Gda\u0144sk, dzie\u0144 po wyborach prezydenckich. Promienie wschodz\u0105cego s\u0142o\u0144ca o\u015bwietlaj\u0105 atrap\u0119 Starego Miasta, kt\u00f3rego pierwotn\u0105 zabudow\u0119 doszcz\u0119tnie zburzyli Sowieci. Pe\u0142zn\u0105 po fasadzie Dworu Artusa, w kt\u00f3rym od czasu do czasu debatuj\u0105 miejscy notable poprzebierani za niemieckich patrycjuszy. Nast\u0119pnie przenosz\u0105 si\u0119 pod bram\u0119 stoczni, gdzie z okazji kolejnych jubileuszy \u201eSolidarno\u015bci\u201d organizowane s\u0105 koncerty Jeana Michela Jarre\u2019a albo Kylie Minogue. W Alei Zwyci\u0119stwa prze\u015blizguj\u0105 si\u0119 po pancerzu czo\u0142gu upami\u0119tniaj\u0105cego \u201ewyzwolenie\u201d miasta przez \u017co\u0142nierzy II Frontu Bia\u0142oruskiego. Wreszcie ukazuj\u0105 w pe\u0142nym blasku Galeri\u0119 Ba\u0142tyck\u0105, do kt\u00f3rej – jak ka\u017cdego dnia – wal\u0105 t\u0142umy. Gda\u0144szczanie maj\u0105 dzi\u015b szczeg\u00f3lny pow\u00f3d, by \u015bwi\u0119towa\u0107. Jeszcze raz udowodnili swoj\u0105 cywilizacyjn\u0105 wy\u017cszo\u015b\u0107 nad mieszka\u0144cami \u201ePolski B\u201d. Na Bronis\u0142awa Komorowskiego g\u0142osowa\u0142o w Gda\u0144sku prawie 68 proc. aktywnych wyborc\u00f3w.
\r\n
\r\n Z Galerii Ba\u0142tyckiej do granicy miasta prowadzi ulica Juliusza S\u0142owackiego, kt\u00f3r\u0105 s\u0142o\u0144ce wyra\u017anie traktuje po macoszemu. Im dalej od centrum, tym wi\u0119cej cienia. Na Srebrzysku mo\u017cna definitywnie zdj\u0105\u0107 przeciws\u0142oneczne okulary i skry\u0107 si\u0119 pod koronami drzew porastaj\u0105cych miejscowy cmentarz. Tu, w skromnym, rodzinnym grobie le\u017cy Anna Walentynowicz, kt\u00f3ra po ci\u0119\u017ckim, ale godnym \u017cyciu dotar\u0142a do ciemnego kresu i odebra\u0142a z\u0142ote runo nico\u015bci, swoj\u0105 ostatni\u0105 nagrod\u0119.
\r\n
\r\n Biografia legendarnej suwnicowej ze Stoczni Gda\u0144skiej im. Lenina zas\u0142uguje na epopej\u0119. Wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142a Wolne Zwi\u0105zki Zawodowe Wybrze\u017ca, organizowa\u0142a g\u0142od\u00f3wki, strajki, manifestacje. To od jej zwolnienia z pracy rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 antykomunistyczne powstanie. Tak, powstanie, bo – wbrew upowszechnianej dzisiaj wersji – solidarno\u015bciowy zryw Polak\u00f3w nie sprowadza\u0142 si\u0119 do walki o \u201ewk\u0142adk\u0119 do zupy\u201d. Jego istot\u0105 by\u0142o pragnienie wolno\u015bci, prawdy, niepodleg\u0142o\u015bci wobec sowieckiego naje\u017ad\u017acy i jego polskoj\u0119zycznych przedstawicieli. To samo pragnienie, kt\u00f3re kaza\u0142o pani Annie po 1989 r. otwarcie przeciwstawia\u0107 si\u0119 uk\u0142adowi Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u. W epoce Peerelu by\u0142a wi\u0119ziona, internowana, inwigilowana przez blisko setk\u0119 agent\u00f3w S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa. Pr\u00f3bowano j\u0105 otru\u0107. W III RP robiono wiele, by wymaza\u0107 jej historyczne zas\u0142ugi, bo wci\u0105\u017c wola\u0142a i\u015b\u0107 wyprostowana zamiast wa\u0142\u0119sa\u0107 si\u0119 po salonach.
\r\n
\r\n Czy Anna Walentynowicz istnia\u0142a realnie? A mo\u017ce wymy\u015bli\u0142 j\u0105 Zbigniew Herbert, pisz\u0105c s\u0142ynne \u201ePrzes\u0142anie Pana Cogito\u201d? \u201eB\u0105d\u017a odwa\u017cny gdy rozum zawodzi b\u0105d\u017a odwa\u017cny\/ w ostatecznym rozrachunku jedynie to si\u0119 liczy\/\/ a Gniew tw\u00f3j bezsilny niech b\u0119dzie jak morze\/ ilekro\u0107 us\u0142yszysz g\u0142os poni\u017conych i bitych\/\/ niech nie opuszcza ciebie twoja siostra Pogarda\/ dla szpicl\u00f3w kat\u00f3w tch\u00f3rzy – oni wygraj\u0105\/ p\u00f3jd\u0105 na tw\u00f3j pogrzeb i z ulg\u0105 rzuc\u0105 grud\u0119\/ a kornik napisze tw\u00f3j u\u0142adzony \u017cyciorys\u201d. W\u015br\u00f3d dawnych opozycyjnych intelektualist\u00f3w trudno znale\u017a\u0107 osob\u0119, do kt\u00f3rej ten opis pasowa\u0142by bardziej ni\u017c do Walentynowicz. To ona jest prawdziw\u0105 Pani\u0105 Cogito, cho\u0107 w dzieci\u0144stwie sp\u0119dzonym w R\u00f3wnem na Wo\u0142yniu zd\u0105\u017cy\u0142a uko\u0144czy\u0107 zaledwie cztery klasy szko\u0142y powszechnej. Spo\u015br\u00f3d proroctw poety nie sprawdzi\u0142o si\u0119 – na szcz\u0119\u015bcie – tylko to ostatnie, bo nieu\u0142adzon\u0105 histori\u0119 Walentynowicz szczeg\u00f3\u0142owo opisa\u0142 niedawno S\u0142awomir Cenckiewicz w monumentalnej pracy \u201eAnna Solidarno\u015b\u0107\u201d.
\r\n
\r\n W ostatnim wywiadzie dla \u201eRzeczpospolitej\u201d Jaros\u0142aw Marek Rymkiewicz m\u00f3wi o Polakach: \u201eDo\u015bwiadczywszy przemocy, budzi si\u0119 ich wolno\u015b\u0107. Oni koniecznie musz\u0105 \u017cy\u0107 w wolno\u015bci, koniecznie musz\u0105 by\u0107 wolni, koniecznie musz\u0105 by\u0107 lud\u017ami, kt\u00f3rzy robi\u0105 to, co chc\u0105\u201d. Taka by\u0142a Walentynowicz, kt\u00f3ra pod presj\u0105 k\u0142amliwej propagandy zawsze stawa\u0142a si\u0119 znakiem sprzeciwu. Ale taka by\u0142a te\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas w epoce antykomunistycznego powstania. Zapalaj\u0105c znicz na grobie poleg\u0142ej w Smole\u0144sku Pani Cogito, zastanawiam si\u0119, co si\u0119 z nami sta\u0142o od tamtego czasu. Dlaczego Gda\u0144sk, kt\u00f3ry by\u0142 kolebk\u0105 \u201eSolidarno\u015bci\u201d, dzi\u015b jest n\u0119dzn\u0105 atrap\u0105 niemieckiego porz\u0105dku, a mieszka\u0144cy wierni prawdzie czuj\u0105 si\u0119 w nim zupe\u0142nie obco. I dochodz\u0119 do wniosku, \u017ce kto\u015b ulepi\u0142 z ludzi golema – wielk\u0105 istot\u0119 maj\u0105c\u0105 humanoidalny kszta\u0142t, ale pozbawion\u0105 duszy. Mo\u017ce zrobili to politycy czerpi\u0105cy zyski z uk\u0142adu Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u, a mo\u017ce s\u0142u\u017c\u0105ce im media. Tak czy inaczej, gda\u0144ski golem istnieje i regularnie bierze udzia\u0142 w wyborach. W nieodleg\u0142ej przysz\u0142o\u015bci pewnie stanie si\u0119 turystyczn\u0105 atrakcj\u0105. Kt\u00f3re miasto nie chcia\u0142oby mie\u0107 w\u0142asnego golema wzorem czeskiej Pragi?
\r\n
\r\n Problem w tym, \u017ce ta imponuj\u0105ca istota jest bezmy\u015blna i nie posiada wolnej woli. Poniewa\u017c nie zosta\u0142a stworzona przez Boga, potrafi tylko pracowa\u0107 i wykonywa\u0107 proste polecenia. Ci, kt\u00f3rzy j\u0105 ulepili, s\u0105 przekonani, \u017ce b\u0119dzie ju\u017c do ko\u0144ca \u015bwiata zabezpiecza\u0107 ich interesy. – Kt\u00f3\u017c potrafi pokona\u0107 golema, skoro nawet Pani Cogito nie da\u0142a mu rady? – pytaj\u0105 retorycznie. Na ich miejscu nie by\u0142bym jednak taki pewny siebie. Legenda g\u0142osi, \u017ce praski golem w ko\u0144cu wpad\u0142 w sza\u0142 i zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 przeciwko tym, kt\u00f3rym s\u0142u\u017cy\u0142. Je\u015bli jego kolega z Gda\u0144ska jest typowym przedstawicielem gatunku, pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej i tu dojdzie do konfrontacji. Dla konstruktor\u00f3w golema mo\u017ce to oznacza\u0107 kres ich politycznych aspiracji. Dla gda\u0144szczan uwi\u0119zionych w sztucznym cielsku – odzyskanie samodzielno\u015bci my\u015blenia i powr\u00f3t do idea\u0142\u00f3w Sierpnia \u201980.<\/p>\r\n\r\n