Dodano: 2010-07-1 2:30 pm <\/small><\/p>\r\n
Ze zgromadzonych przez MSW, a znajduj\u0105cych si\u0119 obecnie w IPN akt wynika, i\u017c dzia\u0142alno\u015b\u0107 Andrzeja Wajdy mog\u0142a stanowi\u0107 dla komunistycznych w\u0142adz w Polsce wentyl bezpiecze\u0144stwa<\/em><\/strong> Zausznik Bronis\u0142awa Komorowskiego, re\u017cyser Andrzej Wajda, kt\u00f3ry przypomnia\u0142 o sobie jadowitym atakiem na poch\u00f3wek Lecha Kaczy\u0144skiego na Wawelu oraz swoim wyst\u0105pieniem w trakcie kampanii prezydenckiej, kiedy krzycza\u0142 o \u201ewojnie domowej\u201d i podzi\u0119kowa\u0142 \u201eprzyjacio\u0142om z TVN i z tej drugiej\u201d, pokaza\u0142 po raz kolejny twarz filmowca o politycznym zaanga\u017cowaniu. Wajda i jego \u201eantykaczyzm\u201d nie wzi\u0105\u0142 si\u0119 znik\u0105d. Antypolski, antyko\u015bcielny, \u0142asy na tytu\u0142y filosemita, kt\u00f3ry karier\u0119 filmow\u0105 zawdzi\u0119cza opinii opozycjonisty wzgl\u0119dem komunistycznej w\u0142adzy w Polsce – taki obraz znanego re\u017cysera Andrzeja Wajdy emanuje z dokument\u00f3w zgromadzonych przez bezpiek\u0119. Notatki, sporz\u0105dzone na potrzeby Ministerstwa Spraw Wewn\u0119trznych, nie pozostawiaj\u0105 z\u0142udze\u0144 co do charakteru prowadzonej przez Wajd\u0119 dzia\u0142alno\u015bci. Warto w tym momencie zauwa\u017cy\u0107, i\u017c jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107, chocia\u017c nadal uchodzi za antykomunistyczn\u0105, przez \u00f3wczesne w\u0142adze by\u0142a nie tylko tolerowana, lecz r\u00f3wnie\u017c nagradzana. O ile posta\u0107 tego re\u017cysera budzi\u0142a w \u015brodowisku filmowym zupe\u0142nie uzasadnione emocje, podobnie zreszt\u0105 jak i ostatnie skandaliczne wypowiedzi dosy\u0107 dobrze wpisuj\u0105ce si\u0119 w palikociarsk\u0105, przedwyborcz\u0105 retoryk\u0119 Platformy Obywatelskiej, o tyle nale\u017cy owe emocje od\u0142o\u017cy\u0107 na bok, pozostawiaj\u0105c miejsce dla analizy fakt\u00f3w. Te ostatnie s\u0105 bezlitosne: w dokumentach wida\u0107 wyra\u017anie, \u017ce Andrzej Wajda by\u0142 niejako \u201ena specjalnych prawach\u201d i owe \u201eprawa\u201d stara\u0142 si\u0119 maksymalnie egzekwowa\u0107. \u201eCz. Petelski stwierdzi\u0142 wr\u0119cz, \u017ce <>, kt\u00f3ry – jak napisano w jednym z uzupe\u0142nie\u0144 do zgromadzonych przez Instytut Pami\u0119ci Narodowej materia\u0142\u00f3w – chce zosta\u0107 socjalizmu\u201d.<\/p>\r\n Tacy arty\u015bci jak Andrzej Wajda – a jest to bezsprzecznie zdolny artysta – bez wzgl\u0119du na to, czy zdaj\u0105 sobie spraw\u0119, czy nie, s\u0105 emisariuszami zr\u0119cznie dzia\u0142aj\u0105cego systemu Chruszczowa, wysy\u0142anymi na Zach\u00f3d jako pu\u0142apka dla g\u0142upc\u00f3w. Partia prowadzi ich na smyczy, nawet gdy im si\u0119 u\u017cycza troch\u0119 wariackiego urlopu; gdy go jednak nadu\u017cywaj\u0105, gwizdem przywo\u0142uje si\u0119 ich w odpowiednim momencie do porz\u0105dku. Ci m\u0142odzi ludzie, kt\u00f3rzy stoj\u0105 do dyspozycji elastyczniejszego obecnie systemu propagandy Zwi\u0105zku Radzieckiego, s\u0105, w\u0142a\u015bciwie dzi\u0119ki tej gi\u0119tko\u015bci i pozornej artystycznej wolno\u015bci, bardziej niebezpieczni ni\u017c nudni i ci\u0119\u017ccy bardowie \u0179danowa. Wystarczy obejrze\u0107 film Wajdy, aby si\u0119 o tym przekona\u0107. Aby si\u0119 m\u00f3c im przeciwstawi\u0107, nale\u017cy ich pozna\u0107. Dla dobra Zachodu” („Neue Zurcher Zeitung”).<\/em> Dlaczego w\u0142adze zdecydowa\u0142y o wej\u015bciu na ekrany \u201eCz\u0142owieka z marmuru\u201d, mimo \u017ce w za\u0142o\u017ceniu stanowi\u0142 uderzenie w system? \u201eZ powy\u017cszych wywod\u00f3w i przytoczonych fakt\u00f3w wynika, \u017ce negatywne opinie na temat filmu, a raczej aktualnego jego wyd\u017awi\u0119ku [\u2026] reprezentowane by\u0142y przez osoby decyduj\u0105ce o losach filmu przed jego premier\u0105 i zmierza\u0142y do wstrzymania jego eksploatacji. Opinie te i decyzje wst\u0119pne zosta\u0142y jednak – co r\u00f3wnie\u017c wynika z logicznego toku my\u015blenia, nie z posiadania nieoficjalnych wiadomo\u015bci – uchylone przez czynniki zwierzchnie [\u2026]\u201d – czytamy w jednej z notatek sporz\u0105dzonych przez MSW. Notatka nie wyja\u015bnia jednak, dlaczego film zosta\u0142 dopuszczony. Zapewne nie dlatego, i\u017c Wajda mia\u0142 zagrozi\u0107, \u017ce zrezygnuje z pracy w Polsce, chocia\u017c zapowiedzia\u0142 to w wywiadzie dla \u201eLe Point\u201d [30 maja 1977 roku]. Zreszt\u0105 najlepszym dowodem \u201esi\u0142y przebicia\u201d szanta\u017c\u00f3w Wajdy by\u0142a gro\u017aba, i\u017c nie we\u017amie on udzia\u0142u w imprezie filmowej w Helsinkach \u201ez uwagi na niedopuszczenie filmu do retrospektywy jego dzie\u0142\u201d – w festiwalu udzia\u0142 wzi\u0105\u0142. \u201eA. Wajda ostatecznie przyj\u0105\u0142 propozycj\u0119 wyjazdu do Helsinek w dniach 19 sierpie\u0144 – 13 wrzesie\u0144, ale jedzie tam jako reprezentant sztuki teatralnej\u201d – stwierdzono w dokumencie MSW z 16 sierpnia 1977 roku. Wajda nie mia\u0142 \u017cadnych problem\u00f3w, aby mimo swojego \u201eantykomunistycznego zaanga\u017cowania\u201d pojawia\u0107 si\u0119 na salonach zar\u00f3wno Zachodu, jak i Wschodu Europy. Bez problemu otrzyma\u0142 zaproszenie do Zwi\u0105zku Sowieckiego. \u201eJestem szcz\u0119\u015bliwy, \u017ce niezale\u017cnie od tego, jakie zdanie maj\u0105 o mnie w\u0142adze, mog\u0119 pokaza\u0107 w Moskwie nawet te filmy, kt\u00f3rych nie mog\u0119 dzisiaj pokaza\u0107 u siebie\u201d – nie m\u00f3g\u0142 nachwali\u0107 si\u0119 wsp\u00f3\u0142pracy z ZSRR. MSW zdawa\u0142o sobie spraw\u0119, \u017ce \u201ewielokrotne wyjazdy A. Wajdy na Zach\u00f3d wykorzystywane by\u0142y do dzia\u0142alno\u015bci politycznej, cz\u0119stokro\u0107 skierowanej przeciwko polityce kulturalnej pa\u0144stwa\u201d [za\u0142\u0105cznik do informacji dziennej, z 4 maja 1984 roku]. Dlaczego mimo to nie zabroniono mu wyjazd\u00f3w? Kim by\u0142 dla nich Wajda, \u017ce pozwalali mu na tak daleko posuni\u0119t\u0105 swobod\u0119? \u201eW \u015brodowisku filmowc\u00f3w panuje pogl\u0105d, \u017ce Wajda systematyczne przechodzi na pozycje antysocjalistyczne. Jego przekorna i opozycyjna postawa ma wynika\u0107 m.in. z niezamieszczenia pozytywnych recenzji w prasie krajowej o filmie oraz braku rozm\u00f3w z nim jako tw\u00f3rc\u0105 na okre\u015blonym szczeblu administracyjnym\u201d – czytamy w zgromadzonych aktach. Na swojej dzia\u0142alno\u015bci politycznej Andrzej Wajda robi\u0142 karier\u0119 filmow\u0105. 20 lutego 1982 roku minister J. Tejchma poinformowa\u0142 A. Wajd\u0119, i\u017c \u201eCz\u0142owiek z \u017celaza\u201d zosta\u0142 wycofany przez stron\u0119 polsk\u0105 z konkursu. Wajda po tym komunikacie stwierdzi\u0142, i\u017c w powsta\u0142ej sytuacji ma zapewnionego \u201eOscara\u201d, poniewa\u017c decyzja ta spowoduje, i\u017c jurorzy b\u0119d\u0105, w aktualnej sytuacji politycznej, g\u0142osowa\u0107 za nim.<\/p>\r\n Za\u0142\u0105cznik do informacji dziennej z dnia 05.05. 1982. Opinia K. Kutza na temat postaw A. Wajdy i K. Zanussiego: Re\u017cyser filmowy Kazimierz Kutz, oceniaj\u0105c obecn\u0105 postaw\u0119 A. Wajdy, stwierdzi\u0142, \u017ce wymieniony wspaniale si\u0119 urz\u0105dzi\u0142 za granic\u0105. Potrafi zawsze znale\u017a\u0107 si\u0119 w \u015brodku aktualnych wydarze\u0144, wykorzystuj\u0105c sytuacj\u0119 dla realizacji w\u0142asnych interes\u00f3w. Przyk\u0142adem tego jest okres zafascynowania \u201eSolidarno\u015bci\u0105\u201d i uzyskania dzi\u0119ki temu \u201eZ\u0142otej Palmy\u201d na Festiwalu Filmowym w Cannes. Poniewa\u017c zdaje sobie spraw\u0119, \u017ce z \u201eSolidarno\u015bci\u201d ju\u017c nic nie wydusi, odpi\u0105\u0142 noszon\u0105 ostentacyjnie plakietk\u0119 tego zwi\u0105zku i zachowuje si\u0119 wg Kutza tak, jakby tego faktu nie by\u0142o.<\/em><\/p>\r\n Popularno\u015bci nie uj\u0119\u0142y Wajdzie pojawiaj\u0105ce si\u0119 w jego filmach liczne b\u0142\u0119dy merytoryczne i przek\u0142amania, \u017ceby wymieni\u0107 tylko trzy z nich: Film \u201eLotna\u201d z 1959 r. to klasyczny obraz przedstawiaj\u0105cy \u017co\u0142nierzy polskich jako g\u0142upc\u00f3w, kt\u00f3rzy szar\u017cuj\u0105 konno z szablami w d\u0142oni na niemieckie czo\u0142gi. Ta scena filmu przesz\u0142a do historii jako jeden z wi\u0119kszych paszkwili historycznych Wajdy. Sam re\u017cyser przyzna\u0142, \u017ce by\u0142 to jego najgorszy film, jednak do dzisiaj jest on wci\u0105\u017c przypominany widzom kolejnych pokole\u0144 w swojej pierwotnej wersji. Co ciekawe, scena szar\u017cy u\u0142a\u0144skiej na czo\u0142gi w pe\u0142ni wpisuje si\u0119 w propagand\u0119 III Rzeszy. Ot\u00f3\u017c nie kto inny jak Josef Goebbels, minister propagandy hitlerowskich Niemiec, przedstawia\u0142 zdemoralizowanych Polak\u00f3w rzucaj\u0105cych si\u0119 na koniach i z lancami na oddzia\u0142y niemieckie. Nie inny obraz przedstawi\u0142 Wajda w filmie \u201eLotna\u201d. Niemiecka propaganda w \u201eLotnej\u201d nie usz\u0142a r\u00f3wnie\u017c uwadze komunistycznych recenzent\u00f3w. \u201e[…] Wajda si\u0119gn\u0105\u0142 po \u0179ukrowskiego i z jego smutnej ksi\u0105\u017cki (noweli) LOTNA zrobi\u0142 sw\u00f3j pierwszy barwny film pe\u0142en omy\u0142ek i jawnej nienawi\u015bci do przedwojennego wojska polskiego, kt\u00f3remu przypisa\u0142 chamstwo, rzucanie si\u0119 z szablami na czo\u0142gi”. W rzeczywisto\u015bci nigdy nie dosz\u0142o do rzekomej polskiej szar\u017cy na niemieckie czo\u0142gi. Stefan Kisielewski, niezapomniany „Kisiel”, zapisa\u0142 w swoich „Dziennikach”: „(…) w kinie widzia\u0142em po raz pierwszy 'Lotn\u0105’ Wajdy. To ostatnie oburzy\u0142o mnie okropnie cho\u0107by jako \u017co\u0142nierza Kampanii Wrze\u015bniowej. Jak mo\u017cna by\u0142o na tle narodowego dramatu wykoncypowa\u0107 tak niesmaczn\u0105 bzdur\u0119 (…) to ju\u017c tajemnica tego re\u017cysera (Wajdy – dop. red.), kt\u00f3ry nie wiedz\u0105c o tym, lubuje si\u0119 w karykaturowaniu polsko\u015bci” (S. Kisielewski, \u201eDzienniki\u201d, Warszawa 1996, s. 311).<\/p>\r\n „Popi\u00f3\u0142 i diament”<\/strong><\/p>\r\n Film Wajdy \u201ePopi\u00f3\u0142 i diament\u201d jest klasycznym przyk\u0142adem tw\u00f3rczo\u015bci przydatnej dla propagandzist\u00f3w PRL. Zw\u0142aszcza \u017ce ich teorie na temat z\u0142ej Armii Krajowej wypowiada by\u0142y akowiec – Wajda (w swoim oficjalnym \u017cyciorysie Wajda twierdzi, \u017ce by\u0142 \u0142\u0105cznikiem w AK), artysta o zabarwieniu antysystemowym, co de facto tylko pomna\u017ca\u0142o skuteczno\u015b\u0107 przes\u0142ania tego i innych film\u00f3w re\u017cysera. W ksi\u0105\u017cce \u201eDiament odnaleziony w popiele\u201d Krzysztof K\u0105kolewski dowodzi, \u017ce powie\u015b\u0107 Jerzego Andrzejewskiego by\u0142a propagandow\u0105 mistyfikacj\u0105, a wydarzenia autentyczne bardzo r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 od fabu\u0142y \u201ePopio\u0142u i diamentu\u201d oraz \u017ce autentyczna i jednoznacznie negatywna posta\u0107 Jana Foremniaka mia\u0142a niewiele wsp\u00f3lnego z budz\u0105cym wsp\u00f3\u0142czucie komunist\u0105 Stefanem Szczuk\u0105 w powie\u015bci Andrzejewskiego. Jednak Wajda zabra\u0142 si\u0119 za ekranizacj\u0119 filmu, gdzie zestawi\u0142 na pierwszym planie \u201edobrego\u201d komunist\u0119 ze \u201ez\u0142ym\u201d akowcem. Pisarz katolicki Jerzy Zawieyski, m\u00f3wi\u0105c o powie\u015bci Andrzejewskiego oraz o filmie Wajdy, konkludowa\u0142: \u201e\u015awietna, dra\u0144ska powie\u015b\u0107. \u015awietny, k\u0142amliwy film”. Zakamuflowanych estetyzuj\u0105cymi smaczkami aluzji antykomunistycznych trzeba si\u0119 bowiem w filmie Wajdy dopiero domy\u015bli\u0107, gdy tymczasem wulgarny donos na Armi\u0119 Krajow\u0105 jest w nim wyra\u017any i jednoznaczny. Film Wajdy \u201eDanton\u201d ko\u0144czy si\u0119 scen\u0105, gdzie ma\u0142y ch\u0142opiec w k\u0105pieli recytuje \u201ePrawa cz\u0142owieka i obywatela\u201d. Po po\u017codze rewolucji francuskiej i milionach ofiar zosta\u0142a spu\u015bcizna praw cz\u0142owieka… Oczywi\u015bcie sprawa wielkiej rewolucji jako matki komunizmu (jak ujmowa\u0142 to np. ks. prof. Micha\u0142 Poradowski) to zupe\u0142nie inna kwestia, jednak warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na percepcj\u0119 tego filmu przez bezpiek\u0119 PRL, co rzuca \u015bwiat\u0142o na ciekaw\u0105 sytuacj\u0119, jaka mia\u0142a miejsce we Francji po prezentacji filmu. Tak opisuje to notatka z 1983 r. dot. filmu \u201eDanton\u201d w re\u017c. Andrzeja Wajdy: \u201e[\u2026] W zwi\u0105zku z wydarzeniami w kraju w ko\u0144cu 1981 strona francuska nada\u0142a temu przedsi\u0119wzi\u0119ciu zupe\u0142nie inny wymiar. [\u2026] Od tej chwili r\u00f3wnolegle ze >spraw\u0105 Dantonasprawa A. Wajdy<, kt\u00f3rego niekt\u00f3rzy dziennikarze uwa\u017cali za internowanego b\u0105d\u017a aresztowanego. Staje si\u0119 on jednym z bardziej znanych artyst\u00f3w zagranicznych we Francji, zyskuj\u0105c popularno\u015b\u0107 jako w pewnym sensie uosobienie niezale\u017cno\u015bci i kontestacji wobec w\u0142adzy w kraju [\u2026]\u201d. Dzi\u0119ki temu otrzyma\u0142 nagrod\u0119 Louis Delluc. Eksperci w dziedzinie dziej\u00f3w rewolucji francuskiej mieli do tego filmu powa\u017cne zastrze\u017cenia merytoryczne, co postawi\u0142o francuskie ministerstwo kultury w trudnej sytuacji, jako \u017ce pokry\u0142o ono wi\u0119kszo\u015b\u0107 koszt\u00f3w. Sprawa ta Wajdzie jednak nie zaszkodzi\u0142a. Nadal udziela\u0142 wywiad\u00f3w. D\u0142ugo oczekiwany i zapowiadany przez Wajd\u0119 film „Katy\u0144” podobnie jak ca\u0142a tw\u00f3rczo\u015b\u0107 re\u017cysera wpisuje si\u0119 w jego metodyk\u0119 niedopowiedze\u0144, swoistego przy\u0142o\u017cenia akcent\u00f3w i sprytnych przek\u0142ama\u0144, kt\u00f3re zacieraj\u0105 prawdziwy obraz wydarze\u0144 historycznych. Wajda w filmie o wydarzeniach poprzedzaj\u0105cych Katy\u0144 uwypukli\u0142 bestialstwo nazist\u00f3w, a z\u0142agodzi\u0142 okrucie\u0144stwo Sowiet\u00f3w. Pokazuje to m.in. scena dramatycznego zaaresztowania profesor\u00f3w Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, po kt\u00f3rej widz mo\u017ce wywnioskowa\u0107, \u017ce Niemcy dokonali na nich mordu, a przecie\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich wr\u00f3ci\u0142a potem do Krakowa. Ca\u0142o\u015b\u0107 za\u015b mordu katy\u0144skiego, kt\u00f3ry by\u0142 niebywa\u0142\u0105 i niespotykan\u0105 w historii zbrodni\u0105 ludob\u00f3jstwa pokazany jest w jednej scenie rozstrzelania oficer\u00f3w. Kaci tamtych czas\u00f3w pokazani s\u0105 jak gdyby bezosobowo. Nigdzie nie pojawia si\u0119 nazwisko Stalina czy Berii. Jak pisze prof. Jacek Trznadel \u201eJedynym Rosjaninem z krwi i ko\u015bci w filmie Wajdy jest >dobry Rosjanin<\u2026 Moim zdaniem, film jest zbyt u\u0142adzony, niewyra\u017any i nie odegra roli, jak\u0105 mu si\u0119 przypisuje: nie odkrywa prawdy, lecz j\u0105 zamazuje\u201d.<\/p>\r\n Wajda bezpieczny<\/strong><\/p>\r\n Andrzej Wajda opisywany by\u0142 w notatkach i sprawozdaniach bezpieki na tysi\u0105cach stron dokument\u00f3w. W ocenie MSW jedn\u0105 z istotniejszych przes\u0142anek, kt\u00f3re zapewnia\u0142y Wajdzie czo\u0142ow\u0105 pozycj\u0119 w\u015br\u00f3d filmowych tw\u00f3rc\u00f3w, by\u0142a \u201ew odczuciu \u015brodowiska, kontynuowana polityka jednoczesnego sta\u0142ego uczestnictwa w \u017cyciu politycznym i kulturalnym kraju oraz pa\u0144stw zachodnich oraz \u015bcis\u0142e zwi\u0105zanie si\u0119 z przedstawicielami kr\u0119g\u00f3w kultury \u017cydowskiej mi\u0119dzy innymi w Izraelu\u201d. Cz\u0119sto otrzymywa\u0142 propozycje z Izraela. Wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 m.in. z izraelskim Teatrem Narodowym Habimah. Niejako przy okazji \u201eAbraham Gardon, wyk\u0142adowca Wydzia\u0142u Filmowego Uniwersytetu w Tel Awiwie zaprosi\u0142 A. Wajd\u0119 na spotkanie i dyskusj\u0119 ze studentami i wyk\u0142adowcami Wydzia\u0142u [\u2026]\u201d. Cz\u0119sto by\u0142 zapraszany na r\u00f3\u017cnego rodzaju imprezy, w tym m.in. poproszono go o prelekcj\u0119 podczas 11 dni ksi\u0105\u017cki \u017cydowskiej w 2008 roku. Powi\u0105zaniom natury zawodowej towarzyszy\u0142y relacje na szczeblu towarzyskim. Mimo i\u017c obraca\u0142 si\u0119 tak\u017ce w kr\u0119gach \u201eSolidarno\u015bci\u201d, jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 nie nosi\u0142a znamion opozycyjnej. W sporz\u0105dzonej w Warszawie 23 wrze\u015bnia 1986 r. tajnej notatce czytamy: „[\u2026] Stwierdzi\u0107 nale\u017cy, i\u017c pomimo stworzonego wok\u00f3\u0142 niego klimatu politycznego, jak r\u00f3wnie\u017c przejaw\u00f3w jego kontestacyjnej i opozycyjnej postawy do w\u0142adz PRL, A. Wajda nigdy nie zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 struktur podziemnych. W okresie obowi\u0105zywania stanu wojennego podporz\u0105dkowa\u0142 si\u0119 rygorom z niego wynikaj\u0105cym, a po jego zniesieniu nie podj\u0105\u0142 dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej, kontynuuj\u0105c prac\u0119 tw\u00f3rcz\u0105\u201d. Jego lojalno\u015b\u0107 wzgl\u0119dem komunistycznych w\u0142adz by\u0142a na tyle daleko posuni\u0119ta, \u017ce kiedy podczas dyskusji nad filmem A. Holland \u201eBez znieczulenia\u201d, re\u017cyserka stwierdzi\u0142a, i\u017c \u201ew Polsce panuje ustr\u00f3j totalitarny, z kt\u00f3rym nale\u017cy w zdecydowany spos\u00f3b walczy\u0107, gdy\u017c, jak wykazuje to film, ustr\u00f3j ten mo\u017ce zniszczy\u0107 najbardziej warto\u015bciowych ludzi\u201d, przywo\u0142a\u0142 j\u0105 do porz\u0105dku. Nic zatem dziwnego, \u017ce Andrzej Wajda nie mia\u0142 w zasadzie \u017cadnych problem\u00f3w z uzyskaniem paszportu, mimo \u017ce prowadzi\u0142 \u201eszkodliw\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczn\u0105\u201d. \u201eW zwi\u0105zku z wniesionym przez Departament III MSW postanowieniem o zastrze\u017ceniu wyjazd\u00f3w zagranicznych wobec A. Wajdy do numeru OE-IV-0168\/84 z 20 stycznia 1984 r. informuj\u0119, \u017ce wyra\u017camy zgod\u0119 na wyjazd wy\u017cej wymienionego do Francji na podstawie paszportu prywatnego z literk\u0105 >S< wa\u017cnego na wszystkie kraje Europy\u201d – czytamy w dokumencie wydanym przez Dyrektora Departamentu III MSW gen. bryg. H. Dankowskiego.<\/p>\r\n „Informacja, Tajne, Warszawa dn. 24 maja 1983 r.: K.Kutz uwa\u017ca, \u017ce A. Wajda nie wykazywa\u0142 nigdy wi\u0119kszego zainteresowania Zespo\u0142em i podleg\u0142ymi mu pracownikami. W swej dzia\u0142alno\u015bci tw\u00f3rczej opiera\u0142 si\u0119 w znacznym stopniu na pracy m\u0142odych, utalentowanych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w, kt\u00f3rych wykorzystywa\u0142 i dzi\u0119ki kt\u00f3rym osi\u0105ga\u0142 sukcesy artystyczne. K. Kutz uwa\u017ca Wajd\u0119 za cz\u0142owieka pr\u00f3\u017cnego, egoistycznego, nieodpowiedzialnego, koniunkturalist\u0119 posiadaj\u0105cego wyj\u0105tkow\u0105 zdolno\u015b\u0107 do wykorzystywania wszystkich nadarzaj\u0105cych si\u0119 okazji dla osi\u0105gania korzy\u015bci osobistych (zar\u00f3wno materialnych, jak i presti\u017cowych). [\u2026] Krytykuje Wajd\u0119 za dwulicow\u0105 postaw\u0119, kt\u00f3ra z jednej strony pozwala mu na zabieganie o splendory i nagrody pa\u0144stwowe w kraju, z drugiej za\u015b nie przeszkadza w tendencyjnych i fa\u0142szywych ocenach sytuacji w kraju dokonywanych za granic\u0105 z pozycji \u201epolitycznego emigranta\u201d, kt\u00f3rym nie jest, a bardzo stara si\u0119 by\u0107. […] Pogl\u0105dy Kutza na temat A. Wajdy podziela jego bliski znajomy – kompozytor Wojciech Kilar.<\/em><\/p>\r\n Ciemne zau\u0142ki re\u017cyserskich finans\u00f3w<\/strong><\/p>\r\n W\u0142adze PRL mia\u0142y powa\u017cne zastrze\u017cenia co do legalno\u015bci post\u0119powania Andrzeja Wajdy w kwestiach finansowych. Obywatel PRL nie m\u00f3g\u0142 rozporz\u0105dza\u0107 za granic\u0105 warto\u015bciami dewizowymi bez wymaganego zezwolenia. Wajda skutecznie si\u0119 od tego uchyla\u0142. Nie ubiega\u0142 si\u0119 o zgod\u0119 na rozporz\u0105dzanie warto\u015bciami dewizowymi poza granicami kraju, \u201enie sprowadzi\u0142 do kraju ani samodzielnie, ani przez NBP \u017cadnej przyznanej mu nagrody; nie zg\u0142asza\u0142 posiadanego mienia poza granicami kraju, ani utraty tego\u017c mienia\u201d – czytamy w sporz\u0105dzonej w tej sprawie notatce. Problemy te podejmowa\u0142a niskonak\u0142adowa prasa. Pojawi\u0142 si\u0119 w Warszawie trzeci numer pisma \u201eMargines\u201d, odbijanego technik\u0105 powielania. W pi\u015bmie w artykule pt. \u201eKryminalne kulisy kina moralnego niepokoju\u201d czytamy: „[\u2026] prezes [Andrzej Wajda – przyp. red.] dla przyci\u0105gni\u0119cia g\u0142o\u015bnych nazwisk uruchomi\u0142 tzw. fundusz popierania tw\u00f3rczo\u015bci. Pieni\u0105dze z tego funduszu, jak wykaza\u0142y kontrole NIK, MSW i CKKP wyp\u0142acane by\u0142y w formie comiesi\u0119cznych >zach\u0119tkopertowych< w wys. \u015brednio 200000 z\u0142, a trafia\u0142y si\u0119 tak\u017ce takie po 500 tys. i 600 tys. z\u0142. Kto korzysta\u0142 z tych pieni\u0119dzy. Na pierwszym miejscu plasuje si\u0119 pan prezes Stowarzyszenia Filmowc\u00f3w Polskich – Andrzej Wajda, kt\u00f3ry powy\u017cszym sposobem zarobi\u0142 w TV przesz\u0142o milion z\u0142. Niezale\u017cnie od tych \u0142ap\u00f3wek niezarejestrowanych w wydziale finansowym A. Wajda zarobi\u0142 tylko jako kierownik zespo\u0142u X w 1977 roku 1 310 000 z\u0142, 1978 – 7 923 000 z\u0142, 1979 – 800 867 z\u0142, 1980 – 1 242 895 z\u0142. Jak na lata kryzysu to ca\u0142kiem dobrze, nie wymieniamy tu innych zarobk\u00f3w i wp\u0142yw\u00f3w dolarowych\u201d. Dalej czytamy: \u201eWydzia\u0142 Finansowy Warszawa – \u0179oliborz podsumowa\u0142 Wajd\u0119 zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105cymi przepisami za rok 1980 domiarem w wys. 950 000. Prezes Wajda za\u0142atwi\u0142 sobie w Ministerstwie Finans\u00f3w umorzenie 500 tys., a pozosta\u0142e 450 tys. roz\u0142o\u017cono mu na raty\u201d. Zdaniem autora artyku\u0142u, Ministerstwo Finans\u00f3w pocz\u0105tkowo odm\u00f3wi\u0142o, ale po interwencji ministra Mariana Krzaka – umorzy\u0142o cz\u0119\u015b\u0107 domiaru. W aktach MSW nie by\u0142o adnotacji, \u017ce te informacje s\u0105 fa\u0142szywe. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich zosta\u0142a potwierdzona. \u201eW 1980 r. A. Wajda zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 z pro\u015bb\u0105 do ministra finans\u00f3w o zmniejszenie mu podatku wyr\u00f3wnawczego za 1979 r. w kwocie 955 453 z\u0142 poprzez odliczenie mu kwoty 900 000 z\u0142 z podstawy naliczania podatku. Pro\u015bb\u0119 t\u0119 uzasadni\u0142 potrzeb\u0105 przeprowadzenia remontu domu, kt\u00f3ry posiada charakter zabytkowy. Koszt remontu mia\u0142 wynie\u015b\u0107 ok. 900 000 z\u0142. Decyzj\u0105 ministra finans\u00f3w A. Wajda uzyska\u0142 zgod\u0119 na odliczenie mu z podstawy wymiaru podatku kwoty 900 000 z\u0142 w przypadku wykazania rachunk\u00f3w za remont tego domu do wysoko\u015bci tej kwoty. W rzeczywisto\u015bci A. Wajda wykaza\u0142 si\u0119 rachunkami na kwot\u0119 90 000 z\u0142. Po\u0142owa tej kwoty, a wi\u0119c 45 000 z\u0142 zosta\u0142a odj\u0119ta od podstawy naliczenia mu podatku wyr\u00f3wnawczego, w wyniku czego A. Wajda zap\u0142aci\u0142 za 1979 r. podatek wyr\u00f3wnawczy o 33 750 z\u0142 ni\u017cszy\u201d – czytamy w aktach MSW.<\/p>\r\n Wajda’89<\/strong><\/p>\r\n Andrzej Wajda w 1989 r. zosta\u0142 wybrany na senatora z Suwalszczyzny. Niewiele mia\u0142 wsp\u00f3lnego z tym regionem. Nie m\u00f3g\u0142 zna\u0107 jego problem\u00f3w i potrzeb. Jednak upragniony mandat zdoby\u0142. Przez wk\u0142ad finansowy Wajda zosta\u0142 wsp\u00f3\u0142w\u0142a\u015bcicielem \u201eGazety Wyborczej\u201d wraz ze Zbigniewem Bujakiem i Aleksandrem Paszy\u0144skim. Wajda i wsp\u00f3lnicy w 1990 roku przekazali gazet\u0119 osobom, kt\u00f3re uczestniczy\u0142y w powstaniu sp\u00f3\u0142ki \u201eAgora\u201d. \u201eGW\u201d mia\u0142a reprezentowa\u0107 w mediach stron\u0119 \u201eSolidarno\u015bci\u201d, jednak szybko okaza\u0142o si\u0119, \u017ce reprezentuje jedynie w\u0105skie \u015brodowisko. W 1990 r. Komisja Krajowa \u201eSolidarno\u015bci\u201d zakaza\u0142a \u201eGazecie Wyborczej\u201d u\u017cywania logo \u201eSolidarno\u015bci\u201d i motta. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 senatorska Wajdy r\u00f3wnie\u017c wpisywa\u0142a si\u0119 w jego \u015bwiatopogl\u0105d, kt\u00f3ry niewiele mia\u0142 wsp\u00f3lnego z idea\u0142ami Jerzego Popie\u0142uszki czy tysi\u0119cy Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy chcieli, aby zamiast portret\u00f3w czerwonych towarzyszy nad Polsk\u0105 zawisn\u0105\u0142 w ko\u0144cu krzy\u017c i zatriumfowa\u0142y jego prawa. W 1990 roku senator Andrzej Wajda g\u0142osowa\u0142 za uchyleniem ustawy o zakazie aborcji, co najlepiej pokazuje jego postaw\u0119 w sprawach \u017cycia.<\/p>\r\n ***<\/p>\r\n Tak wygl\u0105da\u0142a droga Wajdy od lat 50. do transformacji z 1989 r. Okres lat 90. a\u017c do dzisiaj wymaga\u0142by osobnego artyku\u0142u. Doda\u0107 jednak warto, \u017ce w\u0142a\u015bnie Wajda i pokrewne mu \u015brodowisko stanowi dzisiaj trzon os\u00f3b wspieraj\u0105cych kampani\u0119 wyborcz\u0105 Bronis\u0142awa Komorowskiego. Wydaje si\u0119, \u017ce wiele m\u00f3wi to o samym kandydacie Platformy Obywatelskiej na urz\u0105d prezydenta Rzeczypospolitej. Artyku\u0142 ukaza\u0142 si\u0119 w tygodniku „Nasza Polska” Nr 26 (765) z 29 czerwca 2010 r.
\r\n
\r\n Malowany opozycjonista<\/strong><\/p>\r\n
\r\n
\r\n \u201eM\u0119cze\u0144stwo\u201d Wajdy<\/strong><\/p>\r\n
\r\n
\r\n Oskar dzi\u0119ki PRL<\/strong><\/p>\r\n
\r\n
\r\n \u201eLotna\u201d<\/strong><\/p>\r\n
\r\n
\r\n „Danton”<\/strong><\/p>\r\n
\r\n
\r\n \u201eKaty\u0144\u201d<\/strong><\/p>\r\n
\r\n
\r\n Robert Wit Wyrostkiewicz
\r\n Anna Wiejak<\/em><\/strong><\/p>\r\n
\r\n Collage na podstawie zdj\u0119\u0107 z archiwum IPN<\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Dodano: 2010-07-1 2:30 pm Ze zgromadzonych przez MSW, a znajduj\u0105cych si\u0119 obecnie w IPN akt wynika, i\u017c dzia\u0142alno\u015b\u0107 Andrzeja Wajdy mog\u0142a stanowi\u0107 dla komunistycznych w\u0142adz w Polsce wentyl bezpiecze\u0144stwa Malowany opozycjonista Zausznik Bronis\u0142awa Komorowskiego, re\u017cyser Andrzej Wajda, kt\u00f3ry przypomnia\u0142 o sobie jadowitym atakiem na poch\u00f3wek Lecha Kaczy\u0144skiego na Wawelu oraz swoim wyst\u0105pieniem w trakcie kampanii […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[159,81,36],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23601"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23601"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23601\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23601"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23601"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23601"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}