{"id":21704,"date":"2016-12-30T09:28:22","date_gmt":"2016-12-30T14:28:22","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=21704"},"modified":"2016-12-30T09:28:22","modified_gmt":"2016-12-30T14:28:22","slug":"przed-monarchia-byl-chaos-wywiad-z-prof-jackiem-bartyzelem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=21704","title":{"rendered":"Przed monarchi\u0105 by\u0142 chaos – wywiad z prof. Jackiem Bartyzelem<\/em>"},"content":{"rendered":"

Wywiad dla <\/em>Gazety Lubuskiej przeprowadzi\u0142 Jakub Nowak<\/em><\/strong><\/p>\r\n

\u201d\u201d Panie profesorze, czym tak naprawd\u0119 jest monarchia?<\/strong><\/p>\r\n

\u201d\u201d W swojej istocie, monarchia jest najbardziej naturalnym ustrojem. Wyra\u017ca podstawow\u0105 zasad\u0119 jedno\u015bci bytu na poziomie i transcendentnym i immanentnym. Tak jak jeden jest B\u00f3g, tak i jeden powinien by\u0107 w\u0142adca. Wyra\u017ca\u0142 to ju\u017c Homer, kt\u00f3ry w\u0142o\u017cy\u0142 w usta Odyseusza s\u0142owa: \u201eNiedobrze, gdy wielu chce rz\u0105dzi\u0107, lepsze s\u0105 rz\u0105dy jednego\u201d. \u015aw. Tomasz z Akwinu, m\u00f3wi\u0142 z kolei, \u017ce ka\u017cda wsp\u00f3lnota polityczna poszukuje jedno\u015bci pokoju, a najlepiej t\u0119 jedno\u015b\u0107 mo\u017ce zapewni\u0107 ta w\u0142adza, kt\u00f3ra sama jest jedno\u015bci\u0105. Monarchia nie jest wytworem \u017cadnej ideologii, \u017cadnego konceptu. W przeciwie\u0144stwie do pozosta\u0142ych ustroj\u00f3w nikt jej nie \u201ewymy\u015bla\u0142\u201d. Demokracja zosta\u0142a stworzona jako projekt, natomiast monarchii nikt nie zaprojektowa\u0142. Jest pierwszym, najstarszym ustrojem. Ka\u017cde pa\u0144stwo, w ka\u017cdej cywilizacji, zaczyna\u0142o si\u0119 od w\u0142adcy. Przed monarchi\u0105 by\u0142 niebyt, chaos. Czy kto\u015b s\u0142ysza\u0142 o Polsce przed jej pierwszymi w\u0142adcami? Podobnie jest z innymi pa\u0144stwami. To dowodzi naturalno\u015bci monarchii jako ustroju. Wielki niemiecki pisarz Ernst J\u00fcnger napisa\u0142, \u017ce cz\u0142owiek jest wyposa\u017cony w \u201eniemo\u017cliwy do wykorzenienia instynkt monarchiczny\u201d. Wida\u0107 go tak\u017ce w innych ustrojach. Prosz\u0119 zauwa\u017cy\u0107, \u017ce nawet w demokracjach powstaj\u0105 \u201edynastie\u201d poprzez dziedziczenie (jak chocia\u017cby klan Kennedych).<\/p>\r\n

\u201d\u201d Jakie cechy mogliby\u015bmy przypisa\u0107 monarchii jako ustrojowi?<\/strong><\/p>\r\n

\u201d\u201d Pierwotnie monarchie by\u0142y elekcyjne. Dziedziczno\u015b\u0107 z kolei jest wytworem ewolucji. Z historii wyci\u0105gano po prostu wnioski. Trzeba by\u0142o zaradzi\u0107 brakowi ci\u0105g\u0142o\u015bci, jaki cz\u0119sto powstawa\u0142 na przestrzeni dziej\u00f3w. Gdy np. przyjrzymy si\u0119 Bizancjum, to zauwa\u017cymy, \u017ce na 88 cesarzy, tylko 33 zmar\u0142o \u015bmierci\u0105 naturaln\u0105. Je\u015bli chodzi o monarchi\u0119 dojrza\u0142\u0105, dynastyczn\u0105, to bardziej powinni\u015bmy jednak m\u00f3wi\u0107 o sukcesyjno\u015bci, ni\u017c dziedziczno\u015bci. W ustroju monarchicznym, istnieje pewien naturalny porz\u0105dek sukcesji. Nikt nie mo\u017ce mu si\u0119 sprzeciwi\u0107, nikt nie mo\u017ce go uchyli\u0107, nawet sam kr\u00f3l. Zauwa\u017cmy, \u017ce monarchia legitymistyczna, to jedyny ustr\u00f3j, z kt\u00f3rego uda\u0142o si\u0119 wyeliminowa\u0107 subiektywn\u0105 wol\u0119. Sp\u00f3jrzmy na przyk\u0142ad Francji. Pot\u0119\u017cnemu kr\u00f3lowi Ludwikowi XIV zmar\u0142 syn i wnuk. Chcia\u0142 zmieni\u0107 zatem prawa, i wyda\u0142 postanowienie, \u017ce jego nie\u015blubni, mog\u0105 dziedziczy\u0107 tron w razie wyga\u015bni\u0119cia dynastii. Jednak parlament paryski, stoj\u0105cy na stra\u017cy praw fundamentalnych kr\u00f3lestwa, po prostu zignorowa\u0142 t\u0119 decyzj\u0119 kr\u00f3la. W monarchii istnieje r\u00f3wnie\u017c poj\u0119cie hierarchiczno\u015bci. Trzeba jednak jasno stwierdzi\u0107, \u017ce r\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy lud\u017ami, to nie r\u00f3\u017cnice rasowe, czy maj\u0105tkowe. Ludzie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119, co do przypad\u0142o\u015bci. R\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 cnotami, inteligencj\u0105 itd.<\/p>\r\n

\u201d\u201d Mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce monarchia, to pewien zbi\u00f3r praw?<\/strong><\/p>\r\n

\u201d\u201d Trzeba zaznaczy\u0107, \u017ce chodzi o prawo wy\u017cszego rz\u0119du. Prawo to ma charakter transcendentny. Jest niepisanym zwyczajem. Dopiero kiedy pojawia si\u0119 jaka\u015b sytuacja krytyczna, dochodzi do spisania tych praw. Mo\u017cna zapyta\u0107 za Josephem de Maistre: \u201eA gdzie jest zapisane prawo salickie?\u201d. Ono zapisane jest w sercach Francuz\u00f3w. To prawo wy\u017csze ni\u017c ludzka wola.<\/p>\r\n

\u201d\u201d Kim s\u0105 wsp\u00f3\u0142cze\u015bni monarchi\u015bci?<\/strong><\/p>\r\n

\u201d\u201d Ci\u0119\u017cko precyzyjnie odpowiedzie\u0107 na takie pytanie. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni monarchi\u015bci s\u0105 naprawd\u0119 bardzo r\u00f3\u017cni. Sam okre\u015blam si\u0119 jako monarchista tradycjonalistyczny i legitymistyczny. M\u00f3wimy o monarchii chrze\u015bcija\u0144skiej, kt\u00f3ra opiera si\u0119 na niezmiennych regu\u0142ach sukcesji. Trzeba jednak mie\u0107 na wzgl\u0119dzie, \u017ce samo poj\u0119cie \u201emonarchista\u201d jest bardzo og\u00f3lnikowe i mo\u017ce dotyczy\u0107 bardzo r\u00f3\u017cnych wizji monarchii.<\/p>\r\n

\u201d\u201d A czym jest dla monarchisty demokracja? Jak mo\u017cemy j\u0105 zdefiniowa\u0107?<\/strong><\/p>\r\n

\u201d\u201d Demokracja to taka in\u017cynieria spo\u0142eczna. Kto\u015b j\u0105 wymy\u015bli\u0142 i pr\u00f3buje wdra\u017ca\u0107. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 jednak raczej o demokratyzmie. Jest to nowo\u017cytna otoczka demokracji, kt\u00f3ra przenika jej istot\u0119. A priori demokracji, czyli ustroju, gdzie podmiotem w\u0142adzy jest zbiorowo\u015b\u0107, nie odrzucam, ale realistycznie zauwa\u017cam, \u017ce jest to ustr\u00f3j, w kt\u00f3rym najtrudniej spe\u0142ni\u0107 cel rz\u0105dzenia, czyli dobro wsp\u00f3lne. W staro\u017cytno\u015bci rozr\u00f3\u017cniano politej\u0119, czyli szlachetniejsz\u0105 form\u0119 demokracji, opart\u0105 na prawie, oraz jej form\u0119 zdegenerowan\u0105, czyli rz\u0105dy mot\u0142ochu (ochlokracj\u0119).<\/p>\r\n

Demokracja nowo\u017cytna jest antropocentryczn\u0105 herezj\u0105. Gdy za \u017ar\u00f3d\u0142o w\u0142adzy uwa\u017ca si\u0119 lud, to lud ten zast\u0119puje Boga. Taki demokratyzm jest \u015bwieck\u0105 religi\u0105 i wobec tego nale\u017cy zg\u0142osi\u0107 sprzeciw. Przeciwstawia si\u0119 on bowiem zasadzie, \u017ce w\u0142adza pochodzi od Boga. W demokratyzmie to cz\u0142owiek jest \u201ebogiem\u201d.<\/p>\r\n

Poza tym zauwa\u017cmy r\u00f3wnie\u017c inn\u0105 kwesti\u0119 dotycz\u0105c\u0105 tego ustroju. Nawet w klasycznej demokracji uwa\u017cano, \u017ce ka\u017cdy ustr\u00f3j mo\u017ce by\u0107 oceniany ze wzgl\u0119du na to, jak realizuje dobro wsp\u00f3lne. Dzi\u015b dosz\u0142o do tego, \u017ce demokracja sta\u0142a si\u0119 trybuna\u0142em, kt\u00f3ry ocenia inne ustroje. Sama z kolei, takiej ocenie nie podlega. Uznano j\u0105 za najlepszy ustr\u00f3j, a pozosta\u0142e, ocenia si\u0119 w\u0142a\u015bnie wed\u0142ug tego kryterium. Mamy zatem paradoksaln\u0105 sytuacj\u0119: demokracja, kt\u00f3ra sama nie mo\u017ce wykaza\u0107, \u017ce realizuje dobro wsp\u00f3lne lepiej od innych ustroj\u00f3w, ocenia pod tym w\u0142a\u015bnie k\u0105tem inne ustroje.<\/p>\r\n

\u201d\u201d Co w\u0142a\u015bciwie oznacza s\u0142owa tradycja?<\/strong><\/p>\r\n

\u201d\u201d Poj\u0119cie tradycji zosta\u0142o wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie zubo\u017cone, sprowadzone do rozumienia tradycji przez ma\u0142e \u201et\u201d, czyli tradycji rozumianej jako ta godna i warto\u015bciowa cz\u0119\u015b\u0107 dziedzictwa historycznego. W tym znaczeniu w Polsce m\u00f3wi\u0105c o tradycji, si\u0119galiby\u015bmy do wzor\u00f3w monarchii Jagiellon\u00f3w. Konserwaty\u015bci (tradycjonali\u015bci przynajmniej) maj\u0105 jednak na uwadze tak\u017ce pojecie tradycji przez du\u017ce \u201eT\u201d, czyli tego, co nie jest historyczne, tylko transcendentne, dane cz\u0142owiekowi przez Boga jako wieczysty wz\u00f3r \u0142adu, analogicznie do poj\u0119cia Tradycji w Ko\u015bciele, gdzie oznacza ona niezmienny depozyt wiary.<\/p>\r\n

\u201d\u201d Gdyby\u015bmy mieli kr\u00f3tko oceni\u0107 polsk\u0105 prawic\u0119, to co mogliby\u015bmy o niej powiedzie\u0107?<\/strong><\/p>\r\n

\u201d\u201d Polska \u201eprawica\u201d dzi\u015b – jak zreszt\u0105 wsz\u0119dzie na \u015bwiecie \u201d\u201d to tylko prawe skrzyd\u0142o demoliberalizmu. Prawicy w g\u0142\u0119bszym, autentycznym sensie nie ma, poza ewentualnie t\u0105 reprezentowan\u0105 przez parti\u0119 Marka Jurka.<\/p>\r\n

\u201d\u201d A co z konserwatystami?<\/strong><\/p>\r\n

\u201d\u201d To r\u00f3wnie\u017c, podobnie jak z monarchistami, poj\u0119cie bardzo szerokie. Ci prawdziwi jednak ju\u017c po prostu nieomal wygin\u0119li. Lata rewolucji zrobi\u0142y swoje\u2026 Dzi\u015b zasadnicz\u0105 walk\u0105 dla konserwatyst\u00f3w jest walka \u015bwiatopogl\u0105dowa.<\/p>\r\n

\u201d\u201d Jak konserwaty\u015bci oceniaj\u0105 tw\u00f3r, jakim jest Unia Europejska?<\/strong><\/p>\r\n

\u201d\u201d Fakt, \u017ce nast\u0105pi\u0142 zmierzch, czy kryzys, suwerennego pa\u0144stwa narodowego, nie jest dla tradycjonalisty a\u017c tak\u0105 tragedi\u0105. Nowoczesne pa\u0144stwo narodowe jest bowiem wytworem reformacji, a tak\u017ce jest pa\u0144stwem laickim. Lecz Unia Europejska jako jedna, zunifikowana w\u0142adza centralna, to co\u015b jeszcze gorszego, bo przeniesienie jakobinizmu na jeszcze wy\u017cszy ni\u017c pa\u0144stwo narodowe poziom. Tak\u017ce idea pomocniczo\u015bci zosta\u0142a w niej kompletne zafa\u0142szowana.<\/p>\r\n

\u201d\u201d Mo\u017cliwy jest powr\u00f3t do tego, co by\u0142o?<\/strong><\/p>\r\n

\u201d\u201d Powrot\u00f3w nigdy nie ma. Nikt sobie przecie\u017c dzi\u015b nie wyobra\u017ca, \u017ceby np. je\u017adzi\u0107 karetami czy walczy\u0107 na miecze. No chyba, \u017ce na laserowe (\u015bmiech). Chodzi o to, aby m\u00f3c odbudowa\u0107 co\u015b, co b\u0119dzie mog\u0142o odpowiada\u0107 ponadczasowemu wzorcowi monarchii.<\/p>\r\n

\u201d\u201d Jak mo\u017cna zach\u0119ci\u0107 kogo\u015b do idei konserwatyzmu?<\/strong><\/p>\r\n

\u201d\u201d Ka\u017cda zach\u0119ta jest ja\u0142owa, je\u015bli nie jest poparta przyk\u0142adem. Owszem prowadzimy odpowiednie k\u00f3\u0142ka na uniwersytecie itd., ale my\u015bl\u0119, \u017ce do konserwatyzmu mo\u017cna nie tyle zach\u0119ca\u0107, ile nim zarazi\u0107. A to jest mo\u017cliwe tylko wtedy, gdy kto\u015b widzi, \u017ce to, co robimy jest szczere. Zawsze trzeba jednak wychodzi\u0107 do konkretnego cz\u0142owieka, nie do t\u0142umu.<\/p>\r\n

\u201d\u201d Dzi\u0119kuj\u0119.<\/strong><\/p>\r\n

Rozmawia\u0142 Jakub Nowak<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Za: http:\/\/www.gazetalubuska.pl\/apps\/pbcs.dll\/article?AID=2010772956187<\/a> [2010\/05\/16]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Wywiad dla Gazety Lubuskiej przeprowadzi\u0142 Jakub Nowak \u201d\u201d Panie profesorze, czym tak naprawd\u0119 jest monarchia? \u201d\u201d W swojej istocie, monarchia jest najbardziej naturalnym ustrojem. Wyra\u017ca podstawow\u0105 zasad\u0119 jedno\u015bci bytu na poziomie i transcendentnym i immanentnym. Tak jak jeden jest B\u00f3g, tak i jeden powinien by\u0107 w\u0142adca. Wyra\u017ca\u0142 to ju\u017c Homer, kt\u00f3ry w\u0142o\u017cy\u0142 w usta Odyseusza […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35,147,195,158],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21704"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21704"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21704\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21704"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=21704"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=21704"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}