Temat niniejszego referatu dla wielu w dzisiejszej Polsce nadal jest kontrowersyjny. Organizacja, o kt\u00f3rej b\u0119dzie mowa przez ca\u0142y czas od momentu jej powstania do dnia dzisiejszego jest traktowana przez wielu jako skrajnie prawicowa i anty\u017cydowska. Oskar\u017ca si\u0119 Narodowe Si\u0142y Zbrojne o likwidowanie obywateli polskich pochodzenia \u017cydowskiego w latach II wojny \u015bwiatowej na szerok\u0105 skal\u0119. Nadal wielu historyk\u00f3w polskich jak i \u017cydowskich opiera sw\u00f3j s\u0105d o NSZ-cie powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na wspomnienia i dokumenty czy to wydane przez Narodowe Si\u0142y Zbrojne, czy wydawane przez w\u0142adze komunistyczne po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych lub wspomnienia \u017byd\u00f3w.<\/p>\r\n
Na opini\u0119 o zbrodniczym NSZ-cie, kt\u00f3ry mordowa\u0142, pali\u0142 wsie, zabija\u0142 „dobrych obywateli ludowego pa\u0144stwa polskiego” z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 publikacje literackie[1]<\/a>, prasowe[2]<\/a> i filmy[3]<\/a>. Wszystko to bez weryfikacji dawa\u0142o negatywny obraz Narodowych Si\u0142 Zbrojnych w historii podziemnego pa\u0144stwa polskiego. Nadal ta opinia jest powtarzana np. w podr\u0119cznikach szkolnych [4]<\/a> i encyklopediach zagranicznych. [5]<\/a> <\/p>\r\n\r\n Historyk badaj\u0105cy dzia\u0142alno\u015b\u0107 NSZ-tu w tym konkretnym temacie musi si\u0119 wyzby\u0107 wszelkich s\u0105d\u00f3w, bez wzgl\u0119du czy s\u0105 one „za” czy „przeciw”. Musi podej\u015b\u0107 do tego tematu w miar\u0119 obiektywnie (a nawet mo\u017cna powiedzie\u0107 oboj\u0119tnie). Obiektywizm musi si\u0119 opiera\u0107 na faktach, przy czym nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce fakty mog\u0105 by\u0107 oceniane r\u00f3\u017cnie przez strony, kt\u00f3rych dotycz\u0105. Mo\u017cna wobec tego zada\u0107 pytanie – co to jest obiektywizm, czy mo\u017cna badaj\u0105c tak trudny okres w dziejach Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w, znale\u017a\u0107 odpowied\u017a na to pytanie? Zdaniem autora niniejszego tekstu jest to bardzo trudne, ale najwy\u017cszy czas by spr\u00f3bowa\u0107 odpowiedzie\u0107 na nast\u0119puj\u0105ce pytanie, jaki by\u0142 stosunek Narodowych Si\u0142 Zbrojnych do mniejszo\u015bci \u017cydowskiej w latach 1942 – 1945?<\/p>\r\n Pozwol\u0105 mi Pa\u0144stwo, \u017ce zaczn\u0119 od kr\u00f3tkiego wspomnienia. W latach 90-tych, gdy powsta\u0142 ju\u017c Zwi\u0105zek \u017bo\u0142nierzy Narodowych Si\u0142 Zbrojnych, m\u00f3j dziadek Jan Wieleba ps. „Lew”, komendant rejonu Kra\u015bnik, po raz pierwszy opowiedzia\u0142 mi o swojej przynale\u017cno\u015bci do NSZ-tu. Mi\u0119dzy innymi opowiedzia\u0142 mi histori\u0119 pewnej przyja\u017ani. W czasie okupacji zna\u0142 \u017byda Hersza Grinera[6]<\/a>, gdy Niemcy utworzyli getto w Kra\u015bniku pomaga\u0142 mu. Pewnego dnia, gdy dziadek siedzia\u0142 w domu zapuka\u0142 do drzwi \u00f3w \u017byd i p\u0142acz\u0105c wszed\u0142 do pokoju. W czasie rozmowy okaza\u0142o si\u0119, \u017ce Niemcy wywie\u017ali mu ca\u0142\u0105 rodzin\u0119, a jego zostawiono jako pracownika dla potrzeb niemieckich. Wyj\u0105\u0142 on warkocz swojej c\u00f3rki, jedyn\u0105 pami\u0105tk\u0119 po niej i zacz\u0105\u0142 go ca\u0142owa\u0107. Historia ta da\u0142a mi do my\u015blenia, jak to – cz\u0142owiek, kt\u00f3rego zna\u0142em od dziecka nale\u017ca\u0142 do organizacji, o kt\u00f3rej m\u00f3wiono i pisano najgorsze rzeczy, a on przyja\u017ani\u0142 si\u0119 z \u017bydem? <\/p>\r\n Omawiaj\u0105c stosunek NSZ-tu do \u017byd\u00f3w, nale\u017cy zrozumie\u0107, jakie stosunki panowa\u0142y w Polsce mi\u0119dzy Polakami a \u017bydami. Pozna\u0107 przyczyny wzajemnych relacji, co wed\u0142ug mnie poka\u017ce, dlaczego tak, a nie inaczej organizacja ta traktowa\u0142a t\u0119 mniejszo\u015b\u0107 narodow\u0105. <\/p>\r\n <\/p>\r\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\r\n Pocz\u0105tki ruchu narodowego na ziemiach polskich mo\u017cna zaobserwowa\u0107 w drugiej po\u0142owie XIX wieku. Zapowiedzi mo\u017cna by\u0142o zauwa\u017cy\u0107 w literaturze polskiej, gdzie na plan pierwszy wysuwano problem walki z zaborc\u0105 (np. „Plac\u00f3wka” Boles\u0142awa Prusa – 1885 r.) czy propagowanie wiedzy o Polsce przedrozbiorowej („Trylogia” (lata 1883 – 1888), „Krzy\u017cacy” (lata 1897 – 1900) Henryka Sienkiewicza). W takiej atmosferze, powrotu do historii Polski, zaczyna wychodzi\u0107 w Warszawie, w roku 1886, tygodnik „G\u0142os”. Jednym z publicyst\u00f3w pisz\u0105cych tam by\u0142 Jan Ludwik Pop\u0142awski (jeden z wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u00f3w idei ruchu narodowego). Pismo propagowa\u0142o program krzewienia \u015bwiadomo\u015bci narodowej, rozwoju gospodarczego i kulturowego. „G\u0142os” stopniowo zaczyna\u0142 g\u0142osi\u0107 r\u00f3wnie\u017c potrzeb\u0119 dzia\u0142a\u0144 ofensywnych. Propagowano d\u0105\u017cenie wyodr\u0119bnienia si\u0119 i identyfikacji narodu polskiego i przeciwstawienia si\u0119 innym narodom.[7]<\/a> Podobn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 prowadzi\u0142 na emigracji Zygmunt Mi\u0142kowski u\u017cywaj\u0105cy pseudonimu literackiego Teodor Tomasz Je\u017c. Widzia\u0142 on zmiany zachodz\u0105ce w spo\u0142ecze\u0144stwie polskim i rozpocz\u0105\u0142 akcj\u0119 zbierania funduszy oraz stworzenia organizacji o charakterze narodowym. Wyda\u0142 on w 1887 r., w Pary\u017cu broszur\u0119 „Rzecz o obronie czynnej i skarbie narodowym”, w kt\u00f3rej wskazywa\u0142 na potrzeb\u0119 walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski. W tym samym roku 15 grudnia zak\u0142ada w Szwajcarii Lig\u0119 Polsk\u0105, przy wsp\u00f3\u0142pracy Ludwika Michalskiego, Aleksandra Hirszberga i Maksymiliana Hertela. Wys\u0142ano r\u00f3wnie\u017c do Kr\u00f3lestwa Polskiego emisariusza Zygmunta Balickiego w celu utworzenia tajnej organizacji niepodleg\u0142o\u015bciowej. Powstaje ona w 1887 roku pod nazw\u0105 Zwi\u0105zek M\u0142odzie\u017cy Polskiej „Zet”. Czo\u0142owym dzia\u0142aczem tej organizacji zosta\u0142 Roman Dmowski, kt\u00f3ry razem z Balickim i Pop\u0142awskim zdecydowali si\u0119 przenie\u015b\u0107 kierownictwo akcji niepodleg\u0142o\u015bciowej na ziemie polskie. 1 IV 1893 r. utworzona Liga Narodowa. W tym samym roku Dmowski publikuje broszur\u0119 „Nasz patriotyzm”, pisze tam: „Polityka narodowa w g\u0142\u00f3wnych swoich zasadach nie mo\u017ce by\u0107 ani pozna\u0144sk\u0105, ani galicyjsk\u0105, ani warszawsk\u0105 – musi ona by\u0107 og\u00f3lno – polsk\u0105.” [8]<\/a> <\/p>\r\n Program Ligi g\u0142osi\u0142 walk\u0119 narodow\u0105 na r\u00f3wni przeciw Niemcom i Rosjanom. Dmowski uwa\u017ca\u0142, \u017ce nale\u017cy przeciwstawi\u0107 si\u0119 powstaniom narodowym i polityce ugody z zaborcami. Dzia\u0142ania Ligi nie usz\u0142y uwadze w\u0142adzom carskim, co zmusi\u0142o czo\u0142owych dzia\u0142aczy do opuszczenia zaboru rosyjskiego i schronienia si\u0119 w Galicji. Jednak bardzo szybko Liga Narodowa zacz\u0119\u0142a zdobywa\u0107 szerokie poparcie we wszystkich trzech zaborach i zwi\u0119ksza\u0142a liczb\u0119 swoich cz\u0142onk\u00f3w. W 1897 roku zostaje opublikowany program Stronnictwa Demokratyczno – Narodowego w zaborze rosyjskim. G\u0142oszono w nim przekonanie, \u017ce nar\u00f3d polski, pomimo braku w\u0142asnego pa\u0144stwa, ma \u015bwiadomo\u015b\u0107 w\u0142asnej odr\u0119bno\u015bci i jest zdolny do niezale\u017cnego bytu politycznego.<\/p>\r\n W 1903 roku zostaje opublikowana nowa wersja programu Stronnictwa Narodowo – Demokratycznego, w kt\u00f3rej na plan dalszy odsuni\u0119to stworzenie pa\u0144stwa polskiego a jako g\u0142\u00f3wny cel wyznaczono zdobycie mo\u017cliwo\u015bci tworzenia warunk\u00f3w prawno-politycznych i ekonomicznych dla rozwoju si\u0142 narodowych. Dmowski sta\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas czo\u0142owym ideologiem ruchu narodowego, nazywanego nacjonalizmem.[9]<\/a> Nar\u00f3d stanowi\u0142 dla niego podstaw\u0119 jego filozofii, wszystkie dzia\u0142ania by\u0142y podporz\u0105dkowane zdobyciu przewagi dla Polak\u00f3w a p\u00f3\u017aniej pa\u0144stwa polskiego wobec mniejszo\u015bci narodowych i s\u0105siad\u00f3w. Takie ukierunkowanie spowodowa\u0142o konieczno\u015b\u0107 wypowiedzenia si\u0119 wobec aspiracji \u017byd\u00f3w, Litwin\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w. Narodowi demokraci uwa\u017cali, \u017ce polski interes narodowy ma znaczenie nadrz\u0119dne. Dopuszczano mo\u017cliwo\u015b\u0107 rozwoju mniejszo\u015bci, ale pod warunkiem, \u017ce nie b\u0119dzie to zagra\u017ca\u0142o narodowi polskiemu. Dmowski uwa\u017ca\u0142, \u017ce najwi\u0119kszym zagro\u017ceniem s\u0105 \u017bydzi i Niemcy. Mniejszo\u015b\u0107 \u017cydowska konkurowa\u0142a z Polakami w handlu i przemy\u015ble. Antysemityzm narasta\u0142 w spo\u0142ecze\u0144stwie polskim ju\u017c od wielu lat i nie by\u0142 dzie\u0142em ruchu narodowego. Kultura \u017cydowska, a zw\u0142aszcza religia, budzi\u0142a negatywne emocje, kt\u00f3re zacz\u0119\u0142y narasta\u0107 w okresie rozbiorowym. <\/p>\r\n Stosunki wzajemne Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w to wielowiekowy proces wsp\u00f3\u0142\u017cycia ze sob\u0105 dw\u00f3ch jak\u017ce odmiennych kultur. Polska by\u0142a dla \u017byd\u00f3w azylem. Jeden z anonimowych utwor\u00f3w politycznych z pocz\u0105tk\u00f3w XVII w. tak to opisuje: „Niebo dla szlachty, raj dla \u017byd\u00f3w, czy\u015bciec mieszczan, piek\u0142o ch\u0142op\u00f3w”.[10]<\/a> Na terenie Polski osiedli\u0142a si\u0119 du\u017ca grupa ludno\u015bci \u017cydowskiej, kt\u00f3ra od XIII w. posiada\u0142a w\u0142asne prawa. Uzyskane przywileje uczyni\u0142y z nich szczeg\u00f3ln\u0105 grup\u0119 podleg\u0142\u0105 bezpo\u015brednio w\u0142adcy. Jednak i tu dochodzi\u0142o do konflikt\u00f3w, kt\u00f3rych powodem by\u0142a lichwa, czyli udzielanie po\u017cyczek na wysoki procent. Do tego dochodzi\u0142a krytyka skupowania przez \u017byd\u00f3w przedmiot\u00f3w pochodz\u0105cych z kradzie\u017cy.[11]<\/a> W 1454 r. cofni\u0119to im przywileje i opiek\u0119 w\u0142adcy. Mimo tych wydarze\u0144 ju\u017c w XVI wieku liczba ludno\u015bci \u017cydowskiej osi\u0105gn\u0119\u0142a ok. 150 tys. Nast\u0119pne wieki to szybki wzrost ludno\u015bci \u017cydowskiej do ok. 800 tys. w XVIII w. Rozbiory przyj\u0119li oboj\u0119tnie, cho\u0107 nale\u017cy powiedzie\u0107, \u017ce niewielka cz\u0119\u015b\u0107 ludno\u015bci \u017cydowskiej wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 w Insurekcji Ko\u015bciuszkowskiej i Powstaniu Listopadowym. Generalnie \u017bydzi byli bierni wobec d\u0105\u017ce\u0144 niepodleg\u0142o\u015bciowych Polak\u00f3w. Dopiero wydarzenia z 1861 r. zmieni\u0142y troch\u0119 ten wizerunek. Brali oni udzia\u0142 w demonstracjach patriotycznych, przyk\u0142adem takiej polsko-\u017cydowskiej solidarno\u015bci by\u0142 pogrzeb sybiraka, ks. Ksawerego Stobnickiego. Za trumn\u0105 szli razem Polacy i \u017bydzi. W czasie powrotu dosz\u0142o do po\u0142\u0105czenia z manifestacj\u0105 z Placu Zamkowego i szar\u017cy Kozak\u00f3w. Zgin\u0119li Polacy i \u017bydzi, w tym m\u0142ody \u017byd, kt\u00f3ry podj\u0105\u0142 i poni\u00f3s\u0142 chrze\u015bcija\u0144ski krzy\u017c. Jednak po Powstaniu Styczniowym ponownie zacz\u0119\u0142a narasta\u0107 niech\u0119\u0107 i wrogo\u015b\u0107 wzajemna.<\/p>\r\n Wp\u0142yw na taki a nie inny stosunek do mniejszo\u015bci \u017cydowskiej mia\u0142a r\u00f3wnie\u017c polityka zaborc\u00f3w i d\u0105\u017cenia samych \u017byd\u00f3w. Tworzyli oni w\u0142asny kapita\u0142, d\u0105\u017cyli do przewagi w handlu i przemy\u015ble. Cz\u0119sto byli urz\u0119dnikami zaborc\u00f3w, kt\u00f3rzy lojalnie i gorliwie wykonywali polecenia zaborc\u00f3w.[12]<\/a> Polscy ch\u0142opi czy robotnicy postrzegali \u017byd\u00f3w jako element obcy i wyzyskuj\u0105cy ich (do „Kraju Nadwi\u015bla\u0144skiego” z g\u0142\u0119bi Rosji przybyli \u017bydzi, kt\u00f3rych nazywano Litwakami i zacz\u0119li obejmowa\u0107 kierownicze stanowiska w urz\u0119dach i fabrykach).<\/p>\r\n Szczeg\u00f3lne oburzenie w polskich \u015brodowiskach wywo\u0142ywa\u0142o wykupywanie przez niekt\u00f3rych \u017byd\u00f3w za bezcen maj\u0105tk\u00f3w szlacheckich skonfiskowanych przez w\u0142adze carskie po Powstaniu Styczniowym. Boles\u0142aw Prus pisa\u0142: „(…) Stosunek niekt\u00f3rych grup \u017cydowskich do Polak\u00f3w jest nie tylko niegodziwy, ale wprost – nieprzyzwoity (…) „litwacy” odgrywaj\u0105 rol\u0119 rusyfikator\u00f3w u nas, nawet obra\u017caj\u0105 nas, a \u017bydzi pozna\u0144scy wr\u0119cz g\u0142osz\u0105, \u017ce zawsze walczyli przeciw Polakom w interesie Niemiec. (…) Ile\u017c to razy wobec Polak\u00f3w i Rosjan socjali\u015bci \u017cydowscy czy nacjonali\u015bci wykrzykiwali, \u017ce „Polska jest trupem gnij\u0105cym”, a „Polacy ras\u0105 znikczemnia\u0142\u0105”.[13]<\/a> <\/p>\r\n Na pocz\u0105tku XX w. \u017bydzi stanowili 88% ludzi zatrudnionych w handlu, 75% mieszka\u0144c\u00f3w w niekt\u00f3rych o\u015brodkach miejskich [14]<\/a>. Wzmaga\u0142 si\u0119 ruch syjonistyczny, kt\u00f3ry d\u0105\u017cy\u0142 do zahamowania proces\u00f3w asymilacji i g\u0142osi\u0142 has\u0142o utworzenia pa\u0144stwa \u017cydowskiego w Palestynie. Zwolennik\u00f3w, w r\u00f3\u017cnych kr\u0119gach \u017cydowskich, zdobywa\u0142 r\u00f3wnie\u017c ruch komunistyczny. Pod wp\u0142ywem tych ruch\u00f3w tylko cz\u0119\u015b\u0107 mniejszo\u015bci \u017cydowskiej, g\u0142osi\u0142a has\u0142a asymilacji z Polakami, uwa\u017caj\u0105c Polsk\u0119 za swoje pa\u0144stwo. <\/p>\r\n Z \u017bydami \u0142\u0105czono r\u00f3wnie\u017c temat masonerii, kt\u00f3ry przez niekt\u00f3rych zwolennik\u00f3w ruchu narodowego by\u0142 traktowany na r\u00f3wni z problemem \u017cydowskim. Potwierdzeniem tego zwi\u0105zku by\u0142y w XIX wieku s\u0142owa naczelnego rabina USA – Issaca Wise: „Masoneria jest instytucj\u0105 \u017cydowsk\u0105, kt\u00f3rej historia, stopnie, has\u0142a i nauki s\u0105 \u017cydowskie od pocz\u0105tku do ko\u0144ca”. Wszystko to powodowa\u0142o, \u017ce narodowcy uwa\u017cali mason\u00f3w za wrog\u00f3w pa\u0144stwa i Ko\u015bcio\u0142a.[15]<\/a> <\/p>\r\n W 1904 roku 17 stycznia we Lwowie odby\u0142 si\u0119 zjazd za\u0142o\u017cycielski Stronnictwa Demokratyczno – Narodowego w Galicji. Od tego momentu rozpoczyna si\u0119 oficjalna dzia\u0142alno\u015b\u0107 ruchu narodowego na ziemiach polskich. Powo\u0142ano nast\u0119pnie Stronnictwo Demokratyczno – Narodowe w zaborze rosyjskim, pracami stronnictwa kierowa\u0142 Komitet Wykonawczy pod przewodnictwem Romana Dmowskiego. W zaborze pruskim, w Poznaniu, zostaje utworzone Stowarzyszenie „Stra\u017c”, kt\u00f3rego celem mia\u0142a by\u0107 pomoc w obronie interes\u00f3w polskich wobec w\u0142adz niemieckich oraz dzia\u0142alno\u015b\u0107 o\u015bwiatowa w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w zamieszkuj\u0105cych te tereny. Za\u0142o\u017cono r\u00f3wnie\u017c Narodowy Zwi\u0105zek Robotniczy, kt\u00f3ry mia\u0142 przeciwstawia\u0107 si\u0119 dzia\u0142alno\u015bci PPS-u w \u015brodowiskach robotniczych oraz Narodowy Zwi\u0105zek Ch\u0142opski. Jednak polityka Dmowskiego wobec Rosji doprowadzi\u0142a do odej\u015bcia od Stronnictwa Demokratyczno – Narodowego ugrupowa\u0144, kt\u00f3re krytykowa\u0142y wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Rosj\u0105 i d\u0105\u017cy\u0142y do walki czynnej o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski. Odesz\u0142y Narodowy Zwi\u0105zek Robotniczy, Narodowy Zwi\u0105zek Ch\u0142opski i cz\u0119\u015b\u0107 „Zet”- tu. Mimo tych trudno\u015bci utworzono w Galicji Polski Zwi\u0105zek Wojskowy, przekszta\u0142cony nast\u0119pnie w 1910 roku w tajn\u0105 Armi\u0119 Polsk\u0105. Rok p\u00f3\u017aniej utworzono ju\u017c legalnie Polskie Dru\u017cyny Strzeleckie.<\/p>\r\n Po I wojnie \u015bwiatowej, kiedy Polska odzyskuje niepodleg\u0142o\u015b\u0107, ponownie da\u0142a o sobie zna\u0107 mniejszo\u015b\u0107 \u017cydowska. W kwietniu 1919 r. polski s\u0105d wojskowy skaza\u0142 na \u015bmier\u0107 grup\u0119 37 \u017byd\u00f3w za atak na polski oddzia\u0142 w Pi\u0144sku. Wyrok spowodowa\u0142 akcj\u0119 antypolsk\u0105 w USA i przyjazd w lipcu tego samego roku misji ameryka\u0144skiej, kt\u00f3ra mia\u0142a zbada\u0107 prawdziwo\u015b\u0107 oskar\u017ce\u0144 o pogromach mniejszo\u015bci \u017cydowskiej. Komisja stwierdzi\u0142a \u015bmier\u0107 280 \u017byd\u00f3w odnotowuj\u0105c jednak, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich by\u0142y to wypadki spowodowane warunkami wojennymi.[16]<\/a><\/p>\r\n W 1919 r. dosz\u0142o do po\u0142\u0105czenia kilku stronnictw prawicowych i utworzenia Zwi\u0105zku Ludowo – Narodowego. By\u0142a to przeciwwaga dla dzia\u0142a\u0144 Pi\u0142sudskiego. Nast\u0119pnie po zamachu majowym w 1926 r. Dmowski powo\u0142uje do \u017cycia Ob\u00f3z Wielkiej Polski. W ten spos\u00f3b popar\u0142 on grup\u0119 m\u0142odych dzia\u0142aczy, wywodz\u0105cych si\u0119 z organizacji M\u0142odzie\u017cy Wszechpolskiej , kt\u00f3rzy krytykowali brak sukces\u00f3w, marazm i partyjniactwo swoich starszych koleg\u00f3w ze Zwi\u0105zku Ludowo – Narodowego. Silnie akcentowano w OWP katolicki charakter organizacji.[17]<\/a> Kl\u0119ska w wyborach z 1928 r. zmusi\u0142a Dmowskiego do utworzenia nowej partii politycznej Stronnictwa Narodowego (1928 r.). Mimo kl\u0119ski SN wyst\u0119powa\u0142o nadal przeciw wp\u0142ywom mniejszo\u015bci \u017cydowskiej. Utworzono nawet wiosn\u0105 1931 r. Komitet do Zbadania Potrzeb Gospodarczych Ludno\u015bci \u017bydowskiej w Polsce. Mia\u0142 on dokona\u0107 analizy aktualnej sytuacji \u017byd\u00f3w i zaproponowa\u0107 spos\u00f3b rozwi\u0105zania problemu \u017cydowskiego. Takim rozwi\u0105zaniem wydawa\u0142a si\u0119 emigracja, Ministerstwo Spraw Zagranicznych po sformowaniu zasad takiej emigracji rozpocz\u0119\u0142o przygotowania do takiej akcji. <\/p>\r\n W styczniu 1931 r. powsta\u0142 w Warszawie Oddzia\u0142 Akademicki OWP, kt\u00f3rego tw\u00f3rcami byli przyszli dzia\u0142acze Obozu – Narodowo Radykalnego. Nale\u017celi do nich m. in. Jan Mosdorf – prezes, Henryk Rossman, Boles\u0142aw Piasecki. Dzia\u0142acze M\u0142odzie\u017cy Wszechpolskiej stali na stanowisku radykalizacji zachowania wobec mniejszo\u015bci \u017cydowskiej. Organizowano blokady sklep\u00f3w \u017cydowskich, przeprowadzali blokady na uczelniach tworz\u0105c tzw. getto \u0142awkowe dla student\u00f3w pochodzenia \u017cydowskiego. Doprowadzi\u0142o to do zamieszek na Uniwersytecie im. Stefana Batorego w Wilnie. 10 listopada 1931 r. w czasie zamieszek zosta\u0142 zabity student prawa Stanis\u0142aw Wac\u0142awski, kilka dni p\u00f3\u017aniej powsta\u0142 z inicjatywy M\u0142odzie\u017cy Wszechpolskiej „Ob\u00f3z Zielonej Wst\u0105\u017cki”, kt\u00f3ry stawia\u0142 sobie za cel rozszerzenie bojkotu gospodarczego mniejszo\u015bci \u017cydowskiej. Wydano r\u00f3wnie\u017c w listopadzie 1932 r. broszur\u0119 „Wytyczne w sprawie \u017cydowskiej, mniejszo\u015bci s\u0142owia\u0144skiej i niemieckiej oraz zasad polityki gospodarczej”. Postulowano w niej zakaz ma\u0142\u017ce\u0144stw mieszanych i zmiany nazwisk, zakazywano zatrudniania w polskich firmach \u017byd\u00f3w a w \u017cydowskich nie-\u017byd\u00f3w. \u017bydzi mogliby zak\u0142ada\u0107 swoje szko\u0142y, ale pod pewnymi warunkami, mniejszo\u015bci s\u0142owia\u0144skie miano polonizowa\u0107 a Niemc\u00f3w traktowa\u0107 tak jak ludno\u015b\u0107 polska w Niemczech.[18]<\/a> <\/p>\r\n Lata 30-te sta\u0142y si\u0119 czasem radykalnych podzia\u0142\u00f3w w spo\u0142ecze\u0144stwie polskim, dotyczy\u0142o to nie tylko \u015brodowisk politycznych czy m\u0142odzie\u017cowych, ale r\u00f3wnie\u017c takie podzia\u0142y mia\u0142y miejsce w wojsku [19]<\/a>oraz ruchu harcerskim. Na pocz\u0105tku lutego 1931 r. odby\u0142 si\u0119 XI Zjazd Zwi\u0105zku Harcerstwa Polskiego w Krakowie, na kt\u00f3rym usuni\u0119to dzia\u0142aczy nurtu narodowego. <\/p>\r\n Ob\u00f3z Wielkiej Polski w 1932 r. osi\u0105gn\u0105\u0142 liczb\u0119 ponad 250 tys. cz\u0142onk\u00f3w. Organizowa\u0142 demonstracje, podczas kt\u00f3rych dochodzi\u0142o do star\u0107 z innymi organizacjami. Dzia\u0142ania te doprowadzi\u0142y do delegalizacji OWP, kt\u00f3ra nast\u0105pi\u0142a w 1933 r. Od tego momentu zaznacza si\u0119 powa\u017cny kryzys w szeregach Stronnictwa Narodowego. Konflikt mi\u0119dzy cz\u0119\u015bci\u0105 m\u0142odych dzia\u0142aczy a starszymi cz\u0142onkami SN doprowadzi\u0142 do roz\u0142amu i powstania w kwietniu 1934 r. Obozu Narodowo-Radykalnego. [20]<\/a> Komitet organizacyjny ONR tworzyli: W\u0142adys\u0142aw Dowb\u00f3r, Tadeusz Gluzi\u0144ski, Jan Jodzewicz, Jan Mosdorf, Tadeusz Todtleben, Wojciech Zaleski, Mieczys\u0142aw Pr\u00f3szy\u0144ski, Jerzy Czerwi\u0144ski, Boles\u0142aw Piasecki. Wsp\u00f3\u0142pracowali z nimi tak\u017ce Bohdan Deryng, Witold Koz\u0142owski, Henryk Rossman, Aleksander Heinrich i Antoni Goerne. Pismem nowego ugrupowania sta\u0142a si\u0119 „Sztafeta”. Na jej \u0142amach opublikowano 14 kwietnia 1934 r. deklaracj\u0119 ONR, kt\u00f3ra win\u0105 za sytuacj\u0119 ekonomiczn\u0105 w kraju obarczy\u0142a mniejszo\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105. Pisano w niej: „(…) Nar\u00f3d polski winien by\u0107 w\u0142a\u015bcicielem bogactw naturalnych kraju i jedynym ich gospodarzem. (…) \u017bydowskie po\u015brednictwo w handlu produktami rolnymi b\u0119d\u0105ce \u017ar\u00f3d\u0142em n\u0119dzy wsi polskiej, musi by\u0107 usuni\u0119te. (…) Emigrowa\u0107 z Polski powinni \u017bydzi, a nie za\u015b zmuszeni do tego n\u0119dz\u0105 ch\u0142op i rolnik polski. (…)”. Takie pogl\u0105dy powodowa\u0142y ostre konflikty narodowo\u015bciowe.<\/p>\r\n Stosunki z mniejszo\u015bci\u0105 \u017cydowsk\u0105 by\u0142y w tym czasie do\u015b\u0107 skomplikowane. By\u0142o to wynikiem rozbicia politycznego \u017byd\u00f3w na wiele grup, z kt\u00f3rych najwa\u017cniejszymi by\u0142y:<\/p>\r\n – grupa ortodoksyjna – opowiada\u0142a si\u0119 ona za tradycj\u0105 \u017cydowsk\u0105 i zachowaniem w\u0142asnej odr\u0119bnej kultury,<\/p>\r\n – syjoni\u015bci – d\u0105\u017cyli do stworzenia pa\u0144stwa \u017cydowskiego w Palestynie,<\/p>\r\n – socjali\u015bci – zaliczamy do nich organizacje, Poalej – Syjon i Bund,<\/p>\r\n – komuni\u015bci<\/p>\r\n <\/p>\r\n Z grup tych tylko socjali\u015bci g\u0142osili mo\u017cliwo\u015b\u0107 asymilacji i budowy pa\u0144stwa na zasadach socjalistycznych.<\/p>\r\n Ob\u00f3z Narodowo – Radykalny posiada\u0142 r\u00f3wnie\u017c tajne struktury pod nazw\u0105 Organizacja Polska.[21]<\/a> Cz\u0142onk\u00f3w OP rekrutowano oddolnie po d\u0142u\u017cszej obserwacji nawet kilkuletniej. Wytypowani trafiali do organizacji przez osoby wprowadzaj\u0105ce. Rozpocz\u0119to dynamiczne tworzenie struktur na terenie ca\u0142ego kraju. Jednak najwi\u0119ksze wp\u0142ywy posiada\u0142 ONR w Warszawie i Wielkopolsce. Dzia\u0142ania ONR-u zmusi\u0142y w\u0142adze do reakcji, kt\u00f3rej wynikiem by\u0142o zamkni\u0119cie drukarni „Sztafety” w czerwcu 1934 r. Do ca\u0142kowitej pr\u00f3by likwidacji Obozu Narodowo – Radykalnego dosz\u0142o w tym samym miesi\u0105cu, pretekstem by\u0142 zamach na ministra spraw wewn\u0119trznych Bronis\u0142awa Pierackiego. Rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 masowe aresztowania dzia\u0142aczy ONR. Osadzono ich w Berezie Kartuskiej. 10 lipca ONR zostaje zdelegalizowany. W czasie pobytu w Berezie dosz\u0142o do konfliktu mi\u0119dzy Boles\u0142awem Piaseckim a Henrykiem Rossmanem co do dalszej dzia\u0142alno\u015bci organizacyjnej. Piasecki uwa\u017ca\u0142, \u017ce organizacji nale\u017cy nada\u0107 charakter bardziej bojowy za\u015b Rossman chcia\u0142 pozosta\u0107 przy dotychczasowej formie organizacji. Sp\u00f3r doprowadzi\u0142 do roz\u0142amu, kt\u00f3ry nast\u0105pi\u0142 w kwietniu 1935 r.[22]<\/a> Po opuszczeniu wi\u0119zienia Piasecki tworzy Ruch Narodowo – Radykalny. Powstaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c oddzielne pisma. Piasecki rozpocz\u0105\u0142 wydawanie „Falangi” a zwolennicy Rossmana „ABC”. Od nazw pism przyj\u0119to p\u00f3\u017aniej nazwy swoich ugrupowa\u0144, ONR – Falanga i ONR – ABC.<\/p>\r\n Po \u015bmierci Pi\u0142sudskiego dosz\u0142o do tragicznych wydarze\u0144, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do ofiar \u015bmiertelnych szczeg\u00f3lnie po stronie opozycji narodowej. Szczeg\u00f3lnie g\u0142o\u015bnym echem odbi\u0142a si\u0119 \u015bmier\u0107 Wawrzy\u0144ca Sielskiego, kt\u00f3ry zosta\u0142 zabity przez policj\u0119. Reakcj\u0105 na te wydarzenia by\u0142a akcja Adama Doboszy\u0144skiego[23]<\/a> na My\u015blenice.[24]<\/a> W nocy z 22 na 23 czerwca 1936 r. boj\u00f3wka dowodzona przez Doboszy\u0144skiego opanowa\u0142a na kilka godzin My\u015blenice i zdemolowa\u0142a sklepy \u017cydowskie i synagog\u0119, wych\u0142ostano r\u00f3wnie\u017c starost\u0119 powiatu my\u015blenickiego za faworyzowanie kupc\u00f3w \u017cydowskich i represje wobec dzia\u0142aczy SN. Akcja zako\u0144czy\u0142a si\u0119 wycofaniem boj\u00f3wki w g\u00f3ry. W czasie po\u015bcigu policja zabi\u0142a dwie osoby a pozosta\u0142ych aresztowano. Doboszy\u0144ski zosta\u0142 skazany na trzy i p\u00f3\u0142 roku wi\u0119zienia. <\/p>\r\n W latach 1936 – 1939 stosunki mi\u0119dzy mniejszo\u015bci\u0105 \u017cydowsk\u0105 a organizacjami prawicowymi by\u0142y do\u015b\u0107 napi\u0119te. Opr\u00f3cz tego zacz\u0119\u0142y dociera\u0107 informacje z Niemiec o anty\u017cydowskiej polityce Hitlera, kt\u00f3ra doprowadzi\u0142a do wprowadzenia ustaw anty\u017cydowskich. Zbli\u017ca\u0142a si\u0119 druga wojna \u015bwiatowa, kt\u00f3ra mia\u0142a zweryfikowa\u0107 wiele postaw ludzkich.<\/p>\r\n <\/p>\r\n\u00a0\r\n Narodowe Si\u0142y Zbrojne wobec eksterminacji \u017byd\u00f3w<\/strong><\/p>\r\n\u00a0\r\n 1 wrze\u015bnia 1939 roku wybuch\u0142adruga wojna \u015bwiatowa. 17 wrze\u015bnia na wschodnie tereny Rzeczpospolitej wkroczy\u0142y oddzia\u0142y sowieckie. W wielu wypadkach przewodnikami oddzia\u0142\u00f3w sowieckich byli \u017bydzi, kt\u00f3rych uznawano za komunist\u00f3w. Znane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c wypadki witania Sowiet\u00f3w przez mniejszo\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105 i tworzenia milicji ludowej na terenie opanowanym przez oddzia\u0142y sowieckie. Wszystkie te wyst\u0105pienia doprowadza\u0142y do wzrostu wrogo\u015bci wobec \u017byd\u00f3w i du\u017cej radykalizacji pogl\u0105d\u00f3w anty\u017cydowskich. <\/p>\r\n Niemcy na ziemiach okupowanych rozpocz\u0119li akcj\u0119 podporz\u0105dkowywania spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego prawodawstwu i s\u0105downictwu niemieckiemu. Dzia\u0142ania te u\u0142atwia\u0142y wprowadzenie terroru i okre\u015blonej polityki wobec narodu polskiego. Podobne zamierzenia dotyczy\u0142y zamieszkuj\u0105cej ziemie polskie mniejszo\u015bci \u017cydowskiej. Kwestia \u017cydowska by\u0142a w doktrynie niemieckiej, bardzo wa\u017cna, to ona dawa\u0142a okre\u015blonego przeciwnika, kt\u00f3rego nale\u017ca\u0142o unicestwi\u0107. Niemcy od pocz\u0105tku wojny rozpocz\u0119li akcj\u0119 ca\u0142kowitej likwidacji problemu \u017cydowskiego i to nie gdzie indziej tylko na ziemiach polskich. Pytanie dlaczego? Odpowied\u017a wydaje si\u0119 prosta, to w Polsce by\u0142a najliczniejsza mniejszo\u015b\u0107 \u017cydowska, je\u015bli chodzi o ludno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105 w pa\u0144stwach europejskich. Łatwiej wybudowa\u0107 obozy koncentracyjne na „miejscu” ni\u017c przemieszcza\u0107 dziesi\u0105tki tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w do innego kraju europejskiego. Dzia\u0142ania niemieckie wobec \u017byd\u00f3w mo\u017cemy podzieli\u0107 na cztery okresy: pierwszy – do ko\u0144ca 1939 r., drugi – lata 1940-1941, trzeci – od 1942 r. do sierpnia 1944 r. i czwarty – od wrze\u015bnia 1944 r., do wyzwolenia ziem polskich spod okupacji niemieckiej. <\/p>\r\n W pierwszym okresie rozpocz\u0119to bezwzgl\u0119dne podporz\u0105dkowanie mniejszo\u015bci \u017cydowskiej ustawodawstwu rasowemu wprowadzonemu przez w\u0142adze niemieckie. Nast\u0119pnie w drugim okresie dzia\u0142a\u0144 niemieckich rozpocz\u0119to grupowanie \u017byd\u00f3w w wydzielonych dzielnicach miast zwanych gettami. 20 lutego 1941 r. wprowadzono rozporz\u0105dzenie w\u0142adz niemieckich o utworzeniu na terenie Generalgouvernement gett i dzielnic \u017cydowskich, kt\u00f3re mia\u0142y by\u0107 traktowane jako obozy przej\u015bciowe. Wykorzystywano w nich si\u0142\u0119 robocz\u0105 mniejszo\u015bci \u017cydowskiej dla cel\u00f3w wojennych III Rzeszy. Trzeci etap polega\u0142 na zag\u0142adzie fizycznej \u017byd\u00f3w. Akcja likwidacyjna nosi\u0142a kryptonim Aktion Reinhardt. Musimy pami\u0119ta\u0107 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce przez ca\u0142\u0105 okupacj\u0119 dzia\u0142aniom tym towarzyszy\u0142y masowe egzekucje. Szokiem dla ludno\u015bci \u017cydowskiej jak i polskiej by\u0142 rok 1942, w ci\u0105gu kilku miesi\u0119cy Niemcy wymordowali ponad 80 tys. \u017byd\u00f3w. Niemcy udowodnili, \u017ce s\u0105 gotowi na dzia\u0142ania likwidacyjne, na szerok\u0105 skal\u0119, a nast\u0119pnym etapem mo\u017ce by\u0107 eksterminacja narodu polskiego, kt\u00f3ra szybko post\u0119powa\u0142a. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107 o tym, \u017ce za ukrywanie \u017byd\u00f3w gin\u0119\u0142y ca\u0142e rodziny, i mimo tych drastycznych kar starano si\u0119 ratowa\u0107 w miar\u0119 swoich mo\u017cliwo\u015bci obywateli polskich \u017cydowskiego pochodzenia. Przypomnijmy r\u00f3wnie\u017c, \u017ce tylko w Polsce za ratowanie \u017byd\u00f3w grozi\u0142a kara \u015bmierci i to wykonywana natychmiast. By\u0142y r\u00f3wnie\u017c wypadki mordowania przez Polak\u00f3w \u017byd\u00f3w, czy ich szanta\u017cowania. Jednak nale\u017cy powiedzie\u0107, \u017ce nawet ci, co w latach mi\u0119dzywojennych g\u0142osili has\u0142a walki z dominacj\u0105 \u017byd\u00f3w w r\u00f3\u017cnych dziedzinach \u017cycia i prowadzili ostr\u0105 walk\u0119 z t\u0105 mniejszo\u015bci\u0105 narodow\u0105, potrafili wyzby\u0107 si\u0119 swoich pogl\u0105d\u00f3w i z nara\u017ceniem \u017cycia pomaga\u0107 \u017bydom.<\/p>\r\n 20 wrze\u015bnia 1942 roku formalnie zostaj\u0105 powo\u0142ane Narodowe Si\u0142y Zbrojne. Organizacja ta skupi\u0142a w swoich szeregach cz\u0119\u015b\u0107 Narodowej Organizacji Wojskowej i Organizacj\u0119 Wojskow\u0105 Zwi\u0105zek Jaszczurczy, kt\u00f3ra zosta\u0142a utworzona przez dzia\u0142aczy ONR – ABC. Dodatkowo do\u0142\u0105czy\u0142o do nich w ca\u0142o\u015bci lub w cz\u0119\u015bci oko\u0142o kilkunastu innych prawicowych organizacji podziemnych. Celem NSZ-tu by\u0142a walka z Niemcami i Sowietami. Politycznie zwierzchnictwo sprawowa\u0142a Tymczasowa Narodowa Rada Polityczna, w kt\u00f3rej du\u017c\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142a „Grupa Sza\u0144ca”. Utworzono r\u00f3wnie\u017c namiastk\u0119 administracji pa\u0144stwowej pod nazw\u0105 S\u0142u\u017cba Cywilna Narodu. Do\u015b\u0107 szybko zacz\u0119to tworzy\u0107 oddzia\u0142y zbrojne, kt\u00f3re mia\u0142y broni\u0107 ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 przed akcjami niemieckimi, mia\u0142y zwalcza\u0107 szpieg\u00f3w, zwyk\u0142ych przest\u0119pc\u00f3w oraz komunist\u00f3w.<\/p>\r\n Oddzia\u0142y partyzanckie Narodowych Si\u0142 Zbrojnych do\u015b\u0107 cz\u0119sto styka\u0142y si\u0119 z oddzia\u0142ami partyzantki komunistycznej. Cz\u0119sto dochodzi\u0142o do walk i likwidacji pojedynczych \u017co\u0142nierzy, czy oddzia\u0142\u00f3w. Likwidowano r\u00f3wnie\u017c przejawy zwyk\u0142ego bandytyzmu, o kt\u00f3ry oskar\u017cano komunist\u00f3w. W wielu wypadkach sprawy takie by\u0142y potwierdzane przez poszkodowanych. Pewnym do\u015b\u0107 du\u017cym procentem w oddzia\u0142ach komunistycznych byli \u017bydzi, kt\u00f3rzy tworzyli w\u0142asne[25]<\/a> oddzia\u0142y lub byli przyjmowani do oddzia\u0142\u00f3w komunistycznych. Pojawia si\u0119 tu poruszany problem dzia\u0142a\u0144 anty\u017cydowskich. Nale\u017cy zaznaczy\u0107 jednak, \u017ce prawdopodobnie wi\u0119kszo\u015b\u0107 z tych os\u00f3b nie mia\u0142a pogl\u0105d\u00f3w komunistycznych, raczej spowodowane to by\u0142o brakiem oparcia w\u015br\u00f3d polskiej ludno\u015bci wiejskiej.[26]<\/a> Problemy z aprowizacj\u0105, ucieczki z gett lub transport\u00f3w do oboz\u00f3w koncentracyjnych, powodowa\u0142y potrzeb\u0119 desperackiego poszukiwania pomocy i ochrony.[27]<\/a> W czasie akcji antykomunistycznych oddzia\u0142\u00f3w NSZ wiemy o wielu przypadkach likwidacji czy \u015bmierci w trakcie walki wielu \u017byd\u00f3w, nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce w wielu wypadkach to oddzia\u0142y komunistyczne czy \u017cydowskie pierwsze atakowa\u0142y pojedynczych cz\u0142onk\u00f3w podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego lub mniejsze oddzia\u0142y partyzantki niepodleg\u0142o\u015bciowej.[28]<\/a> Dzia\u0142aniom oddzia\u0142\u00f3w komunistycznych i \u017cydowskich starano si\u0119 przeciwdzia\u0142a\u0107 podobnie likwiduj\u0105c ich cz\u0142onk\u00f3w. Akcje antykomunistyczne czy przeciwko zwyk\u0142ym bandom organizowa\u0142y r\u00f3wnie\u017c inne organizacje AK[29]<\/a> czy BCH. R\u00f3wnie\u017c w kilku czy kilkunastu wypadkach takie akcje skierowane przeciw bandytom organizowa\u0142a komunistyczna GL – AL. W tych akcjach r\u00f3wnie\u017c gin\u0119li \u017bydzi.[30]<\/a> Nale\u017cy potwierdzi\u0107, \u017ce nie by\u0142y to akcje skierowane ideologicznie-anty\u017cydowskie, by\u0142y to akcje likwiduj\u0105ce bandyt\u00f3w czy obcych agent\u00f3w, za kt\u00f3rych uwa\u017cano dzia\u0142aczy komunistycznych. Potwierdzeniem mog\u0105 by\u0107 wypadki przyjmowania do oddzia\u0142\u00f3w NSZ obywateli polskich pochodzenia \u017cydowskiego.[31]<\/a> Traktowano ich na r\u00f3wni z pozosta\u0142ymi \u017co\u0142nierzami, mieli pe\u0142ne zaufanie swoich dow\u00f3dc\u00f3w. \u017bydzi r\u00f3wnie\u017c wsp\u00f3\u0142pracowali z Narodowymi Si\u0142ami Zbrojnymi. Znamy ju\u017c, co najmniej kilka czy kilkana\u015bcie wypadk\u00f3w ukrywania przez dzia\u0142aczy NSZ obywateli polskich pochodzenia \u017cydowskiego.<\/p>\r\n Powa\u017cnym problemem dla podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego byli agenci gestapo, do kt\u00f3rych nale\u017celi Polacy i \u017bydzi. Znane s\u0105 niekt\u00f3re grupy lub pojedynczy agenci wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cy z Niemcami.[32]<\/a> Do agent\u00f3w pochodzenia \u017cydowskiego zaliczmy m. in. Moryca Kohna (Warszawa), Abrama Gancwajcha (Warszawa), J\u00f3zefa Diamanda (Krak\u00f3w), Blank\u0119 Kaczorowsk\u0105 (Warszawa). Agenci poruszali si\u0119 pojedynczo lub w grupach i donosili o ilo\u015bci oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich i sympatykach organizacji podziemnych. Znane s\u0105 akcje NSZ przeciw agentom pochodzenia \u017cydowskiego.[33]<\/a> Jednoznacznie nale\u017cy stwierdzi\u0107, \u017ce nie by\u0142y to egzekucje polityczne. W czasie wojny, czyli obawy przed akcjami niemieckimi i wysokiego stresu zdarza\u0142y si\u0119 wypadki zabicia os\u00f3b niewinnych, ale w takich wypadkach nale\u017cy je dok\u0142adnie opracowa\u0107 i potwierdzi\u0107. [34]<\/a> Dzia\u0142ania w partyzantce maj\u0105 swoj\u0105 specyficzn\u0105 form\u0119, \u017co\u0142nierze musz\u0105 posiada\u0107 zaplecze \u017cywno\u015bciowe i materia\u0142owe. NSZ jako jedyna organizacja nie otrzymywa\u0142a wsparcia finansowego z zagranicy tak jak AK czy GL-AL. Wsparcia organizacji udzielali g\u0142\u00f3wnie ch\u0142opi i maj\u0105tki dworskie. <\/p>\r\n W miastach inaczej wygl\u0105da\u0142a walka z okupantem i agentami gestapo. NSZ stara\u0142 si\u0119 rozpracowywa\u0107 agent\u00f3w przez wywiad i obserwacj\u0119 wielu z nich by\u0142o \u017bydami.[35]<\/a> Kilku z nich wymieni\u0142em wy\u017cej. Likwidacja w mie\u015bcie by\u0142a trudniejsza z powodu nasycenia patrolami \u017candarmerii oraz Wermachtu. W takich wypadkach likwidacja musia\u0142a by\u0107 dopracowana do ostatniego szczeg\u00f3\u0142u. Likwidacje agent\u00f3w \u017cydowskiego pochodzenia nie budz\u0105 w takich wypadkach \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci. Musimy pami\u0119ta\u0107, \u017ce takich agent\u00f3w Polak\u00f3w by\u0142o r\u00f3wnie\u017c sporo. <\/p>\r\n Niekiedy ci sami agenci byli p\u00f3\u017aniej na us\u0142ugach nowej w\u0142adzy, komunist\u00f3w. Trudno jest okre\u015bli\u0107 ilo\u015b\u0107 agent\u00f3w gestapo pochodzenia \u017cydowskiego, prawdopodobnie mog\u0142o ich by\u0107 w ca\u0142ej Generalnej Guberni ok. kilkunastu tysi\u0119cy.[36]<\/a> <\/p>\r\n Mimo tak trudnej sytuacji Narodowe Si\u0142y Zbrojne nigdy nie wyda\u0142y \u017cadnego rozkazu, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by stanowi\u0107 dow\u00f3d na walk\u0119 z mniejszo\u015bci\u0105 \u017cydowsk\u0105 w latach wojny. Pp\u0142k Tadeusz Boguszewski w swojej relacji pisa\u0142 o kategorycznym zakazie jakichkolwiek wyst\u0105pie\u0144 anty\u017cydowskich.[37]<\/a> Co wi\u0119cej wielu \u017co\u0142nierzy i dzia\u0142aczy NSZ wspomaga\u0142o \u017byd\u00f3w ukrywaj\u0105c ich, przyjmuj\u0105c do swoich oddzia\u0142\u00f3w i na wiele innych sposob\u00f3w.[38]<\/a> Trzeba r\u00f3wnie\u017c powiedzie\u0107, \u017ce oficjalnie organizacja nie prowadzi\u0142a \u017cadnej akcji pomocy \u017bydom, wynika\u0142o to z potrzeby chwili. Takimi lud\u017ami byli np. Jan Mosdorf, pomaga\u0142 \u017cydowskim wsp\u00f3\u0142wi\u0119\u017aniom w Auschwitz, za co zosta\u0142 rozstrzelany. Pomagali \u017bydom r\u00f3wnie\u017c dr Felicjan Loth, Edward Kemnitz (otrzyma\u0142 medal Sprawiedliwy w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w Świata Instytutu Yad Vashem), ks. Stanis\u0142aw Trzeciak, S\u0142awomir Modzelewski (otrzyma\u0142 medal Sprawiedliwy w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w Świata Instytutu Yad Vashem), Miros\u0142aw Ostrom\u0119cki. \u017bydzi pe\u0142nili wysokie funkcje w samych Narodowych Si\u0142ach Zbrojnych, np. kpt. Born-Bornstein – by\u0142 szefem s\u0142u\u017cby sanitarnej zgrupowania „Chrobry II”. <\/p>\r\n Wielu z uratowanych \u017byd\u00f3w przez NSZ po zako\u0144czeniu wojny zeznawa\u0142o w sprawach dotycz\u0105cych \u017co\u0142nierzy NSZ-tu ratuj\u0105c im \u017cycie lub zmniejszaj\u0105c wyroki wydawane przez s\u0105dy wojskowe w Polsce Ludowej. <\/p>\r\n Jednym z fakt\u00f3w wyci\u0105ganych przeciw NSZ-towi by\u0142a akcja zamordowania dzia\u0142aczy Biura Informacji i Propagandy KG AK pochodzenia \u017cydowskiego Jerzego Makowieckiego i Ludwika Widerszala. Ju\u017c dzi\u015b wiemy, \u017ce dokona\u0142a tego grupa „Sudeczki” na zlecenie Witolda Bie\u0144kowskiego i W\u0142adys\u0142awa Jamontta. Byli oni oficerami kontrwywiadu AK. Akcja mia\u0142a na celu usuni\u0119cie wp\u0142yw\u00f3w BIP-u w AK i prawdopodobnie zlikwidowanie agentury komunistycznej w szeregach KG.[39]<\/a> <\/p>\r\n Po zako\u0144czeniu okupacji niemieckiej i wkroczeniu wojsk sowieckich rozpocz\u0119to bezwzgl\u0119dn\u0105 walk\u0119 z NSZ-tem. W wielu wypadkach komuni\u015bci przeinaczali fakty lub wymuszali nieprawdziwe zeznania. Aparat bezpiecze\u0144stwa wewn\u0119trznego stara\u0142 si\u0119 obarczy\u0107 ruch narodowy win\u0105 za zab\u00f3jstwa obywateli polskich pochodzenia \u017cydowskiego. Dzisiaj ju\u017c wiemy, \u017ce wiele akcji przeciw \u017bydom by\u0142o organizowanych przez Niemc\u00f3w czy komunist\u00f3w. Taki obraz tej organizacji zosta\u0142 zapami\u0119tany przez spo\u0142ecze\u0144stwo polskie, kt\u00f3remu propaganda komunistyczna „wbija\u0142a” stale, \u017ce z Niemcami walczy\u0142y tylko oddzia\u0142y partyzantki komunistycznej i oddzia\u0142y \u017cydowskie. Brak jest powa\u017cnych bada\u0144 dotycz\u0105cych strat poniesionych przez podziemie narodowe w czasie okupacji niemieckiej z r\u0105k komunistycznych czy partyzantki sowieckiej. Wiele spraw wymaga wyja\u015bnienia a ludzie szybko odchodz\u0105. Warto r\u00f3wnie\u017c zastanowi\u0107 si\u0119 nad opracowaniem pe\u0142nej listy dzia\u0142aczy NSZ ukrywaj\u0105cych we w\u0142asnych domach \u017byd\u00f3w. Kolejnym tematem badawczym mo\u017ce by\u0107 zbadanie czy NSZ nie mia\u0142 pewnych kontakt\u00f3w z organizacjami \u017cydowskimi np. \u017bydowskim Zwi\u0105zkiem Wojskowy w getcie warszawskim. <\/p>\r\n Podsumowuj\u0105c niniejsz\u0105 prac\u0119 nale\u017cy powiedzie\u0107, \u017ce jeszcze sporo w\u0105tk\u00f3w dzia\u0142alno\u015bci Narodowych Si\u0142 Zbrojnych trzeba przebada\u0107 by faktycznie okre\u015bli\u0107, jak\u0105 rol\u0119 w stosunkach z mniejszo\u015bci\u0105 \u017cydowsk\u0105 organizacja spe\u0142nia\u0142a. Nadal wiemy bardzo ma\u0142o. S\u0105dz\u0105c po faktach, kt\u00f3re zostaj\u0105 odkrywane NSZ by\u0142o organizacj\u0105, w kt\u00f3rej dzia\u0142ali i byli ukrywani przez jej cz\u0142onk\u00f3w \u017bydzi. Wielu z dzia\u0142aczy NSZ-tu nie ujawnia prawdopodobnie, komu pomagali, uznaj\u0105c to jako obowi\u0105zek chrze\u015bcija\u0144ski. <\/p>\r\n [1]<\/a> Mi\u0142osz Cz., „Zdobycie W\u0142adzy” Krak\u00f3w 1999 r., Wydawnictwo „Znak” s.29, Paczkowski A., „P\u00f3\u0142 wiek\u00f3w dziej\u00f3w Polski 1939 – 1989”, Wydawnictwo Naukowe PWN, W-wa 2000 s. 83.<\/p>\r\n<\/div>\r\n [2]<\/a> „G\u0142osu Ludu” z 15 grudnia 1944 r., „Dziennik Ludowy” z 20 marca 1946 r., „Gazeta Wyborcza” z 28 pa\u017adziernika 1992 r., http:\/\/serwisy.gazeta.pl\/kraj\/1,34314,2026235.html<\/a>, „Polityka” z 14 listopada 1992 r., „Gazeta Wyborcza” z 29 stycznia 1994 r., „Polityka” z 9 pa\u017adziernika 1999, s\u0105 to tylko niekt\u00f3re artyku\u0142y o negatywnej roli NSZ-tu w czasie okupacji lub Powstania Warszawskiego. Propaganda prasowa, szczeg\u00f3lnie w latach powojennych, mia\u0142a ukazywa\u0107 negatywny obraz Narodowych Si\u0142 Zbrojnych jako organizacji wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cej z Niemcami i morduj\u0105cej \u017byd\u00f3w. <\/p>\r\n<\/div>\r\n [3]<\/a> „Album Polski”, re\u017c. Jan Rybkowski, rok prod. 1970, „Ogniomistrz Kale\u0144”, re\u017c. Ewa i Czes\u0142aw Petelscy, rok prod. 1961, „Skapani w ogniu”, re\u017c. Jerzy Passendorfer, rok prod. 1963.<\/p>\r\n<\/div>\r\n [4]<\/a> „Historia III”, Ma\u0142kowski T. i Rze\u015bniowiecki J., podr\u0119cznik do gimnazjum cz. II, wyd. GWO, Gda\u0144sk 2000, s. 202. <\/p>\r\n<\/div>\r\n [6]<\/a> http:\/\/www.jewishgen.org\/Yizkor\/krasnik\/kra545.html<\/p>\r\n<\/div>\r\n [7]<\/a> Historia Polski, praca zbiorowa, Warszawa 1991, s. 225.<\/p>\r\n<\/div>\r\n [8]<\/a> Dmowski R., Pisma t. 3, Cz\u0119stochowa 1938, s. 247.<\/p>\r\n<\/div>\r\n [9]<\/a> Prawdopodobnie po raz pierwszy s\u0142owa tego u\u017cy\u0142 niemiecki filozof Johann Herdel (1744 – 1803) wg. „Idee, kt\u00f3re ukszta\u0142towa\u0142y \u015bwiat”, Warszawa 1998, s. 24.<\/p>\r\n<\/div>\r\n [10]<\/a> „Ilustrowane dzieje Polski”, praca zbiorowa, Krak\u00f3w 2000, s. 146.<\/p>\r\n<\/div>\r\n [11]<\/a> Tam\u017ce, s. 147.<\/p>\r\n<\/div>\r\n [12]<\/a> \u017bydowski przyw\u00f3dca syjonistyczny dr Leon Reich tak pisa\u0142 w 1910 r.: „Potrzeba trzymania z silniejszym bierze u \u017byd\u00f3w g\u00f3r\u0119 nad poczuciem wdzi\u0119czno\u015bci”, cyt. za Wa\u0144kowiczem M., „O \u017bydach”, „Kultura” Nr 7-8 z 1950 r., s. 45.<\/p>\r\n<\/div>\r\n [13]<\/a> Prus B., „Kroniki”, t. XX, Warszawa 1970, s. 147, 271-272.<\/p>\r\n<\/div>\r\n [14]<\/a> „Ilustrowane dzieje Polski”, praca zbiorowa, Krak\u00f3w 2000, s. 517.<\/p>\r\n<\/div>\r\n [15]<\/a> Grott B., „Nacjonalizm chrze\u015bcija\u0144ski. My\u015bl spo\u0142eczno-pa\u0144stwowa formacji narodowo-katolickiej w Drugiej Rzeczpospolitej”, Krak\u00f3w 1991, s. 240. <\/p>\r\n<\/div>\r\n [16]<\/a> „Ilustrowane dzieje Polski”, praca zbiorowa, Krak\u00f3w 2000, s. 574.<\/p>\r\n<\/div>\r\n [17]<\/a> Dmowski R., „Ko\u015bci\u00f3\u0142, Nar\u00f3d i Pa\u0144stwo”, Wroc\u0142aw 2000, s. 18.<\/p>\r\n<\/div>\r\n [18]<\/a> Grott B., „Nacjonalizm chrze\u015bcija\u0144ski. My\u015bl spo\u0142eczno-pa\u0144stwowa formacji narodowo-katolickiej w Drugiej Rzeczpospolitej”, Krak\u00f3w 1991, s. 230.<\/p>\r\n<\/div>\r\n [19]<\/a> „Zeszyty Historyczne”, Instytut Historyczny im. Romana Dmowskiego, Nr 1 z 1990, s. 16-21, tak\u017ce Siemaszko Z., „Narodowe Si\u0142y Zbrojne”, Londyn 1982, s. 12. <\/p>\r\n<\/div>\r\n [20]<\/a> Roman Dmowski – O obozie narodowym, ONR i „m\u0142odych” – 1934 – http–www.RomanDmowski.pl<\/p>\r\n<\/div>\r\n [21]<\/a> Siemaszko Z., „Narodowe Si\u0142y Zbrojne”, Londyn 1982, s. 14, a tak\u017ce Kuli\u0144ska L., referat wyg\u0142oszony w czasie sympozjum naukowego pt. „Narodowe Si\u0142y Zbrojne”, Warszawa, 23-24 pa\u017adziernika 1999.<\/p>\r\n<\/div>\r\n [22]<\/a> Rudnicki S., „Ob\u00f3z Narodowo-Radykalny. Geneza i dzia\u0142alno\u015b\u0107.”, Warszawa 1985, s. 258-264.<\/p>\r\n<\/div>\r\n [23]<\/a> Adam Doboszy\u0144ski nale\u017ca\u0142 do Stronnictwa Narodowego i by\u0142 uznawany za autorytet w sprawach gospodarczych. Pozostawa\u0142 w bliskich stosunkach z dzia\u0142aczami ONR-ABC – Tadeuszem Gluzi\u0144skim, Wojciechem Zalewskim (red. ABC) oraz Wojciechem Wasiuty\u0144skim z „Falangi”. Po zako\u0144czeniu wojny zosta\u0142 aresztowany i skazany na \u015bmier\u0107. Kar\u0119 \u015bmierci wykonano w sierpniu 1946 r. w wi\u0119zieniu na Mokotowie.<\/p>\r\n<\/div>\r\n [24]<\/a> „Wyprawa my\u015blenicka przed s\u0105dem”, oprac. Dunin W. [Kazimierz Gajewski], Pozna\u0144 1938.<\/p>\r\n<\/div>\r\n [25]<\/a> Chodakiewicz M. J. „Narodowe Si\u0142y Zbrojne. „Z\u0105b” przeciw dwu wrogom”, Warszawa 1999, s. 103.<\/p>\r\n<\/div>\r\n [26]<\/a> Tam\u017ce, s. 353.<\/p>\r\n<\/div>\r\n [27]<\/a> Tam\u017ce, s. 77-79.<\/p>\r\n<\/div>\r\n [28]<\/a> Tam\u017ce, s. 81.<\/p>\r\n<\/div>\r\n [29]<\/a> Tam\u017ce, s. 88-89.<\/p>\r\n<\/div>\r\n [30]<\/a> Tam\u017ce, s. 97-98.<\/p>\r\n<\/div>\r\n [31]<\/a> Tam\u017ce, s. 354-355, odpis listu dr Juliusza Kami\u0144skiego do Prezydenta RP Boles\u0142awa Bieruta z dn. 10.05.1947 r., zbiory Leszka \u017bebrowskiego. <\/p>\r\n<\/div>\r\n [32]<\/a> http:\/\/innyswiat.most.org.pl\/15\/zagiew.htm<\/a>, Ringelblum E., „Kronika getta warszawskiego wrzesie\u0144 1939 – stycze\u0144 1943”, Warszawa 1988, s. 426, 427, 428.<\/p>\r\n<\/div>\r\n [33]<\/a> Chodakiewicz M. J. „Narodowe Si\u0142y Zbrojne. „Z\u0105b” przeciw dwu wrogom”, Warszawa 1999, s. 113-115.<\/p>\r\n<\/div>\r\n [34]<\/a> Po II wojnie \u015bwiatowej NSZ by\u0142 traktowany jako organizacja skrajnie narodowa i antysemicka. Taka opinia by\u0142a potwierdzana przez propagand\u0119 komunistyczn\u0105 i pewn\u0105 ilo\u015b\u0107 wspomnie\u0144 i zezna\u0144 obywateli polskich pochodzenia \u017cydowskiego. Jak dot\u0105d wiele z tych informacji okaza\u0142o si\u0119 nieprawdziwymi, istnieje jednak pewna cz\u0119\u015b\u0107 kt\u00f3r\u0105 nale\u017cy zweryfikowa\u0107 i udowodni\u0107 np. dzia\u0142alno\u015b\u0107 „Toma”. Nale\u017cy takie badania przeprowadzi\u0107 jak najszybciej, ale dop\u00f3ki takich bada\u0144 nie przeprowadzono mo\u017cemy jedynie o nich m\u00f3wi\u0107 w trybie przypuszczaj\u0105cym. <\/p>\r\n<\/div>\r\n [36]<\/a> www.naszawitryna.pl\/jedwabne_58.html<\/p>\r\n<\/div>\r\n [37]<\/a> http:\/\/www.pms.gower.pl\/nsznsznsz\/teksty\/nsha24.htm<\/p>\r\n<\/div>\r\n [38]<\/a> Np. wykupuj\u0105c z r\u0105k niemieckich, Chodakiewicz M. J. „Narodowe Si\u0142y Zbrojne. „Z\u0105b” przeciw dwu wrogom”, Warszawa 1999, s. 117.<\/p>\r\n<\/div>\r\n [39]<\/a> Akcj\u0119 przeprowadzono 13 czerwca 1944 r.<\/p>\r\n Dariusz Wieleba<\/strong><\/em><\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n
\r\n<\/div>\r\n
\r\n<\/div>\r\n\r\n