{"id":2381,"date":"2008-08-12T10:57:14","date_gmt":"2008-08-12T10:57:14","guid":{"rendered":""},"modified":"2009-07-01T20:52:01","modified_gmt":"2009-07-02T01:52:01","slug":"dwie-drogi-jeden-cel-ukraicy-w-brygadach-midzynarodowych-hitlera-marek-jan-chodakiewicz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=2381","title":{"rendered":"Dwie drogi, jeden cel – Ukrai\u0144cy w brygadach mi\u0119dzynarodowych Hitlera – Marek Jan Chodakiewicz<\/em>"},"content":{"rendered":"

Tak si\u0119 sk\u0142ada, \u017ce przynajmniej, je\u015bli chodzi o edukacj\u0119 historyczn\u0105, najwi\u0119ksze krajowe dzienniki spe\u0142niaj\u0105 cz\u0119sto rol\u0119 Polskiej Akademii Nauk. Mianowicie poruszaj\u0105 tematy, kt\u00f3rych w okresie PRL nie badano. Dotyczy\u0142o to przed kilkoma laty zar\u00f3wno spor\u00f3w wok\u00f3\u0142 Jedwabnego, jak i – w o wiele mniejszym zakresie – sprawy 14 Waffen-SS Grenadier Division Galizien, czyli tzw. ukrai\u0144skiej dywizji „Holyczyna\u201d.<\/p>\r\n\r\n

Jak podaje ameryka\u0144ski historyk pochodzenia ukrai\u0144skiego Orest Subtelny, w formacji tej s\u0142u\u017cy\u0142o oko\u0142o 13,000 ochotnik\u00f3w, co stanowi tylko niewielki procent z og\u00f3lnej liczby 220 000 Ukrai\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy walczyli w niemieckich mundurach w czasie drugiej wojny \u015bwiatowej.<\/p>\r\n\r\n

Z jednej strony s\u0142yszymy glosy o jednoznacznej zbrodniczo\u015bci tej formacji, a z drugiej – jednakowo kategoryczne zakl\u0119cia o jej raczej pozytywnym charakterze. Trudno powiedzie\u0107 na czym opieraj\u0105 si\u0119 dyskutanci. Przecie\u017c jeszcze nie przeprowadzono bada\u0144 z prawdziwego zdarzenia na temat 14 dywizji SS. Jednak obie strony w debacie traktuj\u0105 spraw\u0119 tak, jakby by\u0142a ona zamkni\u0119ta, a o wszystkim mia\u0142a przekona\u0107 opini\u0119 publiczn\u0105 pokr\u0119tno\u015b\u0107 argument\u00f3w mniej lub bardziej demagogicznych.<\/p>\r\n\r\n

Aby odk\u0142ama\u0107 obowi\u0105zuj\u0105cy w czasach komunistycznych jednoznacznie negatywny image tej formacji, Gazeta Wyborcza opublikowa\u0142a swego czasu kilka opinii, kt\u00f3re w przesz\u0142o\u015bci mo\u017cna by\u0142o raczej chyba tylko us\u0142ysze\u0107 jedynie prywatnie w kr\u0119gach by\u0142ych dywizyjnych towarzyszy broni.<\/p>\r\n\r\n

Wed\u0142ug tych opinii dywizja by\u0142a namiastk\u0105 wojska ukrai\u0144skiego walcz\u0105cego z komunizmem (argument nacjonalistyczny) i nie r\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bciwie, czyli nie by\u0142a lepsza ani gorsza od innych etnicznie nie-niemieckich dywizji SS (argument relatywistyczny). Takie kategoryczne postawienie sprawy rzeczywi\u015bcie mo\u017ce dla niekt\u00f3rych jawi\u0107 si\u0119 jako atrakcyjna alternatywa do prymitywnych enuncjacji komunistycznej propagandy. Troch\u0119 inaczej owa argumentacja brzmi, gdy dzieje i poczynania SS Galizien umie\u015bcimy w szerszym kontek\u015bcie historycznym oraz przyjrzymy si\u0119 uwa\u017cnie szczeg\u00f3\u0142om jej dzia\u0142alno\u015bci (sugeruj\u0105c przy tym konieczno\u015b\u0107 dalszych bada\u0144 przedmiotu).<\/p>\r\n\r\n

Pami\u0119taj\u0105c o celach i metodach polityki III Rzeszy postarajmy si\u0119 odpowiedzie\u0107 na dwa podstawowe pytania:
\r\n <\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n

1. jak suwerenna by\u0142a 14 dywizja SS, czyli na ile ukrai\u0144ska by\u0142a to dywizja? <\/strong><\/p>\r\n\r\n

oraz<\/strong><\/p>\r\n\r\n

2. jak dzia\u0142ania 14 Waffen SS r\u00f3\u017cni\u0142y j\u0105 od innych dywizji SS ze szczeg\u00f3lnym naciskiem na jej stosunek do \u017byd\u00f3w i Polak\u00f3w.<\/strong><\/p><\/blockquote>\r\n\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n\r\n
\r\n Polityka i konkurencja<\/strong>
\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Przyj\u0119\u0142o si\u0119 uwa\u017ca\u0107, \u017ce III Rzesza by\u0142a pa\u0144stwem totalitarnym, opartym na tzw. F\u00fchrerprinzip – zasadzie, \u017ce o wszystkim decydowa\u0142 Hitler. Jednak cz\u0119\u015b\u0107 historyk\u00f3w uzna\u0142a, \u017ce model totalitarny nie mo\u017ce w pe\u0142ni t\u0142umaczy\u0107 rozmaitych subtelno\u015bci historii narodowo-socjalistycznych Niemiec. Niekt\u00f3rzy badacze postuluj\u0105 konieczno\u015b\u0107 rozpatrywania okresu 1933-1945 przez pryzmat stosunk\u00f3w mi\u0119dzy rozmaitymi o\u015brodkami w\u0142adzy pa\u0144stwowej III Rzeszy. Centra te to przede wszystkim policja, wojsko i administracja cywilna. Instytucje owe wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142y ze sob\u0105. Bardzo cz\u0119sto r\u00f3wnie\u017c konkurowa\u0142y o wp\u0142ywy i w\u0142adz\u0119. Naturalnie Hitler pozostawa\u0142 ostatecznym arbitrem ich racji. Tak by\u0142o cho\u0107by w sprawie sporu miedzy Wehrmachtem a SS w Polsce centralnej. Niekt\u00f3rzy wy\u017csi dow\u00f3dcy wojskowi krytykowali terror policyjny, ale racj\u0119 Hitler przyzna\u0142 si\u0142om bezpiecze\u0144stwa.<\/p>\r\n\r\n

Czasami konkurencja mi\u0119dzyinstytucjonalna przybiera\u0142a form\u0119 groteskow\u0105. Na przyk\u0142ad, jak pokaza\u0142 historyk niemiecki Martin Broszat, w Chorwacji Ministerstwo Spraw Zagranicznych III Rzeszy zdo\u0142a\u0142o zainstalowa\u0107 u w\u0142adzy „swoich\u201d ludzi – Ustaszowc\u00f3w. Dlatego ca\u0142y czas potem SS by\u0142o nastawione krytycznie w stosunku do tego rz\u0105du. Dochodzi\u0142o nawet do tego, \u017ce wy\u017csi policjanci nazistowscy pisali skargi do Berlina o bestialstwie skrajnych nacjonalist\u00f3w chorwackich wobec ludno\u015bci serbskiej i \u017cydowskiej.<\/p>\r\n\r\n

W tzw. Dystrykcie Lublin Generalnego Gubernatorstwa (GG) niemiecka administracja cywilna pragmatycznie sprzeciwi\u0142a si\u0119 krwawym eksperymentom SS polegaj\u0105cym na masowym deportowaniu ludno\u015bci polskiej. Wed\u0142ug raportu inspekcyjnego z maja 1943 mi\u0119dzy szefostwem policji i urz\u0119dem gubernatora dystryktu „o \u017cadnej kooperacji nie mo\u017ce by\u0107 mowy; w\u0142a\u015bciwie [oba organa w\u0142adzy] dzia\u0142aj\u0105 przeciw sobie.\u201d Nie chodzi\u0142o przy tym o \u017cadne wzgl\u0119dy humanitarne, czy narodowy socjalizm z ludzk\u0105 twarz\u0105. Rzecz by\u0142a w tym, \u017ce wymy\u015blone przez policj\u0119 deportacje na Zamojszczy\u017anie zak\u0142\u00f3ca\u0142y sprawny przebieg ekonomicznej eksploatacji Polak\u00f3w. Administracja cywilna nie mog\u0142a wykona\u0107 planu dostaw do Rzeszy.<\/p>\r\n\r\n

Rok wcze\u015bniej jednak, jak pokaza\u0142 w swojej pracy Bogdan Musia\u0142, to w\u0142a\u015bnie urz\u0119dnicy cywilni jako pierwsi zorganizowali deportacje \u017byd\u00f3w do oboz\u00f3w zag\u0142ady. Policja przy\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 dopiero potem i przej\u0119\u0142a ca\u0142\u0105 operacj\u0119, zazdro\u015bnie strzeg\u0105c swych prerogatyw. Zreszt\u0105 zachodzi\u0142a obawa, \u017ce narodowo socjalistyczne w\u0142adze cywilne chcia\u0142y ograniczy\u0107 mord tylko do tzw. „zb\u0119dnych\u201d \u017byd\u00f3w, czyli kobiet, dzieci i starc\u00f3w, kt\u00f3rych eksploatacja ekonomiczna nie op\u0142aca\u0142a si\u0119.<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n\r\n
\r\n Okupacja na wschodzie <\/strong>
\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Do podobnych wy\u015bcig\u00f3w o wp\u0142ywy dosz\u0142o na polskich Kresach Wschodnich oraz na okupowanych terenach Zwi\u0105zku Sowieckiego. Wed\u0142ug Catherine Andreyev, Wehrmachtowi uda\u0142o si\u0119 uzyska\u0107 pozwolenie Hitlera na sformowanie tzw. Russkiej Oswoboditel\u2019noi Armii (ROA) ex-sowieckiego genera\u0142a Andreia W\u0142asowa. Najwybitniejszy zachodni znawca nacjonalizmu ukrai\u0144skiego John Armstrong twierdzi, ze osi\u0105gni\u0119cia armii wywo\u0142a\u0142y zazdro\u015b\u0107 zar\u00f3wno SS jak i administracji cywilnej wschodnich teren\u00f3w. SS-Brigadefuehrer Ohlendorf przekona\u0142 Himmlera, aby poprosi\u0142 Hitlera o zgod\u0119 na rekrutacje w\u015br\u00f3d s\u0142owia\u0144skich i ba\u0142tyckich ochotnik\u00f3w. W lutym 1943 roku zacz\u0119to formowa\u0107 15 dywizje Waffen-SS (\u0142otewsk\u0105), 19 (r\u00f3wnie\u017c \u0142otewsk\u0105), potem 20 (esto\u0144sk\u0105), a w kwietniu 1943 14 Waffen-SS Galizien („Ho\u0142yczyna\u201d).<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n\r\n
\r\n Nie-niemieccy ochotnicy <\/strong>
\r\n


<\/p>\r\n\r\n

W niemieckich mundurach podczas drugiej wojny \u015bwiatowej walczy\u0142o prawdopodobnie oko\u0142o 2 miliony cudzoziemskich ochotnik\u00f3w. Ponad milion z nich to obywatele sowieccy. Opr\u00f3cz powo\u0142ania ROA, od wiosny 1942 Wehrmacht tworzy\u0142 z Azer\u00f3w, Gruzin\u00f3w, Tad\u017cyk\u00f3w, Tatar\u00f3w, oraz innych tzw. Ostlegionen – formacje pomocnicze wojska sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z nie-s\u0142owia\u0144skich nacji imperium sowieckiego. Konkurencyjne jednostki tworzy\u0142a policja narodowosocjalistyczna.<\/p>\r\n\r\n

Na przyk\u0142ad, jak poda\u0142 Paul Robert Magosci, SS przej\u0119\u0142o cz\u0142onk\u00f3w ukrai\u0144skich batalion\u00f3w Nachtingalle i Rolland, kt\u00f3rzy z poruczenia wywiadu niemieckiego Abwehr brali udzia\u0142 w inwazji Zwi\u0105zku Sowieckiego i w marcu 1942 wcieli\u0142o ich do 201 batalionu SS-Schuma. Bowiem od 1941 roku policja roku pos\u0142ugiwa\u0142a si\u0119 tzw. Schutzmannschaften (albo Wachmannschaften), czyli pomocniczymi oddzia\u0142ami ochronnymi sk\u0142adaj\u0105cymi si\u0119 z Ba\u0142t\u00f3w, Volksdeutsch\u00f3w, Bia\u0142orusin\u00f3w, oraz Ukrai\u0144c\u00f3w. Zosta\u0142y one podporz\u0105dkowane Ordnungspolizei (Policji Porz\u0105dkowej) w ramach Allgemeine SS (Ogolnego SS).<\/p>\r\n\r\n

Opr\u00f3cz tego ju\u017c w 1942 roku Waffen-SS (wojska SS) mia\u0142y w swoich szeregach jednostki sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z „nordyckich\u201d Du\u0144czyk\u00f3w, Holendr\u00f3w, Norweg\u00f3w, a wkr\u00f3tce miano wcieli\u0107 r\u00f3wnie\u017c nie tylko Francuz\u00f3w, Belg\u00f3w, czy Hiszpan\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c Bo\u015bniak\u00f3w, Ba\u0142t\u00f3w, Rosjan i Ukrai\u0144c\u00f3w.<\/p>\r\n\r\n

Cudzoziemskich ochotnik\u00f3w by\u0142o kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy. Jak stwierdzi\u0142 David Littlejohn w pracy The Patriotic Traitors (Patriotyczni zdrajcy), by\u0142o to w du\u017cym stopniu wynikiem pan-europejskiej propagandy SS. Organizacja ta okre\u015bla\u0142a si\u0119 jako „\u2019armia Europy\u2019 i przyjmowa\u0142a pod swoja komend\u0119 coraz wi\u0119ksze ilo\u015bci nie-niemieckich ochotnik\u00f3w.\u201d Wed\u0142ug J\u00fcergena Foerstera i Gerda R. \u00c3\u0153bersch\u00c3\u00a4ra, byli to „ochotnicy na \u2018wojn\u0119 Europy przeciw bolszewizmowi\u2019.\u201d<\/p>\r\n\r\n

Oczywi\u015bcie jako\u015b\u0107 i oddanie sprawie ochotnik\u00f3w by\u0142y bardzo zr\u00f3\u017cnicowane. Na przyk\u0142ad, kompania SS Hiszpan\u00f3w walczy\u0142a z Sowietami do maja 1945 roku w Berlinie. Natomiast w sierpniu 1944 dwa bataliony Ukrai\u0144c\u00f3w, by\u0142ych \u017co\u0142nierzy Armii Czerwonej, a p\u00f3\u017aniej je\u0144c\u00f3w niemieckich, zdezerterowa\u0142y z 30 Dywizji Waffen-SS i przyst\u0105pi\u0142y do partyzantki francuskiej. Jak podaj\u0105 George H. Stein i H. Peter Krosby w pracy Der Angriff auf die Sowjetunion fi\u0144sk\u0105 jednostk\u0119 SS rozformowano jeszcze w lipcu 1943 roku. Natomiast SS Galizien walczy\u0142a do ko\u0144ca.<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n\r\n
\r\n 14 dywizja SS i Ukrai\u0144cy <\/strong>
\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Jak podkre\u015bla David Littlejohn powstanie i dzia\u0142alno\u015b\u0107 „Ho\u0142yczyny\u201d by\u0142o cz\u0119\u015bci\u0105 wi\u0119kszego przedsi\u0119wzi\u0119cia SS. Trudno wi\u0119c m\u00f3wi\u0107 o jakim\u015b samoistnym osi\u0105gni\u0119ciu tej cz\u0119\u015bci ukrai\u0144skiego obozu nacjonalistycznego, kt\u00f3remu jedynie pozwolono si\u0119 do tego przedsi\u0119wzi\u0119cia przy\u0142\u0105czy\u0107. Pami\u0119tajmy te\u017c, \u017ce nie by\u0142o to przedsi\u0119wzi\u0119cie og\u00f3lnoukrai\u0144skie. Przecie\u017c w spo\u0142ecze\u0144stwie ukrai\u0144skim nie by\u0142o jednomy\u015blno\u015bci podczas wojny. Kilka milion\u00f3w sowieckich Ukrai\u0144c\u00f3w s\u0142u\u017cy\u0142o w armii Stalina, z czego wi\u0119kszo\u015b\u0107 to poborowi. Ukrai\u0144cy bili si\u0119 te\u017c w partyzantce komunistycznej.<\/p>\r\n\r\n

R\u00f3wnie\u017c w Galicji spo\u0142ecze\u0144stwo ukrai\u0144skie by\u0142o podzielone. Po dw\u00f3ch latach okupacji entuzjazm w stosunku do Niemc\u00f3w znacznie os\u0142ab\u0142 w por\u00f3wnaniu do euforii 1941 roku. Mimo tego wielu Ukrai\u0144c\u00f3w popar\u0142o inicjatyw\u0119 powo\u0142ania SS Galizien. Rekrutacj\u0105 do jednostki zaj\u0105\u0142 si\u0119 gubernator Dystryktu Lw\u00f3w, Otto W\u00c3\u00a4chter. Tym sposobem policyjne przedsi\u0119wzi\u0119cie uzyska\u0142o cywiln\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119. W\u00c3\u00a4chter zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do ukrai\u0144skich notabli. Cz\u0119\u015b\u0107 odm\u00f3wi\u0142a wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania. Pewna ilo\u015b\u0107 tylko z oci\u0105ganiem zgodzi\u0142a si\u0119 wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w inicjatywie. Wielu jednak zareagowa\u0142o z entuzjazmem. Na ich czele sta\u0142 Volodymyr Kubijowycz i jego wsp\u00f3\u0142pracownicy z Komitetu Ukrai\u0144skiego, kt\u00f3rzy otwarcie wsp\u00f3\u0142pracowali z Niemcami od 1939 roku.<\/p>\r\n\r\n

Jednym s\u0142owem powstanie dywizji faworyzowali g\u0142\u00f3wnie zwolennicy Andreia Melnyka z Organizacji Ukrainskich Nacjonalistow (OUN-M).<\/p>\r\n\r\n

W opozycji do projektu sta\u0142a te\u017c cz\u0119\u015b\u0107 ludzi Stepana Bandery (OUN-B), ale by\u0142 to raczej tylko formalny sprzeciw. Wed\u0142ug Johna Armstronga, jeden z przyw\u00f3dc\u00f3w banderowskich, Roman Szuchczewycz, kt\u00f3ry dowodzi\u0142 podziemn\u0105 Ukrai\u0144sk\u0105 Powsta\u0144cz\u0105 Armia (UPA) „uwa\u017ca\u0142, \u017ce [dywizja SS] stwarza\u0142a cenn\u0105 okazj\u0119 dla ukrai\u0144skiej m\u0142odzie\u017cy, aby uzyska\u0107 przysposobienie wojskowe\u2026. W tym czasie bowiem jego wysi\u0142ki aby powi\u0119kszy\u0107 UPA napotyka\u0142y powa\u017cne k\u0142opoty z powodu braku m\u0142odych oficer\u00f3w. Aby uzyska\u0107 tak\u0105 kadr\u0119 i aby uniemo\u017cliwi\u0107 przej\u0119cie kontroli nad now\u0105 jednostk\u0105 [14 dywizja] przez osoby sprzeciwiaj\u0105ce si\u0119 celom OUN-B [Szuchczewycz] rozkaza\u0142, aby du\u017ca ilo\u015b\u0107 [a considerable number] jego zwolennik\u00f3w wst\u0105pi\u0142a w jej szeregi, gdzie obj\u0119li oni odpowiedzialne funkcje. Inni banderowcy, zach\u0119ceni perspektywa aktywnej s\u0142u\u017cby, wst\u0119powali bez \u017cadnych rozkaz\u00f3w.\u201d<\/p>\r\n\r\n

W 1951 roku Bohdan Pidhainyi celnie napisa\u0142 o walce banderowc\u00f3w i ukrai\u0144skich SS-man\u00f3w: „Dva shlikhy – odna meta.\u201d (dwie drogi, a jeden cel). Chodzi\u0142o przecie\u017c o woln\u0105 Ukrain\u0119. Dla wielu walcz\u0105cych o ten cel SS by\u0142o tylko \u015brodkiem do celu. A przy okazji SS niszczy\u0142o r\u00f3wnie\u017c wrog\u00f3w Ukrainy: Sowiet\u00f3w, Polak\u00f3w i innych. Opr\u00f3cz tego ukrai\u0144scy SS-mani nielegalnie dostarczali bro\u0144 i amunicj\u0119 dla UPA.<\/p>\r\n\r\n

Z opublikowanych przez Romana Drozda dokument\u00f3w wynika te\u017c, ze ukrai\u0144skie podziemie agitowa\u0142o w\u015br\u00f3d swych rodak\u00f3w z 14 dywizji, namawiaj\u0105c ich do dezercji. Na przyk\u0142ad, we wrze\u015bniu 1943 nawo\u0142ywano: „Ochotnicy! Wy poszli\u015bcie razem z wojskami niemieckim na front. Wy chcieli\u015bcie zniszczy\u0107 imperialistyczn\u0105 Moskw\u0119, kat\u00f3w bolszewickich\u2026., spodziewaj\u0105c si\u0119, \u017ce w walce zdob\u0119dziecie wolno\u015b\u0107 oraz pa\u0144stwo narodowe dla swego narodu. Wasze oczekiwania jednak nie zi\u015bci\u0142y si\u0119.<\/p>\r\n\r\n

Katom hitlerowskim potrzebna by\u0142a tylko Wasza krew, a ka\u017cdy przejaw pa\u0144stwowej niezale\u017cno\u015bci bezwzgl\u0119dnie wykorzeniali, tak samo jak i imperiali\u015bci moskiewscy\u2026. Przechod\u017acie z broni\u0105 w r\u0119ku na stron\u0119 powsta\u0144c\u00f3w ukrai\u0144skich.\u201d Wielu ukrai\u0144skich SS-man\u00f3w pos\u0142ucha\u0142o dopiero w lato 1944 roku. Historyk Orest Subtelny stwierdzi\u0142 jednak, \u017ce „nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce zar\u00f3wno organizatorami dywizji jak i jej cz\u0142onkami kierowa\u0142y motywy patriotyczne i antysowieckie, a nie pro-nazistowskie.\u201d<\/p>\r\n\r\n

Zar\u00f3wno zaplecze polityczne dywizji jak i jej uczestnicy byli bezsprzecznie antykomunistami. Szkopu\u0142 w tym, \u017ce w tym czasie retoryka antykomunizmu by\u0142a cz\u0119sto wyra\u017cana w formie anty\u017cydowskiej. Propaganda 14 dywizji SS, tak jak i innych jednostek, pe\u0142na by\u0142a inwektyw przeciwko „moskiewsko-\u017cydowskiej komunie\u201d czy „\u017cydo-bolszewii.\u201d Prawd\u0105 jest, \u017ce propaganda ta by\u0142a centralnie sterowana z Berlina (tak jak w innych oddzia\u0142ach SS), ale pami\u0119tajmy, \u017ce odzwierciedla\u0142a ona r\u00f3wnie\u017c w pewnej, by\u0107 mo\u017ce w du\u017cej cz\u0119\u015bci przekonania w\u0142asne ukrai\u0144skich SS-man\u00f3w.<\/p>\r\n\r\n

Tak by\u0142o zreszt\u0105 w ca\u0142ej Europie, r\u00f3wnie\u017c w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w. Gwoli \u015bcis\u0142o\u015bci warto doda\u0107, \u017ce indywidualnie odci\u0119li si\u0119 od inicjatywy stworzenia dywizji SS pewni Ukrai\u0144cy, kt\u00f3rym nikt braku patriotyzmu, czy braku antykomunizmu zarzuci\u0107 nie m\u00f3g\u0142. Byli w\u015br\u00f3d nich r\u00f3wnie\u017c oficerowie WP, kt\u00f3rzy odrzucili propozycje s\u0142u\u017cby w szeregach SS. Nie wszyscy oczywi\u015bcie tak post\u0105pili. Na przyk\u0142ad major kontraktowy WP Pavlo Szandruk (Pawe\u0142 Szandruk) zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do dywizji, a nawet pod koniec zosta\u0142 jej dow\u00f3dc\u0105. Przed nim formalnie funkcje kierownicze w\u015br\u00f3d Ukrai\u0144c\u00f3w pe\u0142ni\u0142 Dmytro Paliiv. Oczywi\u015bcie w rzeczywisto\u015bci 14 dywizj\u0105 SS „Ho\u0142yczyna\u201d dowodzili oficerowie niemieccy.<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n\r\n
\r\n Formowanie i szkolenie <\/strong>
\r\n


<\/p>\r\n\r\n

24 czerwca 1943 roku Himmler pisa\u0142:<\/p>\r\n\r\n\r\n

„1. Rozkazuj\u0119 aby 12,000 ochotnik\u00f3w galicyjskich przenie\u015b\u0107, aby stworzy\u0107 5 policyjnych pu\u0142k\u00f3w strzeleckich.
\r\n
\r\n 2. Komendant Ordnungspolizei rozwi\u0105\u017ce jeden pu\u0142k SS policji.
\r\n
\r\n Jego cz\u0142onkowie zostan\u0105 rozdzieleni mi\u0119dzy pozosta\u0142e [nowo powstaj\u0105ce] pu\u0142ki policji i wyzyskani jako kadra. 500 niemieckich oficer\u00f3w i podoficer\u00f3w otrzyma przydzia\u0142y
\r\n w ka\u017cdym z 5 policyjnych pu\u0142k\u00f3w strzeleckich.\u201d <\/em><\/p><\/blockquote>\r\n\r\n\r\n

Jak ju\u017c wspomnia\u0142em, na stanowiskach dow\u00f3dczych s\u0142u\u017cyli g\u0142\u00f3wnie Niemcy. Ale znaleziono te\u017c wykwalifikowanych Ukrai\u0144c\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich s\u0142u\u017cy\u0142a ju\u017c przedtem w r\u00f3\u017cnych jednostkach III Rzeszy, a szczeg\u00f3lnie w SS-Schutzmannschaften, kt\u00f3re podlega\u0142y Policji Porz\u0105dkowej (Ordnungspolizei). Oddzia\u0142y Schuma u\u017cywano podczas Holocaustu do rozstrzeliwania \u017byd\u00f3w; z tych jednostek rekrutowali si\u0119 tez stra\u017cnicy obozowi. Schuma \u015bci\u0105ga\u0142y kontyngenty z polskich wsi, pacyfikowaly, oraz walczy\u0142y z partyzantami.<\/p>\r\n\r\n

Tymczasem na wiosn\u0119 1943 roku do szereg\u00f3w 14 dywizji SS zg\u0142osi\u0142o si\u0119 ponad 80,000 ochotnik\u00f3w. Przydzia\u0142 dosta\u0142o 13,000. Nie wiadomo ilu z nich wywodzi\u0142o si\u0119 z Schuma. Niestety, szczeg\u00f3\u0142owe badania dzia\u0142alno\u015bci poszczeg\u00f3lnych ukrai\u0144skich SS-man\u00f3w przed majem 1943 roku nie zosta\u0142y przeprowadzone. Nikt nie pofatygowa\u0142 si\u0119, aby przeanalizowa\u0107 teczki personalne policjant\u00f3w, kt\u00f3re – o ile sie zachowa\u0142y – powinny podawa\u0107 przebieg s\u0142u\u017cby oraz poprzedni\u0105 przynale\u017cno\u015b\u0107 instytucjonaln\u0105. Nie wiemy te\u017c, czy nawet przy formowaniu i szkoleniu dywizji jej cz\u0142onkowie nie pope\u0142niali zbrodni.<\/p>\r\n\r\n

Jest charakterystyczne, \u017ce pierwszym centrum szkoleniowym 14 dywizji by\u0142a instalacja w Pustkowie (D\u0119bica-Kochan\u00f3wka) w dystrykcie Krak\u00f3w. Wed\u0142ug informatora Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945, oficjalna nazwa tego o\u015brodka to SS-Truppen-Uebungsplatz Heidelager Pustk\u00f3w. Podobnie jak w pokrewnym obozie w Trawnikach na Lubelszczy\u017anie, odbywa\u0142y si\u0119 tam wcze\u015bniej szkolenia policjant\u00f3w pomocniczych, g\u0142\u00f3wnie Sowiet\u00f3w, Volksdeutsch\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w.<\/p>\r\n\r\n

Ponadto w r\u00f3\u017cnych okresach cz\u0119\u015b\u0107 instalacji w Pustkowie u\u017cywano jako ob\u00f3z je\u0144c\u00f3w francuskich i sowieckich, a jednocze\u015bnie ob\u00f3z pracy przymusowej dla wi\u0119\u017ani\u00f3w Polak\u00f3w (od wrze\u015bnia 1942), ob\u00f3z dla Polak\u00f3w wcielonych do tzw. S\u0142u\u017cby Budowlanej (Baudienst), oraz ob\u00f3z pracy niewolniczej dla \u017byd\u00f3w. Judenarbeitslager powsta\u0142 ju\u017c w listopadzie 1940 roku. Najpewniej we wrze\u015bniu 1942 roku wiekszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w wymordowano. Prace resztki eksploatowano nadal w tym samym obozie, lecz pod zmienion\u0105 nazw\u0105 — Industriehof. Polak\u00f3w trzymano w osobnych barakach. Terror trwa\u0142 do likwidacji Pustkowa w lipcu 1944 roku. „W obozie hitlerowcy dokonywali egzekucji; wi\u0119\u017ani\u00f3w rozstrzeliwano i wieszano.\u201d<\/p>\r\n\r\n

Nie wiadomo jaki udzia\u0142 mieli w tym ochotnicy 14 dywizji „Ho\u0142yczyna.\u201dNiestety nie mo\u017cna wykluczy\u0107 (a by\u0142o to norm\u0105 w Trawnikach), \u017ce w ramach „doskonalenia zawodowego” ukrai\u0144skich SS man\u00f3w zatrudniano jako wartownik\u00f3w w \u017cydowskiej i polskiej cz\u0119\u015bci obozu. Za\u0142oga obozu zwykle tolerancj\u0105 si\u0119 nie cechowa\u0142a, cho\u0107 zdarza\u0142y si\u0119 indywidualne przypadki gest\u00f3w \u017cyczliwo\u015bci w stosunku do wi\u0119\u017ani\u00f3w. Ukrai\u0144c\u00f3w wysy\u0142ano te\u017c zapewne na tzw. „polowania na \u017byd\u00f3w\u201d (Judenjagd). W ko\u0144cu byli formacj\u0105 policyjn\u0105, a mordowanie \u017byd\u00f3w by\u0142o jednym z obowi\u0105zk\u00f3w SS. Zreszt\u0105 jako cz\u0119\u015b\u0107 Ordnungspolizei jednostkom ukrai\u0144skich SS-man\u00f3w przydzielano zadania w r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach okupowanej Europy. Na przyk\u0142ad kilka tysi\u0119cy z nich s\u0142u\u017cy\u0142o we Francji do pocz\u0105tku stycznia 1944. Naturalnie trzeba to wszystko dok\u0142adnie zweryfikowa\u0107 bowiem solidnych bada\u0144 nie by\u0142o.<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n\r\n
\r\n Zagadki dla historyk\u00f3w <\/strong>
\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Nie wiadomo r\u00f3wnie\u017c do jakiego stopnia wyzyskano cz\u0142onk\u00f3w 14 dywizji do walki z polskim podziemiem niepodleg\u0142o\u015bciowym, z komunistycznymi partyzantami, oraz z pospolitymi bandytami. W dokumentach \u017candarmerii lubelskiej cz\u0119sto si\u0119 wzmiankuje o obecno\u015bci rozmaitych, cz\u0119sto pojedynczych ukrai\u0144skich stra\u017cnik\u00f3w (ukrainische Schutzmaener) pe\u0142ni\u0105cych funkcje w obozach, mostach, czy przy obiektach przemys\u0142owych. Poza tym praktyk\u0105 niemieck\u0105 by\u0142o tworzenie oddzia\u0142\u00f3w mieszanych do zwalczania podziemia, czy poszukiwania \u017byd\u00f3w.<\/p>\r\n\r\n

Zdarza\u0142o si\u0119, ze w oddziale pacyfikacyjnym znajdowali si\u0119 jacy\u015b „Ukrai\u0144cy,\u201d kt\u00f3rzy byli w policji pomocniczej SS, jacy\u015b „byli je\u0144cy bolszewiccy,\u201d kt\u00f3rzy s\u0142u\u017cyli w armii niemieckiej, polscy policjanci „granatowi,\u201d oraz Niemcy z SS i Wehrmachtu. Bez dok\u0142adnego przebadania znajduj\u0105cych si\u0119 w archiwach niemieckich i post-sowieckich dokument\u00f3w p\u00f3\u0142kowych i kompanijnych bardzo trudno cz\u0119sto stwierdzi\u0107 z jak\u0105 jednostk\u0105 ma si\u0119 do czynienia w wypadku tej czy innej pacyfikacji.<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n\r\n
\r\n Bor\u00f3w<\/strong>
\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Anonimowy redaktor polskiego t\u0142umaczenia (nie opublikowanego) tzw. materia\u0142\u00f3w aleksandryjskich, kt\u00f3rych kopia znajduje si\u0119 w depozycie u profesora Zygmunta Mankowskiego w Lublinie, stwierdzi\u0142, \u017ce SS Galizien pacyfikowa\u0142a polskie wsie. Wymieni\u0142 przy tym Bor\u00f3w nad Wis\u0142\u0105 w powiecie Kra\u015bnik. Czy naukowiec ten mia\u0142 podstawy, aby wini\u0107 Ukrai\u0144c\u00f3w w og\u00f3le, a SS Galizien w szczeg\u00f3lno\u015bci za t\u0105 pacyfikacje? Zachowa\u0142 si\u0119 meldunek \u017candarmerii o rozgromieniu silami wojska i policji „600 osobowej bandy bolszewickiej.\u201d<\/p>\r\n\r\n

W rzeczywisto\u015bci 2 lutego 1944 roku Niemcy zniszczyli twierdze Narodowych Sil Zbrojnych – Bor\u00f3w oraz trzy pobliskie wsie. Zamordowano ponad 700 os\u00f3b. By\u0142a to bodaj najwi\u0119ksza jednorazowa masakra polskiej ludno\u015bci cywilnej w Generalnym Gubernatorstwie. Kto by\u0142 sprawc\u0105? Z dost\u0119pnych dokument\u00f3w wynika, ze Niemcy ograniczyli si\u0119 jedynie do ostrzelania wsi z dzia\u0142 oraz do ustawienia kordonu aby nikt nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 wymkn\u0105\u0107 ekspedycji pacyfikacyjnej. Brudn\u0105 robot\u0119 odwali\u0142y formacje pomocnicze. Wed\u0142ug raportu polskiego podziemia:<\/p>\r\n\r\n\r\n

„Ukrai\u0144cy przeszli swoich nauczycieli: dzieci wrzucali do p\u0142on\u0105cych budynk\u00f3w, starc\u00f3w przygniatali kolanami do ziemi i strzelali w ty\u0142 g\u0142owy.\u201d <\/em>
\r\n (Meldunek terenowy, 21 luty 1944, Archiwum Akt Nowych, 202\/III-22, 43).<\/p><\/blockquote>\r\n\r\n\r\n

Twierdzono, \u017ce to w\u0142a\u015bnie ukrai\u0144scy SS-mani brali udzia\u0142 w masakrze. Podkre\u015blano tez, ze „niedobitki uratowa\u0142y si\u0119 ucieczk\u0105, kt\u00f3r\u0105 tolerowa\u0142o wojsko [niemieckie], oburzone metodami [ukrai\u0144skich] SS-man\u00f3w\u201d (Raport, b.d. [marzec 1944], AAN, DR, 202\/III-22, 75).<\/p>\r\n\r\n

Powy\u017csze meldunki znajduj\u0105 potwierdzenie w powojennych zeznaniach \u015bwiadk\u00f3w przechowywane w Okr\u0119gowej Komisji Badania Zbrodni przeciw Narodowi Polskiemu w Lublinie. Wynika z nich, ze „po wybuchu po\u017caru wkroczy\u0142a piechota, przewa\u017cnie Ukrai\u0144cy [sic] pijani, strzelali do ludzi, przebijali bagnetami, ma\u0142e dzieci \u017cywcem wrzucano do ognia lub do studzien.\u201d Jak wspomina\u0142 cudem uratowany z masakry \u017co\u0142nierz NSZ Edward Delekta („Mi\u015b\u201d), niekt\u00f3rych uciekinier\u00f3w z Borowa opatrywali niemieccy sanitariusze. W ko\u0144cu, „oficer niemiecki zabroni\u0142 rozstrzeliwania ludno\u015bci, poleci\u0142 aby wszystkich sp\u0119dzono w jedno miejsce.\u201d Nie wiadomo czy oficer by\u0142 wojskowym czy SS-manem, ale wiadomo, \u017ce to on dowodzi\u0142 akcj\u0105, bo „Ukrai\u0144cy\u201d go si\u0119 pos\u0142uchali.<\/p>\r\n\r\n

Czy wszystko to \u015bwiadczy o uczestnictwie 14 dywizji SS w tej zbrodni? Obecnie nie mo\u017cemy stwierdzi\u0107 tego jednoznacznie. Nie mo\u017cemy nawet ostatecznie udowodni\u0107, \u017ce masakr\u0119 w Borowie przeprowadzili Ukrai\u0144cy. Ludno\u015b\u0107 przecie\u017c nazywa\u0142a tak niemal ka\u017cdego kto m\u00f3wi\u0142 „po rusku.\u201d To prawda, \u017ce ob\u00f3z w Pustkowie-D\u0119bicy znajdowa\u0142 si\u0119 stosunkowo niedaleko Borowa. To prawda, \u017ce 14 dywizja mia\u0142a artyleri\u0119. To prawda, \u017ce u\u017cywano jej do zada\u0144 antypartyzanckich. W monografii tej jednostki Michael Logush podaje, \u017ce rzeczywi\u015bcie w tym czasie 14 dywizja SS dosta\u0142a specjalne zadanie do wykonania. Czy chodzi\u0142o o Bor\u00f3w? By\u0107 mo\u017ce. W ka\u017cdym razie 16 lutego wys\u0142ano jej oddzia\u0142y na Kresy.<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n\r\n
\r\n Huta Pieniacka i Warszawa <\/strong>
\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Wed\u0142ug Bogus\u0142awy Marcinkowskiej, 28 lutego 1944 roku, 14 dywizja SS mia\u0142a pope\u0142ni\u0107 zbrodnie na Polakach w Hucie Pieniackiej pod Z\u0142oczowem w tarnopolskim. Tutaj mamy jeden konkretny \u015blad. Rzeczywi\u015bcie kilka dni wcze\u015bniej w tej wsi partyzanci sowieccy zastrzelili 2 Ukrai\u0144c\u00f3w z 4 pu\u0142ku SS-Galizien. Wiktor Poliszczuk ustali\u0142, \u017ce 23 lutego zgin\u0119li SS-mani O\u0142eksa Bobak i Stepan Andrijczyn. Wed\u0142ug raportu rz\u0105du RP w Londynie nast\u0119pnie „ukrai\u0144scy SS-mani\u201d wymordowali z zemsty kilkaset os\u00f3b. Liczba ofiar waha si\u0119 od 300 do 850.<\/p>\r\n\r\n

Wydaje si\u0119, \u017ce w pacyfikacji Huty Pieniackiej uczestniczy\u0142 ponownie oddzia\u0142 kombinowany z kilku formacji. Dow\u00f3dc\u0105 mia\u0142 by\u0107 niemiecki kapitan. Nie ma ostatecznego dowodu, \u017ce byli tam tez SS-mani z 14 dywizji, cho\u0107 jest to wielce prawdopodobne. Poliszczuk uwa\u017ca jednak, \u017ce by\u0142y to ponownie, jak 23 lutego, trzy bataliony z 4 pu\u0142ku tej jednostki. Ponadto podkre\u015bla on, \u017ce w masakrze wsp\u00f3\u0142uczestniczy\u0142 oddzia\u0142 UPA, kt\u00f3ry rabowa\u0142 wie\u015b. W podobny spos\u00f3b jak Poliszczuk argumentuj\u0105 historycy komunistyczni, a w\u015br\u00f3d nich Antoni Szcz\u0119\u015bniak oraz Mieczys\u0142aw Juchniewicz.<\/p>\r\n\r\n

Zaprzecza temu Michael Logush, autor jedynej angielskoj\u0119zycznej monografii dywizji. Wed\u0142ug niego mordu dokonali Niemcy wspomagani przez bli\u017cej nieokre\u015blon\u0105 jednostk\u0119 sk\u0142adaj\u0105c\u0105 si\u0119 z Ukrai\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy – jak powiada – z SS Galizien „nie mieli nic wsp\u00f3lnego.\u201d Zn\u00f3w jeste\u015bmy w sytuacji historycznego pata. Zn\u00f3w k\u0142aniaj\u0105 si\u0119 zaniedbania profesjonalne historyk\u00f3w. Jak zwykle zezna\u0144 \u015bwiadk\u00f3w polskich i ukrai\u0144skich naukowcy PRL nie weryfikowali z dokumentami niemieckimi.<\/p>\r\n\r\n

Podobnie ma si\u0119 sprawa z rzekomym udzia\u0142em 14 dywizji SS w t\u0142umieniu Powstania Warszawskiego. Obro\u0144cy SS Galizien twierdz\u0105 zgodnie z prawd\u0105, \u017ce jednostka ta zosta\u0142a rozbita przez Sowiet\u00f3w pod Brodami w lipcu 1944. Nie by\u0142a zdolna do walki. W zwi\u0105zku z tym ewakuowano j\u0105 na \u015al\u0105sk w celu reorganizacji. W Warszawie nie walczy\u0142a. W zasadzie maj\u0105 racj\u0119. By\u0142y jednak wyj\u0105tki. Logush cytuje ukrai\u0144skich SS-man\u00f3w, kt\u00f3rzy wspominaj\u0105 z liryzmem jak dwa bataliony SS Galizien wsp\u00f3lnie z „niemieckimi, belgijskimi, holenderskimi, francuskimi, szwajcarskimi, austriackimi, szwedzkimi, norweskimi, fi\u0144skimi, do\u0144skimi, ba\u0142tyckimi, oraz innymi ochotnikami\u201d<\/em> z dywizji SS Wiking bili si\u0119 z Sowietami w okolicach Modlina i Legionowa, a wi\u0119c tu\u017c pod Warszaw\u0105 we wrze\u015bniu 1944 roku.<\/p>\r\n\r\n

Ukrai\u0144c\u00f3w rozdzielono na pi\u0105tki i wcielono do wi\u0119kszych grup. Mo\u017ce to oni walczyli ze Zgrupowaniem AK „Kampinos\u201d i pacyfikowali puszcza\u0144skie wsie? Nie wiadomo. Wyst\u0119puj\u0105cy pod pseudonimem SS-man „Zakhary Blushko\u201d („Zachar Bluszko\u201d) wspomina tylko jak wsp\u00f3lnie z niemieckimi i walo\u0144skimi kolegami zastrzelili sowieckich „Mongo\u0142\u00f3w\u201d i oficera NKWD, kt\u00f3rzy gwa\u0142cili Polk\u0119, a wcze\u015bniej zamordowali jej matk\u0119. Gdzie indziej nadmienia si\u0119, \u017ce grup\u0119 SS-man\u00f3w z 14 dywizji przydzielono jako t\u0142umaczy do oddzia\u0142\u00f3w niemieckich w Warszawie. Poza tym, jak podaje Poliszczuk, w sierpniu w Warszawie na Powi\u015blu operowa\u0142 tez tzw. Legion Wo\u0142y\u0144ski, kt\u00f3ry podlega\u0142 niemieckiej policji, a kt\u00f3ry potem zosta\u0142 wcielony en bloc do 14 dywizji SS. Mo\u017cna domniemywa\u0107 wi\u0119c, \u017ce podczas gdy wi\u0119kszo\u015b\u0107 dywizji rzeczywi\u015bcie liza\u0142a rany na \u015al\u0105sku, mniejsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 jej oddzia\u0142\u00f3w wys\u0142ano do Warszawy i okolic.<\/p>\r\n\r\n

Nie wiadomo ilu SS-man\u00f3w ukrai\u0144skich dosta\u0142o taki przydzia\u0142 bojowy. Co najmniej dwa bataliony, a co najwy\u017cej niepe\u0142ny pu\u0142k. Z pewno\u015bci\u0105 walczyli te\u017c w ma\u0142ych grupkach (dru\u017cyna, pluton) przydzielonych do wi\u0119kszych formacji. Potrzeba bowiem by\u0142o t\u0142umaczy do przes\u0142uchiwania masy z\u0142apanych warszawiak\u00f3w, w\u015br\u00f3d ktorych wi\u0119kszo\u015b\u0107 stanowi\u0142a ludno\u015b\u0107 cywiln\u0105. Potrzeba by\u0142o tez infiltrator\u00f3w i prowokator\u00f3w, kt\u00f3rzy w panterkach (a takie nosili te\u017c powsta\u0144cy) potrafi\u0142a przekra\u015b\u0107 si\u0119 pod barykady i zaskoczy\u0107 polskich obro\u0144c\u00f3w.<\/p>\r\n\r\n

Poza tym Hitler na gwa\u0142t szuka\u0142 \u017co\u0142nierzy, aby za\u0142ata\u0107 front na Wi\u015ble. Dlaczego mia\u0142by pogardza\u0107 tymi ukrai\u0144skimi SS-manami, kt\u00f3rzy byli w dobrej formie mimo kl\u0119ski pod Brodami? Wysy\u0142anie ich grupkami do boju by\u0142o poza tym zgodne z praktykowana przedtem przez Niemc\u00f3w taktyk\u0105 operowania oddzia\u0142ami kombinowanymi. Nie s\u0105 to jednak pewniki, a jedynie wskaz\u00f3wki do przysz\u0142ych bada\u0144. Przecie\u017c udzia\u0142 Ukrai\u0144c\u00f3w w Powstaniu Warszawskim nie zosta\u0142 wystarczaj\u0105co wyja\u015bniony. R\u00f3wnie\u017c niewiele wiemy o krwawym t\u0142umieniu przez 14 dywizje powstania na S\u0142owacji oraz o p\u00f3\u017aniejszych walkach w Jugos\u0142awii i Austrii.<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n\r\n
\r\n Koniec dywizji <\/strong>
\r\n


<\/p>\r\n\r\n

14 dywizja Waffen-SS walczy\u0142a niemal do ko\u0144ca pod rozkazami niemieckimi. Jak poda\u0142 ostatni dow\u00f3dca jednostki genera\u0142 Pavlo Szandruk we swych wspomnieniach Arms of Valor dopiero 27 kwietnia 1945 roku genera\u0142 Fritz Freitag przekaza\u0142 mu dow\u00f3dztwo.<\/p>\r\n\r\n

Niemcy nigdy oficjalnie nie uznali nowej nazwy 1 Ukrai\u0144ska Dywizja Ukrai\u0144skiej Armii Narodowej. Taka formacja w orde de batallie wojsk III Rzeszy po prostu nie istnieje.<\/p>\r\n\r\n

W pewnym sensie obro\u0144cy SS Galizien maj\u0105 racj\u0119. W\u0142a\u015bciwie wszyscy Europejczycy – chyba tylko opr\u00f3cz Polakow – s\u0142u\u017cyli w Waffen SS. Nie bez kozery Norman Davies w swej pracy „Europe: A History”<\/strong><\/em> opublikowa\u0142 obok siebie zestawienie cudzoziemskich ochotnik\u00f3w, kt\u00f3rzy walczyli dla Stalina w Hiszpanii, oraz cudzoziemskich ochotnik\u00f3w, kt\u00f3rzy stan\u0119li po stronie Hitlera w ca\u0142ej Europie. Og\u00f3lnoeuropejski wymiar SS nie znaczy jeszcze, \u017ce organizacja ta musi nam si\u0119 podoba\u0107. Co do SS Galizien, to zbyt wiele rzeczy pozostaje niejasnych, aby po staremu powiela\u0107 stereotypy, kt\u00f3re oparte s\u0105 na komunistycznej propagandzie, a nie na solidnych badaniach. Nie czas te\u017c na triumfalistycznie pienia na cze\u015b\u0107 ukrai\u0144skiego SS. Czas na badania – tak zreszt\u0105, jak wymaga\u0142a tego sprawa Jedwabnego i inne kwestie najnowszej historii zaniedbane przez 50 lat cenzury i dyktatury.<\/p>\r\n\r\n

Marek Jan Chodakiewicz <\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

\"\"Prof. dr Marek Jan Chodakiewicz jest historykiem specjalizuj\u0105cym si\u0119 w historii Europy XIX i XX wieku. Jest absolwentem San Francisko State University<\/em> (BA) i Columbia University <\/em>(MPhil i PhD). Obecnie jest wyk\u0142adowc\u0105 elitarnej uczelni Institute of World Politics<\/em> w Waszyngtonie, kszta\u0142c\u0105cej dyplomat\u00f3w i pracownik\u00f3w wywiadu.<\/p>\r\n\r\n

Marek Jan Chodakiewicz<\/strong> BIO<\/a><\/p><\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Tak si\u0119 sk\u0142ada, \u017ce przynajmniej, je\u015bli chodzi o edukacj\u0119 historyczn\u0105, najwi\u0119ksze krajowe dzienniki spe\u0142niaj\u0105 cz\u0119sto rol\u0119 Polskiej Akademii Nauk. Mianowicie poruszaj\u0105 tematy, kt\u00f3rych w okresie PRL nie badano. Dotyczy\u0142o to przed kilkoma laty zar\u00f3wno spor\u00f3w wok\u00f3\u0142 Jedwabnego, jak i – w o wiele mniejszym zakresie – sprawy 14 Waffen-SS Grenadier Division Galizien, czyli tzw. ukrai\u0144skiej […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[57,17,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2381"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2381"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2381\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2381"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2381"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2381"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}