{"id":2336,"date":"2008-08-02T16:08:47","date_gmt":"2008-08-02T16:08:47","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-30T04:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=2336","title":{"rendered":"Ludob\u00f3jstwo i polityka – Jan Maria Jackowski<\/em>"},"content":{"rendered":"

Przebieg uroczysto\u015bci upami\u0119tniaj\u0105cych 65. rocznic\u0119 ludob\u00f3jstwa Polak\u00f3w dokonanego na Wo\u0142yniu przez ukrai\u0144skich oprawc\u00f3w dowodzi, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 elit politycznych wybiera amnezj\u0119 zamiast pami\u0119\u0107. Wycofanie patronatu nad uroczysto\u015bciami przez prezydenta Lecha Kaczy\u0144skiego – co w \u015brodowiskach kresowych i kombatanckich wywo\u0142a\u0142o fal\u0119 rozgoryczenia – \u015bwiadczy o zwyci\u0119stwie „politycznej poprawno\u015bci” nad dba\u0142o\u015bci\u0105 o interes narodowy. <\/em>
\r\n
\r\n Tego rodzaju incydenty szkodz\u0105 stosunkom polsko-ukrai\u0144skim, kt\u00f3re powinny by\u0107 budowane na poszanowaniu prawdy historycznej, a s\u0105 przez stron\u0119 polsk\u0105 oparte na wypaczonej wizji przesz\u0142o\u015bci. I dzieje si\u0119 to w sytuacji, gdy prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko jawnie gloryfikuje kolaboruj\u0105c\u0105 z hitlerowcami Organizacj\u0119 Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w i jej zbrojne rami\u0119 – Ukrai\u0144sk\u0105 Powsta\u0144cz\u0105 Armi\u0119.
\r\n Skala przemilczania i zak\u0142amywania kresowego holokaustu osi\u0105gn\u0119\u0142a ogromne rozmiary. Gdzieniegdzie jest mowa jedynie o „rzezi wo\u0142y\u0144skiej”, co zamazuje prawd\u0119 o tamtych wydarzeniach, podczas kt\u00f3rych masowo mordowano Polak\u00f3w tylko za to, \u017ce byli Polakami. Milcz\u0105 lub przek\u0142amuj\u0105 je media, nie uczy si\u0119 o nim w szko\u0142ach, ma\u0142o tego, do publicznych wypowiedzi na ten temat dopuszcza si\u0119 w Polsce apologet\u00f3w zbrodniarzy. By\u0142a to chyba ostatnia – co podkre\u015bli\u0142a dr Lucyna Kuli\u0144ska, historyk zajmuj\u0105cy si\u0119 t\u0105 spraw\u0105 – okazja, by polskie w\u0142adze odda\u0142y ho\u0142d ofiarom masowego ludob\u00f3jstwa dokonanego na Kresach przez nacjonalist\u00f3w z OUN-UPA w czasie II wojny \u015bwiatowej w obecno\u015bci ich rodzin. Wymieraj\u0105 ju\u017c bowiem ostatnie osoby, \u00f3wczesne dzieci, \u015bwiadkowie tej zbrodni. Po raz kolejny we w\u0142asnym kraju odm\u00f3wiono im prawa do pami\u0119ci i prawdy. Prawa, kt\u00f3re przys\u0142uguje bez ogranicze\u0144 ofiarom holokaustu, Katynia, kolejnych wrze\u015bni, sierpni, ale i marc\u00f3w, pa\u017adziernik\u00f3w… Wszystkich poszkodowanych wolno czci\u0107, tylko nie ofiary ukrai\u0144skich zbrodniarzy. Dlatego chyba, \u017ce ich cierpienia by\u0142y wyj\u0105tkowo straszliwe, a dzi\u015b zosta\u0142 obrany przez rz\u0105dz\u0105cych kurs na „wyciszenie”.
\r\n
\r\n Ludob\u00f3jstwo w imi\u0119 „Wielkiej Ukrainy”<\/strong>
\r\n 11 lipca 1943 roku rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 na Wo\u0142yniu wcze\u015bniej zaplanowana akcja masowego mordowania ludno\u015bci polskiej przeprowadzona przez „bojc\u00f3w” z UPA. Antypolskie nastawienie cz\u0119\u015bci Ukrai\u0144c\u00f3w nasili\u0142o si\u0119 po zaj\u0119ciu tych teren\u00f3w przez Niemc\u00f3w w 1941 roku. W 1942 roku radykalna cz\u0119\u015b\u0107 OUN, tak zwani banderowcy stworzyli Ukrai\u0144sk\u0105 Powsta\u0144cz\u0105 Armi\u0119. Ideolodzy ukrai\u0144skiego skrajnego nacjonalizmu g\u0142osili tez\u0119, \u017ce nale\u017cy zbudowa\u0107 „Wielk\u0105 Ukrain\u0119” – od Krakowa i Warszawy na zachodzie, po Kaukaz na wschodzie, jednolit\u0105 etnicznie, „czyst\u0105 jak szklanka wody”. Wcze\u015bniej masowo mordowano \u017byd\u00f3w ze wzgl\u0119d\u00f3w ideologicznych i rabunkowych, czym g\u0142\u00f3wnie trudnili si\u0119 ukrai\u0144scy policjanci kolaboruj\u0105cy z hitlerowcami, wprawdzie z niemieckiej inspiracji, ale najcz\u0119\u015bciej samodzielnie. Je\u015bli mo\u017cna by\u0142o wyeliminowa\u0107 jedn\u0105 nacj\u0119, dlaczego nie zrobi\u0107 tego z Polakami?
\r\n Latem 1943 roku nast\u0105pi\u0142o apogeum ludob\u00f3jstwa Polak\u00f3w. W tych organizowanych na masow\u0105 skal\u0119 dzia\u0142aniach brali udzia\u0142 nie tylko nacjonali\u015bci z UPA, ale tak\u017ce miejscowi ch\u0142opi zwani czerni\u0105, poddani wcze\u015bniej przez banderowc\u00f3w silnej propagandzie antypolskiej. Na pocz\u0105tku drugiej dekady lipca 1943 roku nast\u0105pi\u0142 zmasowany atak na blisko 100 polskich miejscowo\u015bci, w ca\u0142ym za\u015b lipcu na blisko 530. Wed\u0142ug badaczy, akcje antypolskie i rzezie ludno\u015bci przebiega\u0142y wed\u0142ug trzech g\u0142\u00f3wnych scenariuszy: by\u0142y to napady na miejscowo\u015bci zamieszkane g\u0142\u00f3wnie przez Polak\u00f3w, akcje przeciwko Polakom mieszkaj\u0105cym we wsiach ukrai\u0144skich lub mieszanych oraz ataki na kilkuosobowe grupki Polak\u00f3w lub pojedyncze osoby.
\r\n Historycy podkre\u015blaj\u0105, \u017ce w przypadku napad\u00f3w na wi\u0119ksze skupiska Polak\u00f3w UPA dzia\u0142a\u0142a wed\u0142ug sta\u0142ego scenariusza. Stara\u0142a si\u0119 uderza\u0107 z zaskoczenia, atakuj\u0105c w nocy, o \u015bwicie lub podczas prac gospodarskich czy niedzielnej Mszy \u015bw., kiedy mieszka\u0144cy byli zgromadzeni w jednym miejscu. Miejscowo\u015b\u0107 by\u0142a otaczana kordonem uzbrojonych w bro\u0144 paln\u0105 cz\u0142onk\u00f3w UPA, kt\u00f3rych zadaniem by\u0142o strzelanie do uciekaj\u0105cych. Pozostali napastnicy, cz\u0142onkowie oddzia\u0142\u00f3w samoobrony ukrai\u0144skiej wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych z UPA, uzbrojeni w siekiery, no\u017ce, pi\u0142y, wid\u0142y, maczety, kosy ustawione na sztorc i inne narz\u0119dzia gospodarskie rozchodzili si\u0119 po osadzie i mordowali wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w z wyj\u0105tkowym okrucie\u0144stwem. Polacy gin\u0119li r\u0105bani siekierami i przecinani pi\u0142ami, paleni \u017cywcem w chatach z zabitymi oknami i drzwiami, gwa\u0142ceni, kaleczeni, wrzucani \u017cywcem do g\u0142\u0119bokich studni, obrzucani granatami w ko\u015bcio\u0142ach, rozrywani ko\u0144mi.
\r\n Ofiarami byli Polacy r\u00f3\u017cnej p\u0142ci i wieku. G\u0142\u00f3wnie kobiety i dzieci, starcy, kap\u0142ani, nauczyciele, s\u0142u\u017cba le\u015bna, a tak\u017ce Ukrai\u0144cy, kt\u00f3rzy pomagali Polakom b\u0105d\u017a przeszli z prawos\u0142awia na katolicyzm, przy czym cz\u0119\u015b\u0107 ofiar zgin\u0119\u0142a z r\u0105k UPA za pomoc udzielan\u0105 Polakom lub odmow\u0119 przy\u0142\u0105czenia si\u0119 do sprawc\u00f3w ludob\u00f3jstwa. Teren wsi by\u0142 starannie przeszukiwany, a na uciekinier\u00f3w urz\u0105dzano polowanie z nagonk\u0105 i ob\u0142awy w okolicznych lasach i na polach. Wsp\u00f3ln\u0105 cech\u0105 akcji przeciw Polakom by\u0142y masowe tortury przed zadaniem \u015bmierci, po\u0142\u0105czone z rabunkiem mienia i paleniem gospodarstw, a tak\u017ce niszczeniem materialnych \u015blad\u00f3w polskiej obecno\u015bci na Wo\u0142yniu, takich jak dwory, ko\u015bcio\u0142y i kaplice, a nawet ogrody czy parki. Pr\u00f3by rozm\u00f3w przedstawicieli Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego czy negocjacji ze stron\u0105 ukrai\u0144sk\u0105 ko\u0144czy\u0142y si\u0119 niepowodzeniem.
\r\n Powszechne akcje nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich w 1943 roku niemal ca\u0142kowicie ogo\u0142oci\u0142y z Polak\u00f3w wiejskie obszary Wo\u0142ynia. Na pocz\u0105tku 1944 roku Polacy zamieszkiwali w zasadzie ju\u017c jedynie w miastach, wok\u00f3\u0142 o\u015brodk\u00f3w samoobrony (r\u00f3\u017cnych grup, oddzia\u0142\u00f3w, plac\u00f3wek, o\u015brodk\u00f3w i baz samoobrony), kt\u00f3re wytrzyma\u0142y ukrai\u0144ski nap\u00f3r, oraz w oddzia\u0142ach partyzanckich, kt\u00f3re we wsp\u00f3\u0142pracy z oddzia\u0142ami Armii Krajowej, m.in. z 27. Wo\u0142y\u0144sk\u0105 Dywizj\u0105 AK, kt\u00f3re pr\u00f3bowa\u0142y organizowa\u0107 akcje obronne przed UPA. Wed\u0142ug dr Lucyny Kuli\u0144skiej, minimalna liczba wymordowanych w wyj\u0105tkowo barbarzy\u0144ski spos\u00f3b to 120 tysi\u0119cy os\u00f3b, od niemowl\u0105t po starc\u00f3w. W praktyce Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy na skutek dzia\u0142alno\u015bci OUN-UPA zmarli p\u00f3\u017aniej od ran, zostali wywiezieni do Niemiec, pozbawieni gospodarstw, zmarli w miasteczkach lub w marszach \u015bmierci z g\u0142odu i chor\u00f3b, stracili nieodwracalnie zdrowie i mienie, s\u0105 setki tysi\u0119cy. By\u0142o to trzecie, po niemieckim i sowieckim, najwi\u0119ksze ludob\u00f3jstwo Polak\u00f3w w historii.
\r\n Milczenie w\u0142adz polskich rozzuchwali\u0142o stron\u0119 ukrai\u0144sk\u0105, szczeg\u00f3lnie za czas\u00f3w Wiktora Juszczenki, kt\u00f3ry osobi\u015bcie w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 w akcj\u0119 „wybielania” ciemnych kart ukrai\u0144skiej historii i uderza w tony nacjonalistyczne. Gdy prezydentem Ukrainy by\u0142 Leonid Kuczma, w gminach mo\u017cna by\u0142o bez trudu za\u0142atwi\u0107 pozwolenie na postawienie krzy\u017ca upami\u0119tniaj\u0105cego ofiary ludob\u00f3jstwa. Dzisiaj to jest ju\u017c nie do pomy\u015blenia.
\r\n Przedstawiciele stowarzysze\u0144 kresowych zwracaj\u0105 uwag\u0119, \u017ce ludziom moralnie i bezpo\u015brednio odpowiedzialnym za ludob\u00f3jstwo na polskiej ludno\u015bci, takim jak Stepan Bandera, Roman Szuchewycz, Dmytr Kijaczkiw\u015bki „K\u0142ym Sawur” – zwany katem Wo\u0142ynia, stawia si\u0119 dzi\u015b pomniki, czyni ich „bohaterami Ukrainy”. A przecie\u017c Szuchewycz od samego pocz\u0105tku okupacji hitlerowskiej Ukrainy \u015bci\u015ble wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z w\u0142adzami niemieckimi, by\u0142 hauptmannem Abwehry i tw\u00f3rc\u0105 ws\u0142awionych wyj\u0105tkowo krwawymi i brutalnymi akcjami batalion\u00f3w hitlerowskich „Nachtigal” i „Roland”. Byli „bojcy” z UPA otrzymuj\u0105 kombatanckie przywileje, gratyfikacje; uczestnicz\u0105 w hucznych obchodach, podczas kt\u00f3rych pod charakterystycznymi czarno-czerwonymi symbolami maszeruj\u0105 banderowscy „gieroje”, a za nimi liceali\u015bci i gimnazjali\u015bci Lwowa, Łucka, Stanis\u0142awowa, Tarnopola. Upowszechniane s\u0105 pie\u015bni upowskie, wydawane w formie \u015bpiewnik\u00f3w, o tym, \u017ceby „reza\u0107 Lach\u00f3w”. Ideologia nacjonalistyczna jest bardzo \u017cywa. Organizowane s\u0105 „sesje doncowowskie”, upami\u0119tniaj\u0105ce i gloryfikuj\u0105ce tego ukrai\u0144skiego ideologa nacjonalizmu, na kt\u00f3rych indoktrynuje si\u0119 m\u0142odzie\u017c, prezentuj\u0105c faszystowskie i wrogie Polsce za\u0142o\u017cenia ukrai\u0144skiego integralnego nacjonalizmu.
\r\n
\r\n Trzeci Rzym czy opary nacjonalizmu<\/strong>
\r\n S\u0105 r\u00f3\u017cne tradycje, na kt\u00f3rych mo\u017ce by\u0107 budowana to\u017csamo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnego pa\u0144stwa ukrai\u0144skiego. Historia tego kraju jest bardzo bogata i zr\u00f3\u017cnicowana. Znamienne wi\u0119c jest, \u017ce obecne w\u0142adze naszego po\u0142udniowo-wschodniego s\u0105siada coraz bardziej zdaj\u0105 si\u0119 sprzyja\u0107 tradycji nacjonalistycznej. A przecie\u017c wspania\u0142a i d\u0142ugotrwa\u0142a historia Kijowa jest znakomitym fundamentem, do kt\u00f3rego mo\u017ce si\u0119 odwo\u0142ywa\u0107 wsp\u00f3\u0142czesne pa\u0144stwo ukrai\u0144skie. Do ko\u0144ca czerwca 2008 roku w Muzeum Narodowym w Warszawie by\u0142a eksponowana imponuj\u0105ca wystawa „Ukraina \u015bwiatu. Skarby Ukrainy z kolekcji Platar”, kt\u00f3ra na przyk\u0142adzie wykopalisk od VI tysi\u0105clecia przed Chrystusem a\u017c do czas\u00f3w \u015bredniowiecznych ukazywa\u0142a niezwykle wysoki poziom kultury i sztuki na tych ziemiach. Wystawa znakomicie dokumentuje wszystkie najwa\u017cniejsze okresy historii Ukrainy od kultury trypolskiej poprzez dzie\u0142a Kimmer\u00f3w, Scyt\u00f3w, Sarmat\u00f3w, Grek\u00f3w, Rzymian, Bizancjum i Rusi Kijowskiej.
\r\n Chrzest Rusi dokonany w Kijowie przez \u015bw. W\u0142odzimierza Wielkiego w 988 roku sprzyja\u0142 zjednoczeniu narodu oraz rozwojowi architektury i sztuki. W XI wieku nast\u0105pi\u0142 rozkwit ksi\u0119stwa Rurykowicz\u00f3w. Kij\u00f3w sta\u0142 si\u0119 ogromn\u0105 metropoli\u0105, dynamicznie rozwija\u0142o si\u0119 rolnictwo, rzemios\u0142o, hodowla byd\u0142a. Dosz\u0142o do o\u017cywienia stosunk\u00f3w handlowych z Bizancjum, Europ\u0105 Zachodni\u0105, Kaukazem i Azj\u0105. Obszary Rusi Kijowskiej na p\u00f3\u0142nocy i po\u0142udniu si\u0119ga\u0142y do Morza Ba\u0142tyckiego i Morza Czarnego, na wschodzie zajmowa\u0142y dorzecza Oki i g\u00f3rnej Wo\u0142gi. Kijowszczyzna sta\u0142a si\u0119 promieniuj\u0105cym o\u015brodkiem kultury i nauki, a przede wszystkim \u017cywego chrze\u015bcija\u0144stwa z za\u0142o\u017conymi w po\u0142owie XI wieku Sofijskim Soborem i klasztorem Ławra Pieczerska.
\r\n To na tym tle mniej „staro\u017cytnie” wypada Moskwa, kt\u00f3ra nie ma takiej przesz\u0142o\u015bci i za\u0142o\u017cona zosta\u0142a „dopiero” w XII wieku przez legendarnego kniazia Suzdala Jurija Do\u0142gorukiego. A przecie\u017c to stolica Rosji, a nie Kij\u00f3w ro\u015bci sobie prawo do bycia Trzecim Rzymem chrze\u015bcija\u0144stwa (obok Rzymu i Konstantynopola). Obecnie pojawia\u0142y si\u0119 oczywiste napi\u0119cia mi\u0119dzy Patriarchatem Moskiewskim a Kijowem na tle obchodzonej w tym roku 1020. rocznicy chrztu Rusi. Wiktor Juszczenko wyrazi\u0142 przekonanie, \u017ce ta rocznica da impuls procesowi zjednoczenia w ukrai\u0144skim prawos\u0142awiu. „Wiem, \u017ce do takiego zjednoczenia d\u0105\u017c\u0105 wierni, do takiego zjednoczenia d\u0105\u017cy ukrai\u0144ski nar\u00f3d” – o\u015bwiadczy\u0142 ukrai\u0144ski prezydent (na Ukrainie istniej\u0105 trzy cerkwie prawos\u0142awne: najwi\u0119ksza podleg\u0142a Moskiewskiemu Patriarchatowi, cerkiew Kijowskiego Patriarchatu i emigracyjna ukrai\u0144ska autokefaliczna cerkiew, kt\u00f3rej przedstawiciele krytykowali pozosta\u0142e cerkwie za wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z komunistami w okresie Zwi\u0105zku Sowieckiego). Patriarcha rosyjskiej Cerkwi prawos\u0142awnej Moskiewskiego Patriarchatu Aleksij II wyrazi\u0142 obaw\u0119, \u017ce po zjednoczeniu ukrai\u0144ska Cerkiew wybierze Konstantynopol, a nie Moskw\u0119 i zadeklarowa\u0142, i\u017c b\u0119dzie pilnowa\u0142, aby do tego „nie dosz\u0142o”.
\r\n Religijne uniezale\u017cnienie si\u0119 Kijowa od Moskwy by\u0142oby przypiecz\u0119towaniem politycznej niepodleg\u0142o\u015bci Ukrainy i w pewnym sensie „rozbraja\u0142oby” imperializm rosyjski. Czujno\u015b\u0107 Moskwy na tym polu jest wi\u0119c charakterystyczna i nieprzypadkowa. Idea Moskwy jako Trzeciego Rzymu, kt\u00f3ry ma trwa\u0107 wiecznie, sta\u0142a si\u0119 fundamentem rosyjskiego mesjanizmu z Moskw\u0105 jako „duchow\u0105 stolic\u0105 \u015bwiata”. Stanowi te\u017c ideologiczne pod\u0142o\u017ce wielkoruskiego imperializmu z jego polityk\u0105 zabor\u00f3w i ekspansji. Koncepcja Trzeciego Rzymu zawiera\u0142a w sobie ide\u0119 Konstantynopola jako centrum prawos\u0142awia oraz ide\u0119 Rzymu jako cywilizacyjnej, politycznej i kulturalnej stolicy \u015bwiata. Moskwa – na co zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119 Sonia Szostakiewicz na \u0142amach „Frondy” (nr 11\/12 z 1998 r.) – sta\u0142a si\u0119 obrazem zar\u00f3wno Miasta Boga, jak i miasta „ksi\u0119cia tego \u015bwiata”. Pojawi\u0142o si\u0119 napi\u0119cie mi\u0119dzy religijnym a politycznym rozumieniem dziejowej roli Rosji, mi\u0119dzy Świ\u0119t\u0105 Rusi\u0105 a Trzecim Rzymem. W ten spos\u00f3b zosta\u0142 zainicjowany proces instrumentalizacji chrze\u015bcija\u0144stwa dla realizowania cel\u00f3w politycznych jako „oficjalna” ideologia pa\u0144stwowa. Prezydent Putin, wyci\u0105gaj\u0105c Rosj\u0119 z „wielkiej smuty” u progu XXI wieku, nada\u0142 tej idei nowe impulsy.
\r\n Dzisiejsza Ukraina aspiruje do NATO i Unii Europejskiej. Dlatego z punktu widzenia europejskiego tradycja, do kt\u00f3rej w spos\u00f3b naturalny powinna si\u0119 odwo\u0142ywa\u0107, to z\u0142oty okres \u015bwietno\u015bci Kijowa na prze\u0142omie I i II tysi\u0105clecia, stara tradycja chrze\u015bcija\u0144ska, a nie ksenofobiczny nacjonalizm, kt\u00f3ry de facto os\u0142abia Ukrain\u0119. Ksi\u0105dz grekokatolicki, doktor chrze\u015bcija\u0144skiej teologii, by\u0142y cz\u0142onek OUN, Jurij Fedoriw, tak oceni\u0142 ideologi\u0119 OUN: „Ideologia nacjonalizmu ukrai\u0144skiego wymaga\u0142a zaprzeczenia wszystkiego – ojca i matki, Boga i sumienia, prawa i etyki, mi\u0142o\u015bci bli\u017aniego i uczu\u0107 osobistych”.
\r\n Uderzanie w tony nacjonalistyczne zniech\u0119ca Zach\u00f3d do Ukrainy i daje argumenty Moskwie, kt\u00f3ra tward\u0105 lini\u0119 wobec Kijowa uzasadnia obron\u0105 rosyjskiej mniejszo\u015bci zagro\u017conej w swych podstawowych prawach przez ukrai\u0144ski faszyzuj\u0105cy szowinizm. Imponuj\u0105ca przesz\u0142o\u015b\u0107 w innym \u015bwietle sytuowa\u0142aby Kij\u00f3w wobec Moskwy. Inaczej te\u017c Ukraina by\u0142aby postrzegana w Europie. Mniej jako kraj pi\u0119tna niechlubnego nacjonalizmu, a bardziej jako pa\u0144stwo o oryginalnej, d\u0142ugiej i bogatej historii i tradycji.
\r\n
\r\n Na wz\u00f3r „brunatnych koszul”<\/strong>
\r\n Historycznie rzecz ujmuj\u0105c, podsycanie ukrai\u0144skiego nacjonalizmu, a nast\u0119pnie konfliktu polsko-ukrai\u0144skiego w celach politycznych zainicjowali Austriacy w drugiej po\u0142owie XIX wieku. Zgodnie z zasad\u0105 „dziel i rz\u0105d\u017a” chcieli os\u0142abi\u0107 Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy w Cesarstwie Austro-W\u0119gierskim cieszyli si\u0119 du\u017c\u0105 autonomi\u0105 i w narastaj\u0105cym konflikcie narodowo\u015bciowym chcieli by\u0107 czynnikiem rozstrzygaj\u0105cym, by umacnia\u0107 swoje w\u0142adztwo na terenie Galicji Wschodniej. Dlatego napi\u0119cia narodowo\u015bciowe polsko-ukrai\u0144skie dotycz\u0105 przede wszystkim dzisiejszej Ukrainy Zachodniej, na Ukrainie Środkowej i w Kijowie wyst\u0119puj\u0105 znacznie rzadziej, a na Ukrainie Wschodniej wr\u0119cz marginalnie. Tam raczej pojawia si\u0119 konflikt ukrai\u0144sko-rosyjski z racji znacznego nasycenia tych teren\u00f3w ludno\u015bci\u0105 rosyjsk\u0105. Co ciekawe, w czasach przedrewolucyjnych na terenach po\u0142udniowo-wschodnich rubie\u017cy I Rzeczypospolitej, przy\u0142\u0105czonych do Rosji na mocy rozbior\u00f3w, a wi\u0119c w guberni kijowskiej, podolskiej czy \u017cytomierskiej konflikt mi\u0119dzy Polakami a – jak w\u00f3wczas m\u00f3wiono – Rusinami w og\u00f3le nie wyst\u0119powa\u0142, pomimo \u017ce Polacy byli w\u0142a\u015bcicielami ziemskimi b\u0105d\u017a wykonywali wolne zawody i nale\u017celi do elity ekonomicznej, a Rusini zajmowali mniej uprzywilejowane pozycje. Na tamtych terenach dopiero rewolucja bolszewicka wyzwoli\u0142a konflikty klasowe i krwaw\u0105 nienawi\u015b\u0107, co zosta\u0142o znakomicie opisane przez Zofi\u0119 Kossak-Szczuck\u0105 w „Po\u017codze”.
\r\n Kl\u0119ska, jak\u0105 ponios\u0142a idea stworzenia niepodleg\u0142ej Ukrainy po I wojnie \u015bwiatowej i rewolucji bolszewickiej, wywo\u0142a\u0142a w ukrai\u0144skich \u015brodowiskach nacjonalistycznych wrogo\u015b\u0107 do „czerwonych”, „bia\u0142ych”, a szczeg\u00f3lnie do Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy odzyskali niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Ideolodzy ukrai\u0144skiego nacjonalizmu – t\u0119pieni na Ukrainie przy\u0142\u0105czonej do Zwi\u0105zku Sowieckiego – dzia\u0142ali albo na terenach II Rzeczypospolitej, w kt\u00f3rej granicach znalaz\u0142a si\u0119 znaczna cz\u0119\u015b\u0107 dawnej Galicji Wschodniej, albo na emigracji, g\u0142\u00f3wnie w Wiedniu. W okresie mi\u0119dzywojennym za\u0142o\u017cona w 1929 roku Organizacja Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w by\u0142a cz\u0142onkiem faszystowskiej mi\u0119dzynarod\u00f3wki z siedzib\u0105 w Stuttgarcie, w kt\u00f3rej udziela\u0142 si\u0119 z rekomendacji NSDAP Joseph Göbbels. We wrze\u015bniu 1939 roku Ukrai\u0144cy na terenach II Rzeczypospolitej Polskiej witali jako „wyzwolicieli” Armi\u0119 Czerwon\u0105. Po wkroczeniu Niemc\u00f3w w 1941 roku na tak zwan\u0105 Zachodni\u0105 Ukrain\u0119 ochoczo podj\u0119li z nimi wsp\u00f3\u0142prac\u0119. Dzia\u0142ali w oparciu o ideologi\u0119, kt\u00f3ra ju\u017c by\u0142a przygotowana. Potrzebne by\u0142y jedynie odpowiednie okoliczno\u015bci, kt\u00f3re umo\u017cliwi\u0142yby jej wcielenie. II wojna \u015bwiatowa stwarza\u0142a takie perspektywy.
\r\n W latach trzydziestych ubieg\u0142ego wieku tacy ideolodzy, jak mi\u0119dzy innymi Dmytro Doncow opracowali zr\u0119by integralnego nacjonalizmu ukrai\u0144skiego, kt\u00f3ry by\u0142 przepojony faszyzmem i mia\u0142 cechy zoologiczne, gdy\u017c w warstwie teoretycznej by\u0142 oparty na darwinizmie. Co ciekawe, Doncow r\u00f3wnie\u017c samych Ukrai\u0144c\u00f3w dzieli\u0142 na dwie kategorie – „lepsz\u0105” i „gorsz\u0105”. Ludob\u00f3jstwo Polak\u00f3w by\u0142o pok\u0142osiem tej nacjonalistycznej ideologii, kt\u00f3ra – o czym warto pami\u0119ta\u0107 – doprowadzi\u0142a do bratob\u00f3jczego zamordowania kilkudziesi\u0119ciu tysi\u0119cy Ukrai\u0144c\u00f3w. W swoich pracach Doncow pisa\u0142: „Trzeba by\u0107 za lub przeciw. Kto nie z nami, ten przeciwko nam (…). Bezpardonowe wytrzebienie szkodnik\u00f3w w\u015br\u00f3d swoich krajan\u00f3w (…). Musi si\u0119 pojawi\u0107 grupa, aby zachwyci\u0107 jednych, porwa\u0107 drugich i – usun\u0105\u0107 trzecich…”. Zgodnie z doktryn\u0105 Doncowa – podkre\u015bla\u0142 w swoich wypowiedziach dr hab. Wiktor Poliszczuk, ukrai\u0144ski badacz tych problem\u00f3w – na czele nacji sta\u0142 w\u00f3dz, kt\u00f3ry mia\u0142 do dyspozycji mniejszo\u015b\u0107 inicjatywn\u0105, stosuj\u0105c\u0105 wobec reszty nacji ukrai\u0144skiej, nazywanej przez Doncowa „byd\u0142em”, „czerni\u0105” itp., tw\u00f3rcz\u0105 przemoc. T\u0105 „mniejszo\u015bci\u0105 inicjatywn\u0105” byli cz\u0142onkowie OUN, na wz\u00f3r „czarnych koszul” Benito Mussoliniego i „brunatnych koszul” Adolfa Hitlera, stanowili oni gwardi\u0119 nacjonalizmu ukrai\u0144skiego.
\r\n Czy ideologia OUN-UPA zatriumfuje i b\u0119dzie gloryfikowana na ca\u0142ej Ukrainie, gdy\u017c w zachodniej wyra\u017anie dominuje? Zdania s\u0105 podzielone. Jedni przestrzegaj\u0105, \u017ce wyrasta pokolenie uczone na tej samej literaturze, kt\u00f3ra doprowadzi\u0142a do ludob\u00f3jstwa Polak\u00f3w, i napawa przera\u017ceniem my\u015bl, \u017ce ogarni\u0119ty t\u0105 faszystowsk\u0105 ideologi\u0105 i na nowo nieprzewidywalny politycznie kraj zosta\u0142by uzbrojony po z\u0119by przez NATO. Inni uwa\u017caj\u0105, \u017ce gloryfikacja ukrai\u0144skiego faszyzmu i nacjonalizmu nie zyska wielu sympatyk\u00f3w w\u015br\u00f3d polityk\u00f3w UE i zwracaj\u0105 uwag\u0119, \u017ce opr\u00f3cz archiw\u00f3w ukrai\u0144skich istniej\u0105 jeszcze dokumenty archiwalne innych kraj\u00f3w, kt\u00f3re konkretnie i precyzyjnie pokazuj\u0105 oblicze ukrai\u0144skiego nacjonalizmu integralnego, udowadniaj\u0105 zbrodnie UPA i dywizji ukrai\u0144skiej SS „Galizien”.
\r\n Jednak kraj, kt\u00f3ry na ten temat ma najwi\u0119cej do powiedzenia – czyli Polska – milczy. Polskie w\u0142adze powinny ze szczeg\u00f3ln\u0105 trosk\u0105 dba\u0107 o prawd\u0119 historyczn\u0105 i pami\u0119\u0107 dziesi\u0105tek tysi\u0119cy ofiar ludob\u00f3jstwa, a nie ucieka\u0107 od problemu. Przesz\u0142o\u015b\u0107 rzutuje na tera\u017aniejszo\u015b\u0107 i przysz\u0142o\u015b\u0107, bo przecie\u017c dzisiaj niekt\u00f3re \u015brodowiska ukrai\u0144skie na Ukrainie i w Polsce jawnie domagaj\u0105 si\u0119 rewizji granic i „zwrotu” 19 powiat\u00f3w dzisiejszej Polski, tzw. Zacurzonii…
\r\n
\r\n Stawianie na jedn\u0105 kart\u0119<\/strong>
\r\n Zastanawia, \u017ce Polska, kt\u00f3ra uzna\u0142a „Wielki G\u0142\u00f3d” lat 30. za ludob\u00f3jstwo na Ukrai\u0144cach, pot\u0119pi\u0142a akcj\u0119 „Wis\u0142a”, nie chce uzna\u0107 ludob\u00f3jstwa na Polakach. Cz\u0119\u015b\u0107 elit politycznych wychodzi z za\u0142o\u017cenia, \u017ce je\u015bli b\u0119dziemy milcze\u0107 o zbrodniach na Polakach dokonanych przez ukrai\u0144skich oprawc\u00f3w i wspiera\u0107 w\u0142adze pa\u0144stwowe Ukrainy, kt\u00f3re gloryfikuj\u0105 ukrai\u0144skich nacjonalist\u00f3w, to b\u0119dziemy mieli dobre kontakty z Ukrain\u0105. W ten spos\u00f3b administracyjnie i wed\u0142ug kryteri\u00f3w „politycznej poprawno\u015bci” wdra\u017cane tak zwane pojednanie jest budowane na fa\u0142szowaniu prawdy o strasznej ludzkiej krzywdzie. A kto nie szanuje w\u0142asnej przesz\u0142o\u015bci, ten nie jest szanowany przez innych.
\r\n W dzia\u0142aniach niekt\u00f3rych przedstawicieli polskich w\u0142adz dostrzec mo\u017cna elementy polskiego mesjanizmu „mocarstwowego” i odrodzenia federalizmu oraz prometeizmu politycznego, czyli ruchu politycznego w okresie mi\u0119dzywojennym zmierzaj\u0105cego do niepodleg\u0142o\u015bci pa\u0144stwowej narod\u00f3w si\u0142\u0105 wcielonych w sk\u0142ad ZSRS. Naiwni marzyciele chc\u0105 w Polsce zadekretowa\u0107 idealistyczn\u0105 wizj\u0119 stosunk\u00f3w polsko-ukrai\u0144skich. I nie przeszkadza im, \u017ce w ten spos\u00f3b wspieraj\u0105 recydyw\u0119 banderowszczyzny. Nie zauwa\u017caj\u0105 te\u017c, \u017ce „zauroczenie Ukrain\u0105” nie jest odwzajemnione. Kij\u00f3w w sprawach polityki energetycznej i w innych wa\u017cnych obszarach gospodarczych wsp\u00f3\u0142pracuje z Moskw\u0105. Szykanowana jest polska mniejszo\u015b\u0107. Do dzi\u015b nie zosta\u0142y zrealizowane zobowi\u0105zania w\u0142adz pa\u0144stwowych Ukrainy odno\u015bnie do polskich miejsc pami\u0119ci narodowej. O nacjonalistycznym szale\u0144stwie \u015bwiadczy sprzeciw Ukrai\u0144c\u00f3w wobec pochowania na cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie wybitnego hierarchy ks. J\u00f3zefa Teodorowicza (1864-1938), arcybiskupa ormia\u0144sko-katolickiego, cz\u0142owieka dialogu i rzecznika ekumenizmu.
\r\n Stosowane jest embargo na niekt\u00f3re polskie towary. Do\u015bwiadczamy skutk\u00f3w zorganizowanej przest\u0119pczo\u015bci. Dochodz\u0105 sygna\u0142y o brutalnym okradaniu coraz wi\u0119kszej liczby polskich inwestor\u00f3w, kt\u00f3rzy wchodz\u0105c na rynek ukrai\u0144ski, musieli wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a\u0107 z mniejszo\u015bciowym ukrai\u0144skim wsp\u00f3lnikiem, a teraz, gdy ju\u017c rozkr\u0119cili interesy, s\u0105 przez tych ukrai\u0144skich wsp\u00f3lnik\u00f3w pozbawiani w\u0142asno\u015bci przy cichym poparciu w\u0142adz. Za\u0142atwienie tych kwestii oraz wielu innych, w tym dbanie o bezpiecze\u0144stwo i dobro Polak\u00f3w za granic\u0105 oraz pilnowanie naszych interes\u00f3w gospodarczych, a nie infantylne wizje „zbawiana Polski i \u015bwiata” powinny przy\u015bwieca\u0107 polskim elitom politycznym, by wzajemne stosunki by\u0142y normalne i faktycznie partnerskie.
\r\n Oczywi\u015bcie, \u017ce Polska powinna wspiera\u0107 niepodleg\u0142o\u015bciowe d\u0105\u017cenia Ukrainy i jej aspirowanie do NATO i Unii Europejskiej. Ale polityka zagraniczna nie mo\u017ce by\u0107 oparta na oderwanym od real politik dogmatyzmie doktrynalnym i braku scenariuszy alternatywnych. Po pierwsze, do ko\u0144ca nie s\u0105 jasne intencje Kijowa odno\u015bnie do przeorientowania polityki na kierunek zachodni. Co prawda prezydent Wiktor Juszczenko i premier Julia Tymoszenko (kt\u00f3ra – co charakterystyczne – z pierwsz\u0105 wizyt\u0105 zagraniczn\u0105 wybra\u0142a si\u0119 do Moskwy, a nie do Warszawy, o czym na og\u00f3\u0142 milcza\u0142y media w Polsce, krytykuj\u0105ce premiera Tuska, \u017ce najpierw pojecha\u0142 do Moskwy, a nie do Kijowa) deklaruj\u0105 wol\u0119 wst\u0105pienia do NATO i Unii Europejskiej, ale na kampani\u0119 medialn\u0105 przekonywaj\u0105c\u0105 raczej niech\u0119tnych okcydentalizacji Ukrai\u0144c\u00f3w przeznaczono jedynie 10 milion\u00f3w hrywien, co nawet nie jest kwot\u0105 symboliczn\u0105.
\r\n Tak naprawd\u0119 nie wiadomo, czy na si\u0142\u0119 nie uszcz\u0119\u015bliwiamy Ukrai\u0144c\u00f3w i chcemy dla nich czego\u015b, czego oni sami nie chc\u0105. Tymczasem w zamian za cen\u0119 mg\u0142awicowej zgody na rozwa\u017cenie wej\u015bcia Ukrainy do struktur zachodnich polscy politycy zgodzili si\u0119 na eurotraktat, ograniczaj\u0105cy nasz\u0105 suwerenno\u015b\u0107 i przy\u0142\u0105czaj\u0105cy Polsk\u0119 do tworzonego na jego mocy pa\u0144stwa europejskiego. Czy ta cz\u0119\u015b\u0107 polskich elit, kt\u00f3ra \u015blepo uwielbia Ukrain\u0119, bo jej si\u0119 wydaje, \u017ce jest antyrosyjska, ma scenariusze awaryjne? Czy w sytuacji, gdy jest tyle niewiadomych, mo\u017cna przysz\u0142o\u015b\u0107 Polski opiera\u0107 na grze jedn\u0105 kart\u0105? Czy Amerykanie nas obroni\u0105 i b\u0119d\u0105 chcieli „umiera\u0107 za Gda\u0144sk”? Co b\u0119dzie, jak Ukraina dogada si\u0119 z Rosj\u0105, przy znacznym wsp\u00f3\u0142udziale Niemc\u00f3w, a my b\u0119dziemy zwasalizowanymi cz\u0142onkami Unii Europejskiej zarz\u0105dzanej dzi\u0119ki traktatowi lizbo\u0144skiemu przez Berlin? Ju\u017c na szczycie NATO w Bukareszcie Niemcy w interesie Moskwy – i bez skutecznego sprzeciwu USA – zablokowa\u0142y perspektyw\u0119 rozszerzania NATO na wsch\u00f3d. Berlin ma tradycj\u0119 wsp\u00f3\u0142pracy z Ukrai\u0144cami si\u0119gaj\u0105c\u0105 tragicznych dla Polski wydarze\u0144 II wojny \u015bwiatowej.
\r\n
\r\n Potrzeba real politik<\/strong>
\r\n Koronn\u0105 specjalno\u015bci\u0105 cz\u0119\u015bci elit politycznych jest polityka historyczna, a wi\u0119c dzia\u0142anie polegaj\u0105ce na interpretowaniu przesz\u0142o\u015bci w perspektywie bie\u017c\u0105cych cel\u00f3w politycznych. Przy czym – odnosz\u0105c si\u0119 do historii II Rzeczypospolitej – preferowana jest tradycja sanacyjna. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce po \u015bmierci Marsza\u0142ka w 1935 roku ob\u00f3z sanacyjny idee J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego doprowadzi\u0142 do pewnej karykatury. Dzisiejszy mesjanizm i naiwno\u015b\u0107 w polityce zagranicznej, bu\u0144czuczna antyrosyjsko\u015b\u0107 i specyficzna proniemiecko\u015b\u0107, kt\u00f3ra ustawia nas na pozycjach mi\u0119dzy m\u0142otem a kowad\u0142em, to czytelne reminiscencje historyczne. Uzupe\u0142niaj\u0105 je lewicuj\u0105ce koncepcje spo\u0142eczne, poza wyrazistego przyw\u00f3dztwa, nieprzekraczalny dogmat nieomylno\u015bci \u015bcis\u0142ego kierownictwa, polityka zagraniczna przedstawiana na forum wewn\u0105trzkrajowym w stylistyce „nie oddamy guzika” (jak cho\u0107by szumnie zapowiadany sprzeciw wobec konstytucji europejskiej, dzi\u015b sprowadzony do zapisu z Joaniny, co w \u015bwietle zagro\u017ce\u0144 zwi\u0105zanych z traktatem lizbo\u0144skim jest chwytem propagandowym na wewn\u0119trzny u\u017cytek). To r\u00f3wnie\u017c pok\u0142osie tradycji sanacyjnej.
\r\n W ostatnich latach w Polsce dosz\u0142o do sprz\u0119gni\u0119cia \u015brodowisk politycznych odwo\u0142uj\u0105cych si\u0119 do tradycji niepodleg\u0142o\u015bciowo-sanacyjnej ze \u015brodowiskiem dawnego KOR. Cho\u0107 motywacje s\u0105 r\u00f3\u017cne, to efekt ko\u0144cowy jest podobny i du\u017ca jest si\u0142a „politycznej poprawno\u015bci” prezentowania stosunk\u00f3w polsko-ukrai\u0144skich. Środowisko neopi\u0142sudczykowskie, ze swoi\u015bcie rozumianego pragmatyzmu, doktrynalnie d\u0105\u017cy za wszelk\u0105 cen\u0119 do wsp\u00f3\u0142pracy z Kijowem pod jednym tylko warunkiem, \u017ce b\u0119dzie to Ukraina antyrosyjska. Dlatego przymyka oczy na to, i\u017c na Ukrainie coraz wi\u0119ksze wp\u0142ywy maj\u0105 nacjonali\u015bci, byleby demonstrowali swoj\u0105 antyrosyjsko\u015b\u0107. I z jednej strony chcieliby uczci\u0107 ludob\u00f3jstwo Polak\u00f3w, z drugiej obawiaj\u0105 si\u0119, \u017ce apologeci OUN-UPA b\u0119d\u0105 im mieli to za z\u0142e. St\u0105d prezydent Lech Kaczy\u0144ski najpierw stan\u0105\u0142 na czele komitetu obchod\u00f3w 65. rocznicy ludob\u00f3jstwa, a potem rakiem si\u0119 z niego wycofa\u0142. Dla \u015brodowiska korowskiego – zwalczaj\u0105cego wizj\u0119 Polski czytelnie odwo\u0142uj\u0105cej si\u0119 do zbudowanej na fundamencie chrze\u015bcija\u0144skiej tradycji kultury polskiej i realizuj\u0105cej samodzieln\u0105 polityk\u0119 – symbolicznym zamkni\u0119ciem ko\u0142a historii by\u0142y s\u0142ynne s\u0142owa rado\u015bci Jacka Kuronia o Lwowie, kt\u00f3ry nareszcie jest ukrai\u0144ski. Oba \u015brodowiska programowo odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do Jerzego Giedroycia, kt\u00f3ry uwa\u017ca\u0142, \u017ce wsp\u00f3\u0142praca na polu antyrosyjskim z Ukrain\u0105 jest tak cenna, \u017ce warto „zapomnie\u0107” o przesz\u0142o\u015bci.
\r\n Poza tym trzeba pami\u0119ta\u0107 o uwarunkowaniach mi\u0119dzynarodowych. Niezwykle wa\u017cny jest polityczny parasol USA nad pomara\u0144czowymi na Ukrainie i przymykanie oczu na to, \u017ce przedstawiciele tego obozu sprzyjaj\u0105 gloryfikacji nacjonalizmu ukrai\u0144skiego. Jest to mi\u0119dzy innymi konsekwencja faktu, \u017ce po II wojnie \u015bwiatowej wywiad ameryka\u0144ski wykorzystywa\u0142 banderowc\u00f3w do realizacji polityki antysowieckiej.
\r\n Ideologizowanie polityki wschodniej jest bardzo gro\u017ane. Oznacza bowiem przyzwolenie na recydyw\u0119 stanowi\u0105cego \u015bmiertelne zagro\u017cenie ukrai\u0144skiego nacjonalizmu, kt\u00f3ry objawi\u0142 ju\u017c swoje ludob\u00f3jcze oblicze. Polsce jest potrzebna polityka zagraniczna, kt\u00f3ra przypomina gr\u0119 na kilka fortepian\u00f3w i wielowariantowe scenariusze tej gry. Ze wzgl\u0119d\u00f3w ideologicznych dali\u015bmy si\u0119 wyprze\u0107 z rynk\u00f3w wschodnich, z czego skrz\u0119tnie skorzysta\u0142y Niemcy i inne kraje zachodnie. Naszemu krajowi szczeg\u00f3lnie dzi\u015b potrzebne s\u0105 dobre stosunki z Kijowem, ale i z Moskw\u0105, i z Berlinem, jak r\u00f3wnie\u017c \u015bcis\u0142a wsp\u00f3\u0142praca z krajami \u015brodkowoeuropejskimi – z Czechami, S\u0142owacj\u0105 i W\u0119grami. Potrzebne jest partnerstwo z USA oraz zgodna z polsk\u0105 racj\u0105 stanu polityka europejska polegaj\u0105ca na umiej\u0119tno\u015bci poruszania si\u0119 w Brukseli i wykorzystywania na nasz\u0105 korzy\u015b\u0107 sprzecznych interes\u00f3w kraj\u00f3w cz\u0142onkowskich Unii Europejskiej.<\/p>\r\n

Jan Maria Jackowski<\/em><\/strong> <\/p>\r\n

Za: Nasz Dziennik, Sobota-Niedziela, 2-3 sierpnia 2008, Nr 180 (3197)
\r\n <\/p>\r\n\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Przebieg uroczysto\u015bci upami\u0119tniaj\u0105cych 65. rocznic\u0119 ludob\u00f3jstwa Polak\u00f3w dokonanego na Wo\u0142yniu przez ukrai\u0144skich oprawc\u00f3w dowodzi, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 elit politycznych wybiera amnezj\u0119 zamiast pami\u0119\u0107. Wycofanie patronatu nad uroczysto\u015bciami przez prezydenta Lecha Kaczy\u0144skiego – co w \u015brodowiskach kresowych i kombatanckich wywo\u0142a\u0142o fal\u0119 rozgoryczenia – \u015bwiadczy o zwyci\u0119stwie „politycznej poprawno\u015bci” nad dba\u0142o\u015bci\u0105 o interes narodowy. Tego rodzaju incydenty szkodz\u0105 […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2336"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2336"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2336\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2336"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2336"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2336"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}