{"id":24797,"date":"2010-07-25T21:49:49","date_gmt":"2010-07-26T02:49:49","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=24797"},"modified":"2010-07-25T21:49:49","modified_gmt":"2010-07-26T02:49:49","slug":"budujmy-narodowe-pomniki-usuwajmy-sowieckie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=24797","title":{"rendered":"Budujmy narodowe pomniki, usuwajmy sowieckie"},"content":{"rendered":"

Z prof. Jackiem Trznadlem, przewodnicz\u0105cym Rady Polskiej Fundacji Katy\u0144skiej, rozmawia Piotr Czartoryski-Sziler<\/strong><\/em>
\r\n
\r\nW akcj\u0119 usuni\u0119cia krzy\u017ca sprzed Pa\u0142acu Prezydenckiego w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 minister Bogdan Zdrojewski. W niewybrednych s\u0142owach zaatakowa\u0142 pomys\u0142 pomnika ku czci ofiar, przewrotnie argumentuj\u0105c, \u017ce „w Polsce panuje jaka\u015b pomnikomania. (…) Polska staje si\u0119 przez to brzydsza, bardziej polityczna, bardziej rozedrgana tak\u017ce emocjonalnie”. Zaskakuje Pana takie stanowisko?<\/strong>
\r\n– Odrzucam argumenty ministra Zdrojewskiego. W sytuacji gdy z Warszawy nie usuni\u0119to jeszcze wszystkich sowieckich monument\u00f3w, mia\u0142by nie powsta\u0107 pomnik upami\u0119tniaj\u0105cy tak wielk\u0105 narodow\u0105 tragedi\u0119? W Polsce wci\u0105\u017c stoi wiele pomnik\u00f3w z okresu PRL, wystarczy wspomnie\u0107 chocia\u017cby pomnik genera\u0142a Berlinga czy „polsko-radzieckiego braterstwa broni” (tzw. czterej \u015bpi\u0105cy) w Warszawie. Ich ju\u017c dawno nie powinno by\u0107 w stolicy, nie m\u00f3wi\u0105c o prowincji, gdzie pomnik\u00f3w czy tablic upami\u0119tniaj\u0105cych w\u0142adz\u0119 ludow\u0105 jest do tej pory mn\u00f3stwo. W czasach PRL z wielkim zapa\u0142em usuwano cenne pami\u0105tki historyczne. Szkoda, \u017ce obecnie rz\u0105dz\u0105cy nie podzielaj\u0105 takiego samego zapa\u0142u w stosunku do usuwania pami\u0105tek sowieckich. Prosz\u0119 sobie przypomnie\u0107, jaki skandal mi\u0119dzynarodowy zrobi\u0142a Rosja, kiedy Esto\u0144czycy usun\u0119li ze \u015brodka jednego z miast pomnik sowieckiego \u017co\u0142nierza, kt\u00f3ry przecie\u017c symbolizowa\u0142 okupanta.
\r\n
\r\nNeguj\u0105c ide\u0119 pomnika przed Pa\u0142acem Prezydenckim, minister Zdrojewski podpiera si\u0119 opini\u0105 Ewy Nekandy-Trepki, sto\u0142ecznego konserwatora zabytk\u00f3w, kt\u00f3ra twierdzi, \u017ce nowe upami\u0119tnienie „zaburzy klasycystyczny charakter za\u0142o\u017cenia pa\u0142acowego”.<\/strong>
\r\n– Za\u0142o\u017cenie, \u017ce nic nie mo\u017ce si\u0119 nigdy zmieni\u0107 w tym miejscu, \u017ce historia wsp\u00f3\u0142czesna zaburzy nam przesz\u0142o\u015b\u0107, jest b\u0142\u0119dne. Gdyby by\u0142o prawdziwe, to przy ruinach Forum Romanum w Rzymie nie powinno powsta\u0107 nowe miasto, bo zaburza tak wa\u017cny dla nas Rzym klasyczny, Rzym konsul\u00f3w i cezar\u00f3w. Poza tym jest jeszcze jedna sprawa. Gdy stawiamy pomniki, zwykle d\u0142ugo zastanawiamy si\u0119 nad odpowiednim dla nich miejscem. W przypadku katastrofy prezydenckiego samolotu pod Katyniem mamy do czynienia z wydarzeniem wykraczaj\u0105cym poza zwyk\u0142\u0105 miar\u0119. To w\u0142a\u015bnie pod Pa\u0142acem Prezydenckim spontanicznie zacz\u0119li zbiera\u0107 si\u0119 ludzie
\r\n10 kwietnia br., tu zosta\u0142 postawiony krzy\u017c upami\u0119tniaj\u0105cy t\u0119 tragedi\u0119. Dlatego uwa\u017cam, \u017ce r\u00f3wnie\u017c tutaj powinien powsta\u0107 monument po\u015bwi\u0119cony tragicznie zmar\u0142ym ofiarom.
\r\n
\r\nJaki kszta\u0142t powinien przybra\u0107 pomnik?<\/strong>
\r\n– Nie by\u0142bym za stawianiem du\u017cego monumentu, bo kolidowa\u0142by w tym miejscu z pomnikiem ksi\u0119cia J\u00f3zefa Poniatowskiego. Z pewno\u015bci\u0105 mog\u0142aby jednak powsta\u0107 tablica z wygrawerowanymi nazwiskami wszystkich ofiar i informacj\u0105, \u017ce w tym pa\u0142acu mieszka\u0142 prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, kt\u00f3ry zgin\u0105\u0142 w katastrofie. Uwa\u017cam, \u017ce taka tablica niczego nie narusza\u0142aby w przestrzeni Pa\u0142acu Prezydenckiego. Gdyby tak nawet by\u0142o, wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 wydarzenia mo\u017ce narusza\u0107 wszystkie „standardy”. Oponentom przypominam, \u017ce w Warszawie wiele razy naruszano „standardy”, czego przyk\u0142adem jest Pa\u0142ac Kultury i Nauki, kt\u00f3ry zaburzy\u0142 architektoniczn\u0105 tkank\u0119 \u015ar\u00f3dmie\u015bcia. Opowiada\u0142em si\u0119 za jego usuni\u0119ciem. Tak\u017ce dzia\u0142ania Biura Odbudowy Stolicy doprowadzi\u0142y do zburzenia wielu zabytkowych budynk\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0142y sta\u0107 jeszcze wiele dziesi\u0119cioleci.
\r\n
\r\nWszyscy jeste\u015bmy zgodni, \u017ce pomnik, kt\u00f3ry ma powsta\u0107 na Krakowskim Przedmie\u015bciu, powinien mie\u0107 wkomponowany element krzy\u017ca.<\/strong>
\r\n– Zgadzam si\u0119 z tym. Je\u017celi b\u0119dzie to np. pami\u0105tkowa tablica, to mo\u017ce by\u0107 na niej – zale\u017cnie od kompozycji – krzy\u017c. Dlaczego mieliby\u015bmy ucieka\u0107 od symboliki chrze\u015bcija\u0144skiej? Krzy\u017c powinien by\u0107 chocia\u017cby dlatego, \u017ce nie mamy krzy\u017ca katy\u0144skiego w stolicy, a ta delegacja przecie\u017c lecia\u0142a na uroczysto\u015bci do Katynia. Uwa\u017cam, \u017ce powinien by\u0107 rozpisany konkurs na taki pomnik. Jeszcze raz podkre\u015bl\u0119, w \u017caden spos\u00f3b nie naruszy on przestrzeni przed Pa\u0142acem Prezydenckim, zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce nowe elementy zostan\u0105 odpowiednio wkomponowane w istniej\u0105c\u0105 ju\u017c architektur\u0119. To, co naruszy\u0142o Warszaw\u0119 ca\u0142kowicie, to by\u0142y bombardowania 1939 i 1944 roku, a potem ochocza praca Biura Odbudowy Stolicy. Podejmowa\u0142o ono decyzj\u0119 o burzeniu zabytkowych dom\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0142y sta\u0107 jeszcze wiele dziesi\u0119cioleci, tworz\u0105c w ich miejscu skwer, bo taki by\u0142 projekt.
\r\n
\r\nCo Pana najbardziej razi w sztucznie wywo\u0142anej awanturze wok\u00f3\u0142 krzy\u017ca na Krakowskim Przedmie\u015bciu?<\/strong>
\r\n– Ka\u017cdy kraj, ka\u017cdy nar\u00f3d stawia pomniki. Nawet lokalne spo\u0142eczno\u015bci lubi\u0105 wiedzie\u0107, \u017ce w danym miejscu kto\u015b znamienity si\u0119 urodzi\u0142, mieszka\u0142, zmar\u0142, i upami\u0119tniaj\u0105 ten fakt w stosowny spos\u00f3b. To jest naturalne. W Pa\u0142acu Prezydenckim mieszka\u0142 tragicznie zmar\u0142y \u015bp. prezydent Rzeczypospolitej Polskiej pan Lech Kaczy\u0144ski, wi\u0119c si\u0142\u0105 rzeczy nie ma lepszego miejsca na godne upami\u0119tnienie jego osoby, jego bliskich i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w, kt\u00f3rzy razem z nim ponie\u015bli \u015bmier\u0107. Pod pomnikiem, jaka by nie by\u0142a jego forma, zar\u00f3wno Polacy, jak i zagraniczni tury\u015bci b\u0119d\u0105 mogli odda\u0107 ho\u0142d poleg\u0142ym. Nie rozumiem argument\u00f3w ludzi – my\u015bl\u0119 tu g\u0142\u00f3wnie o panu Palikocie – kt\u00f3rzy za wszelk\u0105 cen\u0119 chcieliby, \u017ceby taki pomnik w tym miejscu nie powsta\u0142, czy najch\u0119tniej zabraliby z Wawelu trumny z par\u0105 prezydenck\u0105. Warto przypomnie\u0107 sobie, kto bezcze\u015bci\u0142 i wyrzuca\u0142 trumny… W XX wieku czyni\u0142a tak czerwona Hiszpania, wcze\u015bniej rewolucja francuska. Mog\u0119 zapyta\u0107 z\u0142o\u015bliwie, dlaczego panu Palikotowi nie przyjdzie do g\u0142owy przenie\u015b\u0107 z wojskowych Pow\u0105zek w inne miejsce grobu Bieruta?
\r\n
\r\nJeszcze podczas kampanii wyborczej pod pretekstem mycia chodnika usi\u0142owano usun\u0105\u0107 krzy\u017c sprzed Pa\u0142acu Prezydenckiego, nie dopu\u015bcili do tego przedstawiciele Komitetu Katy\u0144skiego. Platforma Obywatelska walczy z krzy\u017cem i przysz\u0142ym pomnikiem z niesamowit\u0105 zaciek\u0142o\u015bci\u0105.<\/strong>
\r\n– My\u015bl\u0119, \u017ce chodzi o spraw\u0119 katastrofy smole\u0144skiej i prowadzonego \u015bledztwa, kt\u00f3re na naszych oczach coraz bardziej si\u0119 sypie. S\u0142yszeli\u015bmy ju\u017c wstrz\u0105saj\u0105ce informacje o sytuacji w komisji MAK, o jej wykroczeniach, z\u0142ych \u015bledztwach i korupcji. Nie ust\u0119puj\u0105 tak\u017ce pretensje do rz\u0105du Donalda Tuska, kt\u00f3ry nie wyt\u0142umaczy\u0142 si\u0119 z r\u00f3\u017cnych rzeczy. Tymczasem prokuratura uzna\u0142a, \u017ce panowie Tusk i Komorowski nie musz\u0105 zeznawa\u0107 przed komisj\u0105 \u015bledcz\u0105, bo nic ich nie \u0142\u0105czy z katastrof\u0105. A przecie\u017c ich odpowiedzialno\u015b\u0107 w kwestii decyzji, jakie podejmowali po katastrofie, jest ewidentna. My\u015bl\u0119 tu g\u0142\u00f3wnie o oddaniu Rosjanom \u015bledztwa. Mamy wi\u0119c do czynienia z upadkiem demokracji, kiedy w\u0142adza wykonawcza, bo niew\u0105tpliwie mamy do czynienia z naciskiem na okre\u015blonego prokuratora, zlewa si\u0119 z w\u0142adz\u0105 s\u0105downicz\u0105. Przed Pa\u0142acem Prezydenckim ludzie gromadzili si\u0119 nie tylko bezpo\u015brednio po katastrofie, lecz tak\u017ce p\u00f3\u017aniej – tu spotykali si\u0119 cz\u0142onkowie Ruchu 10 Kwietnia, kt\u00f3ry przecie\u017c postawi\u0142 sobie za cel wyja\u015bnienie katastrofy. To jest nie na r\u0119k\u0119 rz\u0105dowi i Platformie Obywatelskiej. Dla nich wszystko, co przypomina katastrof\u0119, powinno by\u0107 usuwane z pola widzenia ludzi, a Pa\u0142ac Prezydencki jest miejscem szczeg\u00f3lnym.
\r\n
\r\nNie dziwi Pana fakt, \u017ce gdy trzeba broni\u0107 pomnik\u00f3w upami\u0119tniaj\u0105cych warto\u015bci narodowe, katolickie, padaj\u0105 zarzuty „pomnikomanii”, zaburzania zabytkowej przestrzeni? Gdy natomiast promuje si\u0119 np. dewiacje, co ostatnio czyni Muzeum Narodowe, ministerstwo kultury wspiera takie inicjatywy…<\/strong>
\r\n– Co do opinii pani Trepki, jestem nieufny, bo nie wiem, kto jeszcze wp\u0142ywa\u0142 na ni\u0105. S\u0105dz\u0119, \u017ce uzasadnienie, kt\u00f3re podaje, mo\u017ce by\u0107 bardzo stronnicze. Na moich oczach zosta\u0142o zburzonych wiele zabytkowych gmach\u00f3w, kt\u00f3re po wojnie jako\u015b osta\u0142y si\u0119 w Warszawie, a kt\u00f3rych nie potrafili obroni\u0107 konserwatorzy zabytk\u00f3w. Dzi\u015b dochodzi do podobnych rzeczy. Niedawno rozmawia\u0142em z pewnym konserwatorem zabytk\u00f3w, kt\u00f3ry straci\u0142 prac\u0119 w swoim mie\u015bcie tylko dlatego, \u017ce sprzeciwi\u0142 si\u0119 wyburzeniu dom\u00f3w, kt\u00f3re mia\u0142y dla tego miasta warto\u015b\u0107 zabytkow\u0105. Nie jest to zastanawiaj\u0105ce? Inny przyk\u0142ad. Obok mego domu na wsi sta\u0142 do niedawna pi\u0119kny dworek z ko\u0144ca XVIII wieku z wielospadowym dachem. Mimo \u017ce by\u0142a na nim tablica informuj\u0105ca, \u017ce jest on strze\u017conym dobrem narodowym, pozwolono mu popa\u015b\u0107 w zupe\u0142n\u0105 ruin\u0119. Ten teren kupi\u0142 p\u00f3\u017aniej jaki\u015b biznesmen, kt\u00f3ry zburzy\u0142 dworek i wybudowa\u0142 na jego miejscu, nie trzymaj\u0105c si\u0119 historycznego planu, zupe\u0142nie dowoln\u0105 rekonstrukcj\u0119.
\r\n
\r\nSporo czasu sp\u0119dzi\u0142 Pan we Francji, jak tam podchodzi si\u0119 do pomnik\u00f3w?<\/strong>
\r\n– We Francji, kt\u00f3r\u0105 dobrze znam, uderzy\u0142o mnie, \u017ce w ka\u017cdej wiosce stoi krzy\u017c, a na nim znajduje si\u0119 spis nazwisk tych, kt\u00f3rzy zgin\u0119li podczas I wojny \u015bwiatowej. Niech wi\u0119c pan Zdrojewski, kt\u00f3ry m\u00f3wi o pomnikomanii w Polsce, napisze du\u017c\u0105 rozpraw\u0119 albo prac\u0119 doktorsk\u0105 na temat tego, jak we Francji stawia si\u0119 pomniki poleg\u0142ym. My pomnika I wojny w\u0142a\u015bciwie w og\u00f3le nie mamy… Radzi\u0142bym, \u017ceby\u015bmy si\u0119 najpierw zastanowili, jak jest u innych, a nie krytykowali idei wybudowania u nas pomnika tak wa\u017cnego dla Narodu Polskiego.
\r\n
\r\nDzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Z prof. Jackiem Trznadlem, przewodnicz\u0105cym Rady Polskiej Fundacji Katy\u0144skiej, rozmawia Piotr Czartoryski-Sziler W akcj\u0119 usuni\u0119cia krzy\u017ca sprzed Pa\u0142acu Prezydenckiego w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 minister Bogdan Zdrojewski. W niewybrednych s\u0142owach zaatakowa\u0142 pomys\u0142 pomnika ku czci ofiar, przewrotnie argumentuj\u0105c, \u017ce „w Polsce panuje jaka\u015b pomnikomania. (…) Polska staje si\u0119 przez to brzydsza, bardziej polityczna, bardziej rozedrgana tak\u017ce emocjonalnie”. Zaskakuje […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24797"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=24797"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24797\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=24797"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=24797"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=24797"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}