{"id":22326,"date":"2010-05-31T11:30:42","date_gmt":"2010-05-31T16:30:42","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=22326"},"modified":"2010-05-31T11:30:42","modified_gmt":"2010-05-31T16:30:42","slug":"zbrodnie-komunistyczne-bez-kary","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=22326","title":{"rendered":"Zbrodnie komunistyczne bez kary?"},"content":{"rendered":"

Je\u015bli ostatnia decyzja S\u0105du Najwy\u017cszego w sprawie okresu przedawnienia zbrodni komunistycznych nie zmieni si\u0119, co najmniej po\u0142owa \u015bledztw prowadzonych przez Instytut Pami\u0119ci Narodowej zostanie zablokowana. – Mo\u017ce to by\u0107 odczytane jak sygna\u0142, by zako\u0144czy\u0107 rozliczanie zbrodni czas\u00f3w komunistycznych – ostrzega dr Barbara Fedyszak-Radziejowska, przewodnicz\u0105ca Kolegium IPN. Na szcz\u0119\u015bcie istnieje jeszcze mo\u017cliwo\u015b\u0107 zmiany takiej wyk\u0142adni prawa.<\/strong>
\r\n
\r\n W minion\u0105 \u015brod\u0119 S\u0105d Najwy\u017cszy w trzyosobowym sk\u0142adzie podj\u0105\u0142 uchwa\u0142\u0119 w odpowiedzi na pytanie prawne S\u0105du Okr\u0119gowego w Legnicy, gdzie rozpatrywane jest oskar\u017cenie pionu \u015bledczego IPN przeciwko funkcjonariuszowi SB, kt\u00f3ry grozi\u0142 opozycjoni\u015bcie d\u0142ugoletnim wi\u0119zieniem i wyrzuceniem przez okno… S\u0105d Najwy\u017cszy uzna\u0142, \u017ce w tym jednostkowym przypadku nie mo\u017cna zastosowa\u0107 jedynie wyk\u0142adni ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pami\u0119ci Narodowej – Komisji \u015acigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Dlaczego? Bo zdaniem SN, ona „nie stanowi samodzielnej podstawy normatywnej do ustalania terminu przedawnienia karalno\u015bci zbrodni komunistycznych okre\u015blonych w art. 2 ust. 1 tej ustawy, a przy ustalaniu tym konieczne jest uwzgl\u0119dnienie przepis\u00f3w reguluj\u0105cych przedawnienie karalno\u015bci przest\u0119pstw zawartych w przepisach Kodeksu karnego z 1969 r. (…), Kodeksu karnego z 1997 r. oraz ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r.”.<\/p>\r\n\r\n

Mowa jest tu o przest\u0119pstwach najcz\u0119\u015bciej dokonywanych przez organa bezpiecze\u0144stwa PRL. – Niejednokrotnie podejmowa\u0142y one dzia\u0142ania n\u0119kaj\u0105ce wobec \u00f3wczesnej opozycji. Chodzi wi\u0119c o gro\u017aby, zmuszanie do jakich\u015b zachowa\u0144, udzia\u0142 w pobiciu, zn\u0119canie si\u0119 nad przedstawicielami opozycji itd. – wylicza prokurator Robert Kopyd\u0142owski z G\u0142\u00f3wnej Komisji \u015acigania Zbrodni przeciw Narodowi Polskiemu, referent tej sprawy ze strony IPN przed S\u0105dem Najwy\u017cszym. Gdyby w takich przypadkach stosowano jedynie ustaw\u0119 o IPN, przedawnienie tzw. pozosta\u0142ych zbrodni komunistycznych dokonanych przez organa bezpiecze\u0144stwa PRL up\u0142yn\u0119\u0142oby dopiero w 2020 r., a typowych zbrodni komunistycznych, czyli zab\u00f3jstw – w 2030 roku. Natomiast przepisy kodeksu karnego przewiduj\u0105 okresy przedawnienia od 5 do 15 lat, licz\u0105c od 1990 roku.<\/p>\r\n\r\n

Co to w praktyce oznacza? – Du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 spraw prowadzonych przez prokurator\u00f3w Instytutu w sprawie zbrodni komunistycznych zagro\u017conych ni\u017csz\u0105 kar\u0105 nie b\u0119dzie mia\u0142a swojego fina\u0142u s\u0105dowego – ocenia rzecznik IPN Andrzej Arseniuk.<\/p>\r\n\r\n

Jak wielu \u015bledztw mo\u017ce dotyczy\u0107 uchwa\u0142a SN? – Zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce takie stanowisko S\u0105du Najwy\u017cszego zosta\u0142oby utrwalone b\u0105d\u017a zaakceptowane we wszystkich sprawach, dotyczy\u0142oby to zapewne ok. 50 procent post\u0119powa\u0144 dotycz\u0105cych zbrodni komunistycznych prowadzonych przez IPN – wyja\u015bnia prokurator Kopyd\u0142owski.
\r\n
\r\n Jednostkowy czy precedensowy<\/strong>
\r\n
\r\n Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce uchwa\u0142a SN jest odpowiedzi\u0105 na pytanie prawne w jednostkowej sprawie i formalnie nie wi\u0105\u017ce ani s\u0105d\u00f3w, ani prokurator\u00f3w IPN, tym bardziej \u017ce polski system prawny nie opiera si\u0119 na precedensach. – Jednak ze wzgl\u0119du na autorytet tego najwy\u017cszego organu s\u0105dowego w III RP, uchwa\u0142a mo\u017ce niew\u0105tpliwie wywiera\u0107 wp\u0142yw na orzecznictwo s\u0105d\u00f3w powszechnych w sprawach prowadzonych przez nas oraz na ocen\u0119 prawn\u0105 dokonywan\u0105 zar\u00f3wno przez s\u0119dzi\u00f3w s\u0105d\u00f3w powszechnych, jak i prokurator\u00f3w IPN – t\u0142umaczy prokurator Kopyd\u0142owski.<\/p>\r\n\r\n

Czy to oznacza, \u017ce prowadzone sprawy b\u0119d\u0105 automatycznie umarzane lub wycofywane? Prokurator IPN zapewnia, \u017ce nie. – S\u0105d jest niezawis\u0142y, a prokurator niezale\u017cny, samodzielnie podejmuj\u0105 ocen\u0119, czy uwzgl\u0119dni\u0107 t\u0119 uchwa\u0142\u0119. Ocena b\u0119dzie dokonywana w ka\u017cdej jednostkowej sprawie przez prokuratora i s\u0105d – wyja\u015bnia. Nie ma jednak w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce je\u015bli nie prokuratorzy, to s\u0105dy b\u0119d\u0105 kierowa\u0107 si\u0119 przede wszystkim stanowiskiem SN.
\r\n
\r\n Szansa na zmian\u0119<\/strong>
\r\n
\r\n Na szcz\u0119\u015bcie IPN nie zamierza jeszcze ca\u0142kowicie sk\u0142ada\u0107 broni i rozwa\u017ca z\u0142o\u017cenie wniosku o sformu\u0142owanie jasnego stanowiska SN w sprawie generalnej zasady, czym nale\u017cy si\u0119 kierowa\u0107 przy ustalaniu okresu przedawnienia przest\u0119pstw komunistycznych – ustaw\u0105 o IPN czy kodeksem karnym. – Zastanowimy si\u0119, co dalej robi\u0107 w tej sprawie – przyznaje rzecznik IPN Andrzej Arseniuk. Prokurator Robert Kopyd\u0142owski dodaje, \u017ce oceniane s\u0105 mo\u017cliwo\u015bci z\u0142o\u017cenia wniosku do prokuratora generalnego Andrzeja Seremeta. Czemu akurat do niego?<\/p>\r\n\r\n

– Z wnioskiem o przyj\u0119cie uchwa\u0142y w sk\u0142adzie 7 s\u0119dzi\u00f3w mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 prokurator generalny. IPN mo\u017ce najwy\u017cej zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 w tej sprawie, przedstawiaj\u0105c mu swoje argumenty – wyja\u015bnia prokurator Kopyd\u0142owski. Co mog\u0142aby zmieni\u0107 uchwa\u0142a SN wydana w pe\u0142nym sk\u0142adzie? – Gdyby SN przyj\u0105\u0142 tak\u0105 uchwa\u0142\u0119 i zosta\u0142aby ona wpisana do ksi\u0119gi zasad prawnych, w\u00f3wczas by\u0142aby wi\u0105\u017c\u0105ca dla SN. Formalnie nie wi\u0105za\u0142aby bezpo\u015brednio s\u0105d\u00f3w powszechnych ani prokurator\u00f3w, ale si\u0142a oddzia\u0142ywania takiej uchwa\u0142y jest zdecydowanie wi\u0119ksza ni\u017c uchwa\u0142y podj\u0119tej w jednostkowej sprawie – t\u0142umaczy prokurator IPN.
\r\n W tej sytuacji mo\u017cna by\u0142oby wi\u0119c uzna\u0107, \u017ce taka uchwa\u0142a mia\u0142aby znaczenie rozstrzygaj\u0105ce. Wed\u0142ug informacji, do kt\u00f3rych dotar\u0142 „Nasz Dziennik”, IPN podejmie decyzj\u0119 w kwestii skierowania wniosku do Prokuratury Generalnej w tym tygodniu.
\r\n
\r\n N\u0119kanie mog\u0142o by\u0107 wst\u0119pem do zab\u00f3jstwa<\/strong>
\r\n
\r\n Sprawa jest wa\u017cna przede wszystkim dla by\u0142ych ofiar komunistycznych oprawc\u00f3w. Ostatni\u0105 decyzj\u0105 SN oburzeni s\u0105 byli dzia\u0142acze „Solidarno\u015bci”, kt\u00f3rzy na w\u0142asnej sk\u00f3rze do\u015bwiadczyli represji totalitarnego re\u017cimu. – Te „l\u017cejsze” przest\u0119pstwa nie mog\u0105 podlega\u0107 przedawnieniu. Przecie\u017c zdarza\u0142y si\u0119 przypadki samob\u00f3jstw z powodu takiego ci\u0105g\u0142ego n\u0119kania przez SB czy milicj\u0119 – podkre\u015bla Ewa Kubasiewicz-Hou\u00c3\u00a9e, dzia\u0142aczka „Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej”, skazana w okresie stanu wojennego na 10 lat wi\u0119zienia (najwy\u017cszy wyrok!). – Mnie r\u00f3wnie\u017c cz\u0119sto zastraszano po aresztowaniu – zaznacza.
\r\n O tym, \u017ce n\u0119kanie mog\u0142o by\u0107 wst\u0119pem do dokonania zbrodni, \u015bwiadczy przypadek brata Ewy Kubasiewicz-Hou\u00c3\u00a9e, Andrzeja Kielasa. – Gdy siedzia\u0142am w wi\u0119zieniu, Andrzej by\u0142 notorycznie zatrzymywany, n\u0119kany i zastraszany. Mam\u0119 straszyli, \u017ce kt\u00f3rego\u015b dnia znajd\u0105 brata na torach, przejechanego przez poci\u0105g. Niestety, w ko\u0144cu spe\u0142nili gro\u017aby i rzeczywi\u015bcie znaleziono go martwego – wspomina. \u015amier\u0107 Andrzeja Kielasa do dzi\u015b nie zosta\u0142a wyja\u015bniona, dopiero niedawno pion \u015bledczy IPN wszcz\u0105\u0142 dochodzenie w tej sprawie. – Wcze\u015bniej kilkakrotnie pr\u00f3bowa\u0142am doprowadzi\u0107 do wszcz\u0119cia \u015bledztwa, ale zawsze wnioski by\u0142y odrzucane z braku dowod\u00f3w – podkre\u015bla Ewa Kubasiewicz-Hou\u00c3\u00a9e. Przypadek ten pokazuje r\u00f3wnie\u017c, \u017ce \u015bciganie takich przest\u0119pstw jak zastraszanie czy gro\u017aby mo\u017ce by\u0107 tropem prowadz\u0105cym do wykrycia sprawc\u00f3w mord\u00f3w komunistycznych.<\/p>\r\n\r\n

Z kolei Andrzej Gwiazda, jeden z bohater\u00f3w pierwszej „Solidarno\u015bci”, obecnie cz\u0142onek Kolegium IPN, zwraca uwag\u0119, \u017ce nawet „drobne” przest\u0119pstwa z czas\u00f3w PRL mog\u0105 mie\u0107 konsekwencje dla pokazywania prawdy o tamtych czasach. – SB zabra\u0142a nam wiele rzeczy. Annie Walentynowicz odebrali pami\u0119tnik, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 zawiera\u0107 cenne informacje dotycz\u0105ce wydarze\u0144 z okresu „Solidarno\u015bci” – podkre\u015bla. Dlatego nie mo\u017cna traktowa\u0107 przest\u0119pstw komunistycznych jak typowych wyst\u0119pk\u00f3w kryminalnych z czas\u00f3w PRL. – Nie tylko zbrodnie, ale te\u017c wyst\u0119pki komunistyczne by\u0142y dokonywane w atmosferze bezprawia. W tym przypadku istotne jest to, \u017ce one nie mog\u0142y by\u0107 ani rozpatrywane, ani tym bardziej karane, p\u00f3ki istnia\u0142a PRL, a nawet wiele lat p\u00f3\u017aniej – dodaje Gwiazda.
\r\n Czemu tak trudno by\u0142o dochodzi\u0107 sprawiedliwo\u015bci po 1989 r.? – Bo w\u00f3wczas trzeba by\u0142o dopiero poszukiwa\u0107 dokument\u00f3w w sprawie tych zbrodni – wyja\u015bnia Gwiazda, zaznaczaj\u0105c, \u017ce do dzi\u015b jest to bardzo trudne. Wiele dokument\u00f3w obci\u0105\u017caj\u0105cych funkcjonariuszy PRL zosta\u0142o zniszczonych, a inne znajduj\u0105 si\u0119 w r\u00f3\u017cnych miejscach. Dopiero utworzenie IPN przyspieszy\u0142o zbieranie potrzebnych materia\u0142\u00f3w i \u015bciganie sprawc\u00f3w przest\u0119pstw. Rzecz w tym, \u017ce Instytut zosta\u0142 utworzony dopiero w 1999 roku.
\r\n
\r\n Ucinanie rozliczenia PRL<\/strong>
\r\n
\r\n Przewodnicz\u0105ca Kolegium IPN dr Barbara Fedyszak-Radziejowska zwraca uwag\u0119, \u017ce gdyby s\u0105dy powszechne i prokuratorzy zacz\u0119li kierowa\u0107 si\u0119 uchwa\u0142\u0105 SN, mia\u0142oby to ogromne konsekwencje tak\u017ce dla funkcjonowania pa\u0144stwa. Dlaczego? – Ta decyzja utrwala obecno\u015b\u0107 PRL w III Rzeczypospolitej, co na r\u00f3\u017cne sposoby komplikuje nam \u017cycie i budowanie normalnego, suwerennego pa\u0144stwa – podkre\u015bla. Jej zdaniem, skutki takiej decyzji mog\u0105 oddzia\u0142ywa\u0107 tak\u017ce na funkcjonowanie obecnych struktur pa\u0144stwowych. – Nie jest rzecz\u0105 dobr\u0105 budowa\u0107 pa\u0144stwo, gdy urz\u0119dnicy pa\u0144stwowi, policja, s\u0142u\u017cba publiczna, otrzymuj\u0105 komunikat, \u017ce przedawnieniu ulegaj\u0105 przest\u0119pstwa, w kt\u00f3rych \u0142amie si\u0119 warto\u015bci demokratycznego i praworz\u0105dnego pa\u0144stwa – podkre\u015bla dr Fedyszak-Radziejowska. Dodaje, \u017ce oddzia\u0142uje to w\u0142a\u015bnie na kszta\u0142towanie postaw obecnych urz\u0119dnik\u00f3w. – Efektem ko\u0144cowym tego komunikatu jest to, \u017ce je\u015bli dzi\u015b policjant czy pracownik s\u0142u\u017cb specjalnych otrzyma podobne polecenie i uczyni co\u015b, co nie zgadza si\u0119 z tymi warto\u015bciami, to b\u0119dzie oczekiwa\u0107, \u017ce pa\u0144stwo zwolni go z odpowiedzialno\u015bci za to – ostrzega. St\u0105d te\u017c konsekwencj\u0105 blokowania \u015bledztw IPN mo\u017ce by\u0107 rozmywanie odpowiedzialno\u015bci za przest\u0119pstwa funkcjonariuszy pa\u0144stwowych. – Ten komunikat \u0142amie regu\u0142y gry, kt\u00f3re po 1989 r. z trudem pr\u00f3bujemy w Polsce zbudowa\u0107 – podsumowuje przewodnicz\u0105ca Kolegium IPN.
\r\n
\r\n Ofiary czekaj\u0105 na sprawiedliwo\u015b\u0107<\/strong>
\r\n
\r\n Profesor Ryszard Terlecki, historyk, by\u0142y dyrektor krakowskiego oddzia\u0142u IPN, zwraca natomiast uwag\u0119, \u017ce prowadzenie \u015bledztw prokuratorskich, dla potrzeb kt\u00f3rych trzeba by\u0142o zgromadzi\u0107 kompletny materia\u0142 w sprawie, by\u0142o bardzo wa\u017cne dla historyk\u00f3w badaj\u0105cych dzieje PRL. – Wi\u0119c tak\u017ce dla naszej wiedzy o czasach dyktatury to by\u0142aby z pewno\u015bci\u0105 strata – zaznacza. By\u0142y szef krakowskiego oddzia\u0142u IPN zwraca te\u017c uwag\u0119, \u017ce gdyby w ten spos\u00f3b dosz\u0142o do zablokowania prowadzenia \u015bledztw dotycz\u0105cych przest\u0119pstw komunistycznych, narusza\u0142oby to poczucie sprawiedliwo\u015bci. – Zbrodnie pozosta\u0142yby nieukarane. Sprawcy \u017cyj\u0105 i \u015bmiej\u0105 si\u0119, a ofiarom zosta\u0142oby poczucie krzywdy, bo pa\u0144stwo i jego wymiar sprawiedliwo\u015bci nie mo\u017ce w tej sprawie dzia\u0142a\u0107 –\u00a0dodaje.
\r\n Sk\u0142ania to do postawienia pytania: czy Rzeczpospolita b\u0119dzie sta\u0142a na stra\u017cy praworz\u0105dno\u015bci i chroni\u0142a swoich obywateli przed przest\u0119pcami, kt\u00f3rzy dzia\u0142ali w imieniu totalitarnego re\u017cimu? Czy b\u0119dzie raczej chroni\u0142a kat\u00f3w przed dochodzeniem sprawiedliwo\u015bci ze strony ich ofiar?
\r\n
\r\n Mariusz Bober<\/strong><\/em><\/p>\r\n\r\n

\r\n

Przyk\u0142adowe sprawy, kt\u00f3re mog\u0105 zosta\u0107 wkr\u00f3tce zablokowane z powodu uchwa\u0142y SN:<\/strong><\/h2>\r\n\r\n


\r\n – Oskar\u017cenie przez Oddzia\u0142ow\u0105 Komisj\u0119 \u015acigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Krakowie wniesione do S\u0105du Rejonowego w Gorlicach przeciwko Andrzejowi K., by\u0142emu funkcjonariuszowi Rejonowego Urz\u0119du Spraw Wewn\u0119trznych w Gorlicach, o zn\u0119canie si\u0119 wraz z innymi nieustalonymi osobami w marcu 1984 r. nad aresztowanym Tadeuszem K. Oskar\u017cony funkcjonariusz zniewa\u017ca\u0142 go, bi\u0142, powoduj\u0105c obra\u017cenia cia\u0142a, g\u0142owy i tu\u0142owia. Grozi mu kara od 6 miesi\u0119cy do 5 lat wi\u0119zienia.
\r\n
\r\n – \u015aledztwo prowadzone przez pion \u015bledczy krakowskiego oddzia\u0142u IPN w sprawie pobicia Wie\u0144czys\u0142awa N. przez funkcjonariuszy MO i SB 11 pa\u017adziernika 1985 r. w Przeworsku. Aresztowano go jako podejrzanego o kolportowanie ulotek.<\/p><\/blockquote>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Je\u015bli ostatnia decyzja S\u0105du Najwy\u017cszego w sprawie okresu przedawnienia zbrodni komunistycznych nie zmieni si\u0119, co najmniej po\u0142owa \u015bledztw prowadzonych przez Instytut Pami\u0119ci Narodowej zostanie zablokowana. – Mo\u017ce to by\u0107 odczytane jak sygna\u0142, by zako\u0144czy\u0107 rozliczanie zbrodni czas\u00f3w komunistycznych – ostrzega dr Barbara Fedyszak-Radziejowska, przewodnicz\u0105ca Kolegium IPN. Na szcz\u0119\u015bcie istnieje jeszcze mo\u017cliwo\u015b\u0107 zmiany takiej wyk\u0142adni prawa. […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,98],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22326"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22326"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22326\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22326"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22326"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22326"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}