{"id":21772,"date":"2010-05-18T15:01:14","date_gmt":"2010-05-18T20:01:14","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=21772"},"modified":"2010-05-18T18:29:27","modified_gmt":"2010-05-18T23:29:27","slug":"leopoold-tyrmand-mialby-dzis-90-lat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=21772","title":{"rendered":"Leopold Tyrmand mia\u0142by dzi\u015b 90 lat…"},"content":{"rendered":"

Prowadzi\u0142 osobist\u0105 krucjat\u0119 przeciwko PRL-owskiej szaro\u015bci za pomoc\u0105 kolorowych skarpetek i jazzu, by\u0142 autorem najwi\u0119kszego sukcesu wydawniczego lat 60., na staro\u015b\u0107 zosta\u0142 konserwatyst\u0105 – urodzony 80 lat [90] temu temu Leopold Tyrmand wymyka si\u0119 \u0142atwym uog\u00f3lnieniom.<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Pisarz ca\u0142e \u017cycie budowa\u0142 sw\u00f3j w\u0142asny mit.
\r\n \u201eTyrmand antykomunista, Tyrmand katolik, Tyrmand teoretyk jazzu, Tyrmand sprawozdawca sportowy, Tyrmand globtroter, Tyrmand playboy, Tyrmand reakcjonista, Tyrmand bikiniarz, Tyrmand filozof, Tyrmand prekursor m\u00f3d, Tyrmand autor bestseller\u00f3w, Tyrmand pielgrzym, Tyrmand owiana legend\u0105 tajemnica\u201d – pisa\u0142 o nim Tadeusz Konwicki, przedstawiaj\u0105c r\u00f3\u017cne aspekty legendy Tyrmanda.
\r\n Jak wspomina\u0142 Krzysztof Teodor Toeplitz, autor Z\u0142ego przez ca\u0142e \u017cycie gra\u0142 posta\u0107 Leopolda Tyrmanda.
\r\n \u201eOn wymy\u015bli\u0142 siebie i schowa\u0142 si\u0119 za t\u0105 postaci\u0105\u201d – napisa\u0142 Mariusz Urbanek, autor biografii Tyrmanda.<\/p>\r\n\r\n

Urodzi\u0142 si\u0119 16 maja 1920 roku<\/strong> w zasymilowanej rodzinie \u017cydowskiej. W 1938 roku Tyrmand wyjecha\u0142 do Pary\u017ca, gdzie przez rok studiowa\u0142 na wydziale architektury Academie des Beaux-Arts. Wybuch wojny zasta\u0142 go w Warszawie, sk\u0105d przedosta\u0142 si\u0119 do Wilna. Rodzice Tyrmanda trafili na Majdanek, ojciec zgin\u0105\u0142, matka prze\u017cy\u0142a wojn\u0119, potem wyemigrowa\u0142a do Izraela. Gdy w czerwcu 1940 roku Wilno zaj\u0119\u0142y wojska radzieckie, Tyrmand podj\u0105\u0142 prac\u0119 w wydawanym po polsku dzienniku \u201ePrawda Komsomolska\u201d, do czego d\u0142ugo si\u0119 nie przyznawa\u0142. Dopiero w 1967 roku wyzna\u0142 publicznie, \u017ce pracowa\u0142 dla komunistycznej gazety.<\/p>\r\n\r\n

Jesieni\u0105 1940 r. Tyrmand nawi\u0105za\u0142 kontakty z Armi\u0105 Krajow\u0105, za co w kwietniu nast\u0119pnego roku zosta\u0142 aresztowany przez NKWD i skazany na osiem lat wi\u0119zienia. Jednak ju\u017c w czerwcu, po ataku Niemiec na Wilno, Tyrmandowi uda\u0142o si\u0119 uciec z rozbitego bombami transportu kolejowego. Aby unikn\u0105\u0107 identyfikacji jako \u017byd, zdoby\u0142 dokumenty na nazwisko obywatela Francji i zg\u0142osi\u0142 si\u0119 na ochotnika na roboty do Niemiec. W III Rzeszy pracowa\u0142 m.in. jako t\u0142umacz, kelner, robotnik kolejowy i marynarz. Pod koniec wojny uda\u0142o mu si\u0119 przedosta\u0107 do Szwecji, gdzie pracowa\u0142 m.in. dla Mi\u0119dzynarodowego Czerwonego Krzy\u017ca.<\/p>\r\n\r\n

W kwietniu 1946 r. Tyrmand powr\u00f3ci\u0142 do Warszawy, gdzie rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 jako dziennikarz – pisywa\u0142 w \u201ePrzekroju\u201d, \u201eTygodniku Powszechnym\u201d, \u201eRuchu Muzycznym\u201d. W 1950 r. usuni\u0119to go z redakcji \u201ePrzekroju\u201d za relacj\u0119 z turnieju bokserskiego, w kt\u00f3rej skrytykowa\u0142 stronniczo\u015b\u0107 radzieckich s\u0119dzi\u00f3w. Trzy lata p\u00f3\u017aniej zamkni\u0119to \u201eTygodnik Powszechny\u201d, a Tyrmand zosta\u0142 ob\u0142o\u017cony zakazem publikacji. Frustracj\u0119 zwi\u0105zan\u0105 z przymusow\u0105 bezczynno\u015bci\u0105 pisarz przela\u0142 na \u0142amy Dziennika 1954. Rok p\u00f3\u017aniej ukaza\u0142a si\u0119 powie\u015b\u0107 Z\u0142y, kt\u00f3ra okaza\u0142a si\u0119 nie tylko najwi\u0119kszym sukcesem literackim Tyrmanda, lecz r\u00f3wnie\u017c najwi\u0119kszym sukcesem wydawniczym lat 50. w Polsce. Ukazanie si\u0119 Z\u0142ego postrzegane by\u0142o te\u017c jako zapowied\u017a odchodzenia od socrealizmu, znak nadchodz\u0105cej odwil\u017cy pa\u017adziernikowej.<\/p>\r\n\r\n

Pisarz skorzysta\u0142 z nieco wi\u0119kszej swobody wypowiadania si\u0119. Sta\u0142 si\u0119 liderem powstaj\u0105cego ruchu jazzowego w Polsce, organizowa\u0142 festiwale i koncerty, wyda\u0142 te\u017c monografi\u0119 U brzeg\u00f3w jazzu. Opublikowa\u0142 powie\u015b\u0107 W\u0119dr\u00f3wki i my\u015bli porucznika Stuku\u0142ki oraz zbi\u00f3r opowiada\u0144 Gorzki smak czekolady Lucullus.<\/p>\r\n\r\n

To tak\u017ce okres najwi\u0119kszego powodzenia towarzyskiego Tyrmanda. Zawarte w 1955 roku ma\u0142\u017ce\u0144stwo ze studentk\u0105 ASP Ma\u0142gorzat\u0105 Rubel-\u0179urowsk\u0105 przetrwa\u0142o zaledwie kilka lat. Ludwik Jerzy Kern por\u00f3wnywa\u0142 Tyrmanda z okresu ko\u0144ca lat 50. do Roberta de Niro: \u201eCzarne oczy, czarne w\u0142osy, a na nich brylantyna. Dziewczyny atakowa\u0142 ostro jak gladiator. By\u0142 jak paw na tym szarym stalinowsko-bolszewickim tle\u201d. Zbigniew Sierpi\u0144ski zapami\u0119ta\u0142, \u017ce ubiera\u0142 si\u0119 dok\u0142adnie tak, jak wykpiwa\u0142y to karykatury w \u201eSzpilkach\u201d czy \u201ePrzekroju\u201d. Buty na grubej zel\u00f3wce. Za kr\u00f3tkie o 10 cm spodnie i skarpetki w paski. Wystaj\u0105cy, wygi\u0119ty w \u0142ab\u0119dzia krawat z obowi\u0105zkowymi palmami atolu Bikini, od kt\u00f3rego wzi\u0119\u0142a si\u0119 nazwa bikiniarze. Kolorowe, pasiaste skarpetki Tyrmanda uros\u0142y do rangi symbolu samotnej walki jednostki wobec PRL-owskiej szaro\u015bci, mimo \u017ce druga \u017cona pisarza, Barbara Hoff, twierdzi, \u017ce autor Z\u0142ego gustowa\u0142 raczej w eleganckich jednobarwnych skarpetach.<\/p>\r\n\r\n

Po 1958 r., wraz z zaostrzaniem polityki wewn\u0119trznej przez rz\u0105d Gomu\u0142ki, sytuacja stawa\u0142a si\u0119 jednak coraz trudniejsza. Cenzura zatrzymywa\u0142a kolejne powie\u015bci, jak Siedem dalekich rejs\u00f3w, odmawiano te\u017c wznowie\u0144. Ostatni\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105, kt\u00f3r\u0105 uda\u0142o si\u0119 Tyrmandowi opublikowa\u0107 w Polsce, by\u0142 Filip (1961). W tym samym roku Tyrmand podpisa\u0142 umow\u0119 z PIW-em na powie\u015b\u0107 zatytu\u0142owan\u0105 \u0179ycie towarzyskie i uczuciowe. Mia\u0142o to by\u0107 jego opus magnum, ksi\u0105\u017cka osadzona w realiach warszawskiego \u015brodowiska artystycznej inteligencji, kt\u00f3re Tyrmand zamierza\u0142 przedstawi\u0107 w krzywym zwierciadle. Pod p\u00f3\u0142fikcyjnymi postaciami bohater\u00f3w ksi\u0105\u017cki kry\u0142y si\u0119 \u0142atwe do rozszyfrowania autentyczne osoby. Fragmenty ksi\u0105\u017cki, b\u0119d\u0105ce pamfletem na popularny warszawski salon Ireny Krzywickiej, wydrukowano w tygodniku \u201eKultura\u201d. Skandal, jaki wywo\u0142a\u0142y te fragmenty, nie przysporzy\u0142 Tyrmandowi popularno\u015bci – pisarz mia\u0142 teraz przeciwko sobie nie tylko w\u0142adz\u0119, ale i w\u0142asne \u015brodowisko. W marcu 1965 r. po latach stara\u0144 przyznano mu paszport i Tyrmand wyjecha\u0142 z Polski, jak si\u0119 okaza\u0142o – na zawsze.<\/p>\r\n\r\n

Najpierw podr\u00f3\u017cowa\u0142 po Europie i Izraelu, potem ruszy\u0142 do USA, gdzie czeka\u0142o na niego stypendium. W latach 1967-71 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z renomowanym tygodnikiem \u201eThe New Yorker\u201d, wyda\u0142 te\u017c zbiory esej\u00f3w: Dziennik ameryka\u0144ski oraz Zapiski dyletanta. W epoce kontrkultury i m\u0142odzie\u017cowego buntu, Tyrmand sta\u0142 si\u0119 zwolennikiem warto\u015bci konserwatywnych, publicyst\u0105 pi\u0119tnuj\u0105cym tendencje lewicowe. Mottem jego tw\u00f3rczo\u015bci z tego okresu sta\u0142o si\u0119 zdanie: \u201ePrzyby\u0142em do Ameryki, aby broni\u0107 jej przed ni\u0105 sam\u0105\u201d. Jednak w 1971 \u201eThe New Yorker\u201d, a nast\u0119pnie inne wydawnictwa odrzuci\u0142y tyrmandowski pamflet na komunizm, wydany po latach jako Cywilizacja komunizmu. Tyrmand uzna\u0142 si\u0119 za prze\u015bladowanego przez kultur\u0119 liberaln\u0105 (pisarz uchodzi zreszt\u0105 za tw\u00f3rc\u0119 tego poj\u0119cia) i nawi\u0105za\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 ze \u015brodowiskami konserwatywnymi. Trafi\u0142 do za\u0142o\u017conego przez Johna Howarda The Rockford Institute, w 1976 r. rozpocz\u0119li wydawanie miesi\u0119cznika \u201eChronicles of Culture\u201d, kt\u00f3ry do dzi\u015b jest jednym z wa\u017cnych g\u0142os\u00f3w ameryka\u0144skiego konserwatyzmu. W drugiej po\u0142owie lat 70. zredagowa\u0142 ponownie i wyda\u0142 Dziennik 1954.<\/p>\r\n\r\n

Pogl\u0105dy Tyrmanda w latach 70. ulega\u0142y zaostrzeniu. Dawny entuzjasta USA krytykowa\u0142 ameryka\u0144skie media, a ex-bikiniarz oburza\u0142 si\u0119 na tandetno\u015b\u0107 Hollywood i rozwi\u0105z\u0142o\u015b\u0107 \u201ePlayboya\u201d. W sierpniu 1971 o\u017ceni\u0142 si\u0119 po raz trzeci – z Marry Ellen Fox, m\u0142od\u0105 doktorantk\u0105 iberystyki na Uniwersytecie Yale. W styczniu 1981 urodzi\u0142y im si\u0119 dzieci: bli\u017ani\u0119ta, Rebecca i Matthew. Tyrmand rozpocz\u0105\u0142 nowy etap \u017cycia – powa\u017cnego ojca rodziny. Nie cieszy\u0142 si\u0119 jednak d\u0142ugo \u017cyciem rodzinnym, 19 marca 1985 r., zmar\u0142 na zawa\u0142 serca podczas wakacji w Fort Meyers na Florydzie.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Prowadzi\u0142 osobist\u0105 krucjat\u0119 przeciwko PRL-owskiej szaro\u015bci za pomoc\u0105 kolorowych skarpetek i jazzu, by\u0142 autorem najwi\u0119kszego sukcesu wydawniczego lat 60., na staro\u015b\u0107 zosta\u0142 konserwatyst\u0105 – urodzony 80 lat [90] temu temu Leopold Tyrmand wymyka si\u0119 \u0142atwym uog\u00f3lnieniom. Pisarz ca\u0142e \u017cycie budowa\u0142 sw\u00f3j w\u0142asny mit. \u201eTyrmand antykomunista, Tyrmand katolik, Tyrmand teoretyk jazzu, Tyrmand sprawozdawca sportowy, Tyrmand globtroter, […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21772"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21772"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21772\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21772"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=21772"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=21772"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}