{"id":2556,"date":"2008-10-03T23:18:54","date_gmt":"2008-10-03T23:18:54","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-30T04:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=2556","title":{"rendered":"Prymitywizm gospodarczy rewolucji sowieckiej – prof. Ignacy Czuma<\/em>"},"content":{"rendered":"

Pa\u0144stwo socjalistyczne pojmujemy w znaczeniu ekonomicznym jako organizm, w kt\u00f3rym dziedzina wytw\u00f3rczo\u015bci w najszerszym tego s\u0142owa znaczeniu ma by\u0107 prowadzona na rachunek w\u0142asno\u015bciowy i eksploatacyjny przez ten aparat formalny spo\u0142ecze\u0144stwa, jakim jest pa\u0144stwo, wzgl\u0119dnie jego pochodne zwi\u0105zki (gmina, powiat, samorz\u0105d zawodowy itd.). Ten socjalistyczny organizm pozostawia dwie sfery \u017cycia o znaczeniu gospodarczym wolnymi, a mianowicie u\u017cycza swobody w zakresie wyboru zawodu i pracy (wolno\u015b\u0107 pracy) i pozostawia jednostce do swobodnego rozporz\u0105dzania ten fundusz warto\u015bci ekonomicznych, jakie uzyskuje indywiduum tytu\u0142em dochodu z pracy. Wa\u017cnym tutaj jest jedno, i\u017c w pa\u0144stwie socjalistycznym pozosta\u0107 musi pieni\u0105dz, jako skala wymierno\u015bci dochodu a r\u00f3wnocze\u015bnie ca\u0142o\u015bci i szczeg\u00f3\u0142\u00f3w procesu gospodarczego, przy czym mniejsza o to, jak ten pieni\u0105dz b\u0119dzie nazwany, czy pieni\u0105dzem w terminologii dot\u0105d u\u017cywanej, czy certyfikatem pracy lub t.p. <\/p>\r\n\r\n \r\n \r\n \r\n
<\/td>\r\n  <\/td>\r\n <\/tr>\r\n
prof. Ignacy Czuma <\/td>\r\n  <\/td>\r\n <\/tr>\r\n
 <\/td>\r\n  <\/td>\r\n <\/tr>\r\n<\/table>\r\n

W powy\u017cszym znaczeniu dziedzina wytw\u00f3rczo\u015bci obejmuje tak\u017ce produkcje: artystyczn\u0105 i naukow\u0105, brane jako zjawiska gospodarcze, z uwagi np. na zap\u0142at\u0119 za prac\u0119 napisan\u0105, za wykonanie ta\u0144ca na scenie, koncertu Chopina czy Griega itd. przy uwzgl\u0119dnieniu pierwiastk\u00f3w ekonomicznych wymiany us\u0142ug, do jakich mi\u0119dzy innymi nale\u017cy sfera rozci\u0105g\u0142o\u015bci popytu i poda\u017cy itd. Stare bowiem okre\u015blenie istoty produkcji okaza\u0142o si\u0119 za ciasne i ulega rozszerzaniu. <\/p>\r\n

Cassel w swojej Theoretische Sozialokonomie, s\u0142usznie podkre\u015blaj\u0105c wy\u017cej zarysowane kontury istoty socjalizmu ekonomicznego, trafnie podnosi, i\u017c przez obj\u0119cie przez pa\u0144stwo produkcji w najszerszym tego s\u0142owa znaczeniu, rozmiary produkcji i jej szczeg\u00f3\u0142y pozostan\u0105 mimo to zale\u017cne nie od gospodaruj\u0105cego pa\u0144stwa, lecz od tych czynnik\u00f3w, w kt\u00f3rych r\u0119ku znajduje si\u0119 swoboda pracy i swoboda zu\u017cywania dochodu, z niej pochodz\u0105cego. I to odnosi si\u0119 nie tylko do d\u00f3br konsumpcji jednostkowej i bezpo\u015bredniej (cukier, ubrania, widowiska, s\u0142u\u017cba domowa, udzielanie lekcji itp.), ale tak\u017ce do wytwarzania narz\u0119dzi produkcji. Wystarczy zastanowi\u0107 si\u0119 nieco nad tym zagadnieniem, by doj\u015b\u0107 w kr\u00f3tkim czasie do tej niew\u0105tpliwej konkluzji. Wynikn\u0105 z tego wa\u017cne konsekwencje, jak mi\u0119dzy innymi zatrzymanie przez ekonomik\u0119 danego kraju charakteru gospodarstwa wymiennego i towarowego, jak r\u00f3wnie\u017c i to, \u017ce znikni\u0119cie pierwiastka konkurencji nie oka\u017ce si\u0119 momentem rozstrzygaj\u0105cym w procesie kszta\u0142towania si\u0119 cen na dobra i us\u0142ugi. <\/p>\r\n

Gdyby atoli usun\u0105\u0107 wolno\u015b\u0107 pracy i wolno\u015b\u0107 konsumpcji dochodu uzyskiwanego przez jednostk\u0119, natenczas mieliby\u015bmy do czynienia z czystym komunizmem. <\/p>\r\n

Bli\u017csza analiza warunk\u00f3w gospodarki takiego wyimaginowanego pa\u0144stwa socjalistycznego, kt\u00f3r\u0105 to imaginacj\u0119 stara si\u0119 od dziesi\u0119ciu lat oblec w rzeczywisto\u015b\u0107 Rosja Sowiecka, ka\u017ce nam doj\u015b\u0107 do nast\u0119puj\u0105cych najbardziej og\u00f3lnych wniosk\u00f3w. <\/p>\r\n

Metody uk\u0142adu procesu gospodarczego pa\u0144stwa socjalistycznego, jak d\u0142ugo istniej\u0105 obok pa\u0144stwa o ustroju gospodarczym, reprezentowanym przez dzisiejsz\u0105 kultur\u0119 ekonomiczn\u0105 Zachodu, musz\u0105 by\u0107 \u015bci\u015ble te same (tzn. tendencja do to\u017csamo\u015bci), jakimi rozporz\u0105dza otoczenie, s\u0105siedztwo. Ale nawet i wtedy, gdyby per maxime in concessum ca\u0142y \u015bwiat przyj\u0105\u0142 wyznanie ekonomicznego i spo\u0142ecznego dogmatu Zwi\u0105zku Sowieckich Republik, warunki by si\u0119 wcale ani na jot\u0119 nic zmieni\u0142y. Mo\u017cna przypuszcza\u0107, z pewn\u0105 doz\u0105 prawdopodobie\u0144stwa, i\u017c proces recypowania tych metod by\u0142by nawet szybszy ni\u017c mo\u017ce by\u0107 osi\u0105gni\u0119ty w dzisiejszych warunkach. <\/p>\r\n

Te metody s\u0105 nast\u0119puj\u0105ce: sta\u0142o\u015b\u0107 pieni\u0105dza, r\u00f3wnowaga bud\u017cetu pa\u0144stwowego (kt\u00f3ry zla\u0142by si\u0119 z ca\u0142o\u015bci\u0105 zjawisk gospodarczych danego terenu jedynie w wypadku zapanowania komunizmu czystego), minimum koszt\u00f3w produkcji, przez co si\u0119 rozumie obowi\u0105zek, dyktowany warunkami skutk\u00f3w ekonomicznych, dopasowywania systemu wytwarzania do normy, do poziomu, pozwalaj\u0105cego utrzyma\u0107 si\u0119 wytwarzanym dobrom na rynku, czyli zdobywanie zdolno\u015bci odbiorczej, co z punktu widzenia technicznego oznacza regulowanie cen koszt\u00f3w jednostki towaru do poziomu najlepiej zorganizowanych w tym wzgl\u0119dzie warsztat\u00f3w. Ostatnim zasadniczym wymogiem uk\u0142adu procesu gospodarczego jest powodowanie w procesie konsumpcji zjawisk oszcz\u0119dzania, wytwarzanie tym samym kapita\u0142u w najszerszym tego s\u0142owa znaczeniu (oszcz\u0119dzanie, produkcyjne po\u017cyczanie). <\/p>\r\n

S\u0105 to za\u0142o\u017cenia podstawowe, z kt\u00f3rych wyp\u0142ywaj\u0105, jako r\u00f3wnie niezb\u0119dne i nie daj\u0105ce si\u0119 obej\u015b\u0107, dalsze. Pragn\u0119 tutaj zaj\u0105\u0107 si\u0119 jedynie za\u0142o\u017ceniami podstawowymi i niekt\u00f3rymi dalszymi oraz wykaza\u0107 ich zwi\u0105zek z systemem gospodarki sowieckiej. <\/p>\r\n

\u017beby odpowiedzie\u0107 na pytanie, jak ukszta\u0142towa\u0142 si\u0119 stosunek ekonomicznego systemu sowieckiego do tych za\u0142o\u017ce\u0144, nie daj\u0105cych si\u0119 usun\u0105\u0107 z pola procesu gospodarczego, trzeba uprzednio stwierdzi\u0107, i\u017c socjalizm, kt\u00f3ry, jako krytyczny pr\u0105d ekonomiczno-spo\u0142eczny, wni\u00f3s\u0142 wiele nowych my\u015bli w stosunku do faktycznego uk\u0142adu (a zatem nie normatywnego obiektywnie) ekonomiki XIX i pocz\u0105tku XX w., jako teoria jednak ekonomicznie konstruktywna, nie przedstawia powa\u017cniejszej warto\u015bci. Jest doktryn\u0105 i ekonomiczn\u0105 utopi\u0105. Dziesi\u0119\u0107 lat powojennych najzupe\u0142niej wystarcza do tej oceny ex posteriori bynajmniej nie a priori. Zwolennicy tej doktryny albo pozostali praktycznie na gruncie dotychczasowych za\u0142o\u017ce\u0144 (zachodnioeuropejskie rz\u0105dy socjalnej demokracji) albo zaryzykowali eksperyment, jak to zrobiono w Rosji. <\/p>\r\n

Przypatrzmy si\u0119 tedy budowaniu socjalizmu ekonomicznego w Rosji, gdy\u017c to jest kraj, w kt\u00f3rym ten proces urzeczywistniania doktryny ekonomicznej socjalizmu z ca\u0142\u0105 brutalno\u015bci\u0105 i okrucie\u0144stwem zaznacza si\u0119 od dziesi\u0119ciu lat wielkimi ofiarami i prywacjami spo\u0142ecze\u0144stwa rosyjskiego. <\/p>\r\n

Rewolucja r. 1918 usuwa\u0142a pieni\u0105dz, ten w\u0119gielny kamie\u0144 ekonomiki. Przez kilka lat rz\u0105dz\u0105ce sfery poddawa\u0142y si\u0119 z\u0142udzeniu, i\u017c s\u0105 na najlepszej w tym wzgl\u0119dzie drodze. Podobnie by\u0142o z kredytem pa\u0144stwowym i r\u00f3wnowag\u0105 bud\u017cetu jako instytucjami przestarza\u0142ymi i niezdatnymi do u\u017cytku buduj\u0105cego si\u0119 pa\u0144stwa socjalistycznego. Da\u0142 temu dobitny wyraz Preobra\u017ce\u0144skij, skarbowiec i finansista sowiecki I okresu gospodarki rewolucji. Nie tai te\u017c tej naiwno\u015bci rewolucyjnej profesor sowiecki Bogolepow, bo kt\u00f3\u017c zreszt\u0105 mo\u017ce zaprzeczy\u0107 nie daj\u0105cym si\u0119 zatrze\u0107 faktom. <\/p>\r\n

U\u017cy\u0142em wyra\u017cenia „I okres”, uwa\u017cam bowiem, i\u017c dotychczasowy re\u017cim sowiecki mo\u017cna podzieli\u0107 na dwa okresy, dwie fazy gospodarcze. Pierwszy okres (wzgl\u0119dnie faz\u0119) znamionuje naiwny prymitywizm ekonomiczny, a wi\u0119c gospodarstwo bez pieni\u0105dza sta\u0142ego z tendencj\u0105 do unicestwienia go, bez bud\u017cetu zr\u00f3wnowa\u017conego, pr\u00f3by przymusu pracy (przejaw czystego komunizmu), kompletne nieliczenie si\u0119 z czynnikami koszt\u00f3w produkcji, konfiskaty, kontrybucje, nacjonalizacja, a zatem poderwanie do gruntu widok\u00f3w cho\u0107by ma\u0142ej kapitalizacji. <\/p>\r\n

Tym periodem naiwnego prymitywizmu rewolucji sowieckiej nie b\u0119d\u0119 si\u0119 zajmowa\u0142. Jest on powszechnie znany i ujemnie oceniony w swoim ca\u0142okszta\u0142cie tak\u017ce przez jego autor\u00f3w, je\u015bli odrzuci si\u0119 os\u0142onki ich ha\u0142a\u015bliwej socjalistycznej dialektyki. <\/p>\r\n

Przej\u015bcie do drugiego okresu jest zas\u0142ug\u0105 my\u015bli Lenina, kt\u00f3ry jednak wnet zeszed\u0142 ze sceny, pozostawiaj\u0105c parti\u0119 komunistyczn\u0105 bez potrzebnego jej kierownika o tej zr\u0119czno\u015bci i wszechstronno\u015bci w ujmowaniu i rozwi\u0105zywaniu zagadnie\u0144 w duchu bolszewickim, jak\u0105 odznacza\u0142 si\u0119 W\u0142odzimierz Iljicz Uljanow. W ten spos\u00f3b po postawieniu pierwszych zaledwie krok\u00f3w nowego periodu (kodeks agrarny 1922, „Nep”, kapitalizm pa\u0144stwowy, koncesje, utrwalenie pieni\u0105dza, zr\u00f3wnowa\u017cenie bud\u017cetu, restauracja kredytu itp.), bolszewicy przez strat\u0119 Lenina postawieni zostali w atmosferze w\u0105tpliwo\u015bci i waha\u0144, kt\u00f3re mia\u0142a i ma za\u017cegna\u0107 ortodoksalna interpretacja spu\u015bcizny my\u015blowej Lenina. Na tle tej interpretacji rozwin\u0119\u0142a si\u0119 walka z opozycj\u0105, w obecnym stadium zako\u0144czona zwyci\u0119stwem Stalina i pogn\u0119bieniem Trockiego. <\/p>\r\n

Trocki reprezentuje typ naiwnego prymitywizmu ekonomicznego pierwszego okresu rewolucji i z tego powodu musia\u0142 upa\u015b\u0107. Partia o\u015bwiadczy\u0142a si\u0119 za Stalinem, kt\u00f3ry ow\u0142adn\u0105\u0142 sytuacj\u0105 g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki temu, i\u017c przekona\u0142 bolszewik\u00f3w o niemo\u017cliwo\u015bci powrotu do periodu wojuj\u0105cego komunizmu, czyli fazy pierwszej, co w znacznej cz\u0119\u015bci stanowi\u0142o program Trockiego i towarzyszy. <\/p>\r\n

Faza gospodarcza druga, przygotowana przez Lenina, nie zosta\u0142a dot\u0105d rozbudowana. Dzisiejsi w\u0142adcy oscyluj\u0105 w swoich posuni\u0119ciach mi\u0119dzy brutalno\u015bci\u0105 I periodu a pomys\u0142ami okresu drugiego, poczynaj\u0105cego si\u0119 od r. 1922. <\/p>\r\n

Do III fazy gospodarczej Rosji rewolucjonizuj\u0105cej jeszcze nie ma gotowej formy, gotowej koncepcji. Co najwy\u017cej mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o przygotowywaniu si\u0119 element\u00f3w dalszego procesu. Ale ta III faza nadej\u015b\u0107 musi, oczywi\u015bcie w pierwszym rz\u0119dzie ze wzgl\u0119d\u00f3w ekonomicznych. <\/p>\r\n

II faza gospodarcza sowieckiej rewolucji odznacza si\u0119 w pierwszym rz\u0119dzie uznaniem wa\u017cno\u015bci roli pieni\u0105dza i jego sta\u0142o\u015bci, jak r\u00f3wnie\u017c r\u00f3wnowagi bud\u017cetu. Czyni si\u0119 wielkie i drastyczne wysi\u0142ki celem zachowania nienaruszalno\u015bci tych postulat\u00f3w. To daje te\u017c mo\u017cno\u015b\u0107 przed\u0142u\u017cania si\u0119 w dalszym ci\u0105gu prymitywizmu ekonomicznego Sowiet\u00f3w. <\/p>\r\n

Jak si\u0119 ma rzecz z innymi zagadnieniami? <\/p>\r\n

Problemat koszt\u00f3w produkcji jest niezmiernie z\u0142o\u017con\u0105 spraw\u0105. Ma on donios\u0142o\u015b\u0107 pierwszorz\u0119dn\u0105, ale ocenialn\u0105 relatywnie, nic bezwzgl\u0119dnie. Wyrasta na gruncie por\u00f3wnywania uk\u0142ad\u00f3w gospodarczych r\u00f3\u017cnych teren\u00f3w pod tym w\u0142a\u015bnie k\u0105tem widzenia, przy czym splot zale\u017cno\u015bci wzajemnej spo\u0142ecznych organizm\u00f3w w skali \u015bwiatowej wyciska swoje pi\u0119tno na omawianym zagadnieniu w stopniu niezwykle g\u0142\u0119bokim. <\/p>\r\n

Co oznacza d\u0105\u017cenie do minimalnych koszt\u00f3w produkcji? Oznacza wytwarzanie dla d\u00f3br warunk\u00f3w umiejscowienia si\u0119 na rynku odbiorczym z \u0142atwo\u015bci\u0105 mniejsz\u0105 lub wi\u0119ksz\u0105 ze wzgl\u0119du na ni\u017csze w por\u00f3wnaniu z innymi zatraty energii ekonomicznej w przygotowaniu towaru i dostawianiu go na rynek. <\/p>\r\n

Zobrazujmy to na przyk\u0142adzie. Stany Zjednoczone Ameryki P\u00f3\u0142nocnej wytwarzaj\u0105 szereg towar\u00f3w, narzucaj\u0105cych w powa\u017cnym stopniu cen\u0119 na rynku wszech\u015bwiatowym przez sw\u00f3j wielki udzia\u0142 w og\u00f3lnej ilo\u015bci produkowanych w \u015bwiecie d\u00f3br tego gatunku oraz pomy\u015blne ze wzgl\u0119du na koszty produkcji warunki. Funkcjami koszt\u00f3w produkcji s\u0105 czynniki wielorakie, jako to: po\u0142o\u017cenie warsztatu wytwarzaj\u0105cego ze wzgl\u0119du na dogodno\u015b\u0107 i tanio\u015b\u0107 dostawy surowc\u00f3w i odsy\u0142ki towaru gotowego oraz wzgl\u0119dy tanio\u015bci i dogodno\u015bci \u015brodk\u00f3w mechanicznej si\u0142y, cena surowca, robocizny, kredytu, jako\u015b\u0107 i wydajno\u015b\u0107 ekwipunku technicznego, kwalifikacja personelu pracuj\u0105cego, od dyrektora pocz\u0105wszy, a\u017c do ostatniego wo\u017anego czy robotnika, organizacja administracyjna, handlowa, problemat podatkowy, celny, ubezpieczeniowy, amortyzacyjny itp. Wytwarzanie d\u00f3br, je\u015bli nie jest postawione na stopie gospodarczej, lecz filantropijnej lub tylko celem wytwarzania bez ogl\u0105dania si\u0119 na rentowno\u015b\u0107, t\u0119 podstawow\u0105 cech\u0119 zasad rozwijania si\u0119 warsztatu gospodarczego, traci z oczu orientacj\u0119 ekonomiczn\u0105, wypada z tego olbrzymiego pochodu procesu gospodarczego, tj. zdobywania nadwy\u017cek warto\u015bci w okre\u015blonych odst\u0119pach czasu, nadwy\u017cek czystych, a zatem obliczanych, wypo\u015brodkowywanych wed\u0142ug zasad kalkulacji czystej bilansowo\u015bci, metod rachunkowych kupieckich. Ot\u00f3\u017c \u015bwiat daje nam obraz wy\u015bcigu na tym polu, wy\u015bcigu, kt\u00f3ry nigdy si\u0119 nie ko\u0144czy, ale kt\u00f3rego przebieg pozwala nam w okre\u015blonym czasie powiedzie\u0107 o mniejszych kosztach na jednostk\u0119 towaru produkowanego np. w Niemczech, ni\u017c w Polsce itd. Zagadnienie minimalnych koszt\u00f3w produkcji nie jest tylko zagadnieniem ambicji narodowej, czy indywidualnej, ale kwesti\u0105 utrzymywania si\u0119 na powierzchni \u017cycia gospodarczego lub wykazywania tendencji do upadku. Paliatywem na tym polu s\u0105 rogatki celne, pomy\u015blane jednak jako \u015brodek przej\u015bciowy, nie rozstrzygaj\u0105cy, lecz jedynie odwlekaj\u0105cy rozstrzygni\u0119cie. Paliatywem jest dalej dumping, kt\u00f3ry w odr\u00f3\u017cnieniu od rogatki celnej nie tylko chroni rynek wewn\u0119trzny od cudzego towaru, taniej produkowanego, ale owszem pozwala towarowi krajowemu z pomoc\u0105 dodatkowej ofiary podatnika-wsp\u00f3\u0142obywatela obni\u017cy\u0107 cen\u0119 poni\u017cej ekonomicznej miary jako rezultatu obliczenia koszt\u00f3w produkcji i wysun\u0105\u0107 si\u0119 na zewn\u0105trz, na cudzy rynek. Taki dumping uprawia si\u0119 w Polsce np. w stosunku do cukru i w\u0119gla, ochron\u0119 celn\u0105 stosuje si\u0119 w szerszej skali, co wszystko m\u00f3wi nam <\/p>\r\n

0 s\u0142abo\u015bci pozycji koszt\u00f3w produkcji w dziedzinie przemys\u0142owej. Je\u015bli za\u015b przypomnimy sobie wielorako\u015b\u0107 funkcji koszt\u00f3w produkcji i pojedyncze zanalizujemy, przyjdziemy \u0142atwo do wniosku, w jakim punkcie, czy punktach tkwi s\u0142abo\u015b\u0107 naszego aparatu przemys\u0142owego i jak nale\u017cy przeprowadza\u0107 kuracj\u0119. Kiedy znowu stwierdzimy, i\u017c \u015brednia rosyjskich cen wyrob\u00f3w przemys\u0142owych jest 2,5 do 3 razy wy\u017csza od parytetu analogicznych cen \u015bwiatowych (mo\u017cna zgodzi\u0107 si\u0119 co do korektywy tej relacji), nie trudno nam b\u0119dzie zrozumie\u0107, w jakim stanie, z uwagi na koszty produkcji, znajduje si\u0119 wytw\u00f3rczo\u015b\u0107 przemys\u0142owa rosyjska i dlaczego bolszewicy trzymaj\u0105 si\u0119 kurczowo monopolu handlu zagranicznego, w pierwszym rz\u0119dzie przywozowego naturalnie. W razie za\u015b nawet likwidacji tego monopolu musia\u0142aby Rosja wprowadzi\u0107 bardzo wysokie stawki celne, by ratowa\u0107 sw\u00f3j \u015bwiat miejsko-przemys\u0142owy. Zdj\u0119cie bowiem linii ochrony ekonomicznej od zewn\u0105trz wyrazi\u0142oby si\u0119 niezw\u0142ocznie w podniesieniu cen produkt\u00f3w rolnych i w og\u00f3le wzro\u015bcie dochodu masy wiejskiej, to jest ch\u0142opskiej, i w r\u00f3wnoczesnym upadku przemys\u0142u, czyli nast\u0105pi\u0142aby degradacja miasta na korzy\u015b\u0107 wsi, zwi\u0119kszenie bezrobocia, zamykanie fabryk itd. <\/p>\r\n

To by by\u0142a jedna strona problematu, tj. stosunek wytw\u00f3rcy (czyli w Rosji, pa\u0144stwa) do \u015bwiata wytwarzaj\u0105cego (s\u0105siednie i dalsze tereny gospodarczo-wytw\u00f3rcze). <\/p>\r\n

Druga strona problematu to stosunek wytw\u00f3rcy (czyli w Rosji – pa\u0144stwa) do rynku odbieraj\u0105cego dobra wytworzone (tj. w pierwszym rz\u0119dzie wsi i w og\u00f3le konsumenta, tak\u017ce miejskiego), do podmiot\u00f3w, powiemy szerzej, swobodnie wybieraj\u0105cych sw\u00f3j zaw\u00f3d i swobodnie rozporz\u0105dzaj\u0105cych uzyskanym z pracy dochodem. <\/p>\r\n

Wytw\u00f3rczo\u015b\u0107 (przemys\u0142owa, handel, banki, transport itp.), kt\u00f3ra jak w Rosji jest r\u00f3wnocze\u015bnie z pomoc\u0105 pa\u0144stwowego aparatu w po\u0142o\u017ceniu normodawcy podatkowego, kredytowego, polityczno-spo\u0142ecznego – winna uczyni\u0107 wszystko, by rynek rozszerza\u0107 a nie kurczy\u0107, przez co nale\u017cy rozumie\u0107 popieranie ca\u0142\u0105 si\u0142\u0105 wzrostu dochodu kupuj\u0105cych w najrozmaitszych i wielostronnych okoliczno\u015bciach \u017cyciowych. <\/p>\r\n

Jest za\u015b rzecz\u0105 a\u017c nadto jasn\u0105 i naturaln\u0105, i\u017c ten, kto uzyskuje doch\u00f3d z pracy, pragnie nim rozporz\u0105dza\u0107 dzi\u015b i jutro, teoretycznie zawsze, za \u017cycia tedy i na wypadek \u015bmierci. Gwa\u0142towny wzrost dochodu spo\u0142ecznego w wieku XIX by\u0142 poza czynnikami technicznymi (zu\u017cytkowanie maszyny i wprz\u0119gni\u0119cie si\u0142 przyrody) uwarunkowany u\u015bwi\u0119ceniem tej podstawowej zasady ekonomicznej o swobodzie (z ma\u0142ymi odchyleniami, jak podatek w\u0142\u0105cznie ze spadkowym) rozporz\u0105dzania dochodem przez jego posiadacza. Nie poruszam tutaj strony moralno-prawnej zagadnienia, idzie mi bowiem jedynie o podkre\u015blenie donios\u0142o\u015bci tej wa\u017cnej przes\u0142anki rozwoju ekonomicznego. By\u0142a chwila w Rosji (okres dyskusji ortodoks\u00f3w z opozycj\u0105), kiedy Bucharin w przyst\u0119pie entuzjazmu nepowskiego rzuci\u0142 has\u0142o „obogasz-czajties”, to znaczy „boga\u0107cie si\u0119”, kt\u00f3re to has\u0142o Steckij w artykule w „Komsomolskiej Prawdzie” usprawiedliwia\u0142. Czym pr\u0119dzej ich pot\u0119piono z pomoc\u0105 wyja\u015bnienia, i\u017c w pa\u0144stwie sowieckim mo\u017ce by\u0107 jedynie mowa o socjalistycznym kumulowaniu kapita\u0142u („socjalisticzeskoje nakoplenje”), nie za\u015b o bogaceniu si\u0119 obywateli. <\/p>\r\n

Mo\u017ce nie ma nic bardziej prymitywnego pod wzgl\u0119dem ekonomicznym, jak podobne postawienie problemu. Has\u0142o o „socjalisticzeskom nakoplenji” by\u0142oby na miejscu w pa\u0144stwie czysto komunistycznym, a zatem tam, gdzie by panowa\u0142 przymus pracy z wyznaczaniem zawod\u00f3w przez administracj\u0119 pa\u0144stwow\u0105 oraz wyposa\u017ceniem ludzi nie wed\u0142ug \u015bwiadcze\u0144, okazywanych przez nich pa\u0144stwu (jako\u015b\u0107 i ilo\u015b\u0107 pracy), lecz \u015bci\u015ble wed\u0142ug ich potrzeb, tak lub inaczej poj\u0119tych i uznanych przez biurokracj\u0119. <\/p>\r\n

Zapytajmy si\u0119 bowiem, co oznacza has\u0142o „boga\u0107cie si\u0119” w pa\u0144stwie socjalistycznym? Oznacza wezwanie do oszcz\u0119dzania, do tworzenia rezerw w warto\u015bciach ekonomicznych przez odbieraj\u0105cych na rynku towar, przez pa\u0144stwo wytwarzany, czyli tym samym powi\u0119kszanie zdolno\u015bci ekonomicznych kraju przez skierowywanie tych oszcz\u0119dno\u015bci do pa\u0144stwowych bank\u00f3w, papier\u00f3w i obligacji pa\u0144stwowych itd., w og\u00f3le rozszerzanie podstaw gospodarki spo\u0142ecznej i jej rozwoju. A je\u015bli teraz z kolei zechcemy si\u0119 dowiedzie\u0107 o istocie socjalistycznego „nakoplenja” i jego skutkach w Rosji sowieckiej, wystarczy, gdy sobie przedstawimy pozbawianie jednostek w bezwzgl\u0119dnej formie dochod\u00f3w (nadmierny podatek, rekwizycje zbo\u017ca po cenach urz\u0119dowych, zatem z konfiskat\u0105 warto\u015bci w cz\u0119\u015bci wi\u0119kszej lub mniejszej, przymusowe po\u017cyczki, a raczej przymusowe ich rozmieszczanie, jak to si\u0119 praktykuje szeroko i prawie wy\u0142\u0105cznie w Rosji), by nast\u0119pnie te \u015brodki zdobyte wla\u0107 w potok produkcji pa\u0144stwowej, kt\u00f3ra straci\u0142a orientacyjn\u0105 busol\u0119 ekonomiczn\u0105 w dziedzinie koszt\u00f3w produkcji. Dlaczego pot\u0119piono Bucharina i Steckiego? Poniewa\u017c oni chcieli u\u0142atwi\u0107 rozw\u00f3j gospodarki sowieckiej przez zach\u0119t\u0119 do czynienia oszcz\u0119dno\u015bci indywidualnej, co sprowadzi\u0142oby jako skutek zanik bolszewizmu i w konsekwencji unicestwienie podstaw socjalistycznego organizowania ekonomiki. <\/p>\r\n

Pod jakimi bowiem warunkami i w jakich okoliczno\u015bciach dokonuje si\u0119 oszcz\u0119dzanie? Pod warunkiem: 1. Szanowania dochodu nie skonsumowanego, poza dopuszczaln\u0105 ekonomicznie a umiarkowan\u0105 danin\u0105 z dochodu jednostki na rzecz zwi\u0105zku publicznego (pa\u0144stwo, gmina, zawodowy samorz\u0105d itd.), niezale\u017cnie od formy, jak\u0105 przybiera oszcz\u0119dzanie (wk\u0142ad w banku, papier warto\u015bciowy publiczny lub prywatny, ruchomo\u015b\u0107, nieruchomo\u015b\u0107 itd.), i to nie tylko na dzi\u015b, ale teoretycznie na sta\u0142e. 2. Nie zach\u0119ci do oszcz\u0119dzania zapowied\u017a przysz\u0142ego cofni\u0119cia prawa o szanowaniu nie skonsumowanych prywatnych dochod\u00f3w lub og\u00f3lna chwiejno\u015b\u0107 stosunk\u00f3w prawno-politycznych. <\/p>\r\n

Przypu\u015b\u0107my jednak, \u017ce w Rosji Sowieckiej daje si\u0119 pole do szerokiego oszcz\u0119dzania przez wype\u0142nienie obu powy\u017cej wskazanych warunk\u00f3w. C\u00f3\u017cby si\u0119 dalej dzia\u0142o? Rosn\u0105 wk\u0142ady w bankach pa\u0144stwowych i lokaty w po\u017cyczkach pa\u0144stwowych, ludno\u015b\u0107 u\u017cycza przez swoj\u0105 pomoc mo\u017cliwo\u015bci rozszerzania gospodarki sowieckiej. Czy tej rosn\u0105cej pomocy ze strony spo\u0142ecze\u0144stwa, oszcz\u0119dzaj\u0105cego przez oddawanie skapitalizowanego dochodu pa\u0144stwu, nie musia\u0142yby towarzyszy\u0107 pewne konieczne nast\u0119pstwa? Na pewno tak! Ludno\u015b\u0107 obdarza\u0142aby zaufaniem wytw\u00f3rczo\u015b\u0107 i dzia\u0142alno\u015b\u0107 pa\u0144stwow\u0105 o tyle, o ile znajdowa\u0142aby rosn\u0105ce swoj\u0105 wa\u017cko\u015bci\u0105 argumenty, przemawiaj\u0105ce niezbicie za tym, \u017ce pieni\u0105dz, przez ni\u0105 sk\u0142adany do bank\u00f3w pa\u0144stwowych i lokowany w papierach pa\u0144stwowych jest zu\u017cywany w spos\u00f3b produktywny, tzn. wed\u0142ug og\u00f3lnie poj\u0119tej i uznanej normatyki rentowno\u015bci dzia\u0142ania gospodarczego i pa\u0144stwowego, kierowa\u0142aby si\u0119 za\u015b w tej ostro\u017cnej kalkulacji wzgl\u0119dami w pierwszym rz\u0119dzie pewno\u015bci otrzymania procentu i bezpiecze\u0144stwa kapita\u0142u. Ale wtedy wracamy znowu do pierwszej strony zagadnienia, tj. koszt\u00f3w produkcji w swoim skomplikowanym ca\u0142okszta\u0142cie. <\/p>\r\n

I c\u00f3\u017cby si\u0119 okaza\u0142o? Wytworzy\u0142by si\u0119 nacisk obywateli na stosunki ekonomiczne biurokracji sowieckiej, silniejszy, ni\u017c to mo\u017ce si\u0119 wydawa\u0107. Ze wzrostem kapitalizacji spo\u0142ecznej r\u00f3s\u0142by nap\u00f3r na organy pa\u0144stwowe w kierunku rentownej dzia\u0142alno\u015bci sowieckiej produkcji z jednej strony, a z drugiej, do rozszerzania skali miejsc lokaty kapita\u0142\u00f3w na domy, grunty itp. Poniewa\u017c za\u015b w dzia\u0142alno\u015bci ekonomicznej istotnym jest impuls osobistej inicjatywy, przeto do\u015b\u0107 rych\u0142o musia\u0142oby pa\u0144stwo usamodzielni\u0107 swoje zak\u0142ady wytw\u00f3rcze a\u017c w\u0142\u0105cznie do ich lu\u017anej zale\u017cno\u015bci od biurokracji administracyjnej, wzgl\u0119dnie, a raczej w konsekwencji, porzuca\u0107 plac\u00f3wki ekonomiczne na rzecz lepiej dzia\u0142aj\u0105cych sp\u00f3\u0142ek akcyjnych, towarzystw, zwyk\u0142ych sp\u00f3\u0142ek i jednostek, sobie zostawiaj\u0105c aparat kontrolny i og\u00f3ln\u0105 dyrektyw\u0119 \u017cycia ekonomicznego, czyli, s\u0142owem pa\u0144stwo socjalistyczne musia\u0142oby powoli zamiera\u0107, zanimby mog\u0142o si\u0119 rozwin\u0105\u0107. Bolszewizm za\u015b jako prymitywna pr\u00f3ba ekonomiczna zgas\u0142by przed rozwi\u0105zaniem i likwidacj\u0105 partii komunistycznej. <\/p>\r\n

Dam szereg przyk\u0142ad\u00f3w, \u015bwiadcz\u0105cych o szamotaniu si\u0119 bolszewickiej teorii i systemu gospodarczego, w b\u0142\u0119dnym kole przeciwie\u0144stw i sprzeczno\u015bci ekonomicznych. <\/p>\r\n

Dyskusja ekonomiczna mi\u0119dzy ortodoksami a opozycj\u0105 znalaz\u0142a mi\u0119dzy innymi taki sw\u00f3j fragment. Bucharin sprecyzowa\u0142 stanowisko ortodoks\u00f3w i opozycji, mniej wi\u0119cej m\u00f3wi\u0105c tak: Centralny komitet partii komunistycznej (ortodoksi ze Stalinem na czele) znajduje patologi\u0119 gospodarcz\u0105 w stosunkach mi\u0119dzy pa\u0144stwow\u0105 wytw\u00f3rczo\u015bci\u0105 a rolnictwem w sferze wymiany (diagnoza). Tutaj jest sedno problemu. Wystarczy tylko ruszy\u0107 z miejsca proces wymiany a b\u0119dzie ju\u017c mo\u017cna leczy\u0107 proces wytwarzania pa\u0144stwowego (terapia). Opozycja widzi chorob\u0119 w braku planu, \u017ar\u00f3d\u0142o niedomagali tkwi w przemy\u015ble (diagnoza), wyleczy\u0107 przemys\u0142, a za\u0142atwi si\u0119 problem ekonomiczny. Wyleczenie za\u015b przemys\u0142u przeprowadzi dyktatura przemys\u0142u (ortodoksi nazwali to z\u0142o\u015bliwie „hyperindustrializacj\u0105”), industrializacja kraju (terapia). <\/p>\r\n

Obydwa te stanowiska grzesz\u0105 zapoznaniem jasnego i szczerego zbadania w\u0142a\u015bciwych przyczyn z\u0142a. Skoro powstaje problemat ekonomiczny w ca\u0142ej swojej p\u0142aszczy\u017anie, bo o wyj\u015bcie og\u00f3lne idzie, przes\u0142ankami wniosku diagnozy winny by\u0107 s\u0105dy najbardziej og\u00f3lne, zamykaj\u0105ce kardynalne klauzule gospodarczego rozwoju. Je\u015bli za\u015b z\u0142o tkwi tylko wymianie, presumuje si\u0119 korzystne ustosunkowanie innych cz\u0142on\u00f3w procesu gospodarczego, g\u0142\u00f3wnie koszt\u00f3w produkcji i stosunk\u00f3w odbiorczych, rynkowych, ustosunkowanie innych cz\u0142on\u00f3w procesu gospodarczego, g\u0142\u00f3wnie koszt\u00f3w produkcji i stosunk\u00f3w odbiorczych, rynkowych, zale\u017cnych od ukszta\u0142towanego poziomu dochod\u00f3w jednostkowych, wymiar\u00f3w konsumpcji i horoskop\u00f3w kapitalizacji, oszcz\u0119dzania. Tymczasem nie jest dla nikogo tajemnic\u0105, \u017ce z\u0142o rosyjskiej gospodarki tkwi w\u0142a\u015bnie korzeniami w tych co dopiero wyszczeg\u00f3lnionych a bolesnych pozycjach. Podobnie\u017c szybka industrializacja jako wyj\u015bcie, proponowane przez opozycj\u0119 (a dzi\u015b w praktyce forsowana), nie rozwi\u0105zuje bynajmniej trudno\u015bci, ale je w pewnym stopniu powi\u0119ksza, pomna\u017caj\u0105c liczb\u0119 zak\u0142ad\u00f3w, na z\u0142ej podstawie rentowno\u015bci gospodaruj\u0105cych. W tej chwili dokonuje si\u0119 kosztem wys\u0105czania do reszty towarowych rezerw rolniczych wsi, jej os\u0142abienia materialnego (zjawisko masowego uboju byd\u0142a i kampania oga\u0142acania administracyjnego wsi z zapas\u00f3w zbo\u017cowych), co poci\u0105gn\u0119\u0142o ju\u017c za sob\u0105 zmniejszenie przestrzeni zasiewnej i za\u0142amanie podstaw rynku, kt\u00f3rego wytw\u00f3rczo\u015b\u0107 przygotowuje dzisiejsza industrializacja w spos\u00f3b bezpo\u015bredni (towary konsumpcji bezpo\u015bredniej) lub po\u015bredni (produkcja narz\u0119dzi rolniczych). Jest to budowa domu, dla kt\u00f3rego na razie brak lokator\u00f3w, co w procesie rentowno\u015bci zjawisk odgrywa powa\u017cn\u0105 rol\u0119. Jest to typowy przyk\u0142ad bezplanowo\u015bci w tej tak zwanej eufemicznie „planowej” gospodarce sowieckiej. <\/p>\r\n

W dziedzinie bud\u017cetu upatruj\u0105 sowieccy finansi\u015bci i politycy (Bucharin, prof. Bogolepow) jako\u015bciowo odr\u0119bne stanowisko bud\u017cetu sowieckiego w stosunku do bud\u017cetu „bur\u017cuazyjnego”. W istocie r\u00f3\u017cnica jest jedynie ilo\u015bciowa, nie za\u015b jako\u015bciowa. Bud\u017cet zar\u00f3wno „bur\u017cuazyjny”, jak sowiecki, tworzy si\u0119 w cz\u0119\u015bci dochodowej z tych samych co do natury pozycji, to jest danin publicznych (zajmuj\u0105cych w Rosji dzi\u015b 50% cz\u0119\u015bci dochodowej, to znaczy podatk\u00f3w i op\u0142at), oraz wp\u0142yw\u00f3w z przedsi\u0119biorstw. U\u017cywam wyra\u017cenia „wp\u0142yw\u00f3w”, nie „dochod\u00f3w”, poniewa\u017c te ostatnie w prawdziwej szacie da si\u0119 wykalkulowa\u0107 po zachowaniu \u015bcis\u0142ych zasad bilansowania, a wi\u0119c z amortyzacj\u0105 kapita\u0142u itp. W cz\u0119\u015bci wydatkowej pozycje sowieckie s\u0105 r\u00f3wnie tej samej natury, jak w bud\u017cetach innych pa\u0144stw, to znaczy wydatki na administracj\u0119 w \u015bcis\u0142ym tego s\u0142owa znaczeniu, oraz zwi\u0105zane z eksploatacj\u0105 przedsi\u0119biorstw. Nie jest to oczywi\u015bcie rzecz\u0105 przypadku lecz rezultatem niezrozumienia istoty zjawiska bud\u017cetu, przypisywanie bud\u017cetowi sowieckiemu pewnej wy\u017cszo\u015bci w por\u00f3wnaniu z innymi. Jest to tak\u017ce objaw do\u015b\u0107 znacznego prymitywizmu gospodarczego sowieckiego. <\/p>\r\n

Wy\u017cej m\u00f3wi\u0142em o relacji parytetu cen przemys\u0142owych \u015bwiatowych i sowieckich w stosunku 2,5-3:1, czyli innymi s\u0142owy, o dw\u00f3ch i p\u00f3\u0142 do trzykrotnie wy\u017cszych (przeci\u0119tnie i z korektyw\u0105) cenach sowieckich w por\u00f3wnaniu ze \u015bwiatowymi, \u0142atwo wtedy zda\u0107 sobie spraw\u0119 z warto\u015bci wewn\u0119trznej podawanych przez statystyk\u0119 sowieck\u0105 cyfr gospodarki bolszewickiej, dotycz\u0105cych wysoko\u015bci bud\u017cetu, warto\u015bci produkcji przemys\u0142owej, handlu wewn\u0119trznego i zagranicznego itp. Oka\u017ce si\u0119 wtedy jasno, jak s\u0142abo bije t\u0119tno ekonomiczne gospodarczego organizmu sowieckiego w por\u00f3wnaniu z krajami zachodnimi z uwagi na rozmiary terytorialne i ludno\u015bciowe. <\/p>\r\n

Po\u015bwi\u0119\u0107my par\u0119 s\u0142\u00f3w om\u00f3wieniu ekonomicznego problematu sowieckiego miasta i osady fabrycznej. Wspomnia\u0142em ju\u017c o wielorakich funkcjach czynnika koszt\u00f3w produkcji. Rozpatrzmy kilka z nich. Organizuj\u0105 w Rosji wytw\u00f3rczo\u015b\u0107 ludzie, kt\u00f3rym przewa\u017cnie brak odpowiedniego przygotowania. Zapa\u0142 rewolucyjny i niew\u0105tpliwe sk\u0142onno\u015bci organizowania wysi\u0142k\u00f3w, lecz ujemnie dzia\u0142aj\u0105cych, z jednej strony, a z drugiej „specowstwo”, z konieczno\u015bci twarde i brutalne bez granic, lojalne w stosunku do poczyna\u0144 gospodarczych czynnika rewolucyjnego, zast\u0119puj\u0105 miejsce fachowo\u015bci i parali\u017cuj\u0105 inicjatyw\u0119 obiektywnie owocn\u0105. Brak ludzi kwalifikowanych jest przeszkod\u0105 bezwzgl\u0119dnie dzia\u0142aj\u0105c\u0105, „specowstwo” w ramach dzia\u0142alno\u015bci kierowanej z g\u00f3ry uchwa\u0142ami kompartii jest przeszkod\u0105 wzgl\u0119dnie dzia\u0142aj\u0105c\u0105 w poczynaniach ekonomicznych po\u017cytecznych i zdrowych. Nie s\u0105dz\u0119, i\u017cby mo\u017cna by\u0142o postawi\u0107 ten wsp\u00f3\u0142czynnik koszt\u00f3w produkcji i w og\u00f3le rentowno\u015bci zak\u0142ad\u00f3w na szarym ko\u0144cu. Przeciwnie od niego zaczyna si\u0119 wi\u0105zka, \u0142a\u0144cuch warunk\u00f3w rentowno\u015bci warsztatu. Oczywi\u015bcie, nic \u0142atwiejszego, jak pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 surogatem potrzebnego materia\u0142u zar\u00f3wno w tej p\u0142aszczy\u017anie, jak w og\u00f3le p\u0142aszczy\u017anie wykwalifikowanej si\u0142y roboczej. Stalin wyzna\u0142, i\u017c w przemy\u015ble na rok 1925\/6 potrzeba dodatkowo 433 tysi\u0105ce ludzi kwalifikowanych, na poczet za\u015b tej cyfry Rosja mog\u0142a da\u0107 akurat jedn\u0105 czwart\u0105. Tu si\u0119 rozpoczyna \u017ar\u00f3d\u0142o niedomaga\u0144, rosn\u0105ce wskutek narzucania planu dzia\u0142ania z g\u00f3ry od czynnik\u00f3w politycznych o spaczonej doktryn\u0105 linii pogl\u0105d\u00f3w ekonomicznych. <\/p>\r\n

Naj\u0142atwiejszym zadaniem w Rosji jest borykanie si\u0119 z cen\u0105 robocizny. Przeci\u0119tny robotnik zarabia oko\u0142o 30 rubli miesi\u0119cznie, co tylko formalnie r\u00f3wna si\u0119 15 dolarom, w rzeczywisto\u015bci z powodu ma\u0142ej si\u0142y kupna, te 30 rubli nale\u017cy zredukowa\u0107 do oko\u0142o po\u0142owy tej cyfry. Zdawa\u0142oby si\u0119, \u017ce ten punkt powinien przechyla\u0107 szal\u0119 na korzy\u015b\u0107 sowieckiej gospodarki. Tymczasem moment ten nie gra wi\u0119kszej roli. Oczywi\u015bcie, i\u017c my\u015bl rz\u0105dz\u0105cych Rosj\u0105 dojrza\u0142a ju\u017c do tego stopnia, i\u017c nie uwa\u017ca za mo\u017cliwe szerokie uwzgl\u0119dnienie podwy\u017cek p\u0142ac (w\u0142a\u015bnie pow\u00f3d starcia z opozycj\u0105, kt\u00f3ra par\u0142a do podwy\u017cek). Rzecz naturalna, i\u017c po\u017c\u0105dalno\u015b\u0107 socjalna podwy\u017cek i umo\u017cliwienia wy\u017cszej (nad dzisiejsz\u0105 n\u0119dzn\u0105) stopy \u017cycia nie ulega najmniejszej w\u0105tpliwo\u015bci. Szczup\u0142o\u015b\u0107 jednak rocznego produktu spo\u0142ecznego z powodu polityki duszenia objaw\u00f3w rozkwitu gospodarczego wsi oraz szwankowania innych funkcji koszt\u00f3w produkcji, sprzeciwia si\u0119 jakiemukolwiek wydatniejszemu wzmocnieniu dochodu szerokich rzesz proletariatu (istotnie, rz\u0105dy nad Rosj\u0105 s\u0105 dzi\u015b rz\u0105dami nad prawdziwym proletariatem, wyn\u0119dznia\u0142ym i spauperyzowanym do ostateczno\u015bci). Cyfra oko\u0142o p\u00f3\u0142tora miliona rejestrowanych bezrobotnych wobec drugiej co najmniej takiej cyfry bezrobotnych, p\u00f3\u0142 bezrobotnych i \u0107wier\u0107 bezrobotnych na wsi, nie stwarza trudno\u015bci w nasyceniu rynku pracy materia\u0142em tanim a spragnionym zarobku bodaj lichego. Wed\u0142ug zasad bolszewickiego planu pi\u0119cioletniego 1925\/26-1930\/31 cyfra bezrobotnych, uwzgl\u0119dniaj\u0105c rozrost przemys\u0142u i mo\u017cliwo\u015bci wch\u0142oni\u0119cia oko\u0142o p\u00f3\u0142 miliona nowych ludzi, ma si\u0119 podnie\u015b\u0107 o 100% do 3 milion\u00f3w zarejestrowanych w r. 1931. Jest to jak na kraj rolniczy cyfra zbyt pot\u0119\u017cna, by w rachubach rozwoju mo\u017cliwo\u015bci kapitalizacyjnych nie bra\u0107 jej jako czynnika, silnie obci\u0105\u017caj\u0105cego horoskopy oszcz\u0119dzania, sk\u0105din\u0105d gruntownie zaciemnione (og\u00f3lna polityka rz\u0105du antykapitalizacyjna). A trzeba doda\u0107, \u017ce II faza gospodarcza Sowiet\u00f3w wprowadza teori\u0119 siedmiogodzinnego dnia pracy, w najbardziej prymitywnym przypuszczeniu, i\u017c zmniejszenie ilo\u015bci godzin pracy stworzy ceteris paribus lepsze warunki zatrudnienia szerokich zast\u0119p\u00f3w bezrobotnych, gdy rzecz si\u0119 ma w\u0142a\u015bnie wr\u0119cz odwrotnie. W kalkulacji rentowno\u015bci ekonomiki przemys\u0142owej nie uwzgl\u0119dnia si\u0119 raty amortyzacyjnej, co do gruntu zmienia obraz ko\u0144cowego efektu gospodarczego w kierunku in minus. Pomijani znan\u0105 rzecz o biurokratyzmie administracji ekonomicznej Sowiet\u00f3w, na kt\u00f3r\u0105 gorzko wyrzekaj\u0105 rz\u0105dz\u0105ce sfery – a co tworzy odr\u0119bn\u0105 a ujemn\u0105 pozycj\u0119 w rezultatach ekonomicznych. <\/p>\r\n

Trudno m\u00f3wi\u0107 o procencie kredytu tam, gdzie oficjalna stopa procentowa odbiega powa\u017cnie od stopy procentowej wolnego rynku kapita\u0142\u00f3w. Jest to zjawisko powojenne jedno z najpowa\u017cniejszych i, gdzie wyst\u0119puje, jest znakiem ostrzegawczym i nawo\u0142ywaniem do unikania marnowania si\u0142 gospodarczych. Napomina do czynienia wszelkich mo\u017cliwych, a rozs\u0105dnych krok\u00f3w celem wytwarzania kapita\u0142\u00f3w (szerokie oszcz\u0119dzanie, produktywne wytwarzanie, oszcz\u0119dne konsumowanie, produktywne i roztropne pos\u0142ugiwanie si\u0119 kredytem). Wytw\u00f3rczo\u015b\u0107, kt\u00f3ra za kredyt p\u0142aci cen\u0119 nie rynkow\u0105, lecz uprzywilejowan\u0105, zdobywa ten przywilej, obci\u0105\u017caj\u0105c inne \u017ar\u00f3d\u0142a ekonomiki spo\u0142ecznej. Nie jest rzecz\u0105 mo\u017cliw\u0105 wypo\u015brodkowanie prawdziwego obrazu rzeczy w tej dziedzinie na polu sowieckiego gospodarstwa. Mo\u017cna jedynie m\u00f3wi\u0107 o tym, \u017ce istnieje powa\u017cna rozpi\u0119to\u015b\u0107 w stopie oficjalnej i prywatnej i \u017ce oficjalna stopa karmi wytw\u00f3rczo\u015b\u0107 pa\u0144stwow\u0105 kosztem innych pozycji spo\u0142eczno-gospodarczych, co jednak w sumie nie przyczynia si\u0119 do ostatecznie korzystnego efektu. <\/p>\r\n

Mimochodem wspomn\u0119 o produkcji budowlanej i losach procentu i kapita\u0142u w tej ga\u0142\u0119zi wytw\u00f3rczo\u015bci. Nacjonalizacja doprowadzi\u0142a do zdj\u0119cia procentu i szybkiej amortyzacji maj\u0105tku budowlanego. Faza druga gospodarstwa sowieckiego wprowadza dzi\u015b wysokie czynsze mieszkaniowe, atoli biurokratycznie, nie metod\u0105 kupieck\u0105 obliczane i \u015bci\u0105gane. Rezultat jest w pe\u0142nym tego s\u0142owa znaczeniu katastrofalny. Wed\u0142ug tego samego planu gospodarczego na lata 1925\/6-1930\/31 powierzchnia mieszkania w arszynach na osob\u0119 b\u0119dzie si\u0119 zmniejsza\u0107 a\u017c do roku 1931, ju\u017c uwzgl\u0119dniaj\u0105c te budowle, jakie w mi\u0119dzyczasie b\u0119d\u0105 podj\u0119te i przeprowadzone. Podczas gdy w roku 1926 na osob\u0119 przypada 11 arszyn\u00f3w mieszkania, to w roku 1931 przypadnie 10,6 arszyna. Dopiero od roku 1931 wed\u0142ug planu (o ile si\u0119 zi\u015bci) ma ten proces g\u0142\u0119bokiego upadku zako\u0144czy\u0107 si\u0119 i od tej pory dopiero powoli d\u017awiga\u0107 si\u0119 w g\u00f3r\u0119. Podw\u00f3jny jest pow\u00f3d tego, mo\u017cna \u015bmia\u0142o rzec, nieszcz\u0119\u015bcia spo\u0142ecznego, kt\u00f3re jednak nigdzie nie przyj\u0119\u0142o tak drastycznych form, jak w Rosji. Pierwszy, to brak kapita\u0142u, oczywi\u015bcie najostrzej wyst\u0119puj\u0105cy w Rosji, kt\u00f3ry to kapita\u0142 dopiero stopniowo, r\u00f3wnolegle z nasyceniem rynku pieni\u0119\u017cnego do poziomu optymalnego zaczyna si\u0119 lokowa\u0107 w budowlach, a czego widomym symptomem jest silne obni\u017cenie dyskonta. Pierwszy pow\u00f3d tylko w szczup\u0142ych rozmiarach le\u017cy w granicach mo\u017cliwo\u015bci biurokratyczno-pa\u0144stwowych. Natomiast drugi m\u00f3wi zbyt wyra\u017anie o sile przewidywa\u0144 ekonomicznych dzisiejszych w\u0142adc\u00f3w Rosji i o sposobie zu\u017cytkowania przez nich aparatu pa\u0144stwowego. Unicestwienie procentu od kapita\u0142u, w\u0142o\u017conego w budowl\u0119 i darmowa amortyzacja tego kapita\u0142u inwestowanego, dokona\u0142a si\u0119 skutkiem zarz\u0105dze\u0144 w\u0142adz pa\u0144stwowych (nacjonalizacja dom\u00f3w). Nawet gdyby zacz\u0105\u0142 dzia\u0142a\u0107 dodatnio czynnik pierwszy, drugi b\u0119dzie hamowa\u0142 i przeszkadza\u0142. System ekonomiczny, zastosowany w Bolszewii do problematu produkcji i oprocentowania dom\u00f3w, jest wyrazem daleko posuni\u0119tego prymitywizmu ekonomicznego, kt\u00f3ry niestety w tym punkcie nie ograniczy\u0142 si\u0119 do terenu Rosji Sowieckiej. Pa\u0144stwo o silnym przyro\u015bcie ludno\u015bci musi odwa\u017cnie my\u015ble\u0107 o sposobach rozmieszczania mieszkaniowego wzrastaj\u0105cej ludno\u015bci. Tym bardziej musi ono oszcz\u0119dza\u0107 (aparat pa\u0144stwowy i jednostki) i tym mniej pozwala\u0107 sobie na polityk\u0119, parali\u017cuj\u0105c\u0105 rozbudow\u0119 mieszka\u0144 przez wytwarzanie drog\u0105 zarz\u0105dze\u0144 i ustaw ni\u017cszego procentu w tym dziale produkcji w por\u00f3wnaniu z innymi, wzgl\u0119dnie, a co znaczniej jeszcze komplikuje problem, na cz\u0119\u015bciow\u0105 czy zupe\u0142n\u0105 konfiskat\u0119 kapita\u0142u lokowanego w budynkach. <\/p>\r\n

\u017bycie rosyjskie w Rosji okrasi\u0142 od kilku lat wprowadzony, a raczej odnowiony monopol w\u00f3dczany. Je\u015bli si\u0119 zwa\u017cy niezwykle nisk\u0105 stop\u0119 \u017cycia obywatela Sowiet\u00f3w i fakt wzrastaj\u0105cej silnie konsumpcji w\u00f3dki, doprawdy, trudno si\u0119 uchroni\u0107 od wsp\u00f3\u0142czucia w stosunku do tej niewoli cia\u0142a i duszy, jak\u0105 realizuje prymitywizm gospodarczy Rosji Sowieckiej. My\u015blenie prymitywne wysuwa wtedy jako argument wyw\u00f3d nast\u0119puj\u0105cy. Wielkie dochody ze sprzeda\u017cy w\u00f3dki podnosz\u0105 kwot\u0119 socjalistycznej akumulacji, „nakoplenja”, pozwalaj\u0105c na rozwijanie „planowej” gospodarki, z jej, jak ju\u017c wiemy, wszelkimi niedomaganiami w dziedzinie koszt\u00f3w produkcji. Proces natomiast „bur\u017cuazyjnego” oszcz\u0119dzania dochodu przez odm\u00f3wienie sobie kupna w\u00f3dki, p\u00f3jdzie po linii has\u0142a „boga\u0107cie si\u0119” z jego niezawodnymi konsekwencjami. Dlatego Stalin szydzi z ludzi, kt\u00f3rzy chcieliby urz\u0105dza\u0107 socjalizm w bia\u0142ych r\u0119kawiczkach. Tymczasem w spo\u0142ecze\u0144stwie, tak post\u0119puj\u0105cym w pauperyzacji, jak obecne rosyjskie, odejmowanie cz\u0119\u015bci dochodu tytu\u0142em ceny za w\u00f3dk\u0119 powi\u0119ksza ten proces pauperyzacji, pomagaj\u0105c wprawdzie „socjalistycznej akumulacji”, ale zmniejszaj\u0105c widoki oszcz\u0119dzania, tego fundamentalnego kamienia w\u0119gielnego rozwoju i dobrobytu ekonomicznego. Powtarzam bowiem, i\u017c pa\u0144stwo socjalizuj\u0105ce jest pa\u0144stwem o strukturze gospodarki wymiennej a jako takie nie ma innego wyj\u015bcia na pole rozwoju ekonomicznego, jak przez wzrost dochod\u00f3w jednostek, kt\u00f3ry z kolei nie dokona si\u0119 inaczej, jak tylko przez umo\u017cliwianie warunk\u00f3w oszcz\u0119dzania, czy to umo\u017cliwianie ma natur\u0119 prawn\u0105 (szanowanie dochodu), czy moraln\u0105 (usuwanie pauperyzacji i degeneracji oraz ubytku sit \u017cywotnych i instynktu samozachowawczego indywidu\u00f3w przez zwalczanie a w ka\u017cdym razie nie popieranie alkoholizmu szerokich sfer ludno\u015bci). <\/p>\r\n

Latem 1928 roku wydano nowe prawo o koncesjach. Stary system koncesji zbankrutowa\u0142. Nowy, je\u015bliby Sowiety chcia\u0142y uczciwie dochowa\u0107 jego stypulacje, to jest zgodnie z obietnicami tego prawa, o ile by znalaz\u0142y ch\u0119tnych, mimo przykrych dawniejszych do\u015bwiadcze\u0144, doznanych przez I seri\u0119 koncesjonariuszy sowieckich, odda\u0142by Rosj\u0119 na \u0142up kapita\u0142u obcego, czyni\u0105c z niej koloni\u0119, jak\u0105 rzadko mo\u017cna znale\u017a\u0107 dzi\u015b po wojnie w \u015bwiecie. Oczywi\u015bcie, i\u017c ten krok nie le\u017cy w linii teorii socjalizmu, ale jest przykr\u0105 konsekwencj\u0105, rozwijaj\u0105cego si\u0119 stanu rzeczy. Posuni\u0119cie to moim zdaniem nie tyle jest dziwne, ile symptomatyczne. Prymitywizm gospodarczy sowiecki nie chce lub nie mo\u017ce widzie\u0107 dzia\u0142aj\u0105cych podstawowe przyczyn a wt\u00f3rnym skutkom pragnie zaradzi\u0107 metod\u0105, kt\u00f3ra uderza przez swoj\u0105 sprzeczno\u015b\u0107 z prostymi za\u0142o\u017ceniami ekonomiki. Duszenie ognisk wytwarzania si\u0119 warto\u015bci gospodarczych u siebie, z r\u00f3wnoczesnym wpuszczaniem cudzych warto\u015bci, kt\u00f3re formalnie ma si\u0119 szanowa\u0107 i kt\u00f3rym zapewnia si\u0119 formalnie wysoki procent, na kt\u00f3rego powstanie musi si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0107 powi\u0119kszony trud i ofiara w\u0142asnego spo\u0142ecze\u0144stwa, oto sens my\u015bli ekonomicznej Sowiet\u00f3w. <\/p>\r\n

Czego si\u0119 nie robi dla zaspokojenia \u015blepej doktryny! <\/p>\r\n

A oto niekt\u00f3re tezy Trockiego, kt\u00f3re warto pozna\u0107, gdy\u017c cz\u0142owiek ten wsp\u00f3\u0142kierowa\u0142 losami Rosji przez szereg lat a teraz odsuni\u0119ty, przecie\u017c cz\u0119\u015bciowo wp\u0142ywa na kroki gospodarcze rz\u0105du sowieckiego (nazywa si\u0119 to wykonywaniem przez Stalina cz\u0119\u015bciowego programu Trockiego). <\/p>\r\n

1. Nie odda\u0107 siedmiogodzinnego dnia pracy (to znaczy pilnowa\u0107, by w tym punkcie nie dokona\u0142o si\u0119 zmniejszenie koszt\u00f3w produkcji, kt\u00f3re stwarzaj\u0105c w ten spos\u00f3b obni\u017cenie ceny na jednostk\u0119 towaru i rozszerzenie rynku zbytu, przez to samo nast\u0119pnie powoduje wci\u0105gni\u0119cie nowych grup bezrobotnych do pracy). <\/p>\r\n

2. Podwy\u017cszy\u0107 p\u0142ace robotnicze (mimo trudno\u015bci zwi\u0119kszenia funduszu p\u0142ac z uwagi na kryzys w kosztach wytwarzania). <\/p>\r\n

3. Powi\u0119kszy\u0107 zasi\u0142ki bezrobotnych (tym samym obci\u0105\u017cy\u0107 koszty wytwarzania produktu spo\u0142ecznego o pewn\u0105 pozycj\u0119). <\/p>\r\n

4. Podda\u0107 kontroli Biuro plac, by nie obni\u017ca\u0142o p\u0142ac robotnikom (czyli nie dopu\u015bci\u0107 do obni\u017cenia koszt\u00f3w produkcji na jednym odcinku), urlopy itd. (czyli powi\u0119kszy\u0107 koszty produkcji). <\/p>\r\n

6. Zmniejszy\u0107 tempo racjonalizacji (czyli przeszkadza\u0107 wzrostowi pracy, redukcji aparatu itd., czyli znowu wstrzyma\u0107 proces zmniejszenia koszt\u00f3w wytwarzania). <\/p>\r\n

7. Dopu\u015bci\u0107 strajki (czyli os\u0142abi\u0107 organizm gospodarczy i pomniejszy\u0107 produkt spo\u0142eczny). <\/p>\r\n

Trocki mimo tych tez za podniesieniem koszt\u00f3w produkcji proponuje dalej: <\/p>\r\n

1. Obni\u017cenie cen (co, oczywi\u015bcie, wobec postulat\u00f3w, wymienionych pod nr 1-7, jest czyst\u0105 utopi\u0105). <\/p>\r\n

2. Przeprowadzi\u0107 dalsz\u0105 industrializacj\u0119 (co oznacza rozszerzenie terenu choroby ekonomicznej, o czym m\u00f3wi\u0142em wy\u017cej). <\/p>\r\n

3. Powi\u0119kszy\u0107 nacisk podatkowy i zmniejszy\u0107 podatki po\u015brednie itd. <\/p>\r\n

Ca\u0142o\u015b\u0107 tez do\u015b\u0107 dobitnie m\u00f3wi o poczuciu rzeczywisto\u015bci gospodarczej u m\u0119\u017ca stanu, kt\u00f3ry ze swoimi przyjaci\u00f3\u0142mi, dzi\u015b sk\u0142\u00f3conymi, tak wytrwale pracowa\u0142 i pracuje nad pogrzebaniem zasad zdrowego rozs\u0105dku w rzeczach ekonomicznych. <\/p>\r\n

Przyjrzyjmy si\u0119 wsi. <\/p>\r\n

25 milion\u00f3w gospodarstw ch\u0142opskich, indywidualnie i „bur\u017cuazyjnie” gospodaruj\u0105cych, le\u017cy ci\u0119\u017ckim brzemieniem na organizmie sowieckim, nie pozwalaj\u0105c mu ostatecznie zsocjalizowa\u0107 Rosji. Czy jednak tak jest w rzeczywisto\u015bci? Przeciwnie, 25 milion\u00f3w gospodarstw ch\u0142opskich pozwala si\u0119 utrzyma\u0107 na powierzchni \u017cycia chromaj\u0105cemu procesowi innych dziedzin ekonomiki bolszewickiej. Kosztem wsi dokonuje si\u0119 eksperyment sowiecki. Zniesienie prywatnej w\u0142asno\u015bci ziemi z r\u00f3wnoczesnym tolerowaniem stosunku w\u0142asno\u015bci faktycznej ch\u0142opa stwarza dla stosunk\u00f3w rolniczych najbardziej s\u0142ab\u0105 podstaw\u0119 rozwojow\u0105. Rolnictwo potrzebuje sta\u0142o\u015bci i pewno\u015bci stosunku gospodarza do ziemi oraz niskiego a d\u0142ugoterminowego kredytu. Pierwszy warunek mo\u017ce zapewni\u0107 pa\u0144stwo, drugi – jedynie stopniowy rozw\u00f3j gospodarczy od wewn\u0105trz pa\u0144stwa, wzgl\u0119dnie od zewn\u0105trz drog\u0105 utorowania miejsca dla lokat niskooprocentowanego papieru d\u0142ugoterminowego zagranic\u0105. Jak d\u0142ugo nie dzia\u0142a czynnik pierwszy, tak d\u0142ugo o rozwoju drugiego nie mo\u017ce by\u0107 mowy. To jest wa\u017cne nie tylko dla Rosji! Oczywi\u015bcie, i\u017c ch\u0142op pracuje i wydobywa produkt w warunkach gorszych, ale w jakich rozmiarach podstawy potencjalnej – to odr\u0119bna, lecz bardzo wa\u017cna kwestia. <\/p>\r\n

Prymitywizm sowiecki nie daje w\u0142asno\u015bci ziemi ch\u0142opu, na niej gospodaruj\u0105cemu lub chc\u0105cemu gospodarowa\u0107. Zagra\u017ca nowymi podzia\u0142ami w stosunkach faktycznego w\u0142adania, nie daje tym samym oszcz\u0119dza\u0107, nie daje meliorowa\u0107, inwestowa\u0107 itp. Dekret o ziemi z roku 1917 konfiskowa\u0142 w\u0142asno\u015b\u0107 dworsk\u0105, prawo z lutego 1918 r. wprowadza\u0142o powszechn\u0105 socjalizacj\u0119 ziemi („wszelka w\u0142asno\u015b\u0107 grunt\u00f3w, las\u00f3w itp. zostaje na zawsze skasowana”), kodeks agrarny z r. 1922 potwierdza skasowanie w\u0142asno\u015bci prywatnej ziemi, kt\u00f3ra to ostatnia tworzy jedyny pa\u0144stwowy fundusz agrarny. Ch\u0142opi jednak w charakterze u\u017cytkowc\u00f3w (nie w\u0142a\u015bcicieli), w\u0142asnor\u0119cznie ziemi\u0119 uprawiaj\u0105cy, pozostaj\u0105 formalnie pod kontrol\u0105 wydzia\u0142\u00f3w rolniczych, kt\u00f3re w pewnych wypadkach (z\u0142a gospodarka) mog\u0105 ziemi\u0119 czasowo lub na sta\u0142e odebra\u0107; kupno za\u015b, sprzeda\u017c, zapisy, darowanie lub zastawianie ziemi jest wzbronione. Dzier\u017cawa, wykluczona z obrotu, faktycznie mo\u017ce si\u0119 dokonywa\u0107, chocia\u017c nie na d\u0142ugi okres czasu, w zasadzie do 12 lat wed\u0142ug prawa z r. 1925 i 1926. Opracowany jednak obecnie nowy projekt ogranicza najem pracownik\u00f3w i termin dzier\u017cawy do lat 6, w og\u00f3le nawracaj\u0105c tradycjami do fazy I sowieckiego gospodarstwa. Od 1923 r. do 1927 obszar zasiewny wzrasta\u0142, w r. 1928 zacz\u0105\u0142 si\u0119 znowu kurczy\u0107 na skutek brutalnej i z\u0142o\u015bliwej polityki rz\u0105du w stosunku do wsi. <\/p>\r\n

Prymitywizm gospodarczy sowiecki chciwie wyci\u0105ga r\u0119k\u0119 po produkt wsi, zabieraj\u0105c go poza wydzielon\u0105 jej sk\u0105p\u0105 racj\u0119 konsumpcyjn\u0105 i produkcyjn\u0105, czy to drog\u0105 rekwizycji po cenach maksymalnych, a zatem poni\u017cej gospodarczych, czy z pomoc\u0105 wymiany towaru miejskiego drogiego a lichego za tani produkt wsi. Daje nam to mo\u017cno\u015b\u0107 poznania sposob\u00f3w podzia\u0142u spo\u0142ecznego produktu rosyjskiego w okresie II fazy gospodarczej rewolucji sowieckiej. Polityka podatkowa i kredytowa jest nastawiona na uniemo\u017cliwienie gromadzenia oszcz\u0119dno\u015bci przez wie\u015b i wytwarzania t\u0105 drog\u0105 kapita\u0142\u00f3w. <\/p>\r\n

Tak to rozwija si\u0119 w Rosji najwi\u0119kszy historycznie znany proces zaszczepiania utopijnej doktryny socjalistycznej na \u017cywym ciele gospodarstwa 130 milionowego terenu ludno\u015bciowego, i tak to pragnie si\u0119 zza czerwonej granicy roznie\u015b\u0107 ruin\u0119 ekonomiczn\u0105 na reszt\u0119 \u015bwiata.<\/p>\r\n


\r\n prof. Ignacy Czuma<\/strong><\/em><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Za: Organizacja Monarchist\u00f3w Polskich – Oddzia\u0142 Lublin<\/p>\r\n

  <\/p>\r\n\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Pa\u0144stwo socjalistyczne pojmujemy w znaczeniu ekonomicznym jako organizm, w kt\u00f3rym dziedzina wytw\u00f3rczo\u015bci w najszerszym tego s\u0142owa znaczeniu ma by\u0107 prowadzona na rachunek w\u0142asno\u015bciowy i eksploatacyjny przez ten aparat formalny spo\u0142ecze\u0144stwa, jakim jest pa\u0144stwo, wzgl\u0119dnie jego pochodne zwi\u0105zki (gmina, powiat, samorz\u0105d zawodowy itd.). Ten socjalistyczny organizm pozostawia dwie sfery \u017cycia o znaczeniu gospodarczym wolnymi, a mianowicie […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2556"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2556"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2556\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2556"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2556"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2556"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}