{"id":2600,"date":"2008-10-17T23:12:46","date_gmt":"2008-10-17T23:12:46","guid":{"rendered":""},"modified":"2011-07-17T14:01:38","modified_gmt":"2011-07-17T19:01:38","slug":"dynamit-pod-fotele-gryzipirkw-czyli-dziennik-o-iwona-congara-op","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=2600","title":{"rendered":"„Dynamit pod fotele gryzipi\u00f3rk\u00f3w” czyli Dziennik<\/em> o. Iwona Congara OP – Adam Ma\u0142aszewski<\/em>"},"content":{"rendered":"

Skoro dewiz\u0105 Zakonu Kaznodziejskiego jest \u00abveritas\u00bb (\u2018prawda\u2019), to prawd\u0119 o \u00abDzienniku\u00bb francuskiego teologa nale\u017cy powiedzie\u0107 bez niedom\u00f3wie\u0144.<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Zakon dominika\u0144ski od pocz\u0105tku swego istnienia, czyli od blisko o\u015bmiuset lat, zajmowa\u0142 si\u0119 w Ko\u015bciele rzymskim odpowiedzialn\u0105 s\u0142u\u017cb\u0105 w obronie prawdy katolickiej. Dominikanie wype\u0142niali swe zadania kaznodziejskie w wierno\u015bci papie\u017com, pod opiek\u0105 Matki Bo\u017cej, z kt\u00f3r\u0105 byli szczeg\u00f3lnie zwi\u0105zani wi\u0119zami synowskiej mi\u0142o\u015bci i oddania, otrzymuj\u0105c w zamian nadprzyrodzone wsparcie od Po\u015bredniczki wszystkich \u0142ask. Wierni dziedzictwu \u015bw. Dominika, kt\u00f3ry z sukcesami zwalcza\u0142 herezje albigens\u00f3w, walczyli w winnicy Pa\u0144skiej jak prawdziwe Domini canes –<\/em> psy Pa\u0144skie, strzeg\u0105c Bo\u017cego stada przed drapie\u017cnymi wilkami.<\/p>\r\n

W bie\u017c\u0105cym roku dominika\u0144skie wydawnictwo \u201eW drodze\u201d opublikowa\u0142o obszerne fragmenty pami\u0119tnika jednego z najs\u0142ynniejszych teolog\u00f3w dominika\u0144skich XX wieku, o. Iwona Congara (1904-1995), eksperta II Soboru Watyka\u0144skiego, a od 1994 r. kardyna\u0142a (z nominacji Jana Paw\u0142a II). Ksi\u0105\u017cka ta (Teolog na wygnaniu. Dziennik 1952-1956<\/em>, prze\u0142. M. Romanek, Pozna\u0144 2008, stron 364) rodzi nadziej\u0119 na bli\u017csze poznanie osobistych przemy\u015ble\u0144 zas\u0142u\u017conego uczonego, kt\u00f3ry uchodzi za mistrza ca\u0142ych pokole\u0144 m\u0142odych teolog\u00f3w w epoce posoborowej, a\u017c do dzi\u015b dnia. Jaki obraz Ko\u015bcio\u0142a i samego autora wy\u0142ania si\u0119 z tych notatek?<\/p>\r\n

Na kartach ksi\u0105\u017cki cz\u0119sto pojawiaj\u0105 si\u0119 nazwiska znanych autor\u00f3w, kt\u00f3rzy mieli powa\u017cne k\u0142opoty w zwi\u0105zku ze swoimi publikacjami. Stolica Apostolska podejrzewa\u0142a ich o odchodzenie od wierno\u015bci nauczaniu Ko\u015bcio\u0142a. O. Congar wspomina wi\u0119c na przyk\u0142ad, jak to \u201ew\u0142a\u015bnie pot\u0119piono ksi\u0105\u017ck\u0119 o. Rahnera\u201d (s. 45), a tak\u017ce o tym, jak odby\u0142 \u201ed\u0142ugie spotkanie z o. Lubakiem, kt\u00f3rego nie widzia\u0142em od czasu jego k\u0142opot\u00f3w\u201d (s. 53). Atmosfera w\u015br\u00f3d liberalnie nastawionych zakonnik\u00f3w by\u0142a napi\u0119ta, ale prze\u0142o\u017ceni starali si\u0119 czuwa\u0107 nad zachowaniem regu\u0142y. Autor przyk\u0142adowo wspomina, jak prowincja\u0142 wzywa\u0142, \u017ceby nie ubiera\u0107 si\u0119 po \u015bwiecku (s. 116). Czy o. Congar solidaryzowa\u0142 si\u0119 z papie\u017cem i w\u0142adzami zakonnymi, poddaj\u0105c krytyce odchodz\u0105cych od katolickich zasad i praktyk wsp\u00f3\u0142braci? Ot\u00f3\u017c okazuje si\u0119, \u017ce nie tylko wspiera\u0142 rewolucjonist\u00f3w, ale sam by\u0142 jednym z nich – i to jednym z najbardziej aktywnych! Gdy dowiedzia\u0142 si\u0119, \u017ce jest krytykowany w prasie katolickiej, skwitowa\u0142 spraw\u0119 kr\u00f3tko: \u201emam to gdzie\u015b!\u201d (s. 265).<\/p>\r\n

Francuski dominikanin nie zamierza\u0142 biernie poddawa\u0107 si\u0119 krytyce ze strony w\u0142adz zakonnych i ko\u015bcielnych, ale – przekonany o w\u0142asnej racji – o\u015bmiela\u0142 si\u0119 ferowa\u0107 ostre wnioski: \u201eRzym zakazuje m\u00f3wienia niemal o wszystkim, co nie mie\u015bci si\u0119 w ciasnych rzymskich granicach albo nie odpowiada rzymskiemu dyktatowi. W ten spos\u00f3b dochodzimy (…) do prawdziwego fa\u0142szowania prawdy\u201d (s. 17). O przedstawicielach Rzymu pisa\u0142 bez pardonu: \u201emam ich gdzie\u015b\u201d (s. 78), a dla teolog\u00f3w rzymskich uku\u0142 okre\u015blenie \u201egryzipi\u00f3rki rzymskiego dworu\u201d (s. 131). Gdy Rzym przyst\u0105pi\u0142 w r. 1954 do krytyki narastaj\u0105cego neomodernizmu \u201enowej teologii\u201d, o. Congar nazwa\u0142 t\u0119 decyzj\u0119 \u201ewielk\u0105 czystk\u0105\u201d, nawi\u0105zuj\u0105c do okre\u015blenia znanego z historii stalinowskiej Rosji (s. 79). Kuria Rzymska to dla niego \u201etyra\u0144ski Aparat Rzymu\u201d (s. 306), ten \u201enikczemny i n\u0119dzny system, kt\u00f3ry panuje obecnie w Rzymie i chce si\u0119 rozszerzy\u0107 na ca\u0142y \u015bwiat\u201d (s. 85).<\/p>\r\n

Mimo \u017ce konstatowa\u0142 \u201e\u017ca\u0142osny charakter tego wszystkiego\u201d (s. 88), to jednak mia\u0142 nadziej\u0119, i\u017c \u201eTyrana w ko\u0144cu przygniecie ci\u0119\u017car ofiar\u201d (s. 87). Kim by\u0142 \u00f3w Tyran? Czy chodzi\u0142o o kt\u00f3rego\u015b z wrog\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a? I tu o. Congar nie pozostawi\u0142 w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce ma na my\u015bli samego papie\u017ca Piusa XII, o kt\u00f3rym pisa\u0142 jeszcze ostrzej: \u201ekiedy tylko rzymski bo\u017cek przem\u00f3wi\u201d (s. 92). Zarzuca\u0142 Ojcu \u015awi\u0119temu dwa najgorsze – w swym mniemaniu – b\u0142\u0119dy: umacnianie w\u0142adzy papieskiej i kultywowanie pobo\u017cno\u015bci maryjnej: \u201eRzym bez ustanku i we wszystkim rozpo\u015bciera macki swojej w\u0142adzy!\u201d (s. 264), albo w innym miejscu \u201eRzym \u017cyje we w\u0142asnym \u015bwiecie, w \u015bwiecie, w kt\u00f3rym wszystko sprowadza si\u0119 do pos\u0142usze\u0144stwa okraszonego hipermaryjn\u0105 pobo\u017cno\u015bci\u0105\u201d (s. 159). B\u0119d\u0105c w Wiecznym Mie\u015bcie, s\u0142ysza\u0142 wi\u0119c \u201epomruki maszyny, kt\u00f3ra pracuje powoli pod znakiem podw\u00f3jnej i jedynej pobo\u017cno\u015bci: papieskiej i maryjnej\u201d (s. 162).<\/p>\r\n

Swe nadzieje francuski teolog wi\u0105za\u0142 z przysz\u0142o\u015bci\u0105 i notowa\u0142 w r. 1954: \u201emo\u017cliwe, \u017ce \u015bmier\u0107 papie\u017ca da nam wytchnienie i \u017ce jego nast\u0119pca popu\u015bci nieco cugli\u201d (s. 115), czeka\u0142 zatem, \u201ekiedy nastanie jaki\u015b rozs\u0105dny papie\u017c\u201d (s. 254), przypisuj\u0105c Piusowi XII sk\u0142onno\u015bci do jednostronnego postrzegania rzeczywisto\u015bci. \u201eW wielu sprawach postaw\u0119 Piusa XII determinuje skrajny l\u0119k przed komunizmem. Widzi komunist\u00f3w w Rzymie, z no\u017cami w z\u0119bach\u201d (s. 109).<\/p>\r\n

Napastliwy wobec Namiestnika Chrystusowego, atakowa\u0142 bez \u017cadnego umiaru r\u00f3wnie\u017c najwybitniejszych teolog\u00f3w rzymskich, broni\u0105cych tradycyjnej doktryny, w\u0142adzy papie\u017ca i kultu Matki Bo\u017cej: \u201eLepicier i Pizzardo to doskona\u0142e symbole tego re\u017cimu: nabo\u017cni, chodz\u0105ce mariolatrie, t\u0119pi i p\u0142ytcy jak lokaje\u201d (s. 95), albo w innym fragmencie: \u201eW \u017cadnym z pobo\u017cnych i posikuj\u0105cych tekst\u00f3w kardyna\u0142a Ottavianiego (…) nie wyczuwa si\u0119 dominuj\u0105cej troski o s\u0142owo Bo\u017ce\u201d (s. 105), wspomina\u0142 nawet \u201ewyk\u0142ad dupka Roschiniego: wyk\u0142ad oczywi\u015bcie mariolatryjny\u201d (s. 160). Do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce w\u0142oski teolog, ks. Gabriel M. Roschini (1900-1977) by\u0142 jednym z najs\u0142ynniejszych mariolog\u00f3w, autorem ponad 900 publikacji, profesorem Papieskiego Uniwersytetu Latera\u0144skiego…<\/p>\r\n

W swych pozbawionych umiaru i kultury atakach na w\u0142adze ko\u015bcielne o. Congar upodoba\u0142 sobie por\u00f3wnania do niedawnych i aktualnych system\u00f3w totalitarnych. Pisa\u0142 wi\u0119c, \u017ce w kwestii tzw. ksi\u0119\u017cy robotnik\u00f3w \u201e\u00ab\u015awi\u0119te Oficjum\u00bb napotka\u0142o op\u00f3r, nad kt\u00f3rym postanowi\u0142o zatryumfowa\u0107 jak SS nad partyzantami\u201d (s. 118), albo: \u015awi\u0119te Oficjum \u201eto najwy\u017csze, nieugi\u0119te gestapo, z kt\u00f3rego decyzjami nie mo\u017cna dyskutowa\u0107\u201d (s. 93). Analogie historyczne tworzy\u0142 nawet podczas posi\u0142k\u00f3w: \u201eLektura w refektarzu, w po\u0142udnie: Moje \u017cycie<\/em> L. Trockiego (…). Wiele fragment\u00f3w tego tekstu opisuj\u0105cych, w jaki spos\u00f3b Stalin odsuwa\u0142 Trockiego, ca\u0142kiem dobrze mo\u017cna by odnie\u015b\u0107 do ko\u0144ca tego pontyfikatu i og\u00f3lniej, do atmosfery rzymskiego dworu\u201d (s. 127).<\/p>\r\n

O. Congar nie widzia\u0142 znik\u0105d pomocy i pyta\u0142: \u201eCzemu nuncjusz zajmuje si\u0119 tym, co jest domen\u0105 szpicli?\u201d (s. 92), dodaj\u0105c, \u017ce \u201ebiskupi to nieszcz\u0119\u015bnicy, kt\u00f3rzy nie my\u015bl\u0105, od kt\u00f3rych nie nale\u017cy niczego oczekiwa\u0107\u201d (s. 99). Planuj\u0105c przysz\u0142o\u015b\u0107, pisa\u0142: \u201ezadaj\u0119 sobie pytanie, czy moje powo\u0142anie nie polega na z\u0142o\u017ceniu siebie w ofierze, siebie samego, \u0142\u0105cznie ze swoim szcz\u0119\u015bciem i swoim rozwojem duchowym, aby walczy\u0107 z rzymsk\u0105 hydr\u0105: by pom\u00f3c przysz\u0142ym pokoleniom, by nie zazna\u0142y wp\u0142ywu tej Bestii. Jest walka, kt\u00f3r\u0105 trzeba prowadzi\u0107, \u015bwiadectwo, kt\u00f3re trzeba sk\u0142ada\u0107\u201d (s. 347). Oto dominikanin, kt\u00f3ry o swojej Matce, Ko\u015bciele, pisze takimi s\u0142owy…<\/p>\r\n

Skoro jednak \u201ez aktualnego rzymskiego punktu widzenia, to znaczy z punktu widzenia totalitarnego i paternalistycznego\u201d (s. 95) promowanie nowych idei by\u0142o niemo\u017cliwe, gdy na drodze sta\u0142a Kuria Rzymska, albo s\u0142owami o. Congara: \u201egestapo i totalitaryzm rzymskiego dworu\u201d (s. 98), to francuski reformator postanowi\u0142 walczy\u0107 za pomoc\u0105 rewolucyjnych publikacji i sam wspomina\u0142: \u201ePodr\u0119cznik, kt\u00f3ry teraz przygotowuj\u0119, (…) jest w\u0142a\u015bnie t\u0105 moj\u0105 odpowiedzi\u0105, prawdziwym dynamitem pod\u0142o\u017conym pod fotele gryzipi\u00f3rk\u00f3w!\u201d (s. 131-132). Duchowy terroryzm, podk\u0142adanie dynamitu, oto bro\u0144 Francuza!<\/p>\r\n

Rzym jednak poddawa\u0142 go cenzurze, o kt\u00f3rej sam zainteresowany stwierdza\u0142, \u017ce cenzura ta ma kryteria, kt\u00f3re ukazuj\u0105 \u201ekretynizm w najczystszej postaci\u201d (s. 226). W ten spos\u00f3b wyra\u017ca\u0142 swe poddanie autorytetom ko\u015bcielnym, ustanowionym do nadzoru nad jego wypowiedziami, pi\u0119tnowa\u0142 \u00f3w \u201esystem, kt\u00f3ry ma w\u0142asne tezy i rytua\u0142y, a tak\u017ce w\u0142asne s\u0142ugi, i kt\u00f3ry wci\u0105\u017c powtarza t\u0119 sam\u0105 \u015bpiewk\u0119\u201d (s. 163), by z poczuciem wy\u017cszo\u015bci doda\u0107: \u201ezderzam si\u0119 z bezwzgl\u0119dnym systemem\u201d (s. 236), i jeszcze: \u201euderza mnie ub\u00f3stwo, brak realizmu, infantylizm tej Machiny\u201d (s. 196), kt\u00f3ra wyprowadza\u0142a go z r\u00f3wnowagi: \u201eJestem poma\u0142u u kresu cierpliwo\u015bci z tymi pytaniami o nihil obstat<\/em>, o zawieszone w pr\u00f3\u017cni oczekiwanie. Zgnij\u0119 przez nich!\u201d (s. 233).<\/p>\r\n

Oddali\u015bmy g\u0142os o. Congarowi, maj\u0105c nadziej\u0119, \u017ce czytelnicy wybacz\u0105 nam dosadno\u015b\u0107 przywo\u0142anych fragment\u00f3w. Skoro jednak dewiz\u0105 Zakonu Kaznodziejskiego jest veritas<\/em> (\u2018prawda\u2019), to prawd\u0119 o Dzienniku<\/em> francuskiego teologa nale\u017cy powiedzie\u0107 bez niedom\u00f3wie\u0144. Wydawcy sami napisali we wst\u0119pie (s. 5), \u017ce lektura ksi\u0105\u017cki jest gorsz\u0105ca. Jaki zatem cel ma budzenie zgorszenia (\u201ebiada cz\u0142owiekowi, przez kt\u00f3rego dokonuje si\u0119 zgorszenie\u201d, Mt 18, 7) w\u015br\u00f3d czytelnik\u00f3w za pomoc\u0105 publikacji pozbawionej imprimatur<\/em>, ale wydanej w oficjalnym wydawnictwie zakonnym? Czy to typowy dla naszych czas\u00f3w styl publicystyczny – rozbudzanie sensacji w celach marketingowych? Kogo zainteresuje te 350 stron zapisk\u00f3w, w kt\u00f3rych pojawiaj\u0105 si\u0119 nieznane w Polsce postaci, dziesi\u0105tki francuskich czy angielskich zakonnik\u00f3w, z kt\u00f3rymi zetkn\u0105\u0142 si\u0119 autor Dziennika<\/em>, okraszonych wulgarnymi komentarzami? Oczekiwanie na \u015bmier\u0107 nazywanego bo\u017ckiem papie\u017ca, w ci\u0105g\u0142ej walce z dbaj\u0105cym o czysto\u015b\u0107 doktrynaln\u0105 \u201egestapo i SS\u201d – \u015awi\u0119tym Oficjum, oto obraz Ko\u015bcio\u0142a wymalowany pi\u00f3rem francuskiego teologa. Jakiego teologa? Czy wydawcom chodzi\u0142o o pokazanie trudno\u015bci w walce o prawd\u0119, jakie mia\u0142 w swym d\u0142ugim \u017cyciu wybitny katolicki teolog? Czy ksi\u0105\u017cka daje \u015bwiadectwo jego cn\u00f3t: pokory, skromno\u015bci, pos\u0142usze\u0144stwa prze\u0142o\u017conym, umniejszania swej osoby i zaufania okazywanego papie\u017cowi i kurii rzymskiej? A mo\u017ce raczej opublikowanie Dziennika<\/em> ma na celu umocnienie niech\u0119ci do tradycyjnego, przedsoborowego Ko\u015bcio\u0142a, pokazanie ostrej walki z jego w\u0142adzami, nauczaniem i dyscyplin\u0105 (\u201ewszystko, co m\u00f3wi\u0119 i pisz\u0119, jest negacj\u0105 tego systemu\u201d, s. 131)? Lansuj\u0105c posta\u0107 buntownika, promuje si\u0119 przecie\u017c jego bunt, a to, wobec czego si\u0119 buntowa\u0142, przedstawiane jest w z\u0142ym \u015bwietle. Takie przes\u0142anie wydaje si\u0119 p\u0142yn\u0105\u0107 z recenzowanej tu ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3ra nie dalej ni\u017c p\u00f3\u0142 wieku temu trafi\u0142aby niechybnie na indeks jako dzie\u0142o skandaliczne. Indeks zosta\u0142 jednak zniesiony przez Paw\u0142a VI, a jednym z inicjator\u00f3w jego likwidacji by\u0142 w\u0142a\u015bnie o. Iwon Congar. Dlatego dzi\u015b bezstronny obserwator mo\u017ce si\u0119 \u0142atwo zorientowa\u0107, kim by\u0142 cz\u0142owiek, kt\u00f3ry da\u0142 takie \u015bwiadectwo swego stosunku do Ko\u015bcio\u0142a. \u00ce\u00a9<\/strong><\/p>\r\n

Adam Ma\u0142aszewski<\/em><\/strong><\/p>\r\n

\r\n

ZOB. R\u00d3WNIE\u017b:<\/p>\r\n