{"id":2294,"date":"2008-07-26T08:38:36","date_gmt":"2008-07-26T08:38:36","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-30T04:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=2294","title":{"rendered":"O kompromisie s\u0142\u00f3w kilka – Patryk Pogoda<\/em>"},"content":{"rendered":"

Wybitny filozof i teolog, nazwany przez ojca \u015bwi\u0119tego Piusa XII „doktorem Ko\u015bcio\u0142a XX wieku”, Dietrich von Hildebrand, jeden z rozdzia\u0142\u00f3w swej bardzo znanej i bardzo dobrej zarazem ksi\u0105\u017cki „Spustoszona winnica”, zatytu\u0142owa\u0142 „K\u0142amstwo z\u0142otego \u015brodka”. Ju\u017c to wystarcza by ka\u017cda osoba obeznana ze zdrow\u0105, realistyczn\u0105 filozofi\u0105 i kochaj\u0105ca j\u0105 prze\u017cy\u0142a szok. Wszak jest to atak na wielkiego Arystotelesa bez kt\u00f3rego nie mieliby\u015bmy my\u015bli \u015bwi\u0119tego Tomasza. <\/p>\r\n
\r\n\r\n

By osoby nie obeznane z dzie\u0142em staro\u017cytnego filozofa zrozumia\u0142y o czym mowa, napisz\u0119 dwa s\u0142owa czym \u00f3w „z\u0142oty \u015brodek” jest. Ucze\u0144 Platona, uznaje (w „Etyce nikomachejskiej”), \u017ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 etyczna jest trwa\u0142\u0105 dyspozycj\u0105 do post\u0119powania cnotliwie, czyli tak jak wskazuje \u015brodek wyznaczony przez rozum. Jaki jest to \u015brodek?
\r\n
\r\n Chodzi o odnalezienie idealnego punktu mi\u0119dzy dwoma skrajno\u015bciami np. mi\u0119dzy zbytni\u0105 brawur\u0105 a tch\u00f3rzostwem. Nie jest to oczywi\u015bcie \u015brodek arytmetyczny i czasem warto\u015b\u0107 jest bli\u017csza jednej ze skrajno\u015bci. Odnalezienie owego punktu, wed\u0142ug kt\u00f3rego ma si\u0119 post\u0119powa\u0107, b\u0119dzie r\u00f3wnoznaczne z odnalezieniem potrzeby natury.
\r\n
\r\n Hildebrand nie poddaje we wspomnianym rozdziale krytyce etycznych przekona\u0144 Arystotelesa, zwraca natomiast uwag\u0119, \u017ce pope\u0142niono pewien b\u0142\u0105d i teori\u0119 „z\u0142otego \u015brodka” wyj\u0119to z etyki i skorzystano z niej dla legitymizacji w\u0142asnych, b\u0142\u0119dnych pogl\u0105d\u00f3w. Hildebrand wprost pisze „doktryn\u0119 z\u0142otego \u015brodka, kt\u00f3ra przecie\u017c odnosi si\u0119 do wielu dziedzin, przenosi si\u0119 lekkomy\u015blnie r\u00f3wnie\u017c na sfery, do kt\u00f3rych w \u017cadnej mierze nie ma ona zastosowania”. Jakie s\u0105 to sfery do kt\u00f3rych nie mo\u017cna odnie\u015b\u0107 owej teorii? Przede wszystkim jest to sfera prawdy. Ot\u00f3\u017c prawdy nie ustala si\u0119 na drodze kompromisu (jaki by on nie by\u0142 korzystny czy nie, wynikaj\u0105cy z obop\u00f3lnych korzy\u015bci czy nie), czyli wybor\u00f3w czy pertraktacji. Absurdalno\u015b\u0107 takiego pomys\u0142u, dla ka\u017cdego zdrowo my\u015bl\u0105cego cz\u0142owieka, jest jasna. Ot\u00f3\u017c przyj\u0119cie takiego pogl\u0105du oznacza\u0142oby, \u017ce je\u017celi kto\u015b wypowie zdanie prawdziwe np. 2+2=4 a jego rozm\u00f3wca zripostuje to zdaniem fa\u0142szywym np. 2+2=5, to prawdy nale\u017ca\u0142oby poszukiwa\u0107 „gdzie\u015b po\u015brodku”, czyli najlepszym wyj\u015bciem by\u0142o by uzna\u0107 i\u017c 2+2=4,5. Ka\u017cdy kto sko\u0144czy\u0142 pierwszy semestr, pierwszej klasy szko\u0142y podstawowej (i nie jest szale\u0144cem) wie, \u017ce i to kompromisowe zdanie jest fa\u0142szywe. Przyk\u0142adem patologicznym by\u0142oby, gdyby na drodze kompromisu starano si\u0119 z dw\u00f3ch fa\u0142sz\u00f3w (2+2=5 i 2+2=6) uzyska\u0107 jak\u0105\u015b prawd\u0119. Oczywi\u015bcie wynikiem ugody dw\u00f3ch b\u0142\u0119dnych pogl\u0105d\u00f3w b\u0119dzie tak\u017ce pogl\u0105d b\u0142\u0119dny (2+2=5,5).
\r\n
\r\n Innym rodzajem kompromisu jest cz\u0119\u015bciowe przyjmowanie jakiego\u015b pogl\u0105du.
\r\n W naszych czasach pe\u0142nych dialog\u00f3w i ekumenizm\u00f3w, je\u017celi jedna ze stron sporu przyjmuje jaki\u015b pojedynczy punkt pogl\u0105d\u00f3w drugiej lub odnajduj\u0105 jaki\u015b wsp\u00f3lny istniej\u0105cy w obu \u015bcieraj\u0105cych si\u0119 zdaniach, uwa\u017ca si\u0119 to za sukces. Pierwszy przypadek jest o tyle dziwny, \u017ce nie mo\u017cna o cz\u0142owieku z jednym prawdziwym pogl\u0105dem powiedzie\u0107, \u017ce on zna prawd\u0119. Gdyby by\u0142o inaczej uczniowie szk\u00f3\u0142 za rozwi\u0105zanie tylko cz\u0119\u015bci testu poprawnie, powinni otrzymywa\u0107 najwy\u017csze oceny, a o ile dobrze pami\u0119tam, nauczyciele (nawet usilnie proszeni) nie chcieli si\u0119 na co\u015b takiego zgodzi\u0107 i wymagali zawsze pe\u0142nej wiedzy. Przypadek drugi bulwersuje wszystkich, kt\u00f3rzy cho\u0107 troch\u0119 szanuj\u0105 logik\u0119. Je\u017celi dwie osoby maj\u0105 jaki\u015b pogl\u0105d wsp\u00f3lny ale inne sprzeczne, to albo u jednej albo u drugiej (czasem u obu naraz) nie mo\u017cna zbudowa\u0107 logicznego \u015bwiatopogl\u0105du. Je\u017celi natomiast operujemy sprzecznym \u015bwiatopogl\u0105dem (a jak widomo ju\u017c od Dunsa Szkota ze sprzeczno\u015bci wynika wszystko) to tak de facto nie mamy do czynienia z \u017cadnym \u015bwiatopogl\u0105dem a tylko ze zbiorem zda\u0144 wypowiadanych wzgl\u0119dem nastroju czy jakich\u015b innych irracjonalnych czynnik\u00f3w.
\r\n
\r\n Tak wi\u0119c droga kompromisu nie umo\u017cliwia ustalenia prawdy, chyba, \u017ce przez zasad\u0119 negacji. Jako, \u017ce wszystko do czego doprowadza kompromis jest zawsze fa\u0142szem, to jego odwrotno\u015b\u0107 by\u0107 mo\u017ce jest prawd\u0105. Pisz\u0119 by\u0107 mo\u017ce, gdy\u017c, jak wie ka\u017cdy logik, dwa zdania sprzeczne mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnocze\u015bnie fa\u0142szywe (np. Kot to ptak, kt\u00f3ry jest drapie\u017cny, oraz Kot to ptak, kt\u00f3ry nie jest drapie\u017cny. Te dwa zdania s\u0105 sprzeczne ale i fa\u0142szywe zarazem, gdy\u017c kot nie jest ptakiem).
\r\n Warto\u015b\u0107 kompromisu jako metody poznania jest zatem bardzo znikoma. Nie b\u0119dzie
\r\n z mojej strony nadu\u017cyciem je\u017celi napisz\u0119, \u017ce kompromis jest wrogiem prawdy.
\r\n
\r\n Mo\u017ce jednak troch\u0119 za ostro jest powiedzie\u0107, \u017ce kompromis nie ma w og\u00f3le \u017cadnej warto\u015bci. Warto to przemy\u015ble\u0107. Czy zatem kompromis mo\u017ce by\u0107 dobr\u0105 drog\u0105 dla ustalenia norm etycznych? Jak okaza\u0142o si\u0119 troch\u0119 wcze\u015bniej, ustalanie czegokolwiek na drodze kompromisu jest ju\u017c na samym pocz\u0105tku skazane na pora\u017ck\u0119, o ile chcemy ustali\u0107 jak\u0105\u015b prawd\u0119. W przypadku ustalania kompromisowych norm etycznych dochodzi jeszcze jeden w\u0105tek. Ot\u00f3\u017c pr\u00f3ba pogodzenia dw\u00f3ch system\u00f3w etycznych, przez akceptowanie ust\u0119pstw w ka\u017cdym z nich, jest \u0142amaniem ich zasad. Je\u017celi mamy dowolny system etyczny, kt\u00f3ry g\u0142osi, \u017ce jakie\u015b zachowanie A jest niemoralne i inny, kt\u00f3ry g\u0142osi, \u017ce owo zachowanie jest moralne, to ten, kt\u00f3ry p\u00f3jdzie na ust\u0119pstwo, pozwoli osobom wyznaj\u0105cym ten system na \u0142amanie normy moralnej (lub zabroni im post\u0119powa\u0107 moralnie). Nale\u017cy przypomnie\u0107, o czym cz\u0119sto si\u0119 zapomina, \u017ce  nawet je\u017celi wszyscy post\u0119puj\u0105 niemoralnie, to nie czyni ich post\u0119powania moralnym (by\u0142aby to a\u017c zbyt bezczelna sprzeczno\u015b\u0107 gdyby by\u0142o inaczej). Nie ma co si\u0119 zatem dziwi\u0107, \u017ce osoby r\u00f3\u017cnych wyzna\u0144, nie godz\u0105 si\u0119 by ich przewodnicy duchowi co\u015b zmieniali dla zbli\u017cenia si\u0119 z innymi wyznaniami. Nie mo\u017cna zapomina\u0107, \u017ce je\u017celi traktujemy serio jakie\u015b nakazy etyczne, to uznajemy je za obowi\u0105zuj\u0105ce bezwzgl\u0119dnie, czyli niezale\u017cnie od czasu, miejsca czy sytuacji. Ka\u017cda zaakceptowana zmiana b\u0119dzie tylko przyzwoleniem na \u0142amanie jaki\u015b zasad.
\r\n
\r\n Skoro zatem kompromis jest zawsze bezwarto\u015bciowy to dlaczego ludzie korzystaj\u0105
\r\n z niego tak cz\u0119sto. Najwa\u017cniejsze wydaje si\u0119 to, \u017ce jest on po prostu \u0142atwy. Kiedy spiera si\u0119 dwoje ludzi, kt\u00f3rzy chc\u0105 ustali\u0107 jak jest naprawd\u0119, to im kompromis nie jest potrzebny. S\u0105 im natomiast potrzebne odpowiednie metody doj\u015bcia do prawdy. Nie ma dla \u017cadnego z cz\u0142onk\u00f3w dyskusji nic upokarzaj\u0105cego w zgodzie na propozycj\u0119 drugiego, gdy\u017c obu zale\u017cy tylko na prawdzie a nie na osobistym zwyci\u0119stwie. Rezygnacja z w\u0142asnych wcze\u015bniejszych pogl\u0105d\u00f3w jest wyrazem pokory wobec prawdy, a nie s\u0142abo\u015bci. Sprawa ma si\u0119 du\u017co gorzej w sytuacji gdy jedna lub wszystkie ze stron s\u0105 zdeterminowane tylko i wy\u0142\u0105cznie do propagowania swoich zapatrywa\u0144. Czasem (znamy takie przypadki z historii) posuwaj\u0105 si\u0119 wtedy do k\u0142amstwa, tak w przes\u0142ankach jak i w sposobie prowadzenia bada\u0144. Jednym ze sposob\u00f3w, ju\u017c dawno temu, sta\u0142o si\u0119 \u017c\u0105danie wyj\u015bcia kompromisowego. Zasada jest prosta, cz\u0142owiek nie licz\u0105cy si\u0119  z prawd\u0105 a jedynie z tym co s\u0105dzi, na pocz\u0105tku wmawia drugiej stronie, \u017ce  wyg\u0142aszaj\u0105 tylko pogl\u0105dy (nawet je\u017celi ta druga strona w najlepszej wierze robi wszystko by ustali\u0107 prawd\u0119) i za jedyne rozs\u0105dne rozwi\u0105zanie uznaje kompromis. Ten z kolej doprowadza do fa\u0142szu, kt\u00f3ry najcz\u0119\u015bciej jest wewn\u0119trznie sprzeczny, a jak ju\u017c napisa\u0142em ze sprzeczno\u015bci wynika wszystko. Gdy dochodzimy do tego punktu wystarczy ju\u017c „zakrzycze\u0107” drug\u0105 stron\u0119 i osi\u0105gn\u0105\u0107 sukces w propagowaniu w\u0142asnych pogl\u0105d\u00f3w.
\r\n
\r\n Tak jak kompromis jest wrogiem prawdy, tak \u015bmiertelnym wrogiem kompromisu jest logika. Wymaganie elementarnej kultury logicznej od rozm\u00f3wcy, prawie zawsze wystarcza do normalnej rozmowy, kt\u00f3ra prowadzi we w\u0142a\u015bciwym kierunku (to znaczy ku prawdzie). Nie wystarcza to gdy mamy do czynienia z fanatykami ogarni\u0119tymi tylko i wy\u0142\u0105cznie pragnieniem propagowania swoich (chorych zazwyczaj) pogl\u0105d\u00f3w. Z takim rozm\u00f3wc\u0105 zazwyczaj nie ma sensu rozmawia\u0107.<\/p>\r\n

Patryk Pogoda<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Wybitny filozof i teolog, nazwany przez ojca \u015bwi\u0119tego Piusa XII „doktorem Ko\u015bcio\u0142a XX wieku”, Dietrich von Hildebrand, jeden z rozdzia\u0142\u00f3w swej bardzo znanej i bardzo dobrej zarazem ksi\u0105\u017cki „Spustoszona winnica”, zatytu\u0142owa\u0142 „K\u0142amstwo z\u0142otego \u015brodka”. Ju\u017c to wystarcza by ka\u017cda osoba obeznana ze zdrow\u0105, realistyczn\u0105 filozofi\u0105 i kochaj\u0105ca j\u0105 prze\u017cy\u0142a szok. Wszak jest to atak na […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2294"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2294"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2294\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2294"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2294"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2294"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}