{"id":2446,"date":"2008-08-31T23:17:15","date_gmt":"2008-08-31T23:17:15","guid":{"rendered":""},"modified":"2009-08-31T09:33:06","modified_gmt":"2009-08-31T14:33:06","slug":"okruciestwo-inkwizycji-to-bajka-wywiad-z-dr-romanem-konikiem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=2446","title":{"rendered":"Okrucie\u0144stwo inkwizycji to bajka – wywiad z dr. Romanem Konikiem"},"content":{"rendered":"

Z Romanem Konikiem, autorem ksi\u0105\u017cki „Obrona \u015awi\u0119tej Inkwizycji”, rozmawia Sebastian Re\u0144ca<\/em><\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Przeci\u0119tny katolik wie o inkwizycji tyle, ile zobaczy\u0142 w filmie „Imi\u0119 r\u00f3\u017cy”. Inkwizycja kojarzy mu si\u0119 ze stosami, torturami i sadystami, a jak by\u0142o naprawd\u0119? <\/span><\/p>\r\n\r\n

Obraz ten przystaje do inkwizycji w spos\u00f3b znikomy. Oskar\u017canie inkwizytor\u00f3w cho\u0107by o stosy jest nieporozumieniem. Stosy by\u0142y wymys\u0142em prawodawstwa rzymskiego. Instytucja inkwizycji znana jest przede wszystkim z literatury popularnonaukowej, kt\u00f3ra wiele czerpie z dziedzictwa o\u015bwieceniowego. Sztandarowym przyk\u0142adem jest posta\u0107 Bernarda Gui, inkwizytora Toledo, kt\u00f3rego opisa\u0142 Umberto Eco w powie\u015bci „Imi\u0119 r\u00f3\u017cy”. Jeszcze gorzej przedstawiono go w filmie na podstawie tej ksi\u0105\u017cki. Jawi si\u0119 on jako geriatryczny mnich, kt\u00f3rego jedyn\u0105 rozrywk\u0105 jest grzanie r\u0105k przy p\u0142on\u0105cych stosach. Bernard Gui jako rzeczywista posta\u0107 historyczna by\u0142 inkwizytorem Toledo i przez 16 lat, kiedy pe\u0142ni\u0142 t\u0119 pos\u0142ug\u0119, orzek\u0142 win\u0119 w stosunku do 913 os\u00f3b, a tylko 42 osoby jako gro\u017anych rebeliant\u00f3w (recydywist\u00f3w, pedofili, kryminalist\u00f3w) przekaza\u0142 w\u0142adzy \u015bwieckiej. Nie by\u0142o to wcale jednoznaczne z kar\u0105 \u015bmierci dla nich. Nowatorstwo Gui polega\u0142o na tym, \u017ce jako jeden z pierwszych inkwizytor\u00f3w analizowa\u0142 podejrzanych o herezj\u0119 pod k\u0105tem choroby psychicznej, a gdy j\u0105 stwierdza\u0142, rezygnowa\u0142 z dalszych przes\u0142ucha\u0144. U protestant\u00f3w osoby te trafi\u0142yby niechybnie na stos. Jednak stworzony przez Eco mit dzia\u0142a mocniej ni\u017c prawda historyczna.<\/p>\r\n\r\n

Czarna legenda inkwizycji rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w O\u015bwieceniu? <\/strong><\/p>\r\n\r\n

Wtedy w imi\u0119 ideologii zacz\u0119to atakowa\u0107 Ko\u015bci\u00f3\u0142. W walce z nim przek\u0142amywano prawdy historyczne. Klinicznym przyk\u0142adem nienawi\u015bci do Ko\u015bcio\u0142a i manipulacji by\u0142o wisz\u0105ce w Muzeum Narodowym w Budapeszcie p\u0142\u00f3tno przedstawiaj\u0105ce izb\u0119 tortur, zatytu\u0142owane w katalogu jako „Inkwizycja”. Po wielu protestach historyk\u00f3w, \u017ce obraz ewidentnie przedstawia scen\u0119 tortur w s\u0105dzie \u015bwieckim, zmieniono jego tytu\u0142 na „Izba tortur”. Niestety, do legendy inkwizycji przy\u0142o\u017cy\u0142 r\u0119k\u0119 sam Ko\u015bci\u00f3\u0142. Jednak kiedy w 2000 r. z okazji Wielkiego Jubileuszu zorganizowano konferencj\u0119 dotycz\u0105c\u0105 inkwizycji, powszechne by\u0142o oczekiwanie przeprosin. Jednak s\u0142owo przepraszam po konferencji nie pad\u0142o. Jan Pawe\u0142 II powiedzia\u0142, \u017ce do tak delikatnego zagadnienia jak inkwizycja trzeba podej\u015b\u0107 z punktu widzenia \u00f3wczesnej epoki, zbada\u0107 okoliczno\u015bci, a dopiero potem wydawa\u0107 werdykty.<\/p>\r\n\r\n

Na czym polega\u0142o, jak pan powiedzia\u0142, przek\u0142amywanie historii? <\/strong><\/p>\r\n\r\n

Cho\u0107by na tym, \u017ce nie m\u00f3wiono o Europie protestanckiej Lutra, kiedy to w\u0142a\u015bnie wtedy zap\u0142on\u0119\u0142y masowo stosy. Kto pami\u0119ta, \u017ce Hiszpania, gdzie dzia\u0142alno\u015b\u0107 inkwizycji ko\u015bcielnej by\u0142a po\u0142\u0105czona ze \u015bwieck\u0105, by\u0142a jedynym krajem wolnym od polowa\u0144 na czarownice? Dzia\u0142o si\u0119 tak dlatego, \u017ce tamtejsza inkwizycja wyda\u0142a dekret m\u00f3wi\u0105cy o tym, \u017ce ktokolwiek wierzy, m.in. w sabaty czarownic, podlega s\u0105dom inkwizycyjnym.<\/p>\r\n\r\n

Twierdz\u0119, \u017ce w obiegowej opinii synonimem inkwizycji s\u0105 tortury. <\/strong><\/p>\r\n\r\n

W tym czasie s\u0105dy \u015bwieckie powszechnie stosowa\u0142y tortury, np. jako form\u0119 dodatkowej kary przed straceniem. W s\u0105dach inkwizycyjnych tortury, o ile by\u0142y stosowane, to tylko w celu uzyskania wa\u017cnych zezna\u0144. Stosowanie tortur w prawodawstwie \u015bredniowiecznym by\u0142o powszechne, a s\u0105dy inkwizycyjne przej\u0119\u0142y je w znacznie z\u0142agodzonej formie. Jak na tamte czasy by\u0142o to nowatorskie podej\u015bcie. Zabrania\u0142y torturowa\u0107 kobiet w ci\u0105\u017cy, dzieci i ludzi w podesz\u0142ym wieku. Grupy te nie by\u0142y wy\u0142\u0105czone w s\u0105dach \u015bwieckich z mo\u017cliwo\u015bci stosowania tortur. Pospolici przest\u0119pcy, z\u0142apani za gwa\u0142t lub kradzie\u017c, cz\u0119sto t\u0142umaczyli swe zbrodnie motywami religijnymi. Chodzi\u0142o im o to, \u017ceby przej\u015b\u0107 pod s\u0105d inkwizycyjny.<\/p>\r\n\r\n

Z czego to wynika\u0142o? <\/strong><\/p>\r\n\r\n

Z prawa oskar\u017conego do obrony i adwokata z urz\u0119du. Inkwizycja gwarantowa\u0142a w miar\u0119 rzetelny proces, kt\u00f3ry by\u0142 w pewnym sensie zbli\u017cony do dzisiejszych rozpraw. Po inkwizycji odziedziczyli\u015bmy por\u0119czenie maj\u0105tkowe czy zwolnienie za por\u0119czeniem autorytetu lub areszt domowy. S\u0105dy inkwizycyjne znios\u0142y wi\u0119zienia koedukacyjne. Ponadto wnios\u0142y s\u0105d \u0142aski. Gdy og\u0142aszano przyjazd inkwizytora, mo\u017cna by\u0142o skorzysta\u0107 z mniejszej kary. Akt skruchy znaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c dzisiejsze s\u0105dy.<\/p>\r\n\r\n

Jednak przyzna pan, \u017ce s\u0105dy inkwizycyjne stosowa\u0142y tortury. <\/strong><\/p>\r\n\r\n

Oczywi\u015bcie. Trzeba tylko pami\u0119ta\u0107, \u017ce zeznania uzyskane za pomoc\u0105 tortur nie mog\u0142y stanowi\u0107 materia\u0142u dowodowego i musia\u0142y by\u0107 potwierdzone w ci\u0105gu doby przez oskar\u017conego. Nie mo\u017cna by\u0142o te\u017c poddawa\u0107 torturom dwukrotnie tej samej osoby. Zastosowanie tortur musia\u0142o by\u0107 podj\u0119te przez aklamacj\u0119 ca\u0142ego sk\u0142adu s\u0119dziowskiego, \u0142\u0105cznie z obro\u0144c\u0105. Trzeba by\u0142o uzyska\u0107 zgod\u0119 miejscowego biskupa i niezale\u017cnego konsultanta. Tortury by\u0142y stosowane rzadko. We Francji, gdzie trwa\u0142a walka z sekt\u0105 Albigens\u00f3w, w ci\u0105gu 200 lat zdecydowano trzykrotnie o u\u017cyciu tortur! Najcz\u0119\u015bciej stosowan\u0105 tortur\u0105 by\u0142o morzenie g\u0142odem przy ca\u0142kowitym odosobnieniu.<\/p>\r\n\r\n

Sk\u0105d czerpa\u0142 pan \u017ar\u00f3d\u0142a do swojej publikacji? <\/strong><\/p>\r\n\r\n

W latach 90. studiowa\u0142em we W\u0142oszech i pracowa\u0142em w Watykanie. Dlatego mia\u0142em mo\u017cliwo\u015b\u0107 korzystania ze zbior\u00f3w tamtejszych bibliotek. Mam tysi\u0105ce kopii dokument\u00f3w, uzbiera\u0142o si\u0119 ich ok. 27 kg. Kiedy skonfrontuje si\u0119 obiegowe opinie o inkwizycji z suchymi faktami, to mo\u017cna by\u0107 rozczarowanym w stosunku do tej wizji, kt\u00f3r\u0105 serwuje nam popularna literatura czy filmy. Cho\u0107 z drugiej strony nie ukrywam, \u017ce z instytucj\u0105 jak\u0105 by\u0142a inkwizycja jest zwi\u0105zanych wiele negatywnych postaci, kt\u00f3re sprzeniewierzy\u0142y si\u0119 jej ideom.<\/p>\r\n\r\n

Czy duchowni si\u0119gaj\u0105 po ksi\u0105\u017ck\u0119? <\/strong><\/p>\r\n\r\n

Na pewno. Jednak podczas licznych spotka\u0144 autorskich nie spotka\u0142em ksi\u0119dza. Ksi\u0105\u017ck\u0119 trudno te\u017c znale\u017a\u0107 w ksi\u0119garniach diecezjalnych.<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n\r\n

S\u0141UCHAJ R\u00d3WNIE\u017b wyk\u0142adu dr. Romana Konika: <\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n