{"id":21074,"date":"2010-04-29T21:27:12","date_gmt":"2010-04-30T02:27:12","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=21074"},"modified":"2010-04-29T22:28:09","modified_gmt":"2010-04-30T03:28:09","slug":"potrzaskane-czarne-kwiaty-prof-jacek-trznadel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=21074","title":{"rendered":"Potrzaskane czarne kwiaty – Prof. Jacek Trznadel<\/em>"},"content":{"rendered":"

S\u0105 wszelako w ksi\u0119dze \u017cywota i wiedzy
\r\n ust\u0119py takie, dla kt\u00f3rych formu\u0142 stylu nie ma…<\/em><\/strong>
\r\n Cyprian K. Norwid, Czarne kwiaty<\/p>\r\n\r\n

Prawd\u0105 jest niew\u0105tpliw\u0105, \u017ce takie rzeczy si\u0119 nie zdarzaj\u0105… Czy nie nale\u017ca\u0142o jednak s\u0105dzi\u0107, \u017ce zdarzy\u0107 si\u0119 mog\u0105, i nie umieszcza\u0107 w jednym samolocie (a jak si\u0119 okaza\u0142o – z\u0142owr\u00f3\u017cbnej kapsule czasu) tylu os\u00f3b bliskich nam i wa\u017cnych dla Rzeczypospolitej? Co wi\u0119c my\u015bl\u0119 niezmiennie od porannych godzin 10 kwietnia, kiedy dotar\u0142a straszna wiadomo\u015b\u0107 spod Smole\u0144ska? <\/strong><\/p>\r\n\r\n

\u0179e przede wszystkim prawie natychmiast powinni\u015bmy us\u0142ysze\u0107 wyst\u0105pienie specjalne premiera rz\u0105du skierowane do Narodu. To on powinien powiadomi\u0107 nas o katastrofie i j\u0105 potwierdzi\u0107. Ale tak\u017ce og\u0142osi\u0107 powo\u0142anie specjalnej polskiej komisji do zbadania okoliczno\u015bci i przyczyn tej katastrofy. Us\u0142ysze\u0107 powinni\u015bmy tak\u017ce, \u017ce wyst\u0105pi\u0142 ju\u017c do rz\u0105du rosyjskiego z niedaj\u0105cym si\u0119 omin\u0105\u0107 \u017c\u0105daniem, \u017ce to polska komisja b\u0119dzie nadrz\u0119dna w tej sprawie. Dopuszcza to prawo mi\u0119dzynarodowe. M\u00f3wi\u0105c og\u00f3lnie: premier Donald Tusk i marsza\u0142ek Bronis\u0142aw Komorowski doprowadzili do sytuacji, w kt\u00f3rej w wyniku \u015bledztwa mog\u0105 nie by\u0107 odnalezione dowody winy, a nawet mog\u0105 one by\u0107 unicestwione. W \u017cadnym z cywilizowanych kraj\u00f3w, wzoruj\u0105cych si\u0119 na rzymskim s\u0105downictwie i prawie, \u015bledztwo nie mog\u0142oby by\u0107 powierzone, powiedzmy – komu\u015b z rodziny podejrzanego o sprawstwo.<\/p>\r\n\r\n

Zakazane s\u0142owo „zamach”<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Kiedy gin\u0105 najlepsi ludzie Rzeczypospolitej wraz z ich prezydentem, wszystkie wysi\u0142ki rz\u0105du suwerennego pa\u0144stwa powinny by\u0107 skierowane na wyja\u015bnienie przyczyn tej tragedii, m\u00f3wi\u0105c technicznie, tej katastrofy. Czy jest ona fatalnym zbiegiem pos\u0119pnych okoliczno\u015bci, czy te\u017c stoj\u0105 za ni\u0105 nieznane r\u0119ce nieznanych os\u00f3b, kt\u00f3re wp\u0142yn\u0119\u0142y na t\u0119 katastrof\u0119 przez ra\u017c\u0105ce zaniedbania lotniczych regu\u0142 lub wr\u0119cz wywo\u0142a\u0142y okoliczno\u015bci, kt\u00f3re katastrof\u0119 spowodowa\u0142y? W tym ostatnim wypadku wypowiadamy s\u0142owo: ZAMACH.
\r\n Premier i rz\u0105d, w niepisanym edykcie dla ludu, ale przede wszystkim dla s\u0142u\u017c\u0105cych im dziennikarzy, wrzucili to s\u0142owo do pancernego sejfu z napisem „tabu”. Jednak og\u00f3\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwa nie dostosowa\u0142 si\u0119 do tego nakazu. S\u0142ysz\u0119 to s\u0142owo, oznaczaj\u0105ce jedn\u0105 z mo\u017cliwo\u015bci, w codziennych rozmowach. Pada\u0142o tak\u017ce niejeden raz w filmie Ewy Stankiewicz i Jana Pospieszalskiego „Solidarni 2010”. Stawiam sobie pytania formalne, kt\u00f3re w ka\u017cdym \u015bledczym dochodzeniu s\u0105 stawiane.<\/p>\r\n\r\n

Po pierwsze, kto m\u00f3g\u0142by mie\u0107 motyw, \u017ceby pom\u00f3c tej katastrofie. Seneka powiedzia\u0142: „Is fecit cui prodest”. Czyli nale\u017cy sprawdzi\u0107, kto m\u00f3g\u0142by na tym skorzysta\u0107. Oczywi\u015bcie: przeciwnicy elity, kt\u00f3ra zgin\u0119\u0142a. Odpowied\u017a, nieprzes\u0105dzaj\u0105ca wprawdzie o sprawcy, mog\u0142aby brzmie\u0107: pa\u0144stwo rosyjskie, s\u0142ynne ze skrytob\u00f3jstw i egzekucji przewy\u017cszaj\u0105cych ilo\u015bciowo znane nam zbrodnie hitlerowskie, oraz obecny rz\u0105d wraz z premierem i jego parti\u0105, Platform\u0105 Obywatelsk\u0105. Si\u0142a ich przeciwnika zosta\u0142a przecie\u017c bardzo zmniejszona.<\/p>\r\n\r\n

Po drugie: kto by\u0142 obecny w chwili zbrodni na miejscu zdarzenia, w obs\u0142udze lotniska? Sami Rosjanie. Nast\u0119pne pytanie kontrolne brzmi: jak mogli to zrobi\u0107? A je\u015bli zrobili, to czy mogli to ukry\u0107?
\r\n Samolot Tu-154M do ko\u0144ca by\u0142 sprawny, jak twierdz\u0105 rosyjscy specjali\u015bci, i wyprowadzaj\u0105 z tego twierdzenie o winie pilota. Jednak l\u0105dowanie na lotnisku Siewiernyj pod Smole\u0144skiem by\u0142o dziecinnie \u0142atwym, szkolnym zadaniem. Trzy dni wcze\u015bniej l\u0105dowali na nim premierzy W\u0142adimir Putin i Donald Tusk. L\u0105dowanie odbywa\u0142o si\u0119 w \u015bwietle dnia. Na czym m\u00f3g\u0142by polega\u0107 b\u0142\u0105d pilota powoduj\u0105cy odchylenie w poziomie o 50-60 metr\u00f3w i w pionie o oko\u0142o 50 metr\u00f3w? Takich rzeczy nie mo\u017ce zrobi\u0107 do\u015bwiadczony pilot wojskowy znaj\u0105cy ten samolot i to lotnisko i lec\u0105cy w pe\u0142nym \u015bwietle dnia. Pozostaje tylko efekt fatamorgany, ale to jest science fiction. Natomiast nie nale\u017cy do niej sztuczne wytworzenie mg\u0142y na kr\u00f3tko przed l\u0105dowaniem (praktykowane na poligonach wojskowych i w Hollywood). Nale\u017cy jeszcze rozwa\u017cy\u0107 mog\u0105ce dzia\u0142a\u0107 r\u00f3wnocze\u015bnie b\u0142\u0119dne wskazania przyrz\u0105d\u00f3w pomiarowych na pok\u0142adzie. Mog\u0142y one zosta\u0107 zepsute przy pomocy wi\u0105zki broni laserowej, kt\u00f3r\u0105 od kilku lat chwal\u0105 si\u0119 Rosjanie. Lub w prostszy spos\u00f3b: przez podanie pilotowi np. b\u0142\u0119dnych namiar\u00f3w ci\u015bnienia z wie\u017cy kontrolnej. Pilot m\u00f3g\u0142 by\u0107 nieprzytomny z powodu rozpylenia sztucznej substancji umieszczonej w samolocie za pomoc\u0105 sygna\u0142u radiowego z zewn\u0105trz. W podobny spos\u00f3b mo\u017cna by\u0142o zreszt\u0105 uszkodzi\u0107 lotki, tak aby samolot wymkn\u0105\u0142 si\u0119 spod kontroli pilota.<\/p>\r\n\r\n

Odg\u00f3rna cenzura<\/strong><\/p>\r\n\r\n

W tej sytuacji w pierwszej kolejno\u015bci nale\u017cy przes\u0142ucha\u0107 \u015bwiadk\u00f3w. Nie prze\u017cy\u0142 (?) ani jeden \u015bwiadek z rozbitego samolotu, piloci jednak mogli nagra\u0107 swoje spostrze\u017cenia na ta\u015bmie czarnej skrzynki. Czarnymi skrzynkami zaw\u0142adn\u0119li jednak technicy rosyjscy i przez przesz\u0142o dwa tygodnie, odk\u0105d s\u0105 w ich posiadaniu, nie udost\u0119pnili dos\u0142ownie niczego z zapisu, tak\u017ce z tre\u015bci wypowiedzi polskich pilot\u00f3w. Co wi\u0119cej, s\u0142yszymy, \u017ce Rosjanie nie oddadz\u0105 nam czarnych skrzynek, a jedynie zapisy z ich tre\u015bci. A przecie\u017c ka\u017cda z cz\u0119\u015bci samolotu stanowi w\u0142asno\u015b\u0107 pa\u0144stwa polskiego! A zapisy czarnych skrzynek w spos\u00f3b nieprzekraczaj\u0105cy mo\u017cliwo\u015bci techniki mog\u0105 zosta\u0107 zmanipulowane. Z drugiej strony, nie s\u0142yszymy tak\u017ce, \u017ce przes\u0142uchano nagrania rozm\u00f3w z wie\u017c\u0105 kontroln\u0105, a ich utrwalenie powinno by\u0107 regu\u0142\u0105. Ale tak\u017ce nie udost\u0119pniono przes\u0142ucha\u0144 pracownik\u00f3w wie\u017cy kontrolnej, a uzyskane w fazie pocz\u0105tkowej ich wypowiedzi pe\u0142ne by\u0142y nie szczeg\u00f3\u0142\u00f3w technicznych, lecz ewidentnych k\u0142amstw. Jeden z polskich prokurator\u00f3w powiedzia\u0142 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce nie zostan\u0105 uwzgl\u0119dnione i podane do wiadomo\u015bci „tre\u015bci intymne” tych nagra\u0144. Czyli – z g\u00f3ry zapowiedziana cenzura. Jakie\u017c to bowiem tre\u015bci intymne mog\u0142y si\u0119 pojawi\u0107 w ostatnich sekundach lotu? Okrzyki niekontrolowane nie s\u0105 tre\u015bciami intymnymi. Piloci mogli jednak chcie\u0107 przekaza\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 zewn\u0119trznej agresji na samolot. Mogli nie zd\u0105\u017cy\u0107 jej udowodni\u0107, dowody niszczy\u0142a katastrofa. Mo\u017ce to by\u0142y owe „tre\u015bci intymne”, niedopuszczalne z punktu widzenia sprawcy?<\/p>\r\n\r\n

Rz\u0105d polski i premier Tusk zgodzili si\u0119 g\u0142adko, \u017ce tak wa\u017cna sprawa jak identyfikacja cia\u0142 ofiar by\u0142a dokonywana nie w Polsce, lecz w Moskwie. A przecie\u017c i cia\u0142a ofiar, i szcz\u0105tki samolotu mog\u0142y natychmiast znale\u017a\u0107 si\u0119 na obszarze pa\u0144stwa polskiego. Nie og\u0142oszono przy tym ani jednej sekcji zw\u0142ok potwierdzaj\u0105cej, \u017ce przyczyn\u0105 zgonu by\u0142o uderzenie o ziemi\u0119 samolotu. Nara\u017cono rodziny ofiar na bolesn\u0105 i m\u0119cz\u0105c\u0105 podr\u00f3\u017c do Moskwy w celu identyfikacji ofiar. Mog\u0142o to jednak pozwoli\u0107 na przygotowanie ochotnik\u00f3w okazuj\u0105cych czu\u0142o\u015b\u0107 Polakom, by m\u00f3c nast\u0119pnie m\u00f3wi\u0107 o aktach jednania si\u0119 przedstawicieli obu narod\u00f3w. Mo\u017ce autopsja lekarzy s\u0105dowych pozwoli\u0142aby odpowiedzie\u0107 na pytanie, dlaczego cia\u0142a by\u0142y tak zmasakrowane, \u017ce nie do rozpoznania bez mikroskopowego badania DNA, jak kopalnych szcz\u0105tk\u00f3w sprzed setek tysi\u0119cy lat? Czy t\u0142umaczy to upadek z wysoko\u015bci 10-15 m (tak lecia\u0142 samolot w ostatniej fazie w ruchu poziomym) i przy szybko\u015bci niewiele ponad 200 km\/h? Relacje z r\u00f3\u017cnych katastrof z podobnej wysoko\u015bci m\u00f3wi\u0105 nieraz o istotnej liczbie ocalonych. Zw\u0142aszcza \u017ce s\u0105 doniesienia komisyjne, i\u017c nie by\u0142o wybuchu ani po\u017caru, kt\u00f3ry obj\u0105\u0142by kabin\u0119 pasa\u017cersk\u0105. I co spowodowa\u0142o, \u017ce samolot rozpad\u0142 si\u0119 dos\u0142ownie na drobne kawa\u0142ki? Zreszt\u0105 wiemy z ubieg\u0142ych lat, \u017ce w pa\u0144stwie sowiecko-rosyjskim nigdy nie przyznawano si\u0119 do sprawstwa i winy w obliczu wielkich katastrof (zestrzelenie pasa\u017cerskiego samolotu korea\u0144skiego, setki ofiar; wystawienie wojska na promieniowanie j\u0105drowe podczas pr\u00f3b atomowych, niewiadoma katastrofa okr\u0119tu podwodnego „Kursk”, z niew\u0105tpliwym zaniedbaniem ratowania ofiar zatopienia).<\/p>\r\n\r\n

A bior\u0105c pod uwag\u0119 „katy\u0144ski” wymiar tej katastrofy – do jej momentu, i do dzi\u015b zreszt\u0105, nie og\u0142oszono odtajnienia wszystkich dokument\u00f3w katy\u0144skiego ludob\u00f3jstwa, przypisanego przez ZSRS Niemcom na procesie norymberskim, a dzisiaj tylko jednej osobie – J\u00f3zefowi Stalinowi. Pami\u0119tamy, \u017ce Rosja wci\u0105\u017c jest krajem, gdzie bezkarnie mog\u0105 si\u0119 ukazywa\u0107 ksi\u0105\u017cki udowadniaj\u0105ce niemieck\u0105 win\u0119 za Katy\u0144 (np. Muchin) reklamowane afiszami w metrze. W Europie podlega\u0142oby to sankcjom prokuratorskim i karom, ale tak\u017ce autorzy staliby si\u0119 obiektem drwin. Dlaczego przypuszczenie o mo\u017cliwym zamachu s\u0142u\u017cb rosyjskich mia\u0142oby by\u0107 „tabu” w odniesieniu do kraju, gdzie nie wprowadzono dekomunizacji podobnej do denazyfikacji w Niemczech? Gdzie nie by\u0142o ani jednego publicznego procesu zbrodniarzy odpowiedzialnych za wielomilionowe eksterminacje (nie mieli takiego procesu nawet \u0141awrientij Beria i Bohdan Kabu\u0142ow, wybrani przez akolit\u00f3w Stalina na koz\u0142y ofiarne). A wizerunek Stalina, zbrodniarza wszech czas\u00f3w, mo\u017ce by\u0107 wystawiany publicznie bez sankcji prokuratora.<\/p>\r\n\r\n

Z tych wszystkich powod\u00f3w, o kt\u00f3rych tu pisz\u0119, powsta\u0142a moja my\u015bl o apelu do spo\u0142ecze\u0144stwa i listu otwartego w sprawie powo\u0142ania mi\u0119dzynarodowej komisji ekspert\u00f3w lotnictwa dla zbadania tego wypadku. Gdy to pisz\u0119, 27 kwietnia 2010 r., lista os\u00f3b, kt\u00f3re podpisa\u0142y ten apel, przekroczy\u0142a 20 tysi\u0119cy. Do podpis\u00f3w do\u0142\u0105czane s\u0105 adnotacje. Przytocz\u0119 tylko jedn\u0105, polonijnego klubu w USA, gdzie postanowiono wystosowa\u0107 list nie do w\u0142adz polskich, lecz rz\u0105du USA, aby rozwa\u017cy\u0142 dwie mo\u017cliwo\u015bci, \u017ce: „zasadniczo Prokuratura Rosyjska i nie podejmuj\u0105ca w\u0142a\u015bciwych krok\u00f3w Prokuratura Polska eliminowa\u0107 b\u0119d\u0105 dwie najtrudniejsze i prawdopodobne hipotezy, po pierwsze – o mo\u017cliwej celowej akcji w\u0142adz Rosji, po drugie – o celowej akcji w\u0142adz Platformy Obywatelskiej, zwalczaj\u0105cej o\u015brodek prezydencki, kt\u00f3ra w znacznym stopniu mo\u017ce deformowa\u0107 poczynania Prokuratury Polskiej” (22 kwietnia 2010 r.).<\/p>\r\n\r\n

Zas\u0142u\u017ceni dla sprawy Katynia<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Naturalne jest, \u017ce zaraz po wiadomo\u015bci o katastrofie my\u015bli moje pobieg\u0142y ku pierwszym odwiedzinom Katynia i katy\u0144skiego lasu w 1990 roku. Nie by\u0142o jeszcze katy\u0144skiego cmentarza. W Gniezdowie, stacji wy\u0142adunkowej polskich oficer\u00f3w, nie zmieni\u0142o si\u0119 nic od 1940 roku. W chatach mieszka\u0142o wielu ludzi, pe\u0142nych jeszcze strachu, \u017ce pami\u0119taj\u0105 mroczne historie zwi\u0105zane z rozstrzeliwaniami w katy\u0144skim lesie. W takiej chacie mieszka\u0142 stary Michai\u0142 Kriwoziercew, jeden z sygnatariuszy k\u0142amliwego sprawozdania z Katynia akademika Niko\u0142aja Burdenki, zaprzeczaj\u0105cego niemieckim (ale te\u017c rosyjskim i polskim odkryciom prawdy). Nie chcia\u0142 z nami rozmawia\u0107, dopiero gdy c\u00f3rka powiedzia\u0142a: „No, starik, przecie\u017c ju\u017c ci\u0119 nie wywioz\u0105 na Bie\u0142omor Kana\u0142!”, przyszed\u0142 w czapce na g\u0142owie i opowiada\u0142, jak dano mu do podpisania komunikat Burdenki bez udost\u0119pnienia jego tre\u015bci. Chcia\u0142em wtedy jako\u015b przedosta\u0107 si\u0119 w miejsce s\u0142ynnej daczy NKWD w lesie nad Dnieprem zwi\u0105zanej z rozstrzeliwaniem polskich oficer\u00f3w. Ale wsz\u0119dzie by\u0142y zapory z kolczastego drutu, a dacza, jak wiadomo, zosta\u0142a zr\u00f3wnana z ziemi\u0105, jak tylko Armia Czerwona zn\u00f3w zaj\u0119\u0142a Smole\u0144sk. Pami\u0119tam z tego roku bliskich nam Rosjan i tych bliskich rosyjskich s\u0142uchaczy, gdy wyg\u0142asza\u0142em kilka dni potem w Moskwie referat o Katyniu. Nie wiedzia\u0142em wtedy, nie mog\u0142em przewidzie\u0107, jak silnie zwi\u0105\u017ce mnie po latach polski los z tym miejscem.
\r\n Zna\u0142em kilka os\u00f3b, kt\u00f3re zgin\u0119\u0142y w katastrofie. Z Bo\u017cen\u0105 \u0141ojek od dwudziestu lat organizowa\u0142em historyczne poszukiwania katy\u0144skie, kiedy w wyniku tak\u017ce mojej inicjatywy i pomys\u0142u zosta\u0142a zarejestrowana Polska Fundacja Katy\u0144ska (nie \u017cyje ju\u017c kilku jej cz\u0142onk\u00f3w za\u0142o\u017cycieli). Tak si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce w ostatnim czasie jestem przewodnicz\u0105cym Rady tej Fundacji, Bo\u017cena \u0141ojek by\u0142a prezesem jej Zarz\u0105du. Potrafili\u015bmy w ci\u0105gu tych lat, przede wszystkim dzi\u0119ki nieustaj\u0105cej w dzia\u0142aniu Bo\u017cenie, zorganizowa\u0107 wiele sesji historycznych o problematyce katy\u0144skiej, czego plonem sta\u0142y si\u0119 kolejne, grube „Zeszyty Katy\u0144skie” (dwadzie\u015bcia kilka numer\u00f3w, pod troskliw\u0105 redakcj\u0105 Marka Tarczy\u0144skiego). Widzia\u0142em Bo\u017cen\u0119 w s\u0105dach warszawskich ledwie na tydzie\u0144 przed katastrof\u0105. Promieniowa\u0142a swoj\u0105 zara\u017aliw\u0105 energi\u0105, a chodzi\u0142o o proces wytoczony Polskiej Fundacji Katy\u0144skiej przez Nin\u0119 Karsov-Szechter za to, \u017ce opracowa\u0142em i wyda\u0142em w 1996 roku tom zbieraj\u0105cy wszystko, co J\u00f3zef Mackiewicz, \u015bwiadek ekshumacji z 1943 roku, napisa\u0142 o Katyniu. Bo to Nina Karsov ma prawa autorskie do Mackiewicza. Jednak ksi\u0105\u017cki o Katyniu nie wydawa\u0142a przez dwadzie\u015bcia pi\u0119\u0107 lat. Ja za\u015b uwa\u017ca\u0142em to opracowanie za wym\u00f3g polskiej racji stanu.<\/p>\r\n\r\n

Z Januszem Kurtyk\u0105, szefem IPN, rozmawia\u0142em, tak zdawa\u0142oby si\u0119 niedawno, na mackiewiczowskiej sesji naukowej w Szwajcarii, w Rapperswilu, a kilka miesi\u0119cy temu wymieni\u0142em z nim listy na temat konieczno\u015bci wydania po polsku dwu podstawowych dokument\u00f3w katy\u0144skich ubieg\u0142ej epoki: niemieckiego „Amtliches Material…” o Katyniu (Urz\u0119dowy Materia\u0142 o zbrodni w Katyniu z 1943 roku) oraz akt komisji Kongresu Ameryka\u0144skiego w sprawie Katynia z roku 1952 („Hearings…” – tak\u017ce nie ma t\u0142umaczenia polskiego), siedem tom\u00f3w, prawie 2400 stron. My\u015bl\u0119, \u017ce z pomoc\u0105 prezesa Kurtyki to by si\u0119 wreszcie ukaza\u0142o.<\/p>\r\n\r\n

Nigdy nie zapomn\u0119 podr\u00f3\u017cy samochodowej do Charkowa w 1992 roku, gdzie mia\u0142em by\u0107 \u015bwiadkiem ekshumacji oficer\u00f3w ze Starobielska, rozstrzelanych w Charkowie, a rzuconych w do\u0142y \u015bmierci obok, w Piatichatkach. Towarzyszy\u0142 nam w tej podr\u00f3\u017cy Stefan Melak, tak\u017ce muzealnik z Zamku Kr\u00f3lewskiego, ale przede wszystkim inicjator i realizator pierwszego symbolicznego grobu katy\u0144skiego na cmentarzu Wojskowym warszawskich Pow\u0105zek. P\u0142yta, z dat\u0105 1940 r., po\u0142o\u017cona w przeddzie\u0144 rocznicy powstania, 31 lipca 1981 roku, zosta\u0142a haniebnie usuni\u0119ta najbli\u017cszej nocy przez ubeckie \u0142apy.
\r\n Zawsze te\u017c ze wzruszeniem wspominam Ann\u0119 Walentynowicz, kt\u00f3ra kilka lat temu – pomimo choroby i wieku – wesz\u0142a na moje czwarte pi\u0119tro bez windy, by rozmawia\u0107 o naj\u017cywotniejszych sprawach Polski, tylko to bowiem by\u0142o tre\u015bci\u0105 jej \u017cycia. Gdyby starczy\u0142o czasu, mieliby\u015bmy wsp\u00f3lne wspomnienia historyczne z zamierzch\u0142ych czas\u00f3w pocz\u0105tku lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, kiedy jeszcze ulega\u0142em z\u0142udzeniom, \u017ce co\u015b w Polsce sprawiedliwego mo\u017ce si\u0119 u\u0142o\u017cy\u0107. Nie dosz\u0142o do tych wspomnie\u0144, ale wiem, jak pr\u0119dko prys\u0142y te z\u0142udzenia.
\r\n I nie zapomn\u0119 te\u017c nigdy, jak kilkana\u015bcie lat temu, szukaj\u0105c miejsca na jak\u0105\u015b szybk\u0105 rozmow\u0119 w cztery oczy w spo\u0142ecznej sprawie, Lech Kaczy\u0144ski skorzysta\u0142 z mojego zaproszenia i odby\u0142 j\u0105 w moim mieszkaniu, w pokoju, w kt\u00f3rym teraz pisz\u0119.<\/p>\r\n\r\n

Klamra pami\u0119ci<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Urywki tych wspomnie\u0144, jak strz\u0119py Norwidowych „Czarnych kwiat\u00f3w”, zapisuj\u0119 tu, poniewa\u017c po tym, co si\u0119 sta\u0142o tak niedawno, nie mog\u0105 one wci\u0105\u017c dr\u0119cz\u0105co opu\u015bci\u0107 mojej pami\u0119ci. Nie s\u0105 to b\u0142yski czasu m\u00f3wi\u0105ce o spotkaniach towarzyskich. Gdy\u017c poza tymi wspomnieniami zawsze stoi cel tych spotka\u0144 – sprawa polska, sprawa pami\u0119ci o wsp\u00f3lnej historii nas wszystkich, by\u0142y one po\u015bwi\u0119cone jej utrwalaniu.
\r\n Nie czuj\u0119 si\u0119 cz\u0142owiekiem wiekowym, chocia\u017c w\u0142a\u015bciwie ju\u017c nim jestem. W zesz\u0142ym roku podczas wsp\u00f3lnej rozmowy radiowej o literaturze i historii polskiej tu\u017c po wojnie, u\u015bwiadomi\u0142em sobie nagle, \u017ce w gronie tych kilku os\u00f3b, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych by\u0142 tak\u017ce nieod\u017ca\u0142owany w mojej pami\u0119ci wybitny historyk Pawe\u0142 Wieczorkiewicz – ja tylko wspomina\u0142em ten okres z autopsji. Inni byli na to za m\u0142odzi. Jaki to ci\u0119\u017car tak my\u015ble\u0107, ale jest w tym tak\u017ce poczucie pewnego obowi\u0105zku. Pokazywa\u0107, \u017ce Polska, jej historia, jest tak\u017ce wielkim ci\u0105giem pokole\u0144, kt\u00f3re w ten czy inny spos\u00f3b, prac\u0105 lub heroizmem swoich poczyna\u0144, pracowa\u0142y na nasze poczucie jedno\u015bci i ci\u0105g\u0142o\u015bci narodowej. Kiedy patrzy\u0142em na wawelski pogrzeb pary prezydenckiej, przypomina\u0142em sobie odwiedziny na Wawelu i krypt\u0119 z trumn\u0105 J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w 1938 roku, kiedy to jeszcze przez szybk\u0119 u g\u00f3ry trumny mo\u017cna by\u0142o zobaczy\u0107 jego twarz z charakterystycznymi w\u0105sami. Up\u0142yw czasu sprawi\u0142, \u017ce dzi\u015b jest to ju\u017c niemo\u017cliwe. Ale jakiej trzeba by\u0142o katastrofy lub zbrodni, \u017ce dzi\u015b nie mo\u017cna by\u0142o pokaza\u0107 w trumnie twarzy naszego prezydenta…<\/p>\r\n\r\n

Potem, w czasie strasznej niemieckiej okupacji w Krakowie, przechodzi\u0142em wielokrotnie obok Wawelu, w drodze do szko\u0142y mijaj\u0105c rozkraczone warty niemieckie pod broni\u0105. Mog\u0142em jednak my\u015ble\u0107, bo nie znali ci \u017candarmi Wawelu moich my\u015bli, \u017ce warty znikn\u0105 i Wawel b\u0119dzie zn\u00f3w dost\u0119pny, zn\u00f3w polski. Z tej perspektywy nie mog\u0119 zrozumie\u0107, \u017ce znany polski re\u017cyser filmowy chcia\u0142by wprowadzi\u0107 numerus clausus wst\u0119pu na Wawel, podleg\u0142y bli\u017cej nieoznaczonym regu\u0142om jego oceny warto\u015bci historycznych, a w efekcie uczyni\u0107 Wawel niedost\u0119pnym polskiemu prezydentowi, kt\u00f3ry zgin\u0105\u0142 lub zosta\u0142 zamordowany (czego nie mog\u0119 wykluczy\u0107) za Polsk\u0119. Gdyby by\u0142o do\u015b\u0107 miejsca, wszyscy mu podobni powinni znale\u017a\u0107 si\u0119 na Wawelu. Ja, krakowianin z rodu, tak w\u0142a\u015bnie my\u015bl\u0119.
\r\n Ale to, co si\u0119 sta\u0142o pod Smole\u0144skiem, zn\u00f3w wyznacza nieub\u0142agan\u0105 i jak\u017ce siln\u0105 klamr\u0119 pami\u0119ci w moim \u017cyciu. Nieszcz\u0119\u015bcia, kt\u00f3re zwi\u0105zane jest z samolotem. Utrwala si\u0119 to w mojej pami\u0119ci, mo\u017ce wbrew logice jednego i drugiego czasu, ale pami\u0119\u0107 i prze\u017cycia maj\u0105 swoje prawa i nie do ko\u0144ca nimi rz\u0105dzimy. Tak si\u0119 sta\u0142o, \u017ce we wrze\u015bniu roku 1939 moje \u017cycie zosta\u0142o zwi\u0105zane z wypadkami lotniczymi, gdy wraz z cywilami z poci\u0105gu ewakuacyjnego i ma\u0142ym polskim oddzia\u0142kiem kawalerii w niewielkim lasku dostali\u015bmy si\u0119 pod bombardowanie i obstrza\u0142 broni pok\u0142adowej niemieckiego lotnictwa. Stukasy i inne maszyny w\u015br\u00f3d s\u0142yszalnego chichotu (przez megafony) ich za\u0142\u00f3g zrzuca\u0142y na nas bomby przez trzy godziny. Gotowa\u0142 si\u0119 wok\u00f3\u0142 piasek, a na g\u0142ow\u0119 spada\u0142y odstrzelane ga\u0142\u0105zki sosen. Zgin\u0105\u0142 wtedy kto\u015b bardzo mi drogi.<\/p>\r\n\r\n

Dzi\u015b moje nieszcz\u0119\u015bcie zn\u00f3w wi\u0105\u017ce si\u0119, paradoksalnie, z lotnictwem, z samolotem, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 by\u0107 wykorzystany do przemocy. Tyle \u017ce zmieni\u0142y si\u0119 strony \u015bwiata. Dzia\u0142o si\u0119 to nad ziemi\u0105 by\u0142ego agresora ze wschodu. W g\u00f3rze nie by\u0142o ju\u017c moich wrog\u00f3w, lecz moi, nas wszystkich przyjaciele. Wrogowie, je\u015bli byli, co si\u0119 oka\u017ce lub nie, byli na ziemi. A ofiary przemocy le\u017ca\u0142y w podobnym, w\u0105t\u0142ym, sosnowym lasku. \u0141\u0105czno\u015bci tych dwu lask\u00f3w spi\u0119tych historyczn\u0105 klamr\u0105, ponad czasem i histori\u0105, nic ju\u017c dla mnie nie odmieni.<\/p>\r\n\r\n

Jacek Trznadel<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

Prof. Jacek Trznadel<\/strong> – pisarz, poeta, krytyk literacki. Jeden z za\u0142o\u017cycieli Polskiej Fundacji Katy\u0144skiej i Niezale\u017cnego Komitetu Historycznego Badania Zbrodni Katy\u0144skiej. Autor zbioru rozm\u00f3w z pisarzami zaanga\u017cowanymi w komunizm „Ha\u0144ba domowa”, szkic\u00f3w historycznych o Katyniu „Powr\u00f3t rozstrzelanej armii”, opowiada\u0144 katy\u0144skich „Z popio\u0142u czy wstaniesz?”.<\/p><\/blockquote>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"S\u0105 wszelako w ksi\u0119dze \u017cywota i wiedzy ust\u0119py takie, dla kt\u00f3rych formu\u0142 stylu nie ma… Cyprian K. Norwid, Czarne kwiaty Prawd\u0105 jest niew\u0105tpliw\u0105, \u017ce takie rzeczy si\u0119 nie zdarzaj\u0105… Czy nie nale\u017ca\u0142o jednak s\u0105dzi\u0107, \u017ce zdarzy\u0107 si\u0119 mog\u0105, i nie umieszcza\u0107 w jednym samolocie (a jak si\u0119 okaza\u0142o – z\u0142owr\u00f3\u017cbnej kapsule czasu) tylu os\u00f3b bliskich […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[139],"tags":[98,137],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21074"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21074"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21074\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21074"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=21074"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=21074"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}