{"id":22592,"date":"2010-06-05T21:28:16","date_gmt":"2010-06-06T02:28:16","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=22592"},"modified":"2010-06-05T21:28:16","modified_gmt":"2010-06-06T02:28:16","slug":"inwigilowac-zastraszac-mordowac-dr-filip-musial","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=22592","title":{"rendered":"Inwigilowa\u0107, zastrasza\u0107, mordowa\u0107 – dr Filip Musia\u0142<\/em>"},"content":{"rendered":"

Departament IV Ministerstwa Spraw Wewn\u0119trznych by\u0142 jednostk\u0105 S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa wyspecjalizowan\u0105 w zwalczaniu Ko\u015bcio\u0142a. Zajmowa\u0142 si\u0119 nie tylko inwigilacj\u0105 duchowie\u0144stwa i wiernych. Do zada\u0144 esbek\u00f3w z pionu IV nale\u017ca\u0142y tak\u017ce porwania, pobicia i mordy na kap\u0142anach uznanych za szczeg\u00f3lnie niebezpiecznych. <\/strong>
\r\n
\r\n Operacja: zniszczy\u0107 Ko\u015bci\u00f3\u0142<\/strong>
\r\n Walk\u0119 z duchowie\u0144stwem i wiernymi komuni\u015bci rozpocz\u0119li wraz z zaj\u0119ciem ziem Rzeczypospolitej przez Armi\u0119 Czerwon\u0105. Pierwsze represje pojawi\u0142y si\u0119 w czasie okupacji ziem polskich w latach 1939-1941. Antypolsk\u0105 i antyko\u015bcieln\u0105 akcj\u0119 kontynuowano, gdy Armia Czerwona ponownie zaj\u0119\u0142a – tym razem ju\u017c ca\u0142e – terytorium Rzeczypospolitej w latach 1944-1945. Rozpocz\u0119te w\u00f3wczas represje, g\u0142\u00f3wnie si\u0142ami formacji sowieckich, do 1989 r. kontynuowa\u0142a rodzima bezpieka. Pierwszymi ofiarami padali duchowni wyst\u0119puj\u0105cy w obronie wiernych przed sobiepa\u0144stwem sowieckich so\u0142dat\u00f3w. Kilku ksi\u0119\u017cy zgin\u0119\u0142o zastrzelonych przez krasnoarmiejc\u00f3w, gdy bronili parafianek przed gwa\u0142tem. Inni p\u0142acili cen\u0119 \u017cycia za opiek\u0119 duchow\u0105, jak\u0105 w czasie wojny otoczyli Armi\u0119 Krajow\u0105.
\r\n W tym czasie powsta\u0142y w bezpiece pierwsze kom\u00f3rki odpowiedzialne za zwalczanie Ko\u015bcio\u0142a. Jednak tzw. taktyka salami, jak\u0105 przyj\u0119li komuni\u015bci, na kilka lat odsun\u0119\u0142a masowe represje. \u015awiadomi swej s\u0142abo\u015bci, sprawuj\u0105c w\u0142adz\u0119 z sowieckiego nadania i pod os\u0142on\u0105 Armii Czerwonej, w pierwszej kolejno\u015bci uderzyli w legalne struktury polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Niszczyli zatem pozosta\u0142o\u015bci Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego, a r\u00f3wnolegle atakowali wywodz\u0105ce si\u0119 z niego niepodleg\u0142o\u015bciowe podziemie. Dopiero p\u00f3\u017aniej uderzyli w jawnie dzia\u0142aj\u0105ce stronnictwa opozycyjne: Stronnictwo Pracy i Polskie Stronnictwo Ludowe. W tym czasie duchowni byli wi\u0119zieni i mordowani za sw\u0105 aktywno\u015b\u0107 patriotyczn\u0105, zwi\u0105zki z podziemiem lub opozycj\u0105.
\r\n Jesieni\u0105 1947 r., gdy dzi\u0119ki sowieckiemu wsparciu komunistom uda\u0142o si\u0119 zlikwidowa\u0107 og\u00f3lnopolskie struktury podziemia i opozycji, wydano dyrektyw\u0119 rozpocz\u0119cia zmasowanej akcji antyko\u015bcielnej. Szef komunistycznej bezpieki Stanis\u0142aw Radkiewicz motywowa\u0142 swych podw\u0142adnych s\u0142owami: „Trzeba bi\u0107 takiego wroga jak kler. Mamy bowiem do czynienia z przeciwnikiem najbardziej wyrafinowanym, najlepiej umiej\u0105cym pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 podst\u0119pem i tym wszystkim, co \u0142\u0105czy si\u0119 z poj\u0119ciem jezuici”.
\r\n Wnikliwej inwigilacji starano si\u0119 podda\u0107 wszystkich duchownych i ko\u015bcielne struktury: diecezje, dekanaty, parafie, prowincje, domy zakonne… Zbierane informacje pozwala\u0142y na kwalifikowanie kap\u0142an\u00f3w jako „wrogich”, „neutralnych” b\u0105d\u017a uznawanych za „przychylnych” wobec komunistycznego re\u017cimu.
\r\n
\r\n Zadanie naczelne: represje<\/strong>
\r\n W czasie istotnych wydarze\u0144 politycznych, a\u017c do ko\u0144ca „ludowej” Polski, odnotowywano ka\u017cde kazanie i ka\u017cd\u0105 publiczn\u0105 wypowied\u017a przedstawicieli Ko\u015bcio\u0142a. Sporz\u0105dzano statystyczne wykazy liczby kaza\u0144 „zaanga\u017cowanych politycznie” i tych, kt\u00f3re uznawano za „czysto religijne”. Duchownych, kt\u00f3rych okre\u015blono jako niebezpiecznych, starano si\u0119 os\u0142abia\u0107, a uznanym za „pozytywnych” bezpieka pomaga\u0142a w karierze – tak\u017ce poprzez wsparcie udzielane przez konfident\u00f3w. Przede wszystkim jednak usi\u0142owa\u0142a z wyprzedzeniem zdoby\u0107 informacje o planach i zamierzeniach hierarchii duchownej po to, by cz\u0119\u015b\u0107 z nich blokowa\u0107. Poprzez tzw. agent\u00f3w wp\u0142ywu, czyli konfident\u00f3w ciesz\u0105cych si\u0119 zaufaniem os\u00f3b sprawuj\u0105cych w Ko\u015bciele rol\u0119 kierownicz\u0105, bezpieka stara\u0142a si\u0119 wp\u0142ywa\u0107 na decyzje, opinie i dzia\u0142ania przyw\u00f3dc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a.
\r\n Obok tych d\u0142ugofalowych dzia\u0142a\u0144 podstawowym zadaniem bezpieki w latach 1944-1956 by\u0142o represjonowanie duchowie\u0144stwa, realizacja taktyki zastraszenia. Gin\u0119li ksi\u0119\u017ca, kt\u00f3rzy nie wahali si\u0119 publicznie broni\u0107 Ko\u015bcio\u0142a przed narzuconym Polsce re\u017cimem. Wywlekani noc\u0105 z plebanii i zabijani w lesie – jak ks. Micha\u0142 Rapacz, przed \u015bmierci\u0105 bestialsko torturowani – jak ks. Jan Szczepa\u0144ski, czy mordowani na oczach wiernych – jak ks. Stanis\u0142aw Zi\u00f3\u0142kowski zastrzelony w drodze z plebanii do ko\u015bcio\u0142a. W wi\u0119ziennych murach mordowano tych, kt\u00f3rzy wspierali podziemie. Karmelita trzewiczkowy br. Kazimierz \u0141uszczy\u0144ski za wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z podziemiem narodowym zosta\u0142 stracony w 1946 roku. Kapelan AK i Narodowych Si\u0142 Zbrojnych chrystusowiec ks. Rudolf Marsza\u0142ek zosta\u0142 zamordowany w 1948 roku. Jezuita ks. W\u0142adys\u0142aw Gurgacz skazany za odprawianie Mszy \u015awi\u0119tych dla partyzant\u00f3w Polskiej Podziemnej Armii Niepodleg\u0142o\u015bciowej zgin\u0105\u0142 zabity strza\u0142em w potylic\u0119 w 1949 roku.
\r\n Represje osi\u0105gn\u0119\u0142y apogeum w 1953 roku. Komuni\u015bci przeprowadzili w\u00f3wczas tzw. proces kurii krakowskiej, wprowadzili dekret o obsadzaniu stanowisk ko\u015bcielnych, skazali w pokazowym procesie ks. bp. Czes\u0142awa Kaczmarka, a we wrze\u015bniu internowali Prymasa Polski ks. kard. Stefana Wyszy\u0144skiego.
\r\n
\r\n Nowe czasy – stare metody<\/strong>
\r\n Cz\u0119\u015bciowa odmiana losu Ko\u015bcio\u0142a przysz\u0142a wraz z „odwil\u017c\u0105”. W pa\u017adzierniku 1956 r. do Warszawy powr\u00f3ci\u0142 Prymas Tysi\u0105clecia. Komuni\u015bci zmienili te\u017c swoj\u0105 taktyk\u0119 – zdali sobie bowiem spraw\u0119, \u017ce Ko\u015bcio\u0142a nie da si\u0119 zniszczy\u0107. Rozpocz\u0119li wi\u0119c na szersz\u0105 skal\u0119 jego inwigilacj\u0119, kt\u00f3ra mia\u0142a pomaga\u0107 w parali\u017cowaniu cz\u0119\u015bci dzia\u0142alno\u015bci. Pr\u00f3bowano przeciwdzia\u0142a\u0107 skupianiu wiernych w ko\u015bcio\u0142ach i na uroczysto\u015bciach religijnych. R\u00f3\u017cnego rodzaju metodami operacyjnymi starano si\u0119 os\u0142abia\u0107 zasi\u0119g i znaczenie pielgrzymek, peregrynacji, nocnych czuwa\u0144, rekolekcji, dni skupienia, ale r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142alno\u015bci formacyjnej, a wi\u0119c katechez, grup oazowych, k\u00f3\u0142ek ministrant\u00f3w, rozmaitych duszpasterstw, wydawnictw katolickich itp. Wszelkie przejawy dzia\u0142alno\u015bci Ko\u015bcio\u0142a w\u015br\u00f3d wiernych interpretowano jako aktywno\u015b\u0107 polityczn\u0105 wymierzon\u0105 przeciwko „pa\u0144stwu ludowemu”. Nawet pomoc materialn\u0105 udzielan\u0105 przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 potrzebuj\u0105cym uznawano za metod\u0119 wi\u0105zania biednych z duchowie\u0144stwem. Blokowano budownictwo sakralne, a w przypadku stawiania punkt\u00f3w katechetycznych, kaplic czy ko\u015bcio\u0142\u00f3w bez odpowiednich – \u015bci\u015ble reglamentowanych – zezwole\u0144, funkcjonariusze SB nadzorowali i przy wsparciu milicji oraz ZOMO „ochraniali” akcje rozbi\u00f3rkowe.
\r\n Szczeg\u00f3ln\u0105 aktywno\u015b\u0107 przejawia\u0142a bezpieka w czasie Wielkiej Nowenny oraz obchod\u00f3w Milenium Chrztu Polski. To w 1962 r. powo\u0142ano ciesz\u0105cy si\u0119 z\u0142\u0105 s\u0142aw\u0105 Departament IV – wyspecjalizowan\u0105 struktur\u0119 zajmuj\u0105c\u0105 si\u0119 zwalczaniem Ko\u015bcio\u0142a. Rok p\u00f3\u017aniej esbekom nakazano prowadzenie na ka\u017cd\u0105 osob\u0119 duchown\u0105 (nie tylko ksi\u0119\u017cy diecezjalnych, zakonnik\u00f3w i zakonnice, ale tak\u017ce alumn\u00f3w seminari\u00f3w duchownych) tzw. Teczek Ewidencji Operacyjnej na Ksi\u0119dza (TEOK), podobnie dokumentowano wydarzenia w ka\u017cdej parafii w ramach tzw. TEOP, czyli Teczek Ewidencji Operacyjnej na Parafi\u0119. Jak podkre\u015bla\u0142 \u00f3wczesny minister spraw wewn\u0119trznych (tym samym zwierzchnik SB) W\u0142adys\u0142aw Wicha, prowadzono je „dla bardziej wnikliwego rozpoznania dzia\u0142alno\u015bci ka\u017cdego ksi\u0119dza i ka\u017cdej parafii, trafnego uchwycenia zmian zachodz\u0105cych w\u015br\u00f3d kleru i w \u015brodowiskach klerykalnych, skuteczniejszego przeciwdzia\u0142ania ich antysocjalistycznej dzia\u0142alno\u015bci”. Dyrektor Departamentu IV SB Stanis\u0142aw Morawski precyzowa\u0142, \u017ce „w teczce ewidencji operacyjnej na ksi\u0119dza grupuje si\u0119 wszystkie materia\u0142y dotycz\u0105ce jego osoby i ca\u0142okszta\u0142tu dzia\u0142alno\u015bci”.
\r\n Przeciw duchownym u\u017cywano ca\u0142ego esbeckiego arsena\u0142u: agentury, pods\u0142uch\u00f3w pokojowych i telefonicznych, podgl\u0105d\u00f3w, dokumentacji fotograficznej, tajnych przeszuka\u0144, kontroli korespondencji, obserwacji zewn\u0119trznej…
\r\n
\r\n Podpalenia, pobicia, mordy…<\/strong>
\r\n Wszystkie te dzia\u0142ania okazywa\u0142y si\u0119 jednak niewystarczaj\u0105ce. Na pocz\u0105tku lat 70. w centrali SB w Warszawie, a z ko\u0144cem dekady w niekt\u00f3rych wojew\u00f3dztwach powo\u0142ano specjalne kom\u00f3rki „D”. Ich rola wzros\u0142a po powstaniu zorganizowanej opozycji w drugiej po\u0142owie lat 70. oraz po narodzinach „Solidarno\u015bci”.
\r\n Dzia\u0142aj\u0105ca na pocz\u0105tku lat 90. sejmowa Komisja Nadzwyczajna do Zbadania Dzia\u0142alno\u015bci MSW w ko\u0144cowym raporcie – nazywanym od nazwiska szefa Komisji „Raportem Rokity” – zapisa\u0142a m.in.: „W\u015br\u00f3d ustalonych metod dzia\u0142a\u0144 dezintegracyjnych stosowano: anonimy szkaluj\u0105ce osoby ze \u015brodowiska ko\u015bcielnego; podsycanie antagonizm\u00f3w za po\u015brednictwem tajnych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w; publikacje specjalnych pism kontrolowanych przez MSW (’Ancora’); kolporta\u017c ulotek, plakat\u00f3w itp.; fa\u0142szowanie materia\u0142\u00f3w pami\u0119tnikarskich celem szkalowania os\u00f3b w nich wyst\u0119puj\u0105cych. Natomiast metody dzia\u0142a\u0144 specjalnych to: pobicia, uszkodzenia mienia, uprowadzenia, gro\u017aby bezprawne, odurzenia, napady na mieszkania, podpalenia. Nie mo\u017cna wykluczy\u0107, \u017ce w trakcie dzia\u0142a\u0144 specjalnych mia\u0142y miejsce przypadki zab\u00f3jstw”.
\r\n
\r\n „Kruk” i niewyja\u015bnione zgony<\/strong>
\r\n Po sierpniu 1980 r., gdy narodzi\u0142a si\u0119 „Solidarno\u015b\u0107”, cz\u0119\u015b\u0107 kap\u0142an\u00f3w otoczy\u0142a jej dzia\u0142aczy opiek\u0105 duchow\u0105. Kapelani niezale\u017cnego zwi\u0105zku byli przez komunist\u00f3w traktowani jako powa\u017cne zagro\u017cenie. W 1982 r. w ramach og\u00f3lnopolskiej akcji „Kruk” S\u0142u\u017cba Bezpiecze\u0144stwa stworzy\u0142a, a p\u00f3\u017aniej aktualizowa\u0142a, list\u0119 oko\u0142o stu duchownych, kt\u00f3rych uznano za najbardziej k\u0142opotliwych dla w\u0142adz re\u017cimu. Wkr\u00f3tce niekt\u00f3rzy z nich zacz\u0119li gin\u0105\u0107. W 1983 r. \u015bmier\u0107 poni\u00f3s\u0142 dominikanin o. Honoriusz Kowalczyk. 30 pa\u017adziernika 1984 r. z Wis\u0142y wy\u0142owiono zmasakrowane, nosz\u0105ce \u015blady tortur zw\u0142oki ks. Jerzego Popie\u0142uszki. Zgin\u0105\u0107 mieli tak\u017ce m.in. ksi\u0119\u017ca Adolf Chojnacki i Henryk Jankowski – \u015blady przygotowa\u0144 do zab\u00f3jstw zachowa\u0142y si\u0119 w aktach SB. „Nieznani sprawcy” pobili ksi\u0119dza Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego i podpalili samoch\u00f3d metropolity wroc\u0142awskiego ks. kard. Henryka Gulbinowicza…
\r\n W kolejnych latach gin\u0119li nast\u0119pni kapelani „Solidarno\u015bci” i duchowni uznani za „wrog\u00f3w systemu” – w lutym 1985 r. ks. Stanis\u0142aw Palim\u0105ka, w styczniu 1989 r., tu\u017c przed rozpocz\u0119ciem obrad Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u, ks. Stefan Niedzielak, kilkana\u015bcie dni p\u00f3\u017aniej ks. Stanis\u0142aw Suchowolec, a ju\u017c po kontraktowych wyborach, w lipcu 1989 r., ks. Sylwester Zych.
\r\n Dzisiaj niekt\u00f3rzy namawiaj\u0105 nas, by\u015bmy nie pot\u0119piali PRL-u w czambu\u0142. By\u015bmy dopatrywali si\u0119 pozytywnych stron re\u017cimu, a niekt\u00f3rych z jego w\u0142odarzy traktowali z szacunkiem i nazywali „lud\u017ami honoru”. Osobliwa to optyka, kt\u00f3ra nakazuje za normalne uwa\u017ca\u0107 pa\u0144stwo, w kt\u00f3rym za religijn\u0105 i patriotyczn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 \u015bmier\u0107 ponios\u0142o kilkudziesi\u0119ciu duchownych, a tysi\u0105ce by\u0142o wi\u0119zionych, represjonowanych administracyjnie lub n\u0119kanych przez „nieznanych sprawc\u00f3w”.<\/p>\r\n\r\n

Dr Filip Musia\u0142<\/strong><\/em><\/p>\r\n\r\n

<\/strong>Autor jest pracownikiem Instytutu Pami\u0119ci Narodowej, kieruje Referatem Bada\u0144 Naukowych w Oddzia\u0142owym Biurze Edukacji Publicznej w Krakowie.<\/p>\r\n\r\n

<\/strong><\/em>
\r\n \"\"<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\"\"<\/td>\r\nW 1982 r. w ramach og\u00f3lnopolskiej akcji „Kruk” S\u0142u\u017cba Bezpiecze\u0144stwa stworzy\u0142a list\u0119 oko\u0142o stu duchownych najbardziej k\u0142opotliwych dla w\u0142adz re\u017cimu. W 1983 r. zgin\u0105\u0142 dominikanin
\r\n o. Honoriusz Kowalczyk. 30 pa\u017adziernika 1984 r. z Wis\u0142y wy\u0142owiono zmasakrowane, nosz\u0105ce \u015blady tortur zw\u0142oki ks. Jerzego Popie\u0142uszki. W aktach SB zachowa\u0142y si\u0119 \u015blady przygotowa\u0144 do zab\u00f3jstw m.in. ks. Adolfa Chojnackiego i ks. Henryka Jankowskiego.
\r\n W kolejnych latach gin\u0119li nast\u0119pni kapelani „Solidarno\u015bci”:
\r\n ks. Stanis\u0142aw Palim\u0105ka, 1985 r.;
\r\n ks. Stefan Niedzielak, 1989 r.;
\r\n ks. Stanis\u0142aw Suchowolec, 1989 r.;
\r\n ks. Sylwester Zych, 1989 rok.<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Departament IV Ministerstwa Spraw Wewn\u0119trznych by\u0142 jednostk\u0105 S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa wyspecjalizowan\u0105 w zwalczaniu Ko\u015bcio\u0142a. Zajmowa\u0142 si\u0119 nie tylko inwigilacj\u0105 duchowie\u0144stwa i wiernych. Do zada\u0144 esbek\u00f3w z pionu IV nale\u017ca\u0142y tak\u017ce porwania, pobicia i mordy na kap\u0142anach uznanych za szczeg\u00f3lnie niebezpiecznych. Operacja: zniszczy\u0107 Ko\u015bci\u00f3\u0142 Walk\u0119 z duchowie\u0144stwem i wiernymi komuni\u015bci rozpocz\u0119li wraz z zaj\u0119ciem ziem Rzeczypospolitej przez […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[132,36],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22592"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22592"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22592\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22592"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22592"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22592"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}