{"id":23716,"date":"2010-07-05T08:09:52","date_gmt":"2010-07-05T13:09:52","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=23716"},"modified":"2010-07-04T22:12:03","modified_gmt":"2010-07-05T03:12:03","slug":"wilniuki-pozostaja-spadkobiercami-milenijnego-dziedzictwa-kulturowego-polski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=23716","title":{"rendered":"Wilniuki pozostaj\u0105 spadkobiercami milenijnego dziedzictwa kulturowego Polski"},"content":{"rendered":"

Rozmowa z Markiem Janem Chodakiewiczem, historykiem, publicyst\u0105, profesorem w Instytucie Polityki Mi\u0119dzynarodowej w Waszyngtonie; w roku 2005 zosta\u0142 mianowany przez prezydenta USA cz\u0142onkiem Ameryka\u0144skiej Rady Upami\u0119tniania Holocaustu.<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

Kresy.pl: Polska i Litwa s\u0105 dzi\u015b krajami sojuszniczymi. Sk\u0105d si\u0119 do chwili obecnej bior\u0105 obawy cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa litewskiego, w tym niekt\u00f3rych kr\u0119g\u00f3w elity politycznej Litwy, wobec mniejszo\u015bci polskiej? <\/strong>\r\n\r\n

Marek Jan Chodakiewicz<\/strong>: S\u0105 to obawy dwupoziomowe. Po pierwsze, wobec mniejszo\u015bci polskiej jako takiej na Wile\u0144szczy\u017anie. A po drugie, wobec Polak\u00f3w, w tym i Polak\u00f3w wile\u0144skich. Te sprawy cz\u0119sto si\u0119 na siebie nak\u0142adaj\u0105. Co do pierwszego punktu, obawy Litwin\u00f3w dotycz\u0105 przede wszystkim tego, \u017ce Polacy na Wile\u0144szczy\u017anie s\u0105 u siebie w domu. To jest ich ma\u0142a ojczyzna Polska. W sensie historycznym \u017cyj\u0105 na ziemiach naszej starej Rzeczypospolitej, czyli Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego, kt\u00f3re w wyniku dzia\u0142a\u0144 Hitlera i Stalina znalaz\u0142y si\u0119 w granicach Republiki Litewskiej. Z kolei Republika Litewska oparta jest na paradygmacie etno-nacjonalistycznym, tak jak zreszt\u0105 jej przedwojenne wcielenie. Paradygmat \u00f3w przeciwny jest uniwersalistycznemu modelowi jakim by\u0142a Polska, czyli I RP, a nawet do pewnego stopnia jej spadkobierczyni, II RP. I tu dochodzimy do punktu drugiego. Litwini, szczeg\u00f3lnie potomkowie ch\u0142op\u00f3w \u017cmudzkich – to oni jako kler katolicki byli g\u0142\u00f3wnym motorem koncepcji etno-nacjonalistycznej Litwy w XIX wieku – wymy\u015blili nowoczesny nar\u00f3d litewski b\u0119d\u0105cy przeciwie\u0144stwem uniwersalistycznego narodu „polskiego”, czyli jednokulturowego, ale wieloetnicznego narodu szlacheckiego – p\u00f3\u017aniej inteligenckiego – powsta\u0142ego w I RP. Tak wi\u0119c relatywnie nowoczesny, nacjonalistyczny integryzm litewski staje naprzeciw pami\u0119ci o \u015bwietnym uniwersalizmie polskim. Karze\u0142ek naprzeciw giganta – giganta moralnego, historycznego i kulturalnego. I tego Litwini si\u0119 obawiaj\u0105. To taki kompleks ni\u017cszo\u015bci w stosunku do mniejszo\u015bci, kt\u00f3ra jest spadkobierc\u0105 wielkiej tradycji.<\/p>\r\n\r\n

Bardzo mocno powiedziane, a nawet za mocno.<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Litwini boj\u0105 si\u0119 sojuszu mniejszo\u015bci narodowych, szczeg\u00f3lnie s\u0142owia\u0144skich, przeciwko pa\u0144stwu litewskiemu, tak jak to mia\u0142o miejsce w okresie implozji Zwi\u0105zku Sowieckiego. By\u0142 to strach uzasadniony, bowiem mniejszo\u015bciami tymi gra\u0142a Moskwa. Warszawa si\u0119 od braci Wilniuk\u00f3w odci\u0119\u0142a tolerancyjnie i liberalnie. No, ale teraz czasy si\u0119 zmieniaj\u0105. To znaczy Kreml nadal stara si\u0119 m\u0105ci\u0107, lecz Warszawa w ko\u0144cu zacz\u0119\u0142a zwraca\u0107 uwag\u0119 na standardy zachodnie i litewska polityka w sprawach restytucji mienia, edukacji i pisowni nazwisk po prostu jest sprzeczna z normami europejskimi. W zwi\u0105zku z tym Litwini zacz\u0119li si\u0119 ba\u0107 jeszcze bardziej. Chc\u0105 zje\u015b\u0107 ciastko i mie\u0107 je wci\u0105\u017c na talerzu. To znaczy chc\u0105 utrzyma\u0107 paradygmat etno-nacjonalistyczny Republiki Litewskiej i jednocze\u015bnie by\u0107 cz\u0142onkiem politycznie poprawnej i wielokulturowej Unii Europejskiej, gdzie w\u0142a\u015bciwie z regu\u0142y rozmaite mniejszo\u015bci narodowe s\u0105 faworyzowane kosztem wszystkich wi\u0119kszo\u015bci. Litwini maj\u0105 niez\u0142y dylemat. Unia i NATO to bezpiecze\u0144stwo, ale obowi\u0105zuj\u0105ca w ramach tych struktur socjal-liberalna ideologia politycznej poprawno\u015bci podmywa fundament Litwy narodowej. Je\u015bli jednak Litwa znalaz\u0142aby si\u0119 poza Uni\u0105 i NATO, to po\u0142kn\u0119\u0142aby j\u0105 Rosja. Litwini si\u0119 szamotaj\u0105. I nie powiem, \u017ce powinni si\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 do Polski. W tej chwili Polska to nie I RP, a post-PRLowskie bagno. Najpierw Polacy musz\u0105 sami sprosta\u0107 wyzwaniom, przed kt\u00f3rymi stoj\u0105. A dopiero potem mog\u0105 zacz\u0105\u0107 \u015bwieci\u0107 przyk\u0142adem takim, \u017ce Niemcy, Litwini, \u0141otysze, Bia\u0142orusini, \u017bydzi, Holendrzy, Ukrai\u0144cy, Francuzi, W\u0142osi, Szkoci i inni zechc\u0105 si\u0119 z Polsk\u0105 i polsko\u015bci\u0105 zwi\u0105zywa\u0107 sami. Tak by\u0142o za I RP, a nawet za Polski piastowskiej.<\/p>\r\n\r\n

Czy obecne problemy mniejszo\u015bci polskiej na Litwie maj\u0105 zwi\u0105zek z okre\u015blon\u0105 polityk\u0105 historyczn\u0105 pa\u0144stwa litewskiego?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

W pewnym sensie tak. Litwini udaj\u0105, \u017ce Polacy na Wile\u0144szczy\u017anie to spolonizowani Litwini, kt\u00f3rych trzeba na powr\u00f3t zlituanizowa\u0107. Poza tym ucz\u0105, \u017ce dawne Wielkie Ksi\u0119stwo Litewskie jest poprzednikiem Republiki Litewskiej. A przecie\u017c stanowi\u0142o ono g\u0142\u00f3wnie Ru\u015b z czapk\u0105 litewskich mo\u017cnych, mocno zreszt\u0105 zrutenizowanych. W Wilnie w XV wieku by\u0142o chyba wi\u0119cej cerkwi prawos\u0142awnych ni\u017c chram\u00f3w poga\u0144skich, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o ko\u015bcio\u0142ach katolickich. I ci „Litowcy”, jak m\u00f3wili Moskale, czyli rusko-litewska elita, wybra\u0142a Zach\u00f3d, czyli Polsk\u0119 i jej cywilizacj\u0119: wiar\u0119 \u0142aci\u0144sk\u0105, w\u0142asno\u015b\u0107 prywatn\u0105, wolno\u015b\u0107 jednostki. Dla etno-nacjonalist\u00f3w litewskich ten fakt by\u0142 straszliw\u0105 zbrodni\u0105. I staraj\u0105 si\u0119 to nadrobi\u0107. Dla nich wpisanie si\u0119 w jakikolwiek uniwersalizm jest samob\u00f3jstwem. No bo przecie\u017c, z punktu widzenia kultury, czym niby \u017cmudzkie ch\u0142opstwo mo\u017ce zaimponowa\u0107 komukolwiek? Integralnym nacjonalizmem Smetony?<\/p>\r\n\r\n

Dlaczego zachodnia opinia publiczna oraz politycy kraj\u00f3w zachodnich tak bardzo wyczuleni na problem \u0142amania praw rozmaitych mniejszo\u015bci, nie potrafi\u0105 pom\u00f3c w rozwi\u0105zaniu tej akurat kwestii?<\/p>\r\n\r\n

Po pierwsze, Polacy nie s\u0105 w oczach \u015bwiata sexy mniejszo\u015bci\u0105. S\u0105 przecie\u017c „faszystami” i „antysemitami” wsp\u00f3\u0142odpowiedzialnymi za Holocaust. Po drugie, wywo\u0142ywanie sprawy mniejszo\u015bci polskiej na Litwie oznacza wywo\u0142anie jej wsz\u0119dzie, a szczeg\u00f3lnie tam, gdzie oficjalnie nie istnieje, czyli g\u0142\u00f3wnie w Niemczech. Berlin by\u0142by bardzo niezadowolony, a to Berlin dyktuje w Brukseli co trzeba robi\u0107. Po trzecie, je\u015bli Polacy w post-PRLu maj\u0105 swoich braci Wilniuk\u00f3w w nosie, to z jakiej racji maj\u0105 si\u0119 nimi interesowa\u0107 obcy, na przyk\u0142ad biurokraci z Brukseli?<\/p>\r\n\r\n

Takie stawianie sprawy jest bardzo krzywdz\u0105ce dla Polak\u00f3w.<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Mo\u017ce jestem niesprawiedliwy. To polskoj\u0119zyczni post-Sowieci, post-PRL-owcy, oraz post-Polacy, czyli „Europejczycy” maj\u0105 Wilniuk\u00f3w w nosie. Kiedy Polacy nag\u0142o\u015bni\u0105 u siebie, we w\u0142asnym pa\u0144stwie, kwesti\u0119 braci znad Niemna i Wilii, to znajd\u0105 si\u0119 sposoby na jej wylansowanie na forum europejskim i \u015bwiatowym. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce Polacy z Wile\u0144szczyzny zostali po\u015bwi\u0119ceni na o\u0142tarzu koncepcji politycznej Giedroycia. Po prostu libera\u0142om i ich sojusznikom w Warszawie bardziej zale\u017ca\u0142o na niepodleg\u0142o\u015bci Litwy od Zwi\u0105zku Sowieckiego ni\u017c na uzyskaniu podstawowych gwarancji wolno\u015bciowych dla swoich braci z Wile\u0144szczyzny. Jednocze\u015bnie w post-PRL ho\u0142ubiono mniejszo\u015b\u0107 litewsk\u0105, si\u0142\u0105 inercji tak jak inne mniejszo\u015bci. A ja m\u00f3wi\u0119, \u017ce nie powinno si\u0119 ze wszystkimi mniejszo\u015bciami post\u0119powa\u0107 wed\u0142ug jednego strychulca. Nadal trzeba po pa\u0144sku post\u0119powa\u0107 z mniejszo\u015bci\u0105 litewsk\u0105. I bro\u0144 Bo\u017ce nie nale\u017cy jej traktowa\u0107 jako zak\u0142adnika w stosunku do paranoicznej polityki Litwy wobec naszych Wilniuk\u00f3w. Trzeba Litwin\u00f3w w Polsce otacza\u0107 serdeczn\u0105 trosk\u0105. Inna polityka powinna by\u0107 natomiast prowadzona wobec Niemiec. Musz\u0105 one uzna\u0107 mniejszo\u015b\u0107 polsk\u0105 u siebie i przywr\u00f3ci\u0107 mienie polonijnym organizacjom. No, ale \u017ceby cokolwiek takiego si\u0119 sta\u0142o Polska musia\u0142aby by\u0107 rz\u0105dzona przez elity \u015bwiadome tego, \u017ce reprezentuj\u0105 milenijn\u0105 spu\u015bcizn\u0119 kulturow\u0105. W tym i jej \u017cywych spadkobierc\u00f3w, \u0142\u0105cznie z Wilniukami.
\r\n
\r\n Rozmawia\u0142: Filip Memches<\/strong><\/em>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Rozmowa z Markiem Janem Chodakiewiczem, historykiem, publicyst\u0105, profesorem w Instytucie Polityki Mi\u0119dzynarodowej w Waszyngtonie; w roku 2005 zosta\u0142 mianowany przez prezydenta USA cz\u0142onkiem Ameryka\u0144skiej Rady Upami\u0119tniania Holocaustu. Kresy.pl: Polska i Litwa s\u0105 dzi\u015b krajami sojuszniczymi. Sk\u0105d si\u0119 do chwili obecnej bior\u0105 obawy cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa litewskiego, w tym niekt\u00f3rych kr\u0119g\u00f3w elity politycznej Litwy, wobec mniejszo\u015bci polskiej? […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[129],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23716"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23716"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23716\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23716"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23716"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23716"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}