{"id":25754,"date":"2010-08-15T21:51:59","date_gmt":"2010-08-16T02:51:59","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=25754"},"modified":"2010-08-15T21:51:59","modified_gmt":"2010-08-16T02:51:59","slug":"czy-pilsudski-pomogl-bolszewikom-rozmowa-z-andrzejem-nowakiem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=25754","title":{"rendered":"Czy Pi\u0142sudski pom\u00f3g\u0142 bolszewikom? – rozmowa z Andrzejem Nowakiem<\/em>"},"content":{"rendered":"

Wojna lat 1919-20 jest dzi\u015b przedmiotem spor\u00f3w polsko-rosyjskich. Czy stanowisko historiografii rosyjskiej da si\u0119 jako\u015b zniuansowa\u0107?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

W\u015br\u00f3d szerszych kr\u0119g\u00f3w historyk\u00f3w czy w og\u00f3le ludzi zainteresowanych histori\u0105 temat ten podejmowany jest raczej propagandowo. Istotne znaczenie ma tu w\u0105tek je\u0144c\u00f3w bolszewickich, kt\u00f3ry zosta\u0142 uruchomiony jeszcze na zam\u00f3wienie Michai\u0142a Gorbaczowa. Przypomnijmy Gorbaczow inicjuj\u0105c ujawnienie cz\u0119\u015bci prawdy na temat Katynia – przypisanie wy\u0142\u0105cznej odpowiedzialno\u015bci za zbrodni\u0119 NKWD, cho\u0107 bez wskazania najwy\u017cszych w\u0142adz pa\u0144stwa sowieckiego, realnie odpowiedzialnych za t\u0119 decyzj\u0119 – jednocze\u015bnie nakaza\u0142 swoim propagandystom szukanie anty-Katynia. Nakaza\u0142 szukanie polskich zbrodni, kt\u00f3re w oczach sowieckiej opinii jako\u015b by zr\u00f3wnowa\u017cy\u0142y informacj\u0119 o mordzie pope\u0142nionym na polskich oficerach. I ten temat w kolejnych falach propagandowych w Rosji powraca. W nieco w\u0119\u017cszym kr\u0119gu wydarzenia sprzed 90 lat dyskutowane s\u0105 w kontek\u015bcie odpowiedzialno\u015bci Pi\u0142sudskiego za uratowanie bolszewizmu. Wskazuje si\u0119 lato i jesie\u0144 roku 1919, rozmowy w Bia\u0142owie\u017cy i Mikaszewiczach, a przynajmniej tajn\u0105 ich cz\u0119\u015b\u0107, bo oficjalnie dotyczy\u0142y one wymiany je\u0144c\u00f3w. Natomiast nieoficjalnie dotyczy\u0142y przerwania dzia\u0142a\u0144 na froncie polsko-bolszewickim, czynnym praktycznie od lutego.<\/p>\r\n\r\n

Dlaczego rozmowy te by\u0142y tak wa\u017cne, skoro ostatecznie w kolejnym roku dosz\u0142o do eskalacji wojny?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Mia\u0142y one istotne znaczenie dla strony sowieckiej. Chodzi\u0142o o odci\u0105\u017cenie frontu przeciw Polsce, aby mo\u017cna by\u0142o oko\u0142o 40 tysi\u0119cy szabel i bagnet\u00f3w – jak si\u0119 wtedy liczy\u0142o – przerzuci\u0107 na front wojny domowej, wojny z Denikinem. Mimo \u017ce nie by\u0142o \u017cadnego uk\u0142adu Pi\u0142sudski-Lenin, to ju\u017c samo prowadzenie takich rozm\u00f3w realnie umo\u017cliwi\u0142o stronie sowieckiej przerzucenie tej ilo\u015bci wojsk na front wewn\u0119trzny. Denikin pisa\u0142 o tym p\u00f3\u017aniej w swoich wspomnieniach. Ale standardowo w\u0105tek ten w pi\u015bmiennictwie rosyjskim powraca\u0142. Podj\u0105\u0142 go Aleksander So\u0142\u017cenicyn w eseju, kt\u00f3ry si\u0119 ukaza\u0142 w wydanym w latach 70. zbiorze \u201eIz pod g\u0142yb\u201d. Ze strony polskiej r\u00f3wnie\u017c takie oskar\u017cenie pod adresem Pi\u0142sudskiego zosta\u0142o wysuni\u0119te. I zrobili to jego polityczni przeciwnicy – pos\u0142owie endeccy – ju\u017c w roku 1920. A mogli to zrobi\u0107, poniewa\u017c strona rosyjska w maju tego roku, gdy trwa\u0142a ofensywa Pi\u0142sudskiego na Kij\u00f3w, ujawni\u0142a, na zasadzie przecieku kontrolowanego do komunistycznej prasy niemieckiej, informacj\u0119 o rozmowach z Polakami, jakie toczy\u0142y si\u0119 rok wcze\u015bniej. Chodzi\u0142o o skompromitowanie Pi\u0142sudskiego, kt\u00f3ry maj\u0105c w roku 1919 okazj\u0119 zgnie\u015b\u0107 wsp\u00f3lnie z Denikinem bolszewik\u00f3w paktowa\u0142 z nimi, a teraz porywa si\u0119 samotnie z motyk\u0105 na s\u0142o\u0144ce, kiedy w Rosji nie ma ju\u017c opozycji.<\/p>\r\n\r\n

Wspomnia\u0142 pan o dora\u017anym konflikcie endek\u00f3w z Pi\u0142sudskim. Czy w Polsce pojawia\u0142y si\u0119 jakie\u015b inne g\u0142osy krytykuj\u0105ce marsza\u0142ka za dzia\u0142ania w roku 1919?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Po drugiej wojnie \u015bwiatowej temat ten znalaz\u0142 wa\u017cne miejsce w polskiej literaturze emigracyjnej dzi\u0119ki J\u00f3zefowi Mackiewiczowi. Jego ksi\u0105\u017cka \u201eZwyci\u0119stwo prowokacji\u201d przedstawia w formie publicystycznej zarzuty wobec marsza\u0142ka, kt\u00f3re w\u0142a\u015bciwie formu\u0142uj\u0105 Rosjanie. Mackiewicz z pasj\u0105 oskar\u017ca Pi\u0142sudskiego o to, i\u017c ten w imi\u0119 w\u0105sko pojmowanego polskiego interesu narodowego zdecydowa\u0142 si\u0119 nie pom\u00f3c Denikinowi, a faktycznie w krytycznym momencie pom\u00f3g\u0142 Leninowi. Pisarz rozwin\u0105\u0142 ten w\u0105tek w powie\u015bci \u201eLewa wolna\u201d. Tu uwaga na marginesie: \u201eZwyci\u0119stwo prowokacji\u201d, kt\u00f3re w zesz\u0142ym roku ukaza\u0142o si\u0119 po angielsku nak\u0142adem Yale University Press, bardzo presti\u017cowego wydawnictwa, ze wst\u0119pem Timothy’ego Snydera, powinno w pierwszej kolejno\u015bci zosta\u0107 prze\u0142o\u017cone na j\u0119zyk rosyjski. Znalaz\u0142oby z pewno\u015bci\u0105 wielu wdzi\u0119cznych czytelnik\u00f3w. A jeszcze lepiej gdyby si\u0119 uda\u0142o na rosyjski prze\u0142o\u017cy\u0107 takie powie\u015bci Mackiewicza jak \u201eLewa wolna\u201d, bo ka\u017cdy Rosjanin patriota przeczyta\u0142by j\u0105 z wielk\u0105 przyjemno\u015bci\u0105.<\/p>\r\n\r\n

Jakie by\u0142y reakcje na ksi\u0105\u017cki Mackiewicza?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Spotyka\u0142 si\u0119 on z bardzo ostrymi ripostami ze strony \u015brodowisk pi\u0142sudczykowskich i nie tylko. Niemal wszystkie od\u0142amy emigracji krytykowa\u0142y te jego wyst\u0105pienia. Mo\u017ce z jednym wyj\u0105tkiem, jakim by\u0142 J\u0119drzej Giertych, kt\u00f3ry uwa\u017ca\u0142, \u017ce opinia Mackiewicza dotycz\u0105ca Pi\u0142sudskiego tylko potwierdza jego negatywn\u0105 ocen\u0119 marsza\u0142ka. I na tym tle wywi\u0105za\u0142a si\u0119 mi\u0119dzy nimi pe\u0142na szacunku korespondencja.<\/p>\r\n\r\n

Mo\u017ce zatem powinni\u015bmy wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 nasz grzech zaniechania wobec bia\u0142ej Rosji?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Warto do tego problemu wraca\u0107. Dlatego m\u00f3wi\u0142em o tym, \u017ce dobrze by\u0142oby prze\u0142o\u017cy\u0107 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Mackiewicza na j\u0119zyk rosyjski. S\u0105dz\u0119, \u017ce na p\u0142aszczy\u017anie antykomunizmu, mimo wszystkich dziel\u0105cych nas r\u00f3\u017cnic, jest chyba jedyna realna szansa zbli\u017cenia wra\u017cliwo\u015bci historycznej niema\u0142ej cz\u0119\u015bci Polak\u00f3w g\u0142\u0119boko prze\u017cywaj\u0105cych sw\u00f3j patriotyzm z wra\u017cliwo\u015bci\u0105 historyczn\u0105 najlepszej cz\u0119\u015bci Rosjan, kt\u00f3rzy postrzegaj\u0105 tradycj\u0119 rosyjsk\u0105 jako radykalnie odmienn\u0105 od komunizmu. Mamy tu jak\u017ce wa\u017cn\u0105 dyskusj\u0119 o tym, czy da\u0142o si\u0119 obali\u0107 komunizm wsp\u00f3lnymi si\u0142ami w roku 1919. W \u201eLewej wolnej\u201d pojawiaj\u0105 si\u0119 pytania o to, czy dla Polski by\u0142o mo\u017cliwe, \u017ceby zawrze\u0107 uk\u0142ad z Denikinem na takiej zasadzie, na jakiej Denikin wy\u0142\u0105cznie by\u0142 got\u00f3w si\u0119 zgodzi\u0107. A wi\u0119c, \u017ceby polskie wojska id\u0105c na wsch\u00f3d zawiesza\u0142y rosyjskiego dwug\u0142owego or\u0142a nie tylko gdzie\u015b w Mi\u0144sku czy Smole\u0144sku, ale ju\u017c w Grodnie, Wilnie, a nawet we Lwowie, kt\u00f3ry przecie\u017c przed pierwsz\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 do Rosji nie nale\u017ca\u0142, ale wed\u0142ug plan\u00f3w rosyjskich podtrzymywanych przez Denikina mia\u0142 do niej nale\u017ce\u0107. Tak wi\u0119c tutaj by\u0142 k\u0142opot, bo przecie\u017c nikt z Polak\u00f3w nie wyobra\u017ca\u0142 sobie, \u017ceby Grodno czy Lw\u00f3w mia\u0142y si\u0119 znale\u017a\u0107 poza granicami odrodzonego pa\u0144stwa polskiego.<\/p>\r\n\r\n

Rozmawia\u0142: Filip Memches<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Andrzej Nowak<\/strong> – historyk, publicysta, sowietolog, profesor Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, redaktor naczelny dwumiesi\u0119cznika \u201eArcana\u201d<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Wojna lat 1919-20 jest dzi\u015b przedmiotem spor\u00f3w polsko-rosyjskich. Czy stanowisko historiografii rosyjskiej da si\u0119 jako\u015b zniuansowa\u0107? W\u015br\u00f3d szerszych kr\u0119g\u00f3w historyk\u00f3w czy w og\u00f3le ludzi zainteresowanych histori\u0105 temat ten podejmowany jest raczej propagandowo. Istotne znaczenie ma tu w\u0105tek je\u0144c\u00f3w bolszewickich, kt\u00f3ry zosta\u0142 uruchomiony jeszcze na zam\u00f3wienie Michai\u0142a Gorbaczowa. Przypomnijmy Gorbaczow inicjuj\u0105c ujawnienie cz\u0119\u015bci prawdy na temat […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,30,50,141,20,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25754"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25754"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25754\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25754"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25754"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25754"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}