Od przedstawicieli ponad 30 kraj\u00f3w zgromadzonych w Pradze czeskiej na mi\u0119dzynarodowej konferencji na temat „zwrotu zagrabionej przez nazist\u00f3w w\u0142asno\u015bci \u017cydowskiej”, spodziewane jest powzi\u0119cie historycznej decyzji o wielu „kreatywnych sposobach” ich odzyskiwania.<\/p>\r\n\r\n
Nadziej\u0119 na pierwszy tego rodzaju kompromis mi\u0119dzynarodowy wyrazi\u0142 Stuart Eizenstat, specjalny doradca Sekretarza Stanu USA, obecny na konferencji. Og\u0142oszenie spodziewane jest ju\u017c na pocz\u0105tku czerwca.<\/p>\r\n\r\n
Eizenstat powiedzia\u0142, \u017ce zasady „zwrotu” mia\u0142by opiera\u0107 si\u0119 na „elastyczno\u015bci i innych \u015brodkach zmierzaj\u0105cych do wyp\u0142acania rekompensat, w przypadku gdy zwrot by\u0142by albo praktycznie niemo\u017cliwy, albo niesprawiedliwy gdy kto\u015b inny u\u017cywa\u0142 w\u0142asno\u015bci przez dekady.”<\/p>\r\n\r\n
Eizenstat u\u017cy\u0142 poj\u0119cia\u00a0 „kreatywno\u015bci” i „innych sposob\u00f3w” w odniesieniu g\u0142\u00f3wnie do zwrotu w\u0142asno\u015bci „kt\u00f3ra by\u0142a p\u00f3\u017aniej znacjonlalizowana przez komunistyczne rz\u0105dy Europy Centralnej i Wschodniej”.<\/p>\r\n\r\n
Przedstawiciel USA nie doda\u0142 czy jednym ze sposob\u00f3w „kreatywno\u015bci” jest to o czym m\u00f3wi\u0142 dok\u0142adnie 2 lata temu Shlomo Taub z Izraela, okre\u015blany jako za\u0142o\u017cyciel zarejestrowanej w Polsce organizacji maj\u0105cej na celu „restytucj\u0119 mienia \u017cydowskiego w Polsce\u201d. Taub udzieli\u0142 w\u00f3wczas wywiadu izraelskiemu radiu Israel National Radio<\/em> i w ostrych s\u0142owach wezwa\u0142 do jak najszybszego „odebrania mienia z r\u0105k w\u0142adz administracyjnych, g\u0142\u00f3wnie w Polsce, zarz\u0105dzaj\u0105cych<\/em> maj\u0105tkiem \u017cydowskim\u201d.[1]<\/p>\r\n\r\n „Musimy pami\u0119ta\u0107\u201d – m\u00f3wi\u0142 Taub – „\u017ce przed wojn\u0105 w Polsce by\u0142o 3,5 miliona \u017byd\u00f3w, a po niej ocala\u0142o tylko 280- do 300-tysi\u0119cy. \u0179ycie zosta\u0142o wymazane, ale w\u0142asno\u015b\u0107 – nie, i ona tam ci\u0105gle jest. Wzywamy do u\u015bwiadomienia sobie tego. U\u015bwiadomienie – oto motto naszej dzia\u0142alno\u015bci. Prawo tych 280 tysi\u0119cy ocalalych do odebrania swojej w\u0142asno\u015bci, nigdy nie zosta\u0142o zmazane ani zniszczone. W\u0142asno\u015b\u0107 tam jest i jest u\u017cywana. M\u00f3wimy wi\u0119c: id\u017acie i odbierzcie j\u0105, lub co najmniej pozwijcie o ni\u0105 do s\u0105du – w innym przypadku b\u0119dzie stracona na zawsze. Czas jest absolutnie najwa\u017cniejszy tutaj.\u201d<\/p>\r\n\r\n Pan Taub opowiada\u0142, \u017ce w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 w ruch „restytucji mienia \u017cydowskiego w Polsce\u201d po swoim w\u0142asnym do\u015bwiadczeniu, gdy wbrew przestrogom swoich rodzic\u00f3w, przyjecha\u0142 z powrotem do Polski. „Nam dzieciom zawsze wpajano, \u017ce nigdy ju\u017c nie powinni\u015bmy dotyka\u0107 tego [mienia], bo jest poni\u017cej naszej godno\u015bci by dotyka\u0107 polskiej ziemi\u201d[2] – wspomina Taub, urodzony w Polsce i mieszkaj\u0105cy po wojnie w Krakowie („a rodzice posiadali tam posiad\u0142o\u015bci\u201d) do 1951 roku, kiedy to z rodzin\u0105 wyjecha\u0142 do Izraela. Oko\u0142o 10 lat temu pan Taub przyjecha\u0142 do Polski i zdecydowa\u0142 si\u0119 „zobaczy\u0107 swoj\u0105 rodzinn\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107\u201d. „Pojecha\u0142em wi\u0119c i zobaczy\u0142em pi\u0119kne domy w centrum Krakowa, w \u017cydowskiej dzielnicy. Domy by\u0142y w dobrym stanie, z Polakami mieszkaj\u0105cymi w nich. Nie wiedzialem czy zdawali sobie oni spraw\u0119 kto jest w\u0142a\u015bcicielem. Sprawdzi\u0142em te\u017c, \u017ce moi rodzice byli ca\u0142y czas zapisani w ksi\u0119gach jako w\u0142a\u015bciciele, a w\u0142adze administracyjne zarz\u0105dza\u0142y tylko w\u0142asno\u015bci\u0105 w imieniu nieobecnych w\u0142a\u015bcicieli<\/em>.\u201d – m\u00f3wi Taub, kt\u00f3ry przyst\u0105pi\u0142 od razu do dzia\u0142ania. „By\u0142o mi bardzo \u0142atwo udowodni\u0107, \u017ce jestem spadkobierc\u0105, ale musialem znale\u017a\u0107 miejscowe biuro prawnicze chc\u0105ce dla mnie pracowa\u0107. Zaj\u0119\u0142o mi dwa lata aby s\u0105d orzek\u0142 zwrot tych dw\u00f3ch pi\u0119knych dom\u00f3w w Krakowie. W tym czasie inni zapytywali mnie: „S\u0142uchaj Shlomo, mo\u017ce znajdziesz nasz\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 w \u0141odzi albo i w innych miejscach?\u201d I tak w\u0142a\u015bnie narodzi\u0142a si\u0119 organizacja Legacy<\/em>.\u201d<\/p>\r\n\r\n Pierwsze biuro organizacji Legacy<\/em> (www.polishlegacy.org) powsta\u0142o w Krakowie, „a nast\u0119pnie otworzyli\u015bmy jedno w Warszawie, potem w Pradze, a teraz dzia\u0142amy w Rumunii i w Niemczech.\u201d<\/p>\r\n\r\n Taub jest zaniepokojony tym, \u017ce „w 60 lat po Holokau\u015bcie, tyle \u017cydowskich w\u0142asno\u015bci w Europie nie zosta\u0142o zwr\u00f3conych ich \u017cydowskim wla\u015bciclelom.\u201d „Jest du\u017co organizacji zajmuj\u0105cych si\u0119 restytucj\u0105 i kompesacj\u0105\u201d – m\u00f3wi Taub – „takie jak Jewish Agency<\/em>, Bnai Brith, <\/em>Kongres, itp., ale oni nic nie robi\u0105 a dokumenty tylko zbieraj\u0105 kurz le\u017c\u0105c na p\u00f3\u0142kach; klienci przychodz\u0105 p\u00f3\u017aniej do mnie z tymi zakurzonymi aktami\u2026 Niestety, jest tam ca\u0142y czas 40-miliardowa w\u0142asno\u015b\u0107 \u017cydowska, le\u017cy nieruszona.<\/strong> A rz\u0105d izraelski w 2005 roku oceni\u0142 to na jeszcze wi\u0119ksz\u0105 sum\u0119\u2026<\/strong>„<\/p>\r\n\r\n Taub krytykuje r\u00f3wnie\u017c polskie rz\u0105dy, kt\u00f3re „graj\u0105 cynicznie. Prawie ka\u017cdego roku powstaje w Polsce nowy rz\u0105d i ich Premier wychodzi z nowymi pi\u0119knymi zaproszeniami do \u017byd\u00f3w. Najnowszy polski Premier na przyk\u0142ad, ten wybrany w listopadzie zesz\u0142ego roku, zaoferowa\u0142 rekompensat\u0119, ale powiedzia\u0142, \u017ce b\u0119dzie to minimalny procent prawdziwej warto\u015bci, na dodatek wyp\u0142acany i roz\u0142o\u017cony na wiele lat. Chc\u0105 aby ludzie czekali w kolejce, pr\u00f3bowali dowodzi\u0107 swojej w\u0142asno\u015bci, przynosili wszystkie dokumentacje<\/em>, a potem, je\u015bli uda im si\u0119, maj\u0105 otrzyma\u0107 minimaln\u0105 warto\u015b\u0107. […]”<\/p>\r\n\r\n <\/span><\/p>\r\n\r\n Proces nie jest jednak ani prosty ani tani, podsumowuje Taub: „Czasami przedstawiciele w\u0142adzy musz\u0105 by\u0107 specjalnie wynagrodzeni; jakby to powiedzie\u0107: trzeba przem\u00f3wi\u0107 do nich w ich w\u0142asnym j\u0119zyku.<\/strong> B\u0119d\u0105 te\u017c inne koszty i to nale\u017cy przygotowa\u0107 bardzo drobiazgowo, krok po kroku. Musimy pracowa\u0107 z prawnikami w Polsce, przyszli w\u0142a\u015bciciele musz\u0105 udowodni\u0107, \u017ce s\u0105 spadkobiercami ostatnich w\u0142a\u015bcicieli, a to nie jest \u0142atwe i nie zawsze mo\u017cliwe. Ale w ko\u0144cu mo\u017ce to przynie\u015b\u0107 wielki zysk. Z ka\u017cdych dziesi\u0119ciu przypadk\u00f3w, dwa czy trzy ko\u0144cz\u0105 si\u0119 sukcesem, co my\u015bl\u0119 jest dobrym wska\u017anikiem – a te w\u0142asno\u015bci warte s\u0105 setki tysi\u0119cy dolar\u00f3w lub wi\u0119cej.\u201d<\/p>\r\n\r\n „Nie wspominaj\u0105c aspektu moralnego\u201d – dodaje prowadz\u0105ca rozmow\u0119 w izraelskim radio Eve Harow – „Nie pr\u00f3buj\u0105c odebra\u0107 tej w\u0142asno\u015bci, umo\u017cliwiamy sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej umo\u017cliwiamy r\u00f3wnie\u017c mordercom przej\u0119cie jej<\/strong>, jak w przypadku kr\u00f3la Achaba\u201d [staro\u017cytnego kr\u00f3la Izraela – biblijny symbol niegodziwo\u015bci] [3].<\/p>\r\n\r\n PRZYPISY<\/strong> – brzmienie po angielsku wypowiedzianych s\u0142\u00f3w:<\/p>\r\n\r\n 1. „efforts to help Holocaust-era Jews reclaim their long-lost property from the hands of absentee-owner administration authorities, mostly in Poland.<\/em>„<\/p>\r\n\r\n 2. „we [the children] were always told that we shouldn\u201dt go touch it because it was unworthy for us to step on Polish soil.<\/em>„<\/p>\r\n\r\n 3. „By not trying to claim these properties, we are allowing a situation of allowing the murderers to inherit as well, as in the case of King Ahab.<\/em>„<\/p>\r\n\r\n Wprowadzenie w Polsce ustawy o rekompensatach w proponowanej formie mo\u017ce mie\u0107 nie tylko wewn\u0119trzne, ale r\u00f3wnie\u017c mi\u0119dzynarodowe implikacje. Po pierwsze, mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107, \u017ce Polska wyp\u0142aci wysokie odszkodowania za mienie, kt\u00f3rego rzeczywista warto\u015b\u0107 by\u0142a \u017cadna, poniewa\u017c mia\u0142o maksymalnie obci\u0105\u017con\u0105 hipotek\u0119. Po drugie, zmusi si\u0119 Polak\u00f3w do zrekompensowania strat, kt\u00f3re dawni w\u0142a\u015bciciele nieruchomo\u015bci ponie\u015bli za spraw\u0105 zmiany systemu oraz dzia\u0142a\u0144 przedsi\u0119wzi\u0119tych przez Zwi\u0105zek Socjalistycznych Republik Sowieckich. Ustawa ta mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c stanowi\u0107 argument dla niemieckich kr\u0119g\u00f3w rewizjonistycznych. Prawo unijne zezwala Niemcom na dochodzenie roszcze\u0144. Premier podkre\u015bli\u0142, \u017ce maj\u0105tk\u00f3w pozbawiani byli Polacy o „r\u00f3\u017cnych korzeniach i to\u017csamo\u015bci”. Warunkiem uzyskania odszkodowania b\u0119dzie to, czy dana osoba by\u0142a obywatelem Polski, co samo w sobie pozostawia spore pole do nadu\u017cy\u0107. Bior\u0105c pod uwag\u0119 konsekwencje planowanej ustawy, mo\u017cna zada\u0107 sobie pytanie o intencje jej tw\u00f3rc\u00f3w. Czy rzeczywi\u015bcie w interesie polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa le\u017cy op\u0142acenie dokonanych przez Sowiet\u00f3w strat na mieniu m.in. \u017cydowskim, kt\u00f3re na dodatek nie ma uregulowanego statusu prawnego? To w\u0142a\u015bnie usi\u0142uj\u0105 wm\u00f3wi\u0107 nam polityczne elity.<\/strong><\/p>\r\n\r\n Premier Donald Tusk w trakcie niedawnej wizyty w Izraelu obieca\u0142 zwrot mienia \u017cydowskiego utraconego w wyniku wojny oraz powojennych przemian. Znajduj\u0105ca si\u0119 jeszcze w fazie projektu ustawa reprywatyzacyjna, przewiduj\u0105ca zwrot cz\u0119\u015bci upa\u0144stwowionego po wojnie mienia, ma dotyczy\u0107 lat 1944-1962. Jej za\u0142o\u017cenia maj\u0105 by\u0107 gotowe w po\u0142owie tego roku. Przewidywany zwrot warto\u015bci utraconych d\u00f3br to 15-20 procent. Niemcy nie b\u0119d\u0105 czekali<\/strong> Rodz\u0105 si\u0119 w\u0105tpliwo\u015bci<\/strong> prof. dr hab. Wies\u0142aw Olszewski Za: Nasz Dziennik, <\/a>Wtorek, 22 kwietnia 2008, Nr 95 (3112)<\/a><\/p><\/blockquote>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Od przedstawicieli ponad 30 kraj\u00f3w zgromadzonych w Pradze czeskiej na mi\u0119dzynarodowej konferencji na temat „zwrotu zagrabionej przez nazist\u00f3w w\u0142asno\u015bci \u017cydowskiej”, spodziewane jest powzi\u0119cie historycznej decyzji o wielu „kreatywnych sposobach” ich odzyskiwania. Nadziej\u0119 na pierwszy tego rodzaju kompromis mi\u0119dzynarodowy wyrazi\u0142 Stuart Eizenstat, specjalny doradca Sekretarza Stanu USA, obecny na konferencji. Og\u0142oszenie spodziewane jest ju\u017c na pocz\u0105tku […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[6],"tags":[22],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21915"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21915"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21915\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21915"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=21915"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=21915"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\r\n
Historyczne samob\u00f3jstwo?<\/strong><\/h2>\r\n
\r\n Sam pomys\u0142 wprowadzenia ustawy o rekompensatach jest jak najbardziej wskazany, tyle \u017ce powinna ona obj\u0105\u0107 po pierwsze Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy utracili swoje dobra w wyniku dzia\u0142a\u0144 zar\u00f3wno Niemc\u00f3w, jak i komunist\u00f3w, po drugie za\u015b zosta\u0107 przeprowadzona w spos\u00f3b uczciwy. S\u0142uchaj\u0105c pean\u00f3w szefa polskiego rz\u0105du na temat tego projektu, nie spos\u00f3b nie odnie\u015b\u0107 wra\u017cenia, \u017ce w praktyce oka\u017ce si\u0119, i\u017c traktuje on poszczeg\u00f3lne grupy spo\u0142eczne bardzo wybi\u00f3rczo, przy znamionach faworyzowania ludno\u015bci pochodzenia niepolskiego.
\r\n Warto w tym momencie przypomnie\u0107, \u017ce \u017cadna z przeprowadzonych dotychczas ustaw o rekompensatach nie spe\u0142ni\u0142a swojego zadania. Przy ich realizacji dochodzi\u0142o do nadu\u017cy\u0107. Wystarczy przypomnie\u0107 ustaw\u0119 zabu\u017ca\u0144sk\u0105, kt\u00f3ra wyodr\u0119bnia\u0142a ekskluzywn\u0105 grup\u0119 poszkodowanych przez wojn\u0119. Osoby, kt\u00f3re utraci\u0142y mienie za Bugiem, zosta\u0142y potraktowane w inny spos\u00f3b ni\u017c te, kt\u00f3re utraci\u0142y je w wyniku dzia\u0142a\u0144 Niemc\u00f3w oraz ich nast\u0119pstw. Nie obj\u0119\u0142a ona zatem ludno\u015bci mieszkaj\u0105cej w obecnych granicach pa\u0144stwa polskiego.
\r\n Ponadto wszelkie ustawy o rekompensatach s\u0105 ewidentnym przejawem nier\u00f3wno\u015bci wobec prawa. Tym bardziej \u017ce je\u017celi raz przyznamy procent rekompensaty, mo\u017ce by\u0107 on p\u00f3\u017aniej kwestionowany, natomiast sami zainteresowani – przede wszystkim ci, kt\u00f3rym zgodnie ze zdrowym rozs\u0105dkiem odszkodowa\u0144 nie powinno si\u0119 przyzna\u0107 – b\u0119d\u0105 si\u0119 domagali kolejnych wyp\u0142at. Przyznaj\u0105c odszkodowania, a nie zabezpieczaj\u0105c ich pod wzgl\u0119dem prawnym, budujemy trampolin\u0119 dla dalszych roszcze\u0144.
\r\n Jest niemal\u017ce pewne, \u017ce o maj\u0105tki w Polsce, opr\u00f3cz jednostek, wyst\u0105pi\u0105 \u017cydowskie organizacje, posiadaj\u0105ce ku temu bardzo w\u0105tpliwe podstawy prawne. Co wi\u0119cej – zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 nieruchomo\u015bci, o kt\u00f3re si\u0119 upominaj\u0105, zosta\u0142a przed wojn\u0105 obci\u0105\u017cona pot\u0119\u017cnymi d\u0142ugami hipotecznymi. W zasadzie ka\u017cdy, niezale\u017cnie od narodowo\u015bci, prowadz\u0105cy interesy zad\u0142u\u017ca\u0142 hipotek\u0119 na poczet dalszych inwestycji. Wojenna zawierucha bynajmniej nie anulowa\u0142a zad\u0142u\u017cenia, natomiast w zbyt wielu przypadkach nie zachowa\u0142a si\u0119 nale\u017cyta dokumentacja w tej sprawie. Tego, niestety, nikt nie rozlicza. Zad\u0142u\u017cone by\u0142y r\u00f3wnie\u017c kamienice w Warszawie i to bardzo wysoko, gdy\u017c zaci\u0105gano pod nie po\u017cyczki, nad kt\u00f3rymi w\u0142adze powojenne przesz\u0142y do porz\u0105dku dziennego. Przej\u0119\u0142y one te grunty na mocy tzw. ustawy warszawskiej. Tymczasem domagaj\u0105cy si\u0119 zwrotu mienia wnioskuj\u0105 o przyznanie odszkodowania za maj\u0105tek z pomini\u0119ciem zad\u0142u\u017cenia. Je\u017celi si\u0119 co\u015b przejmuje, to z wierzytelno\u015bciami, a w tym przypadku tak nie jest.
\r\n Brak ksi\u0105g wieczystych na wschodzie to skutek dzia\u0142ania sowieckiego re\u017cimu, w kt\u00f3rym prawo przyjmowa\u0142o pa\u0144stwow\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 ziemi, w zwi\u0105zku z czym tam kataster w og\u00f3le nie by\u0142 potrzebny. Pos\u0142ugiwano si\u0119 jedynie inwentarzem budynk\u00f3w, tym bardziej \u017ce mo\u017cna by\u0142o by\u0107 w\u0142a\u015bcicielem zabudowy na nale\u017c\u0105cej do pa\u0144stwa ziemi. Ksi\u0119gi wieczyste w tej sytuacji by\u0142y po prostu niepotrzebne. Pytanie tylko, czy spo\u0142ecze\u0144stwo mo\u017ce uiszcza\u0107 rachunek na rzecz os\u00f3b prywatnych, tym bardziej \u017ce nie jest ono winne utraty tego mienia przez poszczeg\u00f3lne jednostki? Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce zniszczone w czasie wojny nieruchomo\u015bci, tak jak domy, pa\u0142ace, zosta\u0142y odbudowane w\u0142a\u015bnie z kasy pa\u0144stwowej, czyli na koszt spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\r\n\r\n
\r\n Sytuacja wydaje si\u0119 by\u0107 o tyle skomplikowana, \u017ce prawo mi\u0119dzynarodowe jest w du\u017cej mierze oparte na kazusach. Przyznanie odszkodowa\u0144 ludno\u015bci \u017cydowskiej natychmiast uruchomi fal\u0119 roszcze\u0144 niemieckich. Dojdzie do sytuacji, w kt\u00f3rej ofiary b\u0119d\u0105 wyp\u0142aca\u0142y rekompensaty katom.
\r\n Donald Tusk zapowiedzia\u0142 wprawdzie, i\u017c proponowana przez obecny rz\u0105d ustawa o rekompensatach nie obejmie Niemc\u00f3w zamieszkuj\u0105cych terytorium Polski, kt\u00f3rzy utracili obywatelstwo ze wzgl\u0119du na zaanga\u017cowanie w nazizm czy sympati\u0119 wobec tej ideologii. Nale\u017cy jednak rozumie\u0107, \u017ce planowana ustawa obejmie wszystkich przesiedle\u0144c\u00f3w, a by\u0107 mo\u017ce nawet emigrant\u00f3w, kt\u00f3rzy udowodni\u0105, i\u017c nie byli nazistami i posiadaj\u0105, b\u0105d\u017a posiadali, polskie obywatelstwo lub og\u00f3lniej – polskie konotacje. Mo\u017cna si\u0119 te\u017c zastanawia\u0107, czy kwestia obywatelstwa b\u0119dzie w tej ustawie uj\u0119ta w spos\u00f3b jednoznaczny, jednak jest zbyt wcze\u015bnie na wysuwanie zbyt daleko id\u0105cych wniosk\u00f3w. Jedno jest pewne – projekt stworzy furtk\u0119 cz\u0142onkom Zwi\u0105zku Wyp\u0119dzonych oraz uto\u017csamiaj\u0105cym si\u0119 z nimi emigrantom do wysuwania roszcze\u0144 wzgl\u0119dem pozostawionego w Polsce maj\u0105tku, za kt\u00f3ry w wi\u0119kszo\u015bci otrzymali ju\u017c odszkodowania od rz\u0105du niemieckiego. Do proces\u00f3w b\u0119dzie dochodzi\u0142o – po wyczerpaniu mo\u017cliwo\u015bci prawnych w Polsce – przed mi\u0119dzynarodowymi trybuna\u0142ami, co nie tylko narazi nas na dodatkowe koszty, ale przede wszystkim postawi w bardzo niezr\u0119cznej sytuacji, poniewa\u017c to nie odpowiedzialni za wybuch II wojny \u015bwiatowej Niemcy b\u0119d\u0105 musieli dowodzi\u0107 niezasadno\u015bci roszcze\u0144, ale Polacy, kt\u00f3rzy jako pierwsi padli ofiar\u0105 ich agresji.
\r\n Warto przypomnie\u0107 – o czym kolejne rz\u0105dy zdaj\u0105 si\u0119 zapomina\u0107 – \u017ce kwestia niemieckich odszkodowa\u0144 dla Polak\u00f3w nie zosta\u0142a nigdy zamkni\u0119ta w spos\u00f3b satysfakcjonuj\u0105cy i definitywny. Nale\u017cy przy tym pami\u0119ta\u0107 o ustawie 46 Sojuszniczej Rady Kontroli nad Niemcami z lutego 1947 r. o likwidacji pa\u0144stwa pruskiego. Zgodnie z jej zapisami pa\u0144stwo pruskie zosta\u0142o wraz z maj\u0105tkiem trwale zlikwidowane, a jego mienie – rozdysponowane. Zatem Powiernictwo Pruskie nie ma prawa dochodzi\u0107 roszcze\u0144. Zreszt\u0105 je\u017celiby przyj\u0105\u0107 spos\u00f3b rozumowania cz\u0142onk\u00f3w tej organizacji, mo\u017cna by w og\u00f3le zakwestionowa\u0107 ca\u0142o\u015b\u0107 granic w Europie.
\r\n Podobnie roszcze\u0144 wobec Polak\u00f3w nie ma prawa wysuwa\u0107 tzw. Zwi\u0105zek Wyp\u0119dzonych. Transfer ludno\u015bci niemieckiej na terytorium Niemiec by\u0142 obowi\u0105zkiem na\u0142o\u017conym na Polsk\u0119 na podstawie um\u00f3w mi\u0119dzynarodowych zawartych z mocarstwami okupacyjnymi oraz pod kontrol\u0105 mi\u0119dzynarodow\u0105. Jak s\u0142usznie zauwa\u017cy\u0142 s\u0142ynny prawnik Alfons Klafkowski, „Polska wykona\u0142a postanowienia akt\u00f3w prawnych czterech mocarstw reguluj\u0105cych po\u0142o\u017cenie 'Niemiec jako ca\u0142o\u015bci'”. Dlaczego zatem mia\u0142aby teraz za to p\u0142aci\u0107? Poza tym ogromna wi\u0119kszo\u015b\u0107 Niemc\u00f3w zbieg\u0142a na Zach\u00f3d ze strachu przed kar\u0105 za zbrodnie, jakie dokona\u0142y si\u0119 w Polsce podczas okupacji.
\r\n Niemieccy rewizjoni\u015bci dzia\u0142aj\u0105 w spos\u00f3b wybi\u00f3rczy. Najwi\u0119ksze pretensje zg\u0142aszaj\u0105 do Polak\u00f3w, natomiast zdecydowanie mniejsze do innych narod\u00f3w. Wprawdzie niemieckie czynniki pa\u0144stwowe negatywnie wypowiadaj\u0105 si\u0119 w kwestii realizacji niemieckich roszcze\u0144 wobec innych narod\u00f3w, nie oznacza to jednak, \u017ce w przysz\u0142o\u015bci nie zmieni\u0105 zdania. Najlepszym dowodem na realizm tego typu obaw jest sprawa z Erik\u0105 Steinbach i Zwi\u0105zkiem Wyp\u0119dzonych. Nale\u017cy przypomnie\u0107 deklaracje Angeli Merkel o braku poparcia dla dzia\u0142a\u0144 jej partyjnej kole\u017canki, kt\u00f3re w ci\u0105gu zaledwie kilku miesi\u0119cy straci\u0142y na aktualno\u015bci.
\r\n W interesie Polski nie jest stwarzanie pretekst\u00f3w i furtek do takiego dzia\u0142ania, a zaj\u0119cie si\u0119 sprawami rekompensat za mienie \u017cydowskie na pewno nie pomo\u017ce w wyciszeniu niemieckich \u017c\u0105da\u0144.
\r\n Poniesione przez Polsk\u0119 straty s\u0105 nie do oszacowania, bo je\u015bli nawet usi\u0142owano wyliczy\u0107 straty materialne, to jak wyliczy\u0107 koszty strat biologicznych i kulturowych?
\r\n D\u0142ugi okres okupacji Polski pozwoli\u0142 Niemcom na systematyczny i planowy rabunek wykonywany przez organizacje specjalnie do tego celu powo\u0142ane. Pe\u0142ne odtworzenie rejestru mienia zrabowanego w Polsce jest wskutek tego niemo\u017cliwe.
\r\n Pierwszym dokumentem okre\u015blaj\u0105cym wysoko\u015b\u0107 strat, jakie nasz kraj poni\u00f3s\u0142 w wyniku II wojny \u015bwiatowej, by\u0142o „Sprawozdanie w przedmiocie strat i szk\u00f3d wojennych Polski w latach 1939-1945” opracowane przez Biuro Odszkodowa\u0144 Wojennych przy Prezydium Rady Ministr\u00f3w i opublikowane w styczniu 1947 roku. Przy czym straty wojenne zosta\u0142y w nim obliczone w granicach pa\u0144stwowych powojennych na dzie\u0144 9 maja 1945 roku. Zestawienie obejmuje okupacj\u0119, skutki dzia\u0142a\u0144 wojennych, walk\u0119 z kultur\u0105 polsk\u0105, niszczenie gospodarki i zniszczenie Warszawy. Wykazane straty materialne s\u0105 tak wielkie, \u017ce ca\u0142kowite ich pokrycie w drodze odszkodowa\u0144 wojennych by\u0142oby gospodarcz\u0105 niemo\u017cliwo\u015bci\u0105. Tymczasem zwyci\u0119skie mocarstwa, na mocy umowy poczdamskiej, nakaza\u0142y Niemcom wyp\u0142acenie symbolicznych w por\u00f3wnaniu do poniesionych strat odszkodowa\u0144. Z kwoty tej Polska otrzyma\u0142a znikom\u0105 cz\u0119\u015b\u0107.
\r\n Problematyczny pozostaje tak\u017ce zwrot zagrabionego mienia. Zgodnie z przyj\u0119tym poj\u0119ciem restytucji maj\u0105tku zagrabionego, kt\u00f3re zosta\u0142o u\u017cyte w traktatach pokojowych zawartych w 1947 r., okre\u015blone przez deklaracj\u0119 Narod\u00f3w Zjednoczonych z dnia 5 stycznia 1943 r. oraz w postanowieniach poszczeg\u00f3lnych traktat\u00f3w pokojowych z W\u0142ochami (art. 75), Bu\u0142gari\u0105 (art. 24), Rumuni\u0105 (art. 24) i Finlandi\u0105 (art. 25), rz\u0105d polski w styczniu 1947 r. wyda\u0142 memorandum w sprawie traktatu o pokoju z Niemcami, w kt\u00f3rym stwierdza:
\r\n „…powinno by\u0107 zwr\u00f3cone Polsce wszelkie mienie, kt\u00f3re znajdowa\u0142o si\u0119 na terytorium Polski i ziem do niej w\u0142\u0105czonych na zasadzie umowy poczdamskiej, a kt\u00f3re zosta\u0142o usuni\u0119te do Niemiec w czasie wojny. W razie niemo\u017cno\u015bci restytucji nale\u017cy wyda\u0107 Polsce przedmioty r\u00f3wnowarto\u015bciowe tego samego rodzaju”.
\r\n Tymczasem \u017cadne z tych \u017c\u0105da\u0144 nie zosta\u0142o spe\u0142nione.
\r\n Kwestia strat dokonanych w wyniku sowieckiej okupacji jest powszechnie znana i nie wymaga dodatkowego komentarza – tak\u017ce w sowieckiej strefie okupacyjnej Niemiec. Tymczasem niewielu zdaje sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce najwi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 wniosk\u00f3w restytucyjnych Polska zg\u0142osi\u0142a wobec strefy ameryka\u0144skiej. Zasadnicze materia\u0142y w tej kwestii zosta\u0142y zawarte w nocie skierowanej do sekretarza stanu USA z dnia 1 kwietnia 1949 r. w sprawie restytucji mienia polskiego, znajduj\u0105cego si\u0119 w strefie ameryka\u0144skiej. Rz\u0105d polski przedstawia w niej negatywn\u0105 ocen\u0119 dzia\u0142alno\u015bci ameryka\u0144skich w\u0142adz okupacyjnych w tym zakresie. Na podstawie licznych przedstawionych w tej nocie fakt\u00f3w rz\u0105d polski stwierdza, \u017ce ameryka\u0144skie w\u0142adze okupacyjne nie tylko nie dokonuj\u0105 restytucji mienia polskiego w trybie ustalonym przez Sojusznicz\u0105 Rad\u0119 Kontroli, lecz przeciwnie, zwalczaj\u0105 prawa polskie, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 m.in. na akty konfiskaty dokonane przez rz\u0105d hitlerowski. W ten spos\u00f3b ameryka\u0144skie w\u0142adze okupacyjne sankcjonowa\u0142y stan rzeczy, jaki powsta\u0142 wskutek akt\u00f3w jawnej grabie\u017cy dokonanej przez Rzesz\u0119 Niemieck\u0105 w stosunku do mienia polskiego. Dla Amerykan\u00f3w by\u0142y to naturalne konsekwencje zorientowania swojej polityki zagranicznej na Niemcy i zamykania si\u0119 za \u017celazn\u0105 kurtyn\u0105. W\u0142adze ameryka\u0144skie systematycznie odrzuca\u0142y polskie wnioski restytucyjne i komplikowa\u0142y procedur\u0119, wprowadzaj\u0105c dodatkowe wymogi formalne, nieprzewidziane przez ustawodawstwo okupacyjne. W innej nocie polskiej z dnia 30 grudnia 1949 r., adresowanej r\u00f3wnie\u017c do sekretarza stanu USA, rz\u0105d polski stwierdza, \u017ce uwa\u017ca spraw\u0119 restytucji mienia polskiego za jeszcze nieza\u0142atwion\u0105.
\r\n Podobna sytuacja by\u0142a w brytyjskiej strefie okupacyjnej. \u015awiadcz\u0105 o tym noty rz\u0105du polskiego powo\u0142uj\u0105ce si\u0119 m.in. na bezpo\u015brednie rokowania polsko-brytyjskie w sprawie restytucji, kt\u00f3re odby\u0142y si\u0119 w Londynie w maju 1949 roku. Warto w tym miejscu przypomnie\u0107, \u017ce w\u0142adze brytyjskie powierzy\u0142y dochodzenia w terenie w celu odszukania obiekt\u00f3w maj\u0105tkowych, obj\u0119tych polskimi wnioskami restytucyjnymi, niemieckim urz\u0119dnikom. Liczne fakty uniemo\u017cliwiania zrealizowania polskiego programu restytucyjnego zawiera skierowana przez w\u0142adze polskie do w\u0142adz brytyjskich specjalna nota z dnia 22 pa\u017adziernika 1949 roku.
\r\n R\u00f3wnie\u017c we francuskiej strefie okupacyjnej dosz\u0142o do wydania sprzecznych z deklaracj\u0105 Narod\u00f3w Zjednoczonych z 5 stycznia 1943 r. i z ustawodawstwem Sojuszniczej Rady Kontroli nad Niemcami zarz\u0105dze\u0144 w sprawie restytucji zagrabionego przez Niemcy polskiego mienia. Z wystosowanej w tej sprawie polskiej noty z dnia 22 lutego 1950 r. wynika, \u017ce francuskie w\u0142adze okupacyjne uniemo\u017cliwia\u0142y restytucj\u0119 niekt\u00f3rych dzia\u0142\u00f3w polskiego maj\u0105tku narodowego.<\/p>\r\n\r\n
\r\n W tym \u015bwietle mo\u017cna mie\u0107 powa\u017cne w\u0105tpliwo\u015bci co do intencji polskiego rz\u0105du. Jakkolwiek przychylnie by bowiem nie patrze\u0107, trudno dostrzec w celach prowadzonej przez Donalda Tuska polityki chocia\u017cby cie\u0144 polskiego interesu. Premier Polski nie wspomina bowiem ani s\u0142owem o egzekwowaniu nale\u017cnych nam ze strony Niemiec odszkodowa\u0144, dzia\u0142aj\u0105c najwyra\u017aniej na rzecz pewnych grup i kr\u0119g\u00f3w, kt\u00f3re z rzeczywist\u0105 polsko\u015bci\u0105 maj\u0105, niestety, niewiele wsp\u00f3lnego. Nie wspomnia\u0142 tak\u017ce ani s\u0142owem o uczciwym szacowaniu pozostawionych w Polsce zad\u0142u\u017conych maj\u0105tk\u00f3w w oparciu o ich hipoteki.
\r\n Ponadto zlekcewa\u017cy\u0142 powa\u017cne zagro\u017cenie, \u017ce je\u017celi ustawa o rekompensatach obejmie tak\u017ce Niemc\u00f3w, to mo\u017ce to zosta\u0107 zinterpretowane zar\u00f3wno przez nich samych, jak i p\u00f3\u017aniej – w efekcie propagandy – przez mi\u0119dzynarodow\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 jako przyznanie si\u0119 Polak\u00f3w do winy w sprawie przesiedle\u0144c\u00f3w. Je\u017celi natomiast z ustawy wykluczymy Niemc\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c dajemy im argument – do kwestionowania tego. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107 o tym, \u017ce jeden precedens tworzy nast\u0119pne.
\r\n Zupe\u0142nie inn\u0105 kwesti\u0105 jest to, czy kraje zachodnie prze\u0142kn\u0105 rewizjonistyczn\u0105 propagand\u0119. Z dotychczasowych posuni\u0119\u0107 m.in. rz\u0105du brytyjskiego mo\u017cemy wnioskowa\u0107, \u017ce tak. Historia uczy bowiem, \u017ce niekt\u00f3rzy politycy maj\u0105 powa\u017cny problem z zachowaniem prawdy historycznej. Dowodem na to by\u0142a wydana w 1991 r. w Wielkiej Brytanii ustawa, kt\u00f3ra nie uzna\u0142a zbrodni dokonanych przez re\u017cim sowiecki i umo\u017cliwi\u0142a azyl na Wyspach sowieckim zbrodniarzom komunistycznym, w tym tak\u017ce z teren\u00f3w Polski. Mo\u017cna zatem przypuszcza\u0107, i\u017c nic nie stanie na przeszkodzie, aby zaakceptowa\u0107 „win\u0119” Polak\u00f3w zar\u00f3wno wobec Niemc\u00f3w, jak i niekt\u00f3rych mniejszo\u015bci etnicznych.<\/p>\r\n\r\n
\r\n Instytut Historii UAM w Poznaniu
\r\n Anna Wiejak<\/strong><\/p>\r\n\r\n