{"id":2515,"date":"2008-09-17T11:00:40","date_gmt":"2008-09-17T11:00:40","guid":{"rendered":""},"modified":"2020-09-04T18:05:38","modified_gmt":"2020-09-04T22:05:38","slug":"jozef-mackiewicz-pisarz-zakazany-i-znienawidzony","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=2515","title":{"rendered":"J\u00f3zef Mackiewicz &#8211; pisarz zakazany i znienawidzony"},"content":{"rendered":"<p><em>Marta Kwa\u015bnicka rozmawia z Grzegorzem Eberhardtem o jego najnowszej ksi\u0105\u017cce, \u201ePisarz dla doros\u0142ych. Opowie\u015b\u0107 o J\u00f3zefie Mackiewiczu\u201d.<\/em><\/p>\r\n<p><strong>J\u00f3zef Mackiewicz to jeden z najwa\u017cniejszych pisarzy polskich XX wieku. Jego talent prozatorski\u00a0 doceniano niemal jednog\u0142o\u015bnie \u2013 w\u015br\u00f3d czytelnik\u00f3w by\u0142 Gombrowicz, Hertz czy Wittlin, Hemar pisa\u0142 za\u015b o Mackiewiczu, \u017ce \u201eprzejmie bu\u0142aw\u0119 pierwszego prozaika\u201d. A jednak jest w tej chwili w zasadzie nieobecny w Polsce. Dlaczego tak si\u0119 dzieje?<\/strong><\/p>\r\n<p>Na pytanie niech odpowiedz\u0105 osoby, kt\u00f3re obwiniam za to odpowiedzialno\u015bci\u0105. Np. pani Nina Karsov-Szechter i jej, r\u00f3wnie konkretnie przeze mnie wskazani, poplecznicy. To w\u0142a\u015bnie pani Karsov-Szechter nie dopuszcza od wielu lat do t\u0142umacze\u0144 czy ekranizacji jego ksi\u0105\u017cek.<\/p>\r\n<p><strong>Nina Karsov-Szechter nie dopuszcza r\u00f3wnie\u017c do publikacji Mackiewicza w Polsce. Jak wyja\u015bnia swoj\u0105 postaw\u0119?<\/strong><\/p>\r\n<table border=\"0\" width=\"200\" cellspacing=\"2\" cellpadding=\"2\" align=\"left\">\r\n<tbody>\r\n<tr>\r\n<td><strong><a><img decoding=\"async\" title=\"\" src=\"http:\/\/www.polskieradio.pl\/_files\/20070508125508\/2008091711575756_250.jpg\" alt=\"\" \/><\/a><\/strong><\/td>\r\n<td>&nbsp;<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<tr>\r\n<td>&nbsp;<\/td>\r\n<td>&nbsp;<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n<p>Ani my\u015bli wyja\u015bnia\u0107! Na telefony, faxy nigdy mi nie odpowiedzia\u0142a. Nie zareagowa\u0142a tak\u017ce na artyku\u0142y takich autor\u00f3w jak W\u0142odzimierz Odojewski, Jacek Trznadel. Artyku\u0142y wyra\u017caj\u0105ce, identyczny mojemu, niepok\u00f3j fatalnym istnieniem tw\u00f3rczo\u015bci Mackiewicza. Na pocz\u0105tku lat 90., uzasadniaj\u0105c tre\u015b\u0107 \u201eO\u015bwiadczenia\u201d, jakim obdarza\u0142a ka\u017cdy egzemplarz ksi\u0105\u017cki Mackiewicza przeznaczony na sprzeda\u017c w Polsce, sugerowa\u0142a jakoby Polska dalej jeszcze nie by\u0142a niepodleg\u0142a. A by\u0142o wszystkim wiadome, \u017ce autor \u201eKontry\u201d, nie wyra\u017ca\u0142 zgody na druk w PRL. Ale r\u00f3wnie by\u0142o wiadome, i\u017c nie mia\u0142 nic przeciwko drukowi w podziemiu PRL-owskim, a wi\u0119c w wolnej Polsce. Tak wi\u0119c \u00f3wczesna interpretacja woli Mackiewicza by\u0142a nie do zaakceptowania. Tak jak niepoj\u0119te s\u0105 powody blokowania przez ni\u0105 inicjatyw zagranicznych wydawc\u00f3w, pragn\u0105cych przybli\u017cy\u0107 swoim czytelnikom dzie\u0142o tego pisarza. Tak czyni wobec zachodnich wydawc\u00f3w ale i tych z Moskwy, Wilna, Lwowa. Jestem pewien, i\u017c te ksi\u0105\u017cki zrobi\u0142yby tam wi\u0119cej ani\u017celi nasza dyplomacja. Wi\u0119cej, szybciej i skuteczniej. G\u0142\u00f3wn\u0105 \u201ezasad\u0105\u201d dzia\u0142ania Niny Karsov-Szechter jest zwlekanie z odpowiedzi\u0105 na czyj\u0105\u015b propozycj\u0119. Ona, bodaj, nigdy nie powiedzia\u0142a \u201enie\u201d, ona zwleka. Miesi\u0105cami, latami&#8230; A jak d\u0142ugo mo\u017cna czeka\u0107 w tego typu biznesie&#8230;?<\/p>\r\n<p><strong>Zablokowane s\u0105 tak\u017ce studia nad postaci\u0105 Mackiewicza. Podczas prac nad ksi\u0105\u017ck\u0105 nie uda\u0142o si\u0119 Panu dosta\u0107 do zbior\u00f3w Archiwum Emigracji, jakie istniej przy toru\u0144skim Uniwersytecie Miko\u0142aja Kopernika. Dost\u0119pu do nich nie uzyska\u0142a tak\u017ce c\u00f3rka pisarza, pani Halina Mackiewicz.<\/strong><\/p>\r\n<p>Usi\u0142owa\u0142em wyja\u015bni\u0107 t\u0119 rzecz na drodze administracyjnej. Istnieje ustawa o zbiorach publicznych, kt\u00f3ra nakazuje og\u00f3ln\u0105 dost\u0119pno\u015b\u0107 do tego typu zbior\u00f3w. Dotyczy to te\u017c bibliotek uniwersyteckich, utrzymywanych przecie\u017c przez podatnik\u00f3w. W tym przypadku, na pro\u015bb\u0119 pani Karsov-Szechter, nikt do toru\u0144skich zbior\u00f3w pism Mackiewicza nie jest dopuszczany. To jest skandal!<\/p>\r\n<p><strong>Czy teraz, kilka tygodni po kolejnym wyroku w sprawie praw autorskich, oddalaj\u0105cym roszczenia pani Haliny Mackiewicz, sytuacja ma szans\u0119 si\u0119 zmieni\u0107? Co b\u0119dzie dalej?<\/strong><\/p>\r\n<p>W tej sprawie potrzebne s\u0105 nadzwyczajne dzia\u0142ania, na przyk\u0142ad prezydenta, kt\u00f3re doprowadzi\u0142yby do wytoczenia procesu pani Karsov o odebranie jej praw autorskich. Ona, wed\u0142ug mnie, zaniedbuje swoje obowi\u0105zki wobec os\u00f3b, kt\u00f3re jej zaufa\u0142y. Od 23 lat jest wykonawczyni\u0105 ostatniej woli Barbary Toporskiej, wdowy po Mackiewiczu i ma\u0142o tego, \u017ce lekcewa\u017cy dorobek J\u00f3zefa Mackiewicza, to nic nie zrobi\u0142a w zakresie propagowania tw\u00f3rczo\u015bci Toporskiej. A uwa\u017cam, i\u017c pani Barbara jest bardzo dobr\u0105 publicystk\u0105, ale tak\u017ce i poetk\u0105, czy autork\u0105 nie wznawianych od wielu lat powie\u015bci. Mam nadziej\u0119, \u017ce sprawa Mackiewicza nie sko\u0144czy\u0142a si\u0119, i do jej o\u017cywienia przyczyni si\u0119 moja ksi\u0105\u017cka. Nadzieja jest tym wi\u0119ksza, \u017ce by\u0142a ju\u017c precedensowa sprawa Jasienicy, gdzie tzw. litera prawa zosta\u0142a dla dobra sprawy naruszona.<\/p>\r\n<p><strong>Wr\u00f3\u0107my jednak do samego pisarza. W kr\u0119gach nieprzychylnych Mackiewiczowi nazywano go hitlerowskim kolaborantem. Czy s\u0142usznie?<\/strong><\/p>\r\n<p>Mackiewicza oskar\u017caj\u0105 g\u0142\u00f3wnie te osoby, kt\u00f3re same w \u017cyciorysie maj\u0105 sporo niekorzystnych epizod\u00f3w, m.in. wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z sowietami. Opisa\u0142em ich w rozdziale \u201e\u0141apa\u0107 z\u0142odzieja!\u201d. \u201eWsp\u00f3\u0142praca\u201d Mackiewicza z hitlerowcami polega\u0142a na tym, \u017ce zamie\u015bci\u0142 w \u201eGo\u0144cu Codziennym\u201d na samym pocz\u0105tku jego istnienia dwa artyku\u0142y, bardzo dobre i merytorycznie aktualne tak\u017ce dzisiaj, oraz kilka fragment\u00f3w swojej prozy. Prosz\u0119 pami\u0119ta\u0107 oceniaj\u0105c tamten czas, \u017ce gdy Niemcy wkraczali na Litw\u0119 w 1941 roku, to wielu jej mieszka\u0144c\u00f3w, cz\u0119sto nawet \u017bydzi, witali ich z ogromn\u0105 nadziej\u0105, a czasami i z kwiatami w r\u0119kach \u2013 tak mieli do\u015b\u0107 okupacji sowieckiej. Poza tym, nie wiedzieli, czym b\u0119dzie okupacja hitlerowska.<\/p>\r\n<p><strong>A wywiad dotycz\u0105cy Katynia, kt\u00f3rego udzieli\u0142 \u201eGo\u0144cowi\u201d w 1943 roku? Czy zgod\u0119 na niego wyrazi\u0142o AK?<\/strong><\/p>\r\n<p>Oczywi\u015bcie. Cz\u0119sto zarzucano Mackiewiczowi wydawanie gazety za okupacji litewskiej, a ma\u0142o kto wie, \u017ce by\u0142a ona dofinansowywana przez rz\u0105d emigracyjny. Pieni\u0105dze na ten cel przychodzi\u0142y z Pary\u017ca.<\/p>\r\n<table border=\"0\" width=\"200\" cellspacing=\"2\" cellpadding=\"2\" align=\"left\">\r\n<tbody>\r\n<tr>\r\n<td><strong><a><img decoding=\"async\" title=\"\" src=\"http:\/\/www.polskieradio.pl\/_files\/20070508125508\/2008091711592751_250.jpg\" alt=\"\" \/><\/a><\/strong><\/td>\r\n<\/tr>\r\n<tr>\r\n<td class=\"content\">Grzegorz Eberhardt<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n<p><strong>Po wojnie, w\u015br\u00f3d emigracyjnych elit, Mackiewicz tak\u017ce nie by\u0142 zbyt popularny. Pojawia si\u0119 w Pana ksi\u0105\u017cce m.in. ciekawy w\u0105tek Jana Nowaka Jeziora\u0144skiego. Dlaczego Jeziora\u0144ski, nazwijmy to delikatnie, \u201enie przepada\u0142\u201d za Mackiewiczem?<\/strong><\/p>\r\n<p>Korespondowa\u0142em w tej sprawie z panem Nowakiem, kt\u00f3ry to najcz\u0119\u015bciej i najg\u0142o\u015bniej nazywa\u0142 Mackiewicza kolaborantem. Chcia\u0142em, aby zdradzi\u0142 mi fakty, na jakich si\u0119 opiera wysuwaj\u0105c tak powa\u017cny zarzut. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce s\u0105 nimi jedynie, wspomniane ju\u017c przeze mnie wcze\u015bniej, artyku\u0142y w \u201eGo\u0144cu\u201d. Tymczasem Nowak-Jeziora\u0144ski sam mia\u0142 epizod kolaboracji z Niemcami: pracowa\u0142 w administracji niemieckiej, zajmuj\u0105cej si\u0119 po\u017cydowskim mieniem. Jak stwierdzono przed s\u0105dem niemieckim w roku 1975, Nowak, tj. Jeziora\u0144ski zatrudniony by\u0142 w tej administracji od roku 1940. Oficjalnie natomiast twierdzi\u0142 on, i\u017c pracowa\u0142 tam dopiero od roku 1941. Brak mu zatem \u201ealibi\u201d na blisko rok pracy w owym urz\u0119dzie. Jego straszna i niewyt\u0142umaczona wrogo\u015b\u0107 do Mackiewicza wyra\u017ca\u0142a si\u0119 na przyk\u0142ad w dzia\u0142aniach maj\u0105cych na celu odci\u0119cie pisarza od wszelkich \u0142am pracy emigracyjnej. Najpewniej to on tak\u017ce sta\u0142 za intrygami, kt\u00f3re uniemo\u017cliwi\u0142y Barbarze Toporskiej obj\u0119cie etatu w \u201eG\u0142osie Ameryki\u201d. A tym skuszeni Mackiewiczowie zjechali do Monachium w roku 1955.<\/p>\r\n<p><strong>W Pana ksi\u0105\u017cce pojawiaj\u0105 si\u0119 i inne \u201epierwszoligowe\u201d postaci literatury polskiej: Gombrowicz, Mi\u0142osz, Jasienica, Herling&#8230; Wszyscy atakowali autora \u201eKontry\u201d, maj\u0105c co\u015b na sumieniu \u2013 cz\u0119sto np. wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z jednym z dw\u00f3ch re\u017cim\u00f3w. Zastanawia\u0142am si\u0119 jednak, czy w przypadku Herlinga czy Jasienicy nie jest to jednak \u201eczepialstwo\u201d? Jasienica, przypomnijmy, skrytykowa\u0142 dosy\u0107 brzydko \u201eDrog\u0119 donik\u0105d\u201d, a Herling polemizowa\u0142 ostro z krytyk\u0105 samego Mackiewicza.<\/strong><\/p>\r\n<p>Herling nie mia\u0142 nic na sumieniu, co np. pozwoli\u0142oby mi go umie\u015bci\u0107 w rozdziale \u201e\u0141apa\u0107 z\u0142odzieja!\u201d W swej ksi\u0105\u017cce jedynie delikatnie \u201epod\u015bmiewam\u201d si\u0119 z pewnego konfliktu, jaki pojawi\u0142 si\u0119 mi\u0119dzy Mackiewiczem i Herlingiem w 1947 roku. Natomiast Jasienica wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z PRL, wiemy to, i dlatego bez skrupu\u0142\u00f3w umie\u015bci\u0142em go we wspomnianym rozdziale. Herling zosta\u0142 opisany w innym.<\/p>\r\n<p><strong>W bezpo\u015brednio nast\u0119puj\u0105cym.<\/strong><\/p>\r\n<p>Ale jednak innym. \u0179r\u00f3d\u0142a konfliktu pr\u00f3bowa\u0142em wyja\u015bni\u0107 w korespondencji z panem Herlingiem, Pr\u00f3b\u0119 t\u0119, niestety, przerwa\u0142a jego \u015bmier\u0107. Jeden list uda\u0142o si\u0119 jednak wymieni\u0107. Chodzi\u0142o o antologi\u0119 noweli polskiej przeznaczonej II wojnie \u015bwiatowej. Wyda\u0142a j\u0105 \u201eKultura\u201d jeszcze w Rzymie i w\u0142a\u015bnie pod redakcj\u0105 Herlinga-Grudzi\u0144skiego. Mackiewicz w swej krytyce zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na dysproporcj\u0119 z jak\u0105 potraktowano w niej naszych dw\u00f3ch wrog\u00f3w. Ilo\u015bciow\u0105 i jako\u015bciow\u0105 dysproporcj\u0119. Moja hipoteza jest taka, \u017ce \u2013 by\u0107 mo\u017ce \u2013 mia\u0142a to by\u0107 wsp\u00f3lna edycja z Jerzym Borejsz\u0105 (prezesem polskiego \u201eCzytelnika\u201d \u2013 przyp. MK.)&#8230; I dlatego, z jakich\u015b niezbyt oficjalnych rozm\u00f3w prowadzonych na linii Rzym-Warszawa, \u201eKultura\u201d zdecydowa\u0142a si\u0119 na taki, a nie inny dob\u00f3r nowel. A wtedy, w 1947 roku, istnia\u0142o jeszcze wiele z\u0142udze\u0144, co do dalszego rozwoju sytuacji w kraju. Wtedy nawet jeszcze Andrzej Bobkowski wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z polsk\u0105 pras\u0105, chocia\u017c potem kategorycznie odmawia\u0142.<\/p>\r\n<p><strong>Wrzuca Pan r\u00f3wnie\u017c \u2013 za Mackiewiczem &#8211; kamyczek do ogr\u00f3dka AK. Zarzuca Pan Armii Krajowej nieprzemy\u015blane szafowanie wyrokami \u015bmierci, nie tylko na Mackiewicza, ale i np. na Dank\u0119 Wyle\u017cy\u0144sk\u0105.<\/strong><\/p>\r\n<p>Jeszcze bardziej w\u0105tpliwy by\u0142 wyrok na szefa \u017candarmerii Warszawy, Aleksandra Reszczy\u0144skiego.\u00a0 Je\u015bli chodzi o wyrok na Mackiewicza, to nie wiadomo, czy w og\u00f3le zosta\u0142 wydany! Nikt tego wyroku nie widzia\u0142. Wiemy o nim od Sergiusza Piaseckiego, kt\u00f3ry mia\u0142 by\u0107 jego wykonawc\u0105, a jednocze\u015bnie by\u0142 jedn\u0105 z os\u00f3b najbardziej temu wyrokowi przeciwnych. Tak\u017ce, pomimo starannej kwerendy, nie potrafi\u0142em ustali\u0107, kiedy ten wyrok mia\u0142 by\u0107 wydany. Wielu twierdzi, i\u017c by\u0142 wydrukowany w podziemnej wile\u0144skiej \u201eNiepodleg\u0142o\u015bci\u201d&#8230; Przejrza\u0142em archiwa i tekstu takiego nie znalaz\u0142em.<\/p>\r\n<p><strong>Mackiewicz przeprowadzi\u0142 dosy\u0107 ostr\u0105 krytyk\u0119 Ko\u015bcio\u0142a i kardyna\u0142a Wyszy\u0144skiego. W swojej ksi\u0105\u017cce mocno Pan krytykuje II Sob\u00f3r Watyka\u0144ski. Sam Sob\u00f3r by\u0142 jednak przecie\u017c stosunkowo konserwatywny, zmiany pojawi\u0142y si\u0119 po nim.<\/strong><\/p>\r\n<p>Mackiewicz, po drugiej wojnie \u015bwiatowej sta\u0142 si\u0119 bardzo pilnym obserwatorem zmian zachodz\u0105cych w Ko\u015bciele. Zaniepokojonym obserwatorem. II Sob\u00f3r sta\u0142 si\u0119 dla niego momentem prze\u0142omowym w dziejach Ko\u015bcio\u0142a, i to momentem bardzo z\u0142ym, o katastrofalnych skutkach w przysz\u0142o\u015bci. Jakby nie ocenia\u0107, dla mnie jest pewne, i\u017c Mackiewicz mia\u0142 prawo nawet i do przesady. A to, co pisa\u0142 o kardynale Wyszy\u0144skim, by\u0142o ostre i tworzone \u201ena gor\u0105co\u201d. Podczas Soboru Watyka\u0144skiego kardyna\u0142 Wyszy\u0144ski nale\u017ca\u0142 do przeciwnik\u00f3w zmian i SB wymy\u015bli\u0142o ca\u0142\u0105 akcj\u0119 maj\u0105c\u0105 go skompromitowa\u0107. Dla mnie z kolei, os\u0142abienie Ko\u015bcio\u0142a rozpocz\u0119te tak widzialnie po II Soborze, przejawia si\u0119 dzi\u015b w takim a nie innym przebiegu lustracji w jej szeregach. Wystarczy si\u0119gn\u0105\u0107 po ksi\u0105\u017ck\u0119 ks. Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego.<\/p>\r\n<p><strong>Pana ksi\u0105\u017cka, \u201ePisarz dla doros\u0142ych\u201d, jest bardzo osobista. Opowiada nie tylko o J\u00f3zefie Mackiewiczu, ale tak\u017ce o Pana \u017cyciu \u2013 przed i po spotkaniu z ksi\u0105\u017ckami autora \u201eKontry\u201d.<\/strong><\/p>\r\n<p>Taka formu\u0142a wyda\u0142a mi si\u0119 najbardziej no\u015bna. Ksi\u0105\u017cki popularno-naukowe s\u0105 ci\u0119\u017ckie w odbiorze, chcia\u0142em pom\u00f3c ewentualnemu czytelnikowi. Dobrym pomys\u0142em wydawcy by\u0142o umieszczenie mojego adresu e-mail na ok\u0142adce ksi\u0105\u017cki. Dzi\u0119ki temu odezwa\u0142o si\u0119 do mnie ju\u017c wielu ludzi z ca\u0142ego \u015bwiata. Znali Mackiewicz\u00f3w, dzi\u015b podaj\u0105 mi dodatkowe informacje, niekt\u00f3re rewelacyjne. O ile dojdzie do drugiego wydania \u201ePisarza dla doros\u0142ych\u201d b\u0119dzie to niew\u0105tpliwie wydanie \u201euzup. i popr.\u201d Oczywi\u015bcie wcze\u015bniej dokonam ich weryfikacji. Dobrze by\u0142oby gdyby mo\u017cliwym sta\u0142 si\u0119 dost\u0119p do zbior\u00f3w biblioteki toru\u0144skiej. Blokowanie dost\u0119pu cz\u0119sto nara\u017ca badaczy na b\u0142\u0119dne interpretacje.<\/p>\r\n<p><strong>Za Hemarem nazywa Pan Mackiewicza pisarzem dla doros\u0142ych. Dlaczego w\u0142a\u015bnie dla doros\u0142ych, a nie na przyk\u0142ad: dla m\u0142odzie\u017cy? W kanonie lektur szkolnych przyda\u0142aby si\u0119 chocia\u017c jedna ksi\u0105\u017cka Mackiewicza&#8230;<\/strong><\/p>\r\n<p>Bo dla m\u0142odzie\u017cy, jak Hemar sformu\u0142owa\u0142 przy tej samej okazji, jest \u017beromski! A na serio m\u00f3wi\u0105c, Mackiewicza uwa\u017cam za najlepszego polskiego prozaika, publicyst\u0119 XX wieku. By wielko\u015b\u0107 t\u0119 poj\u0105\u0107 niew\u0105tpliwie trzeba by\u0107 osobnikiem doros\u0142ym, mie\u0107 za sob\u0105 \u2013 i w sobie \u2013 wiele do\u015bwiadcze\u0144, wiele te\u017c lektur. A wi\u0119c i tych poznanych ju\u017c w szkole, w wieku m\u0142odzie\u0144czym. Jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 powie\u015bciowa opisuje p\u00f3\u0142 wieku polskiej historii. Od ko\u0144ca XIX wieku po rok 1945. Mia\u0142bym powa\u017cne trudno\u015bci gdybym mia\u0142 wskaza\u0107 konkretn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, jaka powinna si\u0119 znale\u017a\u0107 w kanonie. Wszystkie s\u0105 dobre i co wa\u017cniejsze, ci\u0105gle aktualne.<\/p>\r\n<p>Za: Polskie Radio &#8211; Kultura, \u015aroda, 17 wrze\u015bnia 2008<br \/>\r\n&#8222;Pisarz zakazany?&#8221;<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Marta Kwa\u015bnicka rozmawia z Grzegorzem Eberhardtem o jego najnowszej ksi\u0105\u017cce, \u201ePisarz dla doros\u0142ych. Opowie\u015b\u0107 o J\u00f3zefie Mackiewiczu\u201d. J\u00f3zef Mackiewicz to jeden z najwa\u017cniejszych pisarzy polskich XX wieku. Jego talent prozatorski\u00a0 doceniano niemal jednog\u0142o\u015bnie \u2013 w\u015br\u00f3d czytelnik\u00f3w by\u0142 Gombrowicz, Hertz czy Wittlin, Hemar pisa\u0142 za\u015b o Mackiewiczu, \u017ce \u201eprzejmie bu\u0142aw\u0119 pierwszego prozaika\u201d. A jednak jest w [&hellip;]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[278],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2515"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2515"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2515\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2515"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2515"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2515"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}