{"id":22080,"date":"2010-05-25T19:38:26","date_gmt":"2010-05-26T00:38:26","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=22080"},"modified":"2010-05-25T19:38:26","modified_gmt":"2010-05-26T00:38:26","slug":"gra-o-hegemonie-nie-o-pojednanie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=22080","title":{"rendered":"Gra o hegemoni\u0119, nie o pojednanie"},"content":{"rendered":"

Z prof. W\u0142odzimierzem Marciniakiem, sowietologiem z Instytutu Studi\u00f3w Politycznych Polskiej Akademii Nauk, rozmawia Beata Falkowska <\/strong>
\r\n
\r\nGazprom – pa\u0144stwowa firma, g\u0142\u00f3wne narz\u0119dzie rosyjskiej polityki, funduje stypendia studentom Uniwersytetu Warszawskiego. Nowy spos\u00f3b Rosji na budowanie w Polsce agentury wp\u0142ywu – twierdz\u0105 jedni. Przejaw polityki pojednania, jej nowa jako\u015b\u0107 – wskazuj\u0105 drudzy.<\/strong>
\r\n– Nie widz\u0119 tu \u017cadnej nowej jako\u015bci. Fundowanie stypendi\u00f3w przez firm\u0119 doktorantom pisz\u0105cym prace o stosunkach mi\u0119dzynarodowych oznacza wprost finansowanie przez Gazprom tez politycznych. Jest to tak jawny i niczym niezakamuflowany spos\u00f3b wywierania wp\u0142ywu politycznego, \u017ce mo\u017cna by\u0107 jedynie zaskoczonym prostactwem dzia\u0142ania Gazpromu. Now\u0105 jako\u015bci\u0105 by\u0142oby, gdyby Gazprom utworzy\u0142 fundacj\u0119, kt\u00f3ra finansuje stypendia na przyk\u0142ad w zakresie sztuk pi\u0119knych.
\r\n
\r\nTego tak\u017ce mo\u017cemy si\u0119 spodziewa\u0107…<\/strong>
\r\n– Wtedy Gazprom sta\u0142by si\u0119 mecenasem i w ten spos\u00f3b stara\u0142by si\u0119 jednak poprawi\u0107 sw\u00f3j wizerunek. Natomiast droga, kt\u00f3r\u0105 obrali Rosjanie, w \u017caden spos\u00f3b nie zmienia i nie ociepla tego wizerunku, ale potwierdza obraz Gazpromu jako podmiotu uprawiaj\u0105cego polityk\u0119.
\r\n
\r\nPodmiotu, nie narz\u0119dzia?<\/strong>
\r\n– Wydaje mi si\u0119, \u017ce to w\u0142a\u015bnie jest najwa\u017cniejsze pytanie: czy Gazpromu nie nale\u017cy traktowa\u0107 jako podmiotu polityki? Uwa\u017cam, \u017ce to Gazprom pos\u0142uguje si\u0119 Rosj\u0105 w realizacji swoich interes\u00f3w ekonomicznych i politycznych, a Rosja jest dodatkiem ludno\u015bciowym i infrastrukturalnym, instytucjonaln\u0105 obudow\u0105 w\u0142a\u015bciwego gracza politycznego, kt\u00f3rym jest Gazprom. Pewna bezczelno\u015b\u0107, z jak\u0105 zosta\u0142y ufundowane te stypendia, zdaje si\u0119 potwierdza\u0107 t\u0119 tez\u0119.
\r\n
\r\nA o czym \u015bwiadczy przyj\u0119cie oferty stypendialnej Gazpromu przez w\u0142adze Uniwersytetu Warszawskiego?<\/strong>
\r\n– Tu mo\u017cna wskaza\u0107 jedynie na z\u0142\u0105 wol\u0119 albo na g\u0142upot\u0119. Nie widz\u0119 innego wyja\u015bnienia tego post\u0119powania. Tego typu stypendia to normalny spos\u00f3b dzia\u0142ania firm prywatnych, kt\u00f3re jednak robi\u0105 to w spos\u00f3b bardziej mi\u0119kki, przeznaczaj\u0105c cz\u0119\u015b\u0107 \u015brodk\u00f3w na obszary, kt\u00f3rymi nie s\u0105 w og\u00f3le bezpo\u015brednio zainteresowane, po to, by budowa\u0107 pozytywny wizerunek marki. W przypadku rosyjskich stypendi\u00f3w dla doktorant\u00f3w UW mamy do czynienia z ca\u0142kowicie odwrotnym zachowaniem – z finansowaniem wprost projekt\u00f3w politycznych korzystnych dla Gazpromu.
\r\n
\r\nGranty, fundacje. Czego jeszcze mo\u017cemy oczekiwa\u0107 ze strony Rosjan po posuni\u0119ciu ze stypendiami?<\/strong>
\r\n– By\u0107 mo\u017ce w nast\u0119pnej kolejno\u015bci b\u0119d\u0105 wr\u0119czane odznaki honorowe za zas\u0142ugi dla Gazpromu, mo\u017ce dzieci urz\u0119dnik\u00f3w szczeg\u00f3lnie zas\u0142u\u017conych dla Gazpromu b\u0119d\u0105 dostawa\u0142y stypendia na studiach w Instytucie Przemys\u0142u Naftowego i Gazowego w Moskwie… Brzmi to na poz\u00f3r absurdalnie, ale to pokazuje wybrany kierunek dzia\u0142a\u0144.
\r\n
\r\nPolska ma szanse na posiadanie systemu obrony przeciwrakietowej, bior\u0105c pod uwag\u0119 stanowisko Rosji? <\/strong>
\r\n– Stanowisko Rosji w tej sprawie w og\u00f3le nie powinno nas interesowa\u0107. To nasz problem i naszych sojusznik\u00f3w. Zreszt\u0105 posiadanie systemu obrony przeciwrakietowej bardziej zale\u017cy od naszej polityki obronnej i mo\u017cliwo\u015bci finansowych ni\u017c od stanowiska Moskwy.
\r\n
\r\nUkraina podpisa\u0142a umow\u0119 z Rosj\u0105 o stacjonowaniu Floty Czarnomorskiej na Krymie nawet przez 30 lat w zamian za obni\u017cenie cen rosyjskiego gazu. Nasza niepodpisana umowa o dostawach wymusza zakup gazu od Rosjan do 2037 roku. Czy krajom okre\u015blanym jako „bliska zagranica Rosji” nie grozi dominacja Moskwy za przyzwoleniem zachodniej Europy?<\/strong>
\r\n– Dominacja nie Rosji, ale Gazpromu jako zaplecza surowcowego w regionie. Mo\u017cna oczywi\u015bcie m\u00f3wi\u0107 o tendencji polegaj\u0105cej na tym, \u017ce Unia Europejska nie widzi w tym fakcie problemu politycznego. Dzieje si\u0119 tak\u017ce dlatego, \u017ce Rosja godzi si\u0119 na pozycj\u0119 zaplecza surowcowego i rezygnuje z jakichkolwiek ambicji unowocze\u015bnienia gospodarki. Ta kunktatorska polityka obu stron powoduje wzajemne zbli\u017cenie. Przejd\u017amy do kwestii szczeg\u00f3\u0142owych. W wymiarze militarnym umowa dotycz\u0105ca Floty Czarnomorskiej wydaje si\u0119 nie mie\u0107 wi\u0119kszego znaczenia. W w\u0105skich kalkulacjach prezydenta Janukowycza porozumienie to sprawia\u0142o wra\u017cenie korzystnego – Ukraina zyskuje realn\u0105 korzy\u015b\u0107 w postaci ni\u017cszych cen gazu w zamian za ust\u0119pstwa wy\u0142\u0105cznie w sferze symbolicznej.
\r\n
\r\nJednak tworzy to ju\u017c pewn\u0105 now\u0105 jako\u015b\u0107 polityczn\u0105…<\/strong>
\r\n– Tak, wra\u017cenie uzale\u017cniania si\u0119 Ukrainy od Rosji i mo\u017cliwo\u015b\u0107 prowadzenia dalszej polityki, kt\u00f3r\u0105 prezydent Miedwiediew okre\u015bla jako „pog\u0142\u0119bienie pojednania”. Poj\u0119cie „pojednania” u\u017cywane jest przez Moskw\u0119 wobec wielu kraj\u00f3w, w tym tak\u017ce Polski.
\r\nZ drugiej strony trzeba zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na fakt, \u017ce propozycja wch\u0142oni\u0119cia Naftohazu przez Gazprom zosta\u0142a odrzucona, i to w do\u015b\u0107 nieuprzejmej dla strony rosyjskiej formie. Oferta, aby wymieni\u0107 si\u0119 akcjami p\u00f3\u0142 na p\u00f3\u0142, zakrawa\u0142a na kpin\u0119, bior\u0105c pod uwag\u0119 fakt, \u017ce Naftohaz sprzedaje gaz g\u0142\u00f3wnie odbiorcom komunalnym i indywidualnym, a wi\u0119c dzia\u0142a na bardzo nieop\u0142acalnym dla siebie rynku. To pokazuje, \u017ce s\u0105 granice ust\u0119pstw, kt\u00f3rych rz\u0105dz\u0105cy Ukrain\u0105 nie zgodz\u0105 si\u0119 przekroczy\u0107.
\r\nPolsko-rosyjskie porozumienie gazowe jest w og\u00f3le jak\u0105\u015b zagadk\u0105 – obecnie wszyscy si\u0119 od niego od\u017cegnuj\u0105; istnieje obawa wzi\u0119cia odpowiedzialno\u015bci politycznej za t\u0119 umow\u0119. To ju\u017c trwa kilka miesi\u0119cy – mamy do czynienia z dziwnymi uzgodnieniami, nieko\u0144cz\u0105cymi si\u0119 ustaleniami, ci\u0105g\u0142ych wyja\u015bnie\u0144 \u017c\u0105daj\u0105 organa UE. Niewykluczone, \u017ce to porozumienie mo\u017ce zawisn\u0105\u0107 w pr\u00f3\u017cni. Im bli\u017cej wybor\u00f3w, tym bardziej nikt nie chce si\u0119 do tego przyzna\u0107.
\r\n
\r\nObserwujemy os\u0142abienie roli pa\u0144stw Europy \u015arodkowo-Wschodniej w polityce europejskiej i transatlantyckiej. Czy mo\u017ce to przynie\u015b\u0107 jakie\u015b d\u0142ugofalowe efekty? <\/strong>
\r\n– Przez Europ\u0119 przetacza si\u0119 kryzys finansowy. W okresie kryzysu pozycja dostawcy surowc\u00f3w jest s\u0142absza. Nie s\u0105dz\u0119 wi\u0119c, \u017ceby to by\u0142a faza szczeg\u00f3lnego wzmocnienia ekonomicznego Rosji. Problem polega na tym, \u017ce zar\u00f3wno dla UE, jak i dla USA polityczne znaczenie tego regionu bardzo spad\u0142o. W zwi\u0105zku z tym aktywno\u015b\u0107 polityczna na tym obszarze Starego Kontynentu jest znacznie s\u0142absza, co Rosja wykorzystuje do wzmacniania wizerunku mocnego gracza. Pami\u0119tajmy, \u017ce czyni to w uk\u0142adzie dwubiegunowym – z jednej strony orientuje si\u0119 nie tyle na UE, ile na Europ\u0119 Zachodni\u0105, z drugiej strony na Chiny, jako potencjalny dostawca surowc\u00f3w energetycznych do Pa\u0144stwa \u015arodka. Sens tej polityki ze strony Rosji polega na szukaniu partnera, kt\u00f3ry b\u0119dzie dla niej korzystniejszy jako odbiorca surowc\u00f3w i dostawca produkcji przemys\u0142owej. Dwoma najwi\u0119kszymi eksporterami na \u015bwiecie s\u0105 Chiny i Niemcy. To jest uk\u0142ad, kt\u00f3ry rodzi sytuacj\u0119 spadku politycznego znaczenia regionu Europy \u015arodkowo-Wschodniej i relatywnego wzmocnienia w tym obszarze Rosji. Nie nale\u017cy jednak z tej sytuacji wnioskowa\u0107, \u017ce tak b\u0119dzie zawsze. Po drugie, nie mo\u017cna zak\u0142ada\u0107, \u017ce kraje Europy \u015arodkowo-Wschodniej s\u0105 z g\u00f3ry skazane na przegran\u0105 i w zwi\u0105zku z tym nale\u017cy zrezygnowa\u0107 z jakiejkolwiek aktywno\u015bci politycznej. Jest przeciwnie, t\u0119 aktywno\u015b\u0107 w\u0142a\u015bnie teraz nale\u017cy podejmowa\u0107.
\r\n
\r\nJak nowy prezydent powinien kszta\u0142towa\u0107 polityk\u0119 wzgl\u0119dem Rosji i polityk\u0119 w regionie?<\/strong>
\r\n– My\u015bl\u0119, \u017ce powinni\u015bmy powr\u00f3ci\u0107 do ponownego zdefiniowania naszych interes\u00f3w w tr\u00f3jk\u0105cie Polska – Rosja – Niemcy. Po drugie, kluczem do wzmocnienia naszej pozycji jest jednak Zach\u00f3d, dlatego przewa\u017caj\u0105cy wysi\u0142ek naszej polityki nie powinien by\u0107 skierowany na „pojednanie” z Rosj\u0105, ale na zrozumienie polityki naszych zachodnich partner\u00f3w w relacjach z Rosj\u0105 i na zwr\u00f3cenie im uwagi na znaczenie pewnej harmonii w tej cz\u0119\u015bci kontynentu dla r\u00f3wnowagi w ca\u0142ej Europie. Polska powinna wskazywa\u0107, \u017ce powstanie sytuacji komfortowej dla d\u0105\u017ce\u0144 hegemonistycznych Rosji w tej cz\u0119\u015bci Europy jest niebezpieczne dla ca\u0142ej Europy, tak jak to by\u0142o w przesz\u0142o\u015bci. Obecny kszta\u0142t relacji na linii Europa Zachodnia – Rosja wymaga przede wszystkim aktywizacji naszej polityki zachodniej, a tak\u017ce polityki regionalnej.
\r\n
\r\nMo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o naiwno\u015bci zachodnich elit wzgl\u0119dem Rosji?<\/strong>
\r\n– My\u015bl\u0119, \u017ce ta polityka jest efektem bardzo cynicznego wyrachowania. Wynika to z zupe\u0142nie innej diagnozy sytuacji Rosji, ni\u017c my to formu\u0142ujemy, a mianowicie z przekonania, \u017ce Rosja jest pa\u0144stwem s\u0142abym, kt\u00f3re da si\u0119 wykorzysta\u0107 jako dostawca surowc\u00f3w oraz importer produkcji przemys\u0142owej. Tylko tyle, i a\u017c tyle. To nie jest naiwno\u015b\u0107, ale niezdolno\u015b\u0107, czy te\u017c niech\u0119\u0107 do podejmowania zasadniczych wyzwa\u0144. Mo\u017cemy to okre\u015bli\u0107 jako kupieckie uprawianie polityki, a nie uprawianie polityki z poczuciem w\u0142asnej wielko\u015bci i si\u0142y.
\r\n
\r\nDzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Z prof. W\u0142odzimierzem Marciniakiem, sowietologiem z Instytutu Studi\u00f3w Politycznych Polskiej Akademii Nauk, rozmawia Beata Falkowska Gazprom – pa\u0144stwowa firma, g\u0142\u00f3wne narz\u0119dzie rosyjskiej polityki, funduje stypendia studentom Uniwersytetu Warszawskiego. Nowy spos\u00f3b Rosji na budowanie w Polsce agentury wp\u0142ywu – twierdz\u0105 jedni. Przejaw polityki pojednania, jej nowa jako\u015b\u0107 – wskazuj\u0105 drudzy. – Nie widz\u0119 tu \u017cadnej nowej […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,98,36],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22080"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22080"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22080\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22080"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22080"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22080"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}