{"id":203,"date":"2006-03-31T00:00:00","date_gmt":"2006-03-31T00:00:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2009-11-10T15:11:44","modified_gmt":"2009-11-10T20:11:44","slug":"stanisaw-lem-w-subie-prawdy-konrad-turzyski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=203","title":{"rendered":"„Stanis\u0142aw Lem w s\u0142u\u017cbie prawdy;” – Konrad Turzy\u0144ski<\/em>"},"content":{"rendered":"

W czasach, kiedy w g\u0142osowanie nikt na serio nie wierzy\u0142 (a „patronuj\u0105cy” ca\u0142ej tej sytuacji J\u00f3zef D\u017cugaszwili, ps. Stalin, mawia\u0142, \u017ce „nie wa\u017cne, jak ludzie g\u0142osuj\u0105, wa\u017cne, kto liczy g\u0142osy”), oficjalnie „obowi\u0105zywa\u0142a” marksistowska koncepcja prawdy: prawd\u0105 jest to, co s\u0142u\u017cy „rewolucji proletariackiej”, a fa\u0142szem to, co jej nie s\u0142u\u017cy. Nikt jednak nie wpad\u0142by na to, by g\u0142osowanie by\u0142o kryterium prawdy. Tymczasem zmar\u0142y w tym tygodniu polski pisarz Stanis\u0142aw Lem w swojej pierwszej, jeszcze hurra-komunistycznej, powie\u015bci pt. „Astronauci”<\/strong>, powsta\u0142ej jeszcze w okresie stalinowskim, umie\u015bci\u0142 interesuj\u0105cy passus<\/em>. Warto przypomnie\u0107, \u017ce akcja powie\u015bci toczy si\u0119 mniej wi\u0119cej w naszych czasach, konkretnie w roku 2006, kiedy to \u015bwiat ju\u017c w ca\u0142o\u015bci jest ogarni\u0119ty socjalizmem, prze\u017cywa po prostu ten komunistyczny raj, kt\u00f3ry w\u00f3wczas (w czasach Stalina) intensywnie g\u0142oszono wszelkimi sposobami. Nie ma wojen, planeta jest zjednoczona, konflikty rasowe nale\u017c\u0105 ju\u017c do historii, s\u0142owem – „ka\u017cdemu wed\u0142ug jego potrzeb, od ka\u017cdego wed\u0142ug jego zdolno\u015bci”, jak brzmi naczelne has\u0142o owej utopii. Dla uczczenia triumfu komunizmu, kt\u00f3ry nast\u0105pi\u0142 ju\u017c wiele lat wcze\u015bniej, odkryty w 1997 roku pierwiastek chemiczny, posiadaj\u0105cy w tablicy Mendelejewa numer 103, zosta\u0142 nazwany „Communium” (w rzeczywisto\u015bci pierwiastek o takiej tzw. liczbie atomowej zosta\u0142 odkryty ju\u017c w 1961 r. i otrzyma\u0142 nazw\u0119 „Lawrencium”, czyli lorens). Widomym znakiem tego, \u017ce ludzko\u015b\u0107 nie ma wi\u0119kszych trosk ani zmartwie\u0144, jest czyniony wsp\u00f3lnymi si\u0142ami podb\u00f3j kosmosu.<\/p>\r\n\r\n

Uczeni pr\u00f3bowali dociec, sk\u0105d przyby\u0142 na Ziemi\u0119 i czym naprawd\u0119 by\u0142 tzw. meteoryt tunguski, kt\u00f3ry rzeczywi\u015bcie spad\u0142 we wschodniej Syberii w 1908 roku. W ferworze dyskusji doceniono znaczenie kwestii metodologicznych: „O g\u0142os poprosi\u0142 docent D\u017cugadze z sekcji logik\u00f3w. (…) Nie znaj\u0105c prawdy na pewno, zdani jeste\u015bmy na nasze przypuszczenia i dlatego wszyscy mo\u017cemy si\u0119 na ten temat wypowiedzie\u0107. Natomiast (…) nie mo\u017cna rozstrzygn\u0105\u0107 g\u0142osowaniem, czy dach tego budynku jest ze szk\u0142a, czy z metalu. W tym celu nale\u017ca\u0142oby po prostu spyta\u0107 architekta, kt\u00f3ry go budowa\u0142. Chodzi bowiem o pewne fakty wiadome specjalistom i oni musz\u0105 si\u0119 w tej sprawie wypowiedzie\u0107. Wniosek logika przyj\u0119to”. Ten cytat stanowi\u0142 przemycenie w czasach stalinowskich zupe\u0142nie „nieprawomy\u015blnej” (z punktu widzenia lewicy) koncepcji prawdy – bliskiej (chocia\u017c nie identycznej z ni\u0105!) klasycznej definicji prawdy (kt\u00f3r\u0105 proponowali: najpierw poga\u0144ski filozof Arystoteles ze Stagiry w IV wieku p.n.e., a w \u015blad za nim chrze\u015bcija\u0144ski filozof \u015bw. Tomasz z Akwinu w XIII wieku n.e., a kt\u00f3ra po prostu m\u00f3wi, \u017ce prawda jest „zgodno\u015bci\u0105 rzeczy z umys\u0142em”). Przecie\u017c zgodnie z nie\u015bmierteln\u0105 nauk\u0105 Marksa, Engelsa, Lenina i Stalina prawd\u0105 jest to, co s\u0142u\u017cy zwyci\u0119stwu rewolucji, proletariatowi, jego sile przewodniej (= partii komunistycznej) itp. – niepotrzebne skre\u015bli\u0107, a tu takie reakcyjne pozosta\u0142o\u015bci w my\u015bleniu… Trudno zgadn\u0105\u0107, czy autorowi to „samo si\u0119 napisa\u0142o”, czy naprawd\u0119 \u015bwiadomie pr\u00f3bowa\u0142 przemyci\u0107 co\u015b, co w\u00f3wczas niekoniecznie by\u0142oby uznane za prawomy\u015blne – kompetencja w\u0142adz komunistycznych bywa\u0142a w tamtych czasach rozci\u0105gana i na j\u0119zykoznawstwo (tu sam Stalin si\u0119 zaanga\u017cowa\u0142!), i na biologi\u0119 („osi\u0105gni\u0119cia” \u0141ysenki), i na cybernetyk\u0119 („bur\u017cuazyjna pseudo-nauka”!), i nawet na fizyk\u0119 (zwalczanie teorii wzgl\u0119dno\u015bci Einsteina przez niejakiego Focka).<\/p>\r\n\r\n

Tak wi\u0119c, id\u0105c za porad\u0105, jak\u0105 w usta doc. D\u017cugadzego w\u0142o\u017cy\u0142 Stanis\u0142aw Lem, gdy chcemy, na przyk\u0142ad, wiedzie\u0107 dok\u0142adniej, czego zabrania przykazanie „nie zabijaj”, musimy zapyta\u0107 fachowca<\/strong> – w tym wypadku: filologa-hebraist\u0119, kt\u00f3re z trzech bliskoznacznych s\u0142\u00f3w hebrajskich zosta\u0142o tam u\u017cyte i co ewentualnie z tego wynika. Waldemar \u0141ysiak zabieraj\u0105c g\u0142os w dyskusji nad kar\u0105 \u015bmierci („Tygodnik Solidarno\u015b\u0107” z 19 kwietnia 1996 r.) przypomnia\u0142, \u017ce pi\u0105te przykazanie zawiera wyraz „rasah” (= mordowa\u0107), nie za\u015b „harag” (= zabija\u0107 nieprzyjaciela na wojnie) ani „hemit” (wykonywa\u0107 wyrok \u015bmierci), polemizuj\u0105c z tymi, kt\u00f3rzy, uzasadniaj\u0105c sw\u00f3j bezwzgl\u0119dny sprzeciw wobec kary \u015bmierci, powo\u0142uj\u0105 si\u0119 na Dekalog, a wyci\u0105ganie „r\u00f3\u017cnic j\u0119zykowych” uwa\u017caj\u0105 za „kuglarstwo semantyczne”. Podobnie wszystkie inne dziedziny aktywno\u015bci ludzkiej maj\u0105 sobie w\u0142a\u015bciwe metody ustalania, co jest, a co nie jest obiektywn\u0105 prawd\u0105.<\/p>\r\n\r\n

Pogl\u0105dy g\u0142oszone przez Stanis\u0142awa Lema tak\u017ce p\u00f3\u017aniej, po (domniemanym) upadku socjalizmu, sprzyja\u0142y na og\u00f3\u0142 bardziej obozowi lewicy ni\u017c obozowi prawicy. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce nikt z obozu lewicy nie pr\u00f3bowa\u0142 przypomnie\u0107 o tym wy\u017cej przytoczonym fragmencie powie\u015bci „Astronauci”<\/strong>, zw\u0142aszcza w czasach, kiedy spory o dopuszczalno\u015b\u0107 sztucznych poronie\u0144 przywiod\u0142y polemistom obu stron kwesti\u0119, czy mo\u017cna g\u0142osowa\u0107 nad pi\u0105tym przykazaniem Dekalogu albo og\u00f3lniej – nad normami moralnymi.<\/p>\r\n\r\n

Stanis\u0142aw Lem to zreszt\u0105 nie jedyny przyk\u0142ad postaci lewicowej, kt\u00f3ra mo\u017ce mimowolnie (i z wyprzedzeniem czasowym) uczyni\u0142a przys\u0142ug\u0119 obozowi przeciwnemu – wystarczy wspomnie\u0107 prof. Mari\u0119 Szyszkowsk\u0105 i jej niegdysiejsze rozwa\u017cania nad prawem naturalnym (pisa\u0142a o nim z aprobat\u0105 i to w kilku ksi\u0105\u017ckach), przydatne ostatnio r\u00f3wnie\u017c bardziej… osobom broni\u0105cym \u017cycia nasciturus\u00f3w<\/em> ni\u017c zwolennikom postEMpu.<\/p>\r\n\r\n

Nie potrzeba by\u0142o robi\u0107 referend\u00f3w ani ankiet, aby\u015bmy odgadli, \u017ce dawno temu wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzko\u015bci popar\u0142aby pogl\u0105d o ruchu S\u0142o\u0144ca wok\u00f3\u0142 Ziemi, a mniej dawno temu – pogl\u0105d dok\u0142adnie odwrotny. Czy w ci\u0105gu ostatnich paru stuleci w zwi\u0105zku z t\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105 ludzkich pogl\u0105d\u00f3w zmieni\u0142y si\u0119 zjawiska we wszech\u015bwiecie? Referendum nie uchyli\u0142oby ani nie potwierdzi\u0142oby niczyjej racji, a tylko wykaza\u0142oby tyle, co ka\u017cda ankieta. Tak samo, jak g\u0142osowanie w sprawie uznania zdania „2+2=4” albo twierdzenia Pitagorasa! Cho\u0107by tylko jedna miliardowa obecnej ludzko\u015bci uznawa\u0142a, \u017ce dwa i dwa to cztery, to i tak to pozostawa\u0142oby prawd\u0105. Podobnie, cho\u0107by tylko sze\u015b\u0107 lub siedem os\u00f3b na \u015bwiecie podziela\u0142o pogl\u0105d, \u017ce nale\u017cy kara\u0107 za zabicie dziecka w brzuchu matki, to i tak by\u0142by to pogl\u0105d s\u0142uszny. Takie g\u0142osowanie prawnie by\u0142oby tyle warte, co sonda\u017ce na temat winy lub niewinno\u015bci niejakiego „Olina”; chyba \u017caden s\u0119dzia nie powa\u017cy\u0142by si\u0119 wyrokowa\u0107 w jego sprawie nie polegaj\u0105c np. na zdaniu \u0142awy przysi\u0119g\u0142ych, ale na podstawie ustale\u0144 ankieter\u00f3w i socjolog\u00f3w…<\/p>\r\n\r\n

Toru\u0144, 30 marca 2006 r.<\/em><\/p>\r\n\r\n

Konrad Turzy\u0144ski<\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W czasach, kiedy w g\u0142osowanie nikt na serio nie wierzy\u0142 (a „patronuj\u0105cy” ca\u0142ej tej sytuacji J\u00f3zef D\u017cugaszwili, ps. Stalin, mawia\u0142, \u017ce „nie wa\u017cne, jak ludzie g\u0142osuj\u0105, wa\u017cne, kto liczy g\u0142osy”), oficjalnie „obowi\u0105zywa\u0142a” marksistowska koncepcja prawdy: prawd\u0105 jest to, co s\u0142u\u017cy „rewolucji proletariackiej”, a fa\u0142szem to, co jej nie s\u0142u\u017cy. Nikt jednak nie wpad\u0142by na to, […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/203"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=203"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/203\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=203"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=203"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=203"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}