{"id":24134,"date":"2010-07-10T22:08:42","date_gmt":"2010-07-11T03:08:42","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=24134"},"modified":"2010-07-10T22:08:42","modified_gmt":"2010-07-11T03:08:42","slug":"andrzej-wajda-inzynier-ludzkich-dusz-elzbieta-morawiec","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=24134","title":{"rendered":"Andrzej Wajda – in\u017cynier ludzkich dusz – El\u017cbieta Morawiec<\/em>"},"content":{"rendered":"

Przed 1989 r. podtrzymywa\u0142 mit za\u0142o\u017cycielski PRL, p\u00f3\u017aniej sta\u0142 si\u0119 obro\u0144c\u0105 beneficjent\u00f3w Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u. Za najwa\u017cniejsze dzie\u0142o \u017cycia uznaje nie kt\u00f3ry\u015b z film\u00f3w, ale uczestnictwo w za\u0142o\u017ceniu „Gazety Wyborczej”<\/em><\/h4>\r\n\r\n

Uwa\u017cany za kr\u00f3la polskiego kina, czo\u0142owego tw\u00f3rc\u0119 polskiej szko\u0142y filmowej, tw\u00f3rca kilkudziesi\u0119ciu film\u00f3w, wielu wybitnych sk\u0105din\u0105d spektakli teatralnych. Mo\u017cna \u015bmia\u0142o powiedzie\u0107, \u017ce od roku 1956 – od realizacji „Kana\u0142u” – Andrzej Wajda by\u0142 kim\u015b, kogo mo\u017cna by uzna\u0107 za architekta zbiorowej wyobra\u017ani. Niestety, mo\u017cna go tak\u017ce uzna\u0107 za ojca chrzestnego zjawiska, kt\u00f3re w PRL okre\u015blano mianem antybohaterszczyzny. Najpe\u0142niej wyrazi\u0142o si\u0119 to mo\u017ce w „Lotnej”, gdzie symboliczny bia\u0142y ko\u0144 szala\u0142 po ekranie nie tylko jako romantyczny symbol polskiej wyobra\u017ani, ale tak\u017ce jako znak polskiego nieodpowiedzialnego szale\u0144stwa, co to z szabl\u0105 na czo\u0142gi. By\u0142 to fa\u0142szywy stereotyp, kt\u00f3rym szermowa\u0142a komunistyczna propaganda, aby za wszelk\u0105 cen\u0119 odebra\u0107 Polakom przes\u0142anie i sens ich heroicznego zrywu podczas II wojny \u015bwiatowej, szczeg\u00f3lnie Powstania Warszawskiego. <\/strong>
\r\n
\r\nW 1958 r. Wajda realizuje „Popi\u00f3\u0142 i diament” na podstawie historycznie fa\u0142szywej powie\u015bci Jerzego Andrzejewskiego z 1947 roku. Po polskim Pa\u017adzierniku ’56 ukazuje widowni obraz, w kt\u00f3rym komunistyczny aparatczyk Stefan Szczuka i Maciek Che\u0142micki, reprezentant AK-owskiego pokolenia bojowc\u00f3w, staj\u0105 przeciwko sobie jako r\u00f3wnorz\u0119dni bohaterowie, skazani na walk\u0119 ze sob\u0105 przez nieodpowiedzialnego dow\u00f3dc\u0119 Che\u0142mickiego – Andrzeja, uosobienie zapiek\u0142ego fanatyzmu politycznego AK-owskiej „g\u00f3ry”. W 1958 r., kiedy wi\u0119\u017aniowie polityczni skazani przez „w\u0142adz\u0119 ludow\u0105” za to, \u017ce w czasie wojny, Powstania Warszawskiego i tu\u017c po wojnie byli po „niew\u0142a\u015bciwej” niepodleg\u0142o\u015bciowej stronie, wychodz\u0105 z wi\u0119zie\u0144, architekt narodowej wyobra\u017ani podsuwa spo\u0142ecze\u0144stwu okruchy mitu za\u0142o\u017cycielskiego Polski Ludowej. Mitu, w my\u015bl kt\u00f3rego po 1945 r. szala\u0142a w Polsce wojna domowa, a uczestniczy\u0142y w niej dwie r\u00f3wnorz\u0119dne (!) strony: nowa, „s\u0142uszna” w\u0142adza i pogrobowcy wstecznictwa, niepogodzeni z rozumn\u0105 konieczno\u015bci\u0105 historii.<\/p>\r\n\r\n

Nie spos\u00f3b w kr\u00f3tkim tek\u015bcie przeanalizowa\u0107 i odda\u0107 sprawiedliwo\u015b\u0107 wielkiemu ilo\u015bciowo dorobkowi tw\u00f3rczemu Wajdy. Z konieczno\u015bci musz\u0119 si\u0119 ograniczy\u0107 do punkt\u00f3w znacz\u0105cych. R\u00f3wnie zagadkowy jak przes\u0142anie „Popio\u0142u i diamentu” z 1958 r. pozostaje film „Pier\u015bcionek z or\u0142em w koronie”. Wajda ko\u0144czy nim – jak sam to okre\u015bli\u0142 – sw\u00f3j udzia\u0142 w „polskiej szkole filmowej”. K\u0142adzie ostatnie poci\u0105gni\u0119cie w obrazie, w kt\u00f3rym zawar\u0142 sw\u00f3j s\u0105d nad heroicznymi zmaganiami Polak\u00f3w – od „Kana\u0142u” poczynaj\u0105c. W filmie, sk\u0105din\u0105d nieudanym pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem, by\u0142y AK-owiec, powstaniec warszawski, przechodzi na drug\u0105 stron\u0119 politycznej barykady. Mo\u017ce i by\u0142y odosobnione przypadki takich konwersji, cz\u0119\u015bciej jednak zdarza\u0142o si\u0119 by\u0142ym powsta\u0144com to, co „zdarzy\u0142o si\u0119” „Anodzie” – Janowi Rodowiczowi, na kt\u00f3rym Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa „pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo” w mokotowskim wi\u0119zieniu. Po co tak w\u0105tpliwa teza potrzebna by\u0142a tw\u00f3rcy „Cz\u0142owieka z marmuru” w 1992 roku?! Odpowied\u017a na to pytanie nie b\u0119dzie trudna, je\u015bli u\u015bwiadomimy sobie, \u017ce w tym czasie Andrzej Wajda jest ju\u017c jednym z za\u0142o\u017cycieli „Gazety Wyborczej” (nie tak dawno okre\u015bli\u0142 ten fakt jako najwa\u017cniejsze dzie\u0142o \u017cycia!). A „Gazeta” w owym 1992 r. jest ju\u017c ca\u0142\u0105 g\u0119b\u0105 wychowawczyni\u0105 Narodu – dbaj\u0105c\u0105 o to, aby wypleni\u0107 z jego \u015bwiadomo\u015bci wszelkie podejrzane patriotyzmy, ukazuj\u0105c\u0105 we w\u0142a\u015bciwym sobie \u015bwietle, jak bardzo wszyscy Polacy „umoczeni” s\u0105 w komunizmie.
\r\n
\r\nW roli politruka<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Wajda od zawsze mia\u0142 ambicje bycia „in\u017cynierem ludzkich dusz”, zar\u00f3wno na niwie dzia\u0142a\u0144 tw\u00f3rczych, jak i tych pozaartystycznych. (M\u0142odzie\u017cy wyja\u015bniam – in\u017cynieria dusz ludzkich by\u0142a wynalazkiem J\u00f3zefa Stalina i s\u0142u\u017cy\u0142a do przerabiania normalnych ludzi w ludzi sowieckich. Metod\u0119 t\u0119 – znacznie udoskonalon\u0105 – znamy dzi\u015b m.in. jako PR). Po cz\u0119\u015bci dyskretnie ujawni\u0142y si\u0119 one ju\u017c w sposobie patrzenia na histori\u0119 II wojny \u015bwiatowej w cytowanych wy\u017cej filmach. Ale naprawd\u0119 dochodz\u0105 do g\u0142osu dopiero po „porozumieniach” Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u w 1989 r., kiedy zwolna nast\u0119puje polaryzacja spo\u0142ecze\u0144stwa na tzw. ob\u00f3z „jasno\u015bci i post\u0119pu” oraz „oszo\u0142om\u00f3w i ciemnogr\u00f3d”. Standardy i kryteria przynale\u017cno\u015bci do jednego i drugiego ustala oczywi\u015bcie ukochane dziecko Andrzeja Wajdy – „Gazeta Wyborcza”. Re\u017cyser przypisany do sfery „jasnogrodu” sta\u0142 si\u0119 dzi\u015b absolutnym rzecznikiem platformerskiego monopolu na m\u0105dro\u015b\u0107 polityczn\u0105 i wszelak\u0105, pierwszym re\u017cyserem PO-wskich seans\u00f3w nienawi\u015bci skierowanych przeciwko adwersarzom politycznym ekipy Donalda Tuska. A jest tych zwolennik\u00f3w niema\u0142o, jak pokaza\u0142y wyniki wybor\u00f3w – blisko 8 milion\u00f3w. T\u0119 8-milionow\u0105 rzesz\u0119 obywateli, maj\u0105cych w demokracji takie same prawa do g\u0142oszenia w\u0142asnych pogl\u0105d\u00f3w jak zwolennicy Platformy, Wajda chce zap\u0119dzi\u0107 do ideologicznej frebl\u00f3wki i naucza\u0107, czym jest interes Polski, polityczna roztropno\u015b\u0107 i par\u0119 innych rzeczy. Je\u015bli nie frebl\u00f3wka – to wojna, a raczej – zgodnie ze s\u0142owami innego polityka tej samej koterii trzymaj\u0105cej w\u0142adz\u0119 – „dorzynanie watah”. Andrzej Wajda, jak ca\u0142a rzesza mu podobnych, zgromadzonych potem w komitecie honorowym Bronis\u0142awa Komorowskiego, nie czu\u0142 \u017cadnej solidarno\u015bci ze spo\u0142ecze\u0144stwem obudzonym z letargu po tragedii smole\u0144skiej, czu\u0142 natomiast, \u017ce to spo\u0142ecze\u0144stwo ostatecznie wymyka si\u0119 spod kurateli „przewodnik\u00f3w narodu”. Rejestr post\u0119pk\u00f3w Andrzeja Wajdy jako in\u017cyniera dusz ludzkich \u015bwiec\u0105cego w\u0142asnym przyk\u0142adem jest do\u015b\u0107 d\u0142ugi.
\r\nZaraz po ustaleniu o poch\u00f3wku pary prezydenckiej na Wawelu apeluje do kardyna\u0142a Stanis\u0142awa Dziwisza o wycofanie si\u0119 z tej decyzji, kt\u00f3ra jakoby ma podzieli\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo bardziej ni\u017c rok 1989. On, re\u017cyser „Antygony”, po\u015bmiertnie obra\u017ca godno\u015b\u0107 i tytu\u0142 do narodowej pami\u0119ci prezydenta RP. W kilka dni p\u00f3\u017aniej w dw\u00f3ch wywiadach (jeden w „Le Monde”, drugi w „Niezawisimoj gazetie”) insynuuje bez \u017cadnych podstaw, \u017ce to nacisk Lecha Kaczy\u0144skiego na pilota doprowadzi\u0142 do katastrofy smole\u0144skiej. Legitymizuje swoim nazwiskiem lansowan\u0105 od pocz\u0105tku bez pokrycia tez\u0119 Rosjan.
\r\n
\r\nCui prodest?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

W ramach og\u0142oszonego przez rz\u0105d Tuska pojednania z Rosj\u0105, gdy jednocze\u015bnie nic nie wskazuje na to, aby poza gestami strona rosyjska zrobi\u0142a cokolwiek dla ostatecznego wyja\u015bnienia sprawy katy\u0144skiej, Wajda o\u015bwiadcza: „P\u00f3jd\u0119 na cmentarz i zapal\u0119 \u015bwieczk\u0119, bo radzieccy \u017co\u0142nierze walczyli w s\u0142usznej, r\u00f3wnie\u017c naszej sprawie”. „Pri cziom tut” – by jak Pawe\u0142 Gra\u015b odezwa\u0107 si\u0119 w j\u0119zyku Puszkina – „radzieccy \u017co\u0142nierze”? I dlaczego akurat teraz, po tragedii smole\u0144skiej, Polacy maj\u0105 zapala\u0107 \u015bwiat\u0142o na ich grobach? Akurat 9 maja, kt\u00f3ry dla nas sta\u0142 si\u0119 dat\u0105 nowego zniewolenia? Na kt\u00f3re oczywi\u015bcie prosty so\u0142dat, za kt\u00f3rym pod\u0105\u017ca\u0142y oddzia\u0142y NKWD, nie mia\u0142 najmniejszego wp\u0142ywu? I c\u00f3\u017c za asymetria – radzieckim \u017co\u0142nierzom nale\u017cy si\u0119 cze\u015b\u0107, w przeciwie\u0144stwie do tragicznie zmar\u0142ego polskiego prezydenta, kt\u00f3rego dobre imi\u0119 mo\u017cna bezkarnie szarga\u0107 na agorach \u015bwiata? Czyim rzecznikiem i z jakiego nadania jest Andrzej Wajda? Zapewne uwa\u017ca si\u0119 za anio\u0142a mi\u0142o\u015bci w partii mi\u0142o\u015bci – PO. Co mu nie przeszkadza w jakim\u015b zupe\u0142nie niebywa\u0142ym amoku, w trakcie tragigroteskowego konwentyklu komitetu Komorowskiego og\u0142osi\u0107 wojny o wszystko. Z kim ta wojna? Z „nies\u0142uszn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 Polak\u00f3w”, kt\u00f3rym nale\u017cy odebra\u0107 wolno\u015b\u0107 s\u0142owa, odwojowa\u0107 telewizj\u0119 publiczn\u0105 i upodobni\u0107 j\u0105 do dw\u00f3ch stacji (TVN i Polsat), kt\u00f3re „nam, jasnogrodzianom”, in\u017cynierom dusz ludzkich, sprzyjaj\u0105. I ostatni wyst\u0119p, ju\u017c po wygranych wyborach. W wywiadzie dla w\u0142oskiego, lewackiego dziennika „La Repubblica” Wajda insynuuje: „Prezes PiS wykorzystuje mity m\u0119cze\u0144stwa w walce politycznej”. Prezes PiS, kt\u00f3ry ani s\u0142owem podczas kampanii prezydenckiej nie nawi\u0105za\u0142 do tragedii smole\u0144skiej, tragedii ca\u0142ego Narodu! W przeciwie\u0144stwie do swego kontrkandydata, kt\u00f3ry „zagra\u0142” trumn\u0105 samob\u00f3jczyni Barbary Blidy – rzekomej ofiary rz\u0105d\u00f3w PiS, a Jaros\u0142awa Kaczy\u0144skiego osobi\u015bcie.<\/p>\r\n\r\n

Mniejsza o to, jak na tle swojej postawy w ostatnich tygodniach jawi si\u0119 sam Andrzej Wajda. Przynale\u017c\u0105c w swoim mniemaniu do „ja\u015bniejszej” cz\u0119\u015bci Narodu, stara si\u0119 tworzy\u0107 wzorzec post\u0119powania dla zwyk\u0142ego Polaka. Wedle tego wzorca, nowy Polak ma odrzuci\u0107 wszelkie przes\u0105dy o czci dla zmar\u0142ych, wolno mu, a nawet powinien, w imi\u0119 interesu w\u0142asnej koterii szkalowa\u0107 reprezentant\u00f3w swojego Narodu przed \u015bwiatem, w kart\u0119 obowi\u0105zk\u00f3w podstawowych ma wpisa\u0107 cze\u015b\u0107 dla wszystkiego, co rosyjskie (tak jak niegdy\u015b w konstytucj\u0119 PRL wpisana zosta\u0142a przyja\u017a\u0144 z ZSRR). A co najwa\u017cniejsze – musi zrozumie\u0107, \u017ce demokracja to taki ustr\u00f3j, w kt\u00f3rym rozum i w\u0142adza przypisane s\u0105 tylko nielicznym, „ja\u015bnie o\u015bwieconym”, i tylko oni maj\u0105 prawo dyktowa\u0107, czym jest prawda. My\u015bl\u0105cych inaczej nale\u017cy zmie\u015b\u0107 z powierzchni ziemi. Tego neo-Polaka czy raczej neopeerelowca ma pom\u00f3c ukszta\u0142towa\u0107 jednolity, jak za czas\u00f3w „Trybuny Ludu”, przekaz medialny sterowany przez in\u017cynier\u00f3w ludzkich dusz.<\/p>\r\n\r\n

El\u017cbieta Morawiec<\/strong><\/em><\/p>\r\n\r\n

<\/strong>Autorka jest krytykiem teatralnym i literackim, redaktorem dwumiesi\u0119cznika „Arcana”; cz\u0142onkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Przed 1989 r. podtrzymywa\u0142 mit za\u0142o\u017cycielski PRL, p\u00f3\u017aniej sta\u0142 si\u0119 obro\u0144c\u0105 beneficjent\u00f3w Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u. Za najwa\u017cniejsze dzie\u0142o \u017cycia uznaje nie kt\u00f3ry\u015b z film\u00f3w, ale uczestnictwo w za\u0142o\u017ceniu „Gazety Wyborczej” Uwa\u017cany za kr\u00f3la polskiego kina, czo\u0142owego tw\u00f3rc\u0119 polskiej szko\u0142y filmowej, tw\u00f3rca kilkudziesi\u0119ciu film\u00f3w, wielu wybitnych sk\u0105din\u0105d spektakli teatralnych. Mo\u017cna \u015bmia\u0142o powiedzie\u0107, \u017ce od roku 1956 – […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24134"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=24134"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24134\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=24134"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=24134"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=24134"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}