent. Niemniej zar\u00f3wno TW „Kolega”, jak i Lech Wa\u0142\u0119sa niemal r\u00f3wnocze\u015bnie chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej pojawili si\u0119 w miejscu zamykania listy cz\u0142onk\u00f3w Komitetu Strajkowego. Wa\u0142\u0119sa zosta\u0142 dopisany do listy jako ostatni, po czym zapad\u0142a decyzja o jego wyborze na szefa komitetu. By\u0142 to moment kluczowy.
\r\nStrajkowa walka Wa\u0142\u0119sy z kolejnym „smokiem” – d\u0105\u017c\u0105cymi do st\u0142umienia buntu komunistami, budzi r\u00f3wnie wiele w\u0105tpliwo\u015bci. 16 sierpnia w Stoczni Gda\u0144skiej rozegra\u0142 si\u0119 dramat, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 przes\u0105dzi\u0107 o dalszym powodzeniu strajku. Pod presj\u0105 dyrekcji stoczni i jej dyrektora Klemensa Gniecha, przewodnicz\u0105cy Komitetu Strajkowego obwie\u015bci\u0142 zako\u0144czenie okupacji zak\u0142adu. Zignorowa\u0142 tym samym najwa\u017cniejszy postulat dzia\u0142aczy WZZ-\u00f3w, czyli powo\u0142anie legalnych wolnych zwi\u0105zk\u00f3w. Decyzji Wa\u0142\u0119sy spontanicznie sprzeciwi\u0142a si\u0119 organizatorka strajku komunikacji miejskiej Henryka Krzywonos i wezwa\u0142a stoczniowc\u00f3w do solidarno\u015bci z innymi zak\u0142adami pracy. Podtrzymaniem okupacji zaj\u0119\u0142y si\u0119 za\u015b dzia\u0142aczki WZZ-\u00f3w: Anna Walentynowicz, Alina Pienkowska i Ewa Osowska. Zablokowa\u0142y sun\u0105c\u0105 do bram stoczni fal\u0119 strajkuj\u0105cych i og\u0142osi\u0142y strajk „solidarno\u015bciowy”. By\u0142 to prze\u0142om, kt\u00f3ry pozwoli\u0142 dzia\u0142aczom WZZ-\u00f3w zorganizowa\u0107 strajk w kolejnych zak\u0142adach Pomorza, wyst\u0105pi\u0107 do w\u0142adz Ko\u015bcio\u0142a o odprawienie Mszy \u015bw. na terenie przedsi\u0119biorstw oraz o powo\u0142anie wsp\u00f3lnych dla strajkuj\u0105cych w regionie w\u0142adz w postaci Mi\u0119dzyzak\u0142adowego Komitetu Strajkowego (MKS).
\r\nOd 15 sierpnia niemal wzorowo prowadzono za to strajk w gdy\u0144skiej Stoczni im. Komuny Paryskiej, kt\u00f3remu przewodzi\u0142 m\u0142ody dzia\u0142acz WZZ-\u00f3w Andrzej Ko\u0142odziej. Natychmiast poleci\u0142 on uwi\u0119zi\u0107 spiskuj\u0105c\u0105 dyrekcj\u0119 zak\u0142adu, przej\u0105\u0107 radiow\u0119ze\u0142 oraz zorganizowa\u0107 drukarni\u0119. Stocznia w Gdyni bezzw\u0142ocznie, jako pierwszy zak\u0142ad Tr\u00f3jmiasta, wyst\u0105pi\u0142a z postulatem zalegalizowania WZZ-\u00f3w. Surowa dyscyplina pozwoli\u0142a natychmiast zidentyfikowa\u0107 niekt\u00f3rych konfident\u00f3w i uodporni\u0107 si\u0119 na dzia\u0142ania prowokator\u00f3w. Kapelanem strajku zosta\u0142 proboszcz parafii Naj\u015bwi\u0119tszego Serca Pana Jezusa ks. Hilary Jastak, kt\u00f3ry bez zastanowienia wyrazi\u0142 sw\u0105 solidarno\u015b\u0107 z robotnikami. Podczas pierwszej w PRL Mszy polowej odprawionej w zak\u0142adzie wyg\u0142osi\u0142 wzruszaj\u0105ce kazanie przepe\u0142nione tre\u015bciami patriotycznymi, swym tonem zagrzewaj\u0105ce za\u0142og\u0119 do walki.
\r\nW nocy z 16 na 17 sierpnia nap\u0142ywaj\u0105cy do Stoczni Gda\u0144skiej ze swoich macierzystych zak\u0142ad\u00f3w dzia\u0142acze WZZ-\u00f3w otoczyli Lecha Wa\u0142\u0119s\u0119. Ca\u0142kowicie powolny wobec czo\u0142\u00f3wki WZZ-\u00f3w z Andrzejem Gwiazd\u0105 na czele realizowa\u0142 interesy strajkuj\u0105cych. Mi\u0119dzy legendy mo\u017cna wi\u0119c w\u0142o\u017cy\u0107 tzw. kierowanie strajkiem przez Lecha Wa\u0142\u0119s\u0119. Jego zaanga\u017cowanie w okupacj\u0119 zak\u0142adu w niczym nie przypomina\u0142o zdecydowanego przyw\u00f3dztwa Andrzeja Ko\u0142odzieja w Gdyni. Brak zaufania ze strony wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w kaza\u0142 pilnowa\u0107 ka\u017cdego jego ruchu.
\r\n
\r\n„Eksperci” i lewicowa cz\u0119\u015b\u0107 KOR<\/strong>
\r\nPozostaj\u0105ce kiedy\u015b pod wp\u0142ywem KOR, z\u0142o\u017cone z autentycznych robotnik\u00f3w WZZ-y w Sierpniu zla\u0142y si\u0119 ze strajkuj\u0105cymi. Buduj\u0105c strajk, czyli realizuj\u0105c cel swojego programu, dzia\u0142acze zwi\u0105zk\u00f3w nie przyk\u0142adali nadmiernej wagi do w\u0142asnej pozycji. Energi\u0119 strajku do wzmocnienia swego statusu politycznego postanowili wykorzysta\u0107 natomiast niekt\u00f3rzy dzia\u0142acze tr\u00f3jmiejskiej opozycji wywodz\u0105cej si\u0119 z ROPCiO, we w\u0142asnym zakresie Lech Wa\u0142\u0119sa oraz tzw. eksperci, grupa lewicowych intelektualist\u00f3w warszawskich krystalizuj\u0105ca si\u0119 wok\u00f3\u0142 Tadeusza Mazowieckiego i Bronis\u0142awa Geremka. Przybyli oni do stoczni 23 sierpnia i niemal z marszu, za zgod\u0105 Wa\u0142\u0119sy, przyst\u0105pili do negocjacji po stronie strajkuj\u0105cych.
\r\nZar\u00f3wno „eksperci”, jak i lewicowa cz\u0119\u015b\u0107 KOR pod przyw\u00f3dztwem Jacka Kuronia programowo sprzeciwiali si\u0119 g\u0142\u00f3wnemu postulatowi strajkuj\u0105cych – powo\u0142aniu legalnych WZZ-\u00f3w. „Eksperci” podj\u0119li szereg pr\u00f3b wpisania do porozumie\u0144 z komisj\u0105 rz\u0105dow\u0105, na czele kt\u00f3rej sta\u0142 wicepremier Mieczys\u0142aw Jagielski, obostrze\u0144 eliminuj\u0105cych suwerenno\u015b\u0107 rodz\u0105cego si\u0119 zwi\u0105zku. Chwilami czynili to ze wsparciem Wa\u0142\u0119sy. W czasie gdy toczy\u0142a si\u0119 walka o los legalnych WZZ-\u00f3w, w kraju powstawa\u0142y kolejne komitety strajkowe i MKS-y. W Krakowie, Wa\u0142brzychu, Wroc\u0142awiu…
\r\nDochodzimy t\u0105 drog\u0105 do najwi\u0119kszej z legend, tj. do powszechnego przekonania, \u017ce owoc Sierpnia ’80 – NSZZ „Solidarno\u015b\u0107”, jest dzieckiem wszystkich dzia\u0142aczy kojarzonych z tzw. drug\u0105 „Solidarno\u015bci\u0105”. Ze zwi\u0105zkiem „odg\u00f3rnie” budowanym w ko\u0144cu lat 80. przez Lecha Wa\u0142\u0119s\u0119 oraz grup\u0119 intelektualist\u00f3w, cz\u0119sto by\u0142ych dzia\u0142aczy „Solidarno\u015bci”, akceptuj\u0105cych uleg\u0142\u0105 w stosunku do w\u0142adz komunistycznych lini\u0119 polityczn\u0105 opozycji. Ot\u00f3\u017c tak nie jest.
\r\n
\r\nWalka o wolne zwi\u0105zki zawodowe<\/strong>
\r\nPoza WZZ-owcami i cz\u0119\u015bci\u0105 KOR skupion\u0105 wok\u00f3\u0142 Antoniego Macierewicza oraz sympatyzuj\u0105cymi z nim Zbigniewem Romaszewskim, Jaros\u0142awem Kaczy\u0144skim i Janem Olszewskim w\u015br\u00f3d elit opozycyjnych panowa\u0142 silny sceptycyzm odno\u015bnie do sensu podnoszenia idei wolnych zwi\u0105zk\u00f3w. Nawet lider neoendeckiego Ruchu M\u0142odej Polski – Aleksander Hall, by\u0142 w tej sprawie bardzo sceptyczny. Pierwsza „Solidarno\u015b\u0107” nie by\u0142a i nie jest dzieckiem r\u00f3\u017cnej ma\u015bci opozycjonist\u00f3w dzia\u0142aj\u0105cych w Sierpniu przeciw jej interesowi. Nie jest nawet „dzieckiem nie\u015blubnym”, jak to orzek\u0142 kiedy\u015b krocz\u0105cy za Kuroniem Adam Michnik. Wsp\u00f3\u0142pracownicy Kuronia – ciesz\u0105cy si\u0119 pewnym autorytetem w gronie dzia\u0142aczy WZZ-\u00f3w – gdyby nie decyzja w\u0142adz o ich aresztowaniu, mogli w\u00f3wczas dokona\u0107 skuteczniejszych spustosze\u0144 w dokumencie p\u00f3\u017aniejszych „porozumie\u0144 sierpniowych” ni\u017c s\u0142abo znani „eksperci”. P\u00f3\u017aniejsza bezpardonowa walka „ekspert\u00f3w” z tzw. kuroniad\u0105 nosi\u0142a charakter personalny, w mniejszym za\u015b stopniu programowy.
\r\nPodpisane 31 sierpnia 1980 r. przez Wa\u0142\u0119s\u0119 i Jagielskiego „porozumienia sierpniowe”, a w nich zapis o mo\u017cliwo\u015bci powstania niezale\u017cnego zwi\u0105zku, nie przynios\u0142y zako\u0144czenia walki o przysz\u0142\u0105 „Solidarno\u015b\u0107”. A\u017c do zjazdu reprezentacji wszystkich MKZ-\u00f3w i MKR-\u00f3w, co nast\u0105pi\u0142o 17 wrze\u015bnia w Gda\u0144sku, wa\u017cy\u0142y si\u0119 losy powstania og\u00f3lnopolskiego zwi\u0105zku. G\u0142os spo\u0142eczny wyra\u017cany przez delegacje z terenu ca\u0142ej Polski zadecydowa\u0142 o przeforsowaniu jednolitej struktury o nazwie „Solidarno\u015b\u0107”. Gdy ta ju\u017c powsta\u0142a, dalej nale\u017ca\u0142o jej broni\u0107. S\u0105dow\u0105 batali\u0119 o zwi\u0105zek w pa\u017adzierniku i w listopadzie wytoczyli i poprowadzili jeszcze byli WZZ-owcy. Nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej w kierownictwie zwi\u0105zku nie osta\u0142 si\u0119 ju\u017c prawie \u017caden. Nowym punktem odniesienia zosta\u0142 Lech Wa\u0142\u0119sa i to on powinien by\u0142 broni\u0107 zwi\u0105zku, lecz… lecz w tym miejscu zaczyna si\u0119 ju\u017c inna legenda, legenda o tzw. pierwszej „Solidarno\u015bci”.<\/p>\r\n\r\n

Pawe\u0142 Zyzak<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

Autor jest historykiem, stypendyst\u0105 Institute of World Politics w Waszyngtonie; wsp\u00f3\u0142pracuje z dwumiesi\u0119cznikiem „Arcana”; zajmuje si\u0119 dziejami ludno\u015bci polskiej w ZSRS, histori\u0105 ostatnich dekad PRL oraz III RP; autor g\u0142o\u015bnej publikacji „Lech Wa\u0142\u0119sa – biografia polityczna legendarnego przyw\u00f3dcy 'Solidarno\u015bci’ do 1988 roku”. Mieszka w Bielsku-Bia\u0142ej.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Legendy s\u0142yn\u0105 z wartkiej fabu\u0142y i pozytywnych zako\u0144cze\u0144. Triumfuje w nich dobro, a z\u0142o, ku przestrodze, doznaje druzgoc\u0105cej kl\u0119ski. W legendach wi\u0119kszo\u015b\u0107 wydarze\u0144, przedmiot\u00f3w i os\u00f3b nale\u017cy do \u015bwiata fikcji. Wsp\u00f3\u0142istniej\u0105 wszak z faktami, a nawet historycznymi postaciami. W takich wypadkach przydaje si\u0119 interwencja historyka, kt\u00f3ry uruchamiaj\u0105c sw\u00f3j warsztat, potrafi rozdzieli\u0107 to, co prawdziwe, od […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[87],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26392"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26392"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26392\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26392"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26392"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26392"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}