{"id":22358,"date":"2010-06-01T11:52:30","date_gmt":"2010-06-01T16:52:30","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=22358"},"modified":"2010-06-01T11:57:07","modified_gmt":"2010-06-01T16:57:07","slug":"eksperci-postkomunizmu-jerzy-przystawa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=22358","title":{"rendered":"Eksperci postkomunizmu – Jerzy Przystawa<\/em>"},"content":{"rendered":"

Komunizm og\u0142osi\u0142 swoj\u0105 \u015bmier\u0107 ju\u017c 21 lat temu, wyros\u0142o, a nawet\u00a0ko\u0144czy studia,\u00a0pokolenie, kt\u00f3re tej donios\u0142ej epoki nie mia\u0142o okazji dotkn\u0105\u0107, a ludzie uczeni nieustannie analizuj\u0105 przyczyny, dla kt\u00f3rych trudno nam si\u0119 z jego u\u015bcisku naprawd\u0119 wyzwoli\u0107 i\u00a0w ca\u0142ym naszym bujnym rozwoju dostrzegaj\u0105 nieub\u0142agane pi\u0119tno minionej epoki. S\u0142awny socjolog, Jadwiga Staniszkis, profesor w Warszawie i Nowym S\u0105czu, po\u015bwi\u0119ci\u0142a temu fenomenowi obszern\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 zatytu\u0142owan\u0105 \u201ePostkomunizm\u201d, a niemal tak samo s\u0142awny profesor socjologii w Warszawie i Bremie, Zdzis\u0142aw Krasnod\u0119bski, w s\u0105\u017cnistym tek\u015bcie, opublikowanym w \u201eRzeczpospolitej\u201d 29-30 maja 2010 opisuje \u201eKomunizmu \u017cycie po \u017cyciu\u201d. To s\u0105, naturalnie, jedynie dwa przyk\u0142ady opracowa\u0144 wybitnych socjolog\u00f3w, bo tekst\u00f3w po\u015bwi\u0119conych temu niezwyk\u0142emu ustrojowi napisano bez liku. <\/strong><\/p>\r\n\r\n

To jest ciekawy problem. Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce zmienili\u015bmy wszystko: przep\u0119dzili\u015bmy na cztery wiatry Armi\u0119 Czerwon\u0105; zepchn\u0119li\u015bmy na emerytalny tor sekretarzy i genera\u0142\u00f3w; rozwi\u0105zali\u015bmy WSI i SB; zlikwidowali\u015bmy proletariat miejski i wiejski; zakopali\u015bmy do piachu huty, stocznie, kopalnie i wszystkie te komunistyczne molochy, po\u017ceraj\u0105ce energi\u0119 i pieni\u0105dze; rozp\u0119dzili\u015bmy sp\u00f3\u0142dzielnie produkcyjne; pozak\u0142adali\u015bmy setki prywatnych uczelni, na kt\u00f3rych o marksizmie-lenizmie opowiada si\u0119 tylko w formie anegdot i bajek; setki tysi\u0119cy naszej m\u0142odzie\u017cy pos\u0142ali\u015bmy na studia za dziesi\u0105te granice; ka\u017cdy Polak, z paszportem i bez paszportu, mo\u017ce pojecha\u0107 gdzie oczy ponios\u0105, \u2026 itd., itd., itd.. Pomimo tych wszystkich cudownych zmian, wybitny socjolog podsumowuje sw\u00f3j artyku\u0142 w \u201eRzeczypospolitej\u201d tak:<\/p>\r\n\r\n

\u201ePo 20 latach niepodleg\u0142o\u015bci mimo niew\u0105tpliwych sukces\u00f3w – zw\u0142aszcza w por\u00f3wnaniu z semikolonialn\u0105 PRL, z jej nonsensownym systemem gospodarczym – suwerenna, praworz\u0105dna, nowoczesna Rzeczpospolita pozostaje niezrealizowanym projektem\u201d.<\/p>\r\n\r\n

Dlaczego? Dlaczego pomimo warunk\u00f3w i okoliczno\u015bci tak wspania\u0142ych, jak nigdy w ca\u0142ej ponad tysi\u0105cletniej historii (tak utrzymuj\u0105 nasi najwa\u017cniejsi politycy!) ten wielki Projekt<\/em> nie mo\u017ce si\u0119 doczeka\u0107 realizacji?<\/p>\r\n\r\n

Profesor Krasnod\u0119bski podaje odpowied\u017a: \u201eNajwi\u0119ksz\u0105 przeszkod\u0105 w budowie nowoczesnej, demokratycznej, europejskiej Polski by\u0142 brak warstwy przyw\u00f3dczej\u201d i temat ten szeroko rozwija. Pokazuje wszystkie transformacje polskich elit od II Wojny \u015awiatowej, od sowieckiego komunizmu, poprzez realny socjalizm Gomu\u0142ki i Gierka, lata opozycji solidarno\u015bciowej i wreszcie 20 lat nowej Polski. Podkre\u015bla, \u017ce elita kulturalna i naukowa, po roku 1989, praktycznie nie zmieni\u0142a swego sk\u0142adu i szybko adaptowa\u0142a si\u0119 do zmienionych warunk\u00f3w. Okazuje si\u0119, \u017ce podobne zdolno\u015bci adaptacyjne wykaza\u0142y te\u017c elity polityczne, zar\u00f3wno komunistyczne, jak i \u201eopozycyjno-solidarno\u015bciowe\u201d. Uczony socjolog precyzyjnie opisuje zasadnicze cechy tych elit: \u201eskwapliwa us\u0142u\u017cno\u015b\u0107 wobec centrum w\u0142adzy i bogactwa oraz niech\u0119\u0107 wobec spo\u0142ecze\u0144stwa, szczeg\u00f3lnie jego ni\u017cszych warstw, i tradycji narodowej\u201d . Elity te \u201enie postrzegaj\u0105 siebie jako reprezentanta Polak\u00f3w, dzia\u0142aj\u0105cego zgodnie z ich wol\u0105 i artyku\u0142uj\u0105cego ich pogl\u0105dy, lecz jako \u201emodernizatora\u201d i wychowawc\u0119.\u201d W efekcie uzna\u0142y one – tak jak za komunizmu – koncepcj\u0119 suwerenno\u015bci i pa\u0144stwa narodowego za nale\u017c\u0105c\u0105 do przesz\u0142o\u015bci, ch\u0119tnie podporz\u0105dkowa\u0142y si\u0119 zewn\u0119trznemu \u201erdzeniowi Europy\u201d, a wewn\u0105trz \u00a0zaj\u0119\u0142y si\u0119 walkami personalnymi . Dominuj\u0105c\u0105 cech\u0105 partii politycznych sta\u0142 si\u0119 klientyzm.<\/p>\r\n\r\n

Skoro przez 21 lat nie dorobili\u015bmy si\u0119 odpowiedniej warstwy przyw\u00f3dczej, to co nale\u017ca\u0142oby zrobi\u0107, \u017ceby w nast\u0119pnym pokoleniu ta op\u0142akana sytuacja uleg\u0142a zmianie?\u00a0Profesor Krasnod\u0119bski nie odpowiada na to pytanie, a nawet go nie stawia. Jest to zastanawiaj\u0105ce. Podstawow\u0105 cech\u0105 demokracji jest to, \u017ce elity polityczne s\u0105 wy\u0142aniane na drodze wybor\u00f3w powszechnych. Elity rz\u0105dz\u0105ce Polsk\u0105 od roku 1989 zosta\u0142y wy\u0142onione w spos\u00f3b z demokracj\u0105 nie maj\u0105cy wiele wsp\u00f3lnego. I te elity, w zasadzie, przetrwa\u0142y wszystkie transformacje i reformy pokolenia 1989- 2010, chocia\u017c po roku 1989 zastosowane zosta\u0142y procedury wyborcze powszechnie uwa\u017cane za demokratyczne. Wielokrotne modyfikowanie tych procedur nie wp\u0142yn\u0119\u0142o znacz\u0105co na \u201erdze\u0144 przyw\u00f3dczy\u201d pomimo naturalnych korekt biologicznych. Czy Krasnod\u0119bski dlatego nie wspomina s\u0142owem o procedurze demokratycznego wybierania elit, \u017ce uwa\u017ca j\u0105 za czynnik bez wi\u0119kszego znaczenia?<\/p>\r\n\r\n

Gdyby tak by\u0142o, to by oznacza\u0142o, \u017ce socjologia polska odkry\u0142a jakie\u015b nowe czynniki determinuj\u0105ce ewolucj\u0119 spo\u0142eczn\u0105 i polityczn\u0105, o kt\u00f3rych dot\u0105d nie wiele wiedziano. Mam przed sob\u0105 klasyczn\u0105 pozycj\u0119 literatury przedmiotu, jak\u0105 jest \u00a0\u201eBunt mas\u201d Ortegi y Gasseta . O ksi\u0105\u017cce tej socjolog, prof. Jerzy Szacki \u00a0napisa\u0142, \u017ce \u201edla XX wieku powinna si\u0119 sta\u0107 tym, czym \u201eKapita\u0142\u201d Marksa by\u0142 dla wieku XIX\u201d. Ortega y Gasset \u00a0formu\u0142uje w niej nastepuj\u0105c\u0105 tez\u0119:<\/p>\r\n\r\n

\u201eZdrowie demokracji, ka\u017cdego typu i ka\u017cdego stopnia, zale\u017cy od jednego drobnego szczeg\u00f3\u0142u technicznego, a mianowicie: procedury wyborczej. Ca\u0142a reszta to sprawy drugorz\u0119dne. Je\u015bli system wybor\u00f3w dzia\u0142a skutecznie, je\u015bli dostosowuje si\u0119 do wymog\u00f3w\u00a0rzeczywisto\u015bci, to wszystko jest w porz\u0105dku, natomiast je\u015bli tego nie robi, to wszystko zaczyna si\u0119 wali\u0107 , chocia\u017cby ca\u0142a reszta dzia\u0142a\u0142a bez zarzutu\u201d.<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Jest rzecz\u0105 zdumiewaj\u0105c\u0105, \u017ce najwybitniejsi polscy socjolodzy, jeden po drugim zabieraj\u0105cy g\u0142os publicznie na temat kondycji pa\u0144stwa polskiego i rz\u0105dz\u0105cych nim elit, tej najwa\u017cniejszej sprawy nie zauwa\u017caj\u0105, albo, w najlepszym razie, starannie pomijaj\u0105. Sprawia to wra\u017cenie, jakby nie byli niezale\u017cnymi uczonymi, ale raczej wynaj\u0119tymi ekspertami, podporz\u0105dkowanymi logice systemu wyborczego, kt\u00f3ry determinuje nasze \u017cycie polityczne.<\/p>\r\n\r\n

Logika systemu wyborczego dzia\u0142a bowiem tak: w systemie jednomandatowych okr\u0119g\u00f3w wyborczych, partie polityczne wynajmuj\u0105 ekspert\u00f3w po to, \u017ceby znajdowali sposoby i wyja\u015bniali, jak prze\u0142o\u017cy\u0107 oczekiwania spo\u0142eczne na decyzje polityczne. W systemie list partyjnych, kt\u00f3ry zdeterminowa\u0142 ewolucj\u0119 polityczn\u0105 Polski na ca\u0142e pokolenie, ekspert\u00f3w si\u0119 wynajmuje po to, \u017ceby wynajdywali takie metody urabiania opinii spo\u0142ecznej, kt\u00f3re zagwarantuj\u0105, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo bez oporu zaakceptuje decyzje politycznego przyw\u00f3dztwa. Tak funkcjonowali eksperci komunizmu. Pod tym wzgl\u0119dem postkomunizm znacz\u0105cych zmian nie przyni\u00f3s\u0142.<\/p>\r\n\r\n

Jerzy Przystawa<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Komunizm og\u0142osi\u0142 swoj\u0105 \u015bmier\u0107 ju\u017c 21 lat temu, wyros\u0142o, a nawet\u00a0ko\u0144czy studia,\u00a0pokolenie, kt\u00f3re tej donios\u0142ej epoki nie mia\u0142o okazji dotkn\u0105\u0107, a ludzie uczeni nieustannie analizuj\u0105 przyczyny, dla kt\u00f3rych trudno nam si\u0119 z jego u\u015bcisku naprawd\u0119 wyzwoli\u0107 i\u00a0w ca\u0142ym naszym bujnym rozwoju dostrzegaj\u0105 nieub\u0142agane pi\u0119tno minionej epoki. S\u0142awny socjolog, Jadwiga Staniszkis, profesor w Warszawie i Nowym […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,98,81,36],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22358"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22358"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22358\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22358"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22358"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22358"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}