{"id":1999,"date":"2008-04-18T12:10:19","date_gmt":"2008-04-18T12:10:19","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-30T04:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=1999","title":{"rendered":"Listek figowy internacjonalizmu – August Grabski<\/em>"},"content":{"rendered":"

Czyn powsta\u0144czy w getcie zosta\u0142 zaw\u0142aszczony niemal ca\u0142kowicie przez komunist\u00f3w. Z okoliczno\u015bciowych referat\u00f3w i artyku\u0142\u00f3w znikn\u0105\u0142 \u017bZW, Bund i syjoni\u015bci. Pomocy powsta\u0144com udziela\u0142a tylko PPR<\/em><\/p>\r\n

Pierwsze oficjalne obchody rocznicy wybuchu powstania w getcie warszawskim mia\u0142y miejsce w stolicy, nim jeszcze umilk\u0142y dzia\u0142ania II wojny \u015bwiatowej – w kwietniu 1945 r. Wtedy w\u0142a\u015bnie rozstrzygni\u0119ty zosta\u0142 status walk w getcie warszawskim wiosn\u0105 1943 r., w stosunku do kt\u00f3rych termin „powstanie” w polskiej prasie podziemnej w latach 1943 – 1944 stosowany by\u0142 bardzo rzadko. I tak czyn zbrojny w getcie warszawskim stawa\u0142 si\u0119 najwa\u017cniejszym symbolem \u017cydowskiego antyfaszystowskiego oporu.W kwietniu 1945 r. w zniszczonej po powstaniu warszawskim stolicy plakaty upami\u0119tniaj\u0105ce tragedi\u0119 getta wisia\u0142y obok plakat\u00f3w przedstawiaj\u0105cych AK jako „zaplutego kar\u0142a reakcji”. Ten w\u0105tek uznania jednego powstania („\u017cydowskiego”) i deprecjacji drugiego („polskiego”) okaza\u0142 si\u0119 trwa\u0142y dla nieomal ca\u0142ego PRL. O ile bowiem komuni\u015bci mogli docenia\u0107 bohaterstwo powsta\u0144c\u00f3w warszawskich, o tyle samo powstanie zawsze by\u0142o dla nich aktem zbrodniczym wobec Warszawy i narodu. Ta cisza budzi\u0142a oczywi\u015bcie gorycz cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa. Gdy w 1948 r. w Warszawie stan\u0105\u0142 pomnik Bohater\u00f3w Getta d\u0142uta Natana Rapaporta, Maria D\u0105browska napisa\u0142a w swoich dziennikach: „Nie mam nic przeciwko bohaterom \u017cydowskim, ale Warszawa nie ma dot\u0105d pomnika powsta\u0144c\u00f3w ani dzieci, co walczy\u0142y w powstaniu”. Takiego pomnika nie by\u0142o w Warszawie do lat 80.<\/p>\r\n

Uczczenie rocznicy powstania by\u0142o jednym z wielu wyraz\u00f3w szczeg\u00f3lnego stosunku Polskiej Partii Robotniczej do mniejszo\u015bci \u017cydowskiej. O ile bowiem \u017bydzi zostali obdarzeni w nowej Polsce szerok\u0105 autonomi\u0105 narodowo-kulturaln\u0105, o tyle inne mniejszo\u015bci z regu\u0142y uzyska\u0142y prawo do w\u0142asnych organizacji i pism kulturalnych dopiero w 1956 r.<\/p>\r\n

Polska Ludowa by\u0142a pierwszym pa\u0144stwem polskim, kt\u00f3re zdj\u0119\u0142o z polskich \u017byd\u00f3w i Polak\u00f3w pochodzenia \u017cydowskiego pi\u0119tno obywateli drugiej kategorii. Znik\u0142y wszelkie ograniczenia w dost\u0119pie \u017byd\u00f3w do takich zawod\u00f3w, jak urz\u0119dnicy pa\u0144stwowi, nauczyciele, adwokaci, wszelkie ograniczenia w dost\u0119pie do studi\u00f3w uniwersyteckich. Polacy pochodzenia \u017cydowskiego uczestniczyli w sprawowaniu w\u0142adzy politycznej w stopniu nie do wyobra\u017cenia w II Rzeczypospolitej czy w formie pa\u0144stwowo\u015bci nawi\u0105zuj\u0105cej do niej (rz\u0105d londy\u0144ski). Nie zmienia to zreszt\u0105 faktu, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w po Zag\u0142adzie nie \u0142\u0105czy\u0142a swej przysz\u0142o\u015bci z Polsk\u0105 i wybra\u0142a emigracj\u0119.<\/p>\r\n

Przeciwko rodzimej reakcji<\/h3>\r\n

Obchody rocznicy powstania w getcie warszawskim w pierwszych latach po wyzwoleniu by\u0142y wykorzystywane przez PPR do walki z obozem antykomunistycznym, kt\u00f3rego cz\u0119\u015b\u0107 by\u0142a odpowiedzialna za antysemickie akty przemocy. W drug\u0105 rocznic\u0119 powstania Polska Partia Robotnicza stwierdza\u0142a:<\/p>\r\n

„Charakterystyczny jest fakt, \u017ce ci sami bandyci, kt\u00f3rzy morduj\u0105 \u017byd\u00f3w w ma\u0142ych miasteczkach, pr\u00f3buj\u0105 grozi\u0107 ch\u0142opom zasiewaj\u0105cym pa\u0144sk\u0105, oddan\u0105 im przez rz\u0105d Rzeczypospolitej ziemi\u0119. Nic bodaj tak dobitnie jak ten fakt nie uwydatnia obszarniczego, szlacheckiego charakteru antysemickich prowodyr\u00f3w. (…) Myl\u0105 si\u0119 jednak ci panowie, je\u015bli s\u0105dz\u0105, \u017ce odrodzona i demokratyczna Polska pozwoli im na kontynuowanie hitlerowskich praktyk. Myl\u0105 si\u0119 je\u015bli s\u0105dz\u0105, \u017ce ujdzie im bezkarnie mordowanie \u017byd\u00f3w, \u017ce ujdzie im bezkarnie gro\u017cenie ch\u0142opom polskim, \u017ce ujdzie im bezkarnie strzelanie do oficer\u00f3w Wojsk Polskich. W Polsce nie rz\u0105dzi dzi\u015b »owszemowy« S\u0142awoj-Sk\u0142adkowski ani \u017caden inny pacho\u0142ek Hitlera. W Polsce rz\u0105dzi ob\u00f3z demokracji polskiej, kt\u00f3ry nie b\u0119dzie tolerowa\u0142 \u017cadnych faszystowskich antysemickich zbrodniarzy”.<\/p>\r\n

G\u0142osy wi\u0119kszo\u015bci mi\u0119dzynarodowej opinii \u017cydowskiej by\u0142y w kwestii oceny obozu antykomunistycznego echem propagandy PPR, czasami nawet echem nadgorliwym i nierozs\u0105dnym. Na kongresie polskich \u017byd\u00f3w w Pary\u017cu w maju 1946 r. syjonistyczny dzia\u0142acz z USA dr J\u00f3zef Tenenbaum, prezydent Światowej Federacji \u017byd\u00f3w Polskich, tak wed\u0142ug pisma Centralnego Komitetu \u017byd\u00f3w w Polsce (CK\u017bP) ustosunkowywa\u0142 si\u0119 do maj\u0105cych miejsce w Polsce incydent\u00f3w antysemickich: „W imieniu trzech milion\u00f3w polskich \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy s\u0105 zorganizowani w federacjach polskich \u017byd\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie, dr Tenenbaum stwierdzi\u0142, \u017ce g\u0142\u00f3wnym winowajc\u0105 mord\u00f3w na \u017bydach w Polsce jest genera\u0142 Anders. Genera\u0142 Anders jest tym, kt\u00f3ry wysy\u0142a emisariuszy do Polski, aby wszczynali oni niepokoje przeciwko demokratycznemu rz\u0105dowi i jednocze\u015bnie zach\u0119cali do krwawych mord\u00f3w przeciwko ostatnim ocala\u0142ym \u017bydom”.<\/p>\r\n

Jak mia\u0142 stwierdzi\u0107 Tenenbaum: „Miejsce Andersa jest w Norymberdze, na tej samej \u0142awie, na kt\u00f3rej siedz\u0105 jego ideowi bracia – Göring, Rosenberg, Keitel i Streicher”.<\/p>\r\n

Wspomniany stosunek polskich \u017byd\u00f3w do powojennej walki politycznej w Polsce rzutowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c na spos\u00f3b obchodzenia 19 kwietnia w spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej. W instrukcji przygotowanej przez CK\u017bP na drug\u0105 rocznic\u0119 wybuchu powstania w getcie warszawskim, wed\u0142ug kt\u00f3rej komitety \u017cydowskie mia\u0142y organizowa\u0107 uroczysto\u015bci ku czci powsta\u0144c\u00f3w, CK\u017bP stwierdza\u0142: „Elementy reakcyjne zwi\u0105zane z NSZ i AK stara\u0142y si\u0119 st\u0142umi\u0107 powstanie, ograniczy\u0107 jego zasi\u0119g, w obawie, aby ono nie przenios\u0142o si\u0119 na teren polski. Poza s\u0142owami nie udziela\u0142a Delegatura londy\u0144skiego »Rz\u0105du« ani AK \u017cadnej realnej pomocy powsta\u0144com. Jedyn\u0105 pomoc nios\u0142a walcz\u0105ca demokracja polska. (…)<\/p>\r\n

Okupant hitlerowski pozostawi\u0142 spadek ideowy – nastroje antysemickie w\u015br\u00f3d pewnej cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa. Nastroje te podsycane s\u0105 przez resztki element\u00f3w reakcyjno-faszystowskich spod znaku NSZ i AK, kt\u00f3re wzorem hitlerowc\u00f3w pragn\u0105 \u0142owi\u0107 ryby w m\u0119tnej wodzie nacjonalizmu i antysemityzmu. Haniebne fakty mordowania \u017byd\u00f3w, zw\u0142aszcza w ma\u0142ych miastach w Lubelskiem i Rzeszowskiem, cz\u0119\u015bciowo nawet w Warszawskiem, to dow\u00f3d zwyrodnienia i zgnilizny moralnej band z AK”.<\/p>\r\n

Nie nale\u017cy bynajmniej takich deklaracji traktowa\u0107 jako wymuszonych realiami dyktatury PPR. Lewicowy syjonista, komendant \u017bydowskiej Organizacji Bojowej po \u015bmierci Mordechaja Anielewicza, Icchak Cukierman pisa\u0142 jeszcze w latach 70. w Izraelu:<\/p>\r\n

„W okresie Zag\u0142ady mia\u0142em kontakt z polskimi si\u0142ami. Tymi, kt\u00f3rzy zdobyli nasze zaufanie i pomagali nam, na ile pozwala\u0142y ich skromne mo\u017cliwo\u015bci, byli polscy komuni\u015bci. W prywatnych rozmowach z tymi lud\u017ami, a przecie\u017c niejednokrotnie mia\u0142em okazj\u0119 rozmawia\u0107 z przedstawicielami ich politycznej czo\u0142\u00f3wki o sprawie syjonistycznej, o Palestynie, przekona\u0142em si\u0119, \u017ce sercem byli z nami. Oni sami te\u017c wycierpieli sporo w okresie stalinizmu: jeszcze przed wojn\u0105 Mi\u0119dzynarod\u00f3wka (czyli Stalin) rozwi\u0105za\u0142a ich parti\u0119; ich braciom \u015bcinano g\u0142owy. A mimo to widzieli w Zwi\u0105zku Radzieckim si\u0142\u0119 przynosz\u0105c\u0105 wyzwolenie. Najpewniej zapomnieli co nieco, ale ludzie przecie\u017c zapominaj\u0105. Darzyli nienawi\u015bci\u0105 Polsk\u0119 sanacyjn\u0105, faszystowsk\u0105; szukali jakiego\u015b oparcia. Byli w\u015br\u00f3d nich wieloletni komuni\u015bci, byli tacy, kt\u00f3rzy przy\u0142\u0105czyli si\u0119 do nich w czasie wojny, pragn\u0105c zobaczy\u0107 inn\u0105 Polsk\u0119. Byli przede wszystkim polskimi patriotami, kt\u00f3rzy chcieli nowej Polski; i oni byli jedyn\u0105 si\u0142\u0105, na kt\u00f3rej my mogli\u015bmy si\u0119 oprze\u0107 – ze wzgl\u0119du na ich stosunek do nas, do \u017byd\u00f3w, do naszych trudno\u015bci, do tych z nas, kt\u00f3rzy prze\u017cyli. Nie mieli wobec nas \u017cadnych zobowi\u0105za\u0144. Rozmawiali\u015bmy szczerze i w rozmowach tych wyczuwa\u0142o si\u0119 sympati\u0119 dla idei syjonizmu”.<\/p>\r\n

Bez „\u017cydowskich faszyst\u00f3w”<\/h3>\r\n

W kwestii kreacji obrazu powstania nale\u017cy te\u017c odnotowa\u0107, \u017ce ju\u017c od obchod\u00f3w w 1945 r. trwa\u0142a zgodna wsp\u00f3\u0142praca lewicy syjonistycznej, bundowc\u00f3w i komunist\u00f3w w tworzeniu obrazu tego zrywu zbrojnego afirmuj\u0105cego wymienione si\u0142y skupione w czasie powstania w \u017bydowskiej Organizacji Bojowej (\u017bOB) z wykluczeniem prawicowego \u017bydowskiego Zwi\u0105zku Wojskowego (\u017bZW).<\/p>\r\n

W ksi\u0105\u017cce wydanej w 1966 r. w Tel Awiwie prawicowy dziennikarz izraelski Chaim Lazar pisa\u0142: „Min\u0119\u0142o 20 lat od powstania w getcie warszawskim, uznanego za g\u0142\u00f3wny symbol \u017cydowskiego bohaterstwa, cho\u0107 akty oporu i buntu mia\u0142y r\u00f3wnie\u017c miejsce w innych gettach. W ci\u0105gu tych lat obraz, kt\u00f3ry ukszta\u0142towa\u0142 si\u0119 w umys\u0142ach mas, jest obrazem namalowanym w specyficznie sekciarski spos\u00f3b. Kiedykolwiek na uroczysto\u015bciach rocznicowych jest przywo\u0142ywane powstanie w getcie warszawskim albo \u017cydowski ruch oporu, jest to »oczywi\u015bcie« ograniczone do powstania zorganizowanego przez co\u015b znanego jako \u017bOB. (…) Ale, co najbardziej znamienne, rola odegrana przez INNĄ walcz\u0105c\u0105 organizacj\u0119 jest z rozmys\u0142em i konsekwentnie pomijana, mam na my\u015bli \u017bZW, za\u0142o\u017cony przez Betar i innych cz\u0142onk\u00f3w ruchu \u017baboty\u0144skiego. Chcia\u0142bym szczeg\u00f3lnie podkre\u015bli\u0107 s\u0142owo INNĄ, zamiast „drug\u0105” walcz\u0105c\u0105 podziemn\u0105 organizacj\u0119, gdy\u017c jak poka\u017c\u0119 na podstawie \u015bwiadectw i dokument\u00f3w przywo\u0142anych w rozdzia\u0142ach, ja (i faktycznie wszyscy inni historycy) powinni zgodnie z pe\u0142n\u0105 prawd\u0105 odnosi\u0107 si\u0119 do niej jako PIERWSZEJ \u017cydowskiej organizacji oporu: pierwszej, kt\u00f3ra zosta\u0142a uformowana, pierwszej, kt\u00f3ra zda\u0142a sobie spraw\u0119 z niebezpiecze\u0144stwa, pierwszej, kt\u00f3ra zorganizowa\u0142a szkolenie wojskowe i zabezpieczy\u0142a bro\u0144, i pierwszej, kt\u00f3ra przyst\u0105pi\u0142a do akcji. Nie ma potrzeby wspomina\u0107, \u017ce cz\u0142onkowie tej organizacji walczyli obok innych w czasie i w samym \u015brodku najci\u0119\u017cszych walk do samego ko\u0144ca powstania”.Szczeg\u00f3lnie zadziwiaj\u0105ce w wykluczaniu \u017bZW z historii walki przeciwko hitlerowcom wyda\u0142o si\u0119 Lazarowi to, \u017ce pod koniec lat 50. wi\u0119cej uwagi po\u015bwi\u0119ci\u0142 tej organizacji „\u017cydowski historyk z komunistycznego kraju”, czyli Bernard Mark z \u017bydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie ni\u017c dyspozycyjni politycznie historycy izraelscy.<\/p>\r\n

Z przewodni\u0105 rol\u0105 PPR<\/h3>\r\n

Od 1949 r. czyn powsta\u0144czy w getcie zosta\u0142 niemal ca\u0142kowicie zaw\u0142aszczony przez komunist\u00f3w. Z okoliczno\u015bciowych referat\u00f3w i artyku\u0142\u00f3w znikn\u0105\u0142 Bund i syjoni\u015bci. W kontek\u015bcie przewodniej roli w powstaniu i pomocy dla niego wymieniana by\u0142a nieomal tylko PPR. \u017bydowscy komuni\u015bci w Polsce usi\u0142owali wykorzysta\u0107 obchody r\u00f3wnie\u017c do atakowania \u017cydowskiej reakcji z Zachodu. Prezes Centralnego Komitetu \u017byd\u00f3w w Polsce Grzegorz Smolar na akademii w Warszawie 19 kwietnia 1949 r. uczyni\u0142 z \u017cydowskich przeciwnik\u00f3w komunizmu spadkobierc\u00f3w zdrajc\u00f3w narodu z Judenrat\u00f3w, a testament ideowy powsta\u0144c\u00f3w powi\u0105za\u0142 z budow\u0105 \u017cydowskiej spo\u0142eczno\u015bci w socjalistycznej Polsce. W szczeg\u00f3lnie nienawistny spos\u00f3b Smolar zaatakowa\u0142 jednego z g\u0142\u00f3wnych przyw\u00f3dc\u00f3w \u017cydowskiego ruchu robotniczego w Stanach Zjednoczonych Dawida Dubi\u0144skiego:<\/p>\r\n

„Wi\u0119c je\u015bli z trybuny konferencyjnej tzw. \u017bydowskiego Komitetu Robotniczego w Ameryce w obecno\u015bci naczelnego prokuratora Stan\u00f3w Zjednoczonych Ameryki P\u00f3\u0142nocnej odczytano sprawozdanie opracowane na podstawie materia\u0142\u00f3w szpiegowskich, pe\u0142ne dzikich wymys\u0142\u00f3w o \u017cyciu \u017byd\u00f3w w pa\u0144stwach Ludowej Demokracji, i zak\u0142amanym g\u0142osem fa\u0142szywy »prorok« Dawid Dubi\u0144ski zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do kraj\u00f3w ludowodemokratycznych z okrzykiem: »Wypu\u015b\u0107cie moich \u017byd\u00f3w!« – to ta maskarada mo\u017ce w\u015br\u00f3d nas wywo\u0142a\u0107 tylko obrzydzenie, wstr\u0119t i odraz\u0119. (…) Kt\u00f3ry to uczciwy \u017byd na \u015bwiecie chcia\u0142by si\u0119 przyzna\u0107 do wsp\u00f3lnoty narodowej z Dubi\u0144skim, przyj\u0119tym na audiencji przez Papie\u017ca [Piusa XII], aby od zwierzchnika Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, kt\u00f3ry ani jednym g\u0142osem nie usi\u0142owa\u0142 przeciwstawi\u0107 si\u0119 hitlerowskiej zag\u0142adzie \u017byd\u00f3w, otrzyma\u0107 b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo dla prowadzonej przez Dubi\u0144skiego rozbijackiej, zdradzieckiej roboty w zwi\u0105zkach zawodowych Zachodniej Europy! (…) Precz z brudnymi, zdradzieckimi, szpiegowskimi \u0142apami od naszego \u017cydowskiego skupiska w Polsce, godnego spadkobiercy tradycji powsta\u0144czych! – oto jedyna odpowied\u017a, kt\u00f3r\u0105 da\u0107 mo\u017ce \u017byd polski, ka\u017cdy uczciwy \u017byd na ca\u0142ym \u015bwiecie”.<\/p>\r\n

Po polskim Pa\u017adzierniku<\/h3>\r\n

Zmiany polityczne 1956 r. wp\u0142yn\u0119\u0142y znacz\u0105co na tre\u015b\u0107 obchod\u00f3w rocznic wybuchu powstania. Pojawi\u0142y si\u0119 informacje o skromnej, ale realnej pomocy dla powsta\u0144c\u00f3w w getcie ze strony AK i formacji zwi\u0105zanych z obozem londy\u0144skim. Na 15. rocznic\u0119 wybuchu powstania przyjecha\u0142a izraelska delegacja. Nie tylko znowu zacz\u0119to odnotowywa\u0107 udzia\u0142 w powstaniu syjonist\u00f3w, ale nawet pojawi\u0142y si\u0119 artyku\u0142y na temat \u017bydowskiego Zwi\u0105zku Wojskowego, a kilku jego \u017co\u0142nierzy zosta\u0142o nawet po\u015bmiertnie odznaczonych przez w\u0142adze PRL w 20. rocznic\u0119 powstania. Nie oznacza to, \u017ce obchody nie podlega\u0142y nadal politycznej instrumentalizacji. Na pocz\u0105tku lat 60. wida\u0107, w szczeg\u00f3lno\u015bci podczas akademii rocznicowych, tendencj\u0119 do podkre\u015blania gro\u017aby ze strony militaryzmu RFN.<\/p>\r\n

Po zerwaniu stosunk\u00f3w dyplomatycznych z Izraelem w czerwcu 1967 r. i haniebnych wypadkach Marca ’68 w\u0142adze do\u0142o\u017cy\u0142y wszelkich stara\u0144, by uroczy\u015bcie uczci\u0107 25. rocznic\u0119 powstania. Organizatorem centralnych obchod\u00f3w by\u0142 w 1968 r. ZBoWiD, wy\u0142\u0105czono natomiast z organizacji Towarzystwo Spo\u0142eczno-Kulturalne \u017byd\u00f3w w Polsce, gdy\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 cz\u0142onk\u00f3w jego Zarz\u0105du G\u0142\u00f3wnego szykowa\u0142a si\u0119 do opuszczenia kraju. W 1968 r. i nast\u0119pnych latach w\u0142adze stara\u0142y si\u0119 zwalcza\u0107 „antypolsk\u0105 propagand\u0119” o\u015brodk\u00f3w syjonistycznych, maj\u0105cych jakoby umniejsza\u0107 pomoc Polak\u00f3w dla \u017byd\u00f3w w czasie okupacji.<\/p>\r\n

Typowym motywem obchod\u00f3w sta\u0142o si\u0119 podkre\u015blanie wsp\u00f3lnoty los\u00f3w polskiego i \u017cydowskiego. W 1973 r. przewodnicz\u0105cy Frontu Jedno\u015bci Narodu zapewnia\u0142: „Uwa\u017camy martyrologi\u0119 \u017byd\u00f3w polskich za nierozerwaln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 martyrologii naszego narodu, a powstanie w getcie warszawskim za integraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ruchu oporu w Polsce przeciwko hitlerowskim ludob\u00f3jcom”. Taka tendencja budzi\u0142a op\u00f3r cz\u0119\u015bci zachodnich \u015brodowisk \u017cydowskich uwa\u017caj\u0105cych, \u017ce zawiera si\u0119 w nim r\u00f3wnie\u017c d\u0105\u017cenie do rozszerzenia martyrologii polskiej kosztem \u017cydowskiej. Dopiero otwarcie w 1978 r. odnowionego pawilonu \u017cydowskiego w Auschwitz doprowadzi\u0142o do przywr\u00f3cenia przez w\u0142adze PRL kontakt\u00f3w z \u017cydowskimi kombatantami z Zachodu, w tym z weteranami \u017bOB.Brak samokrytyki PZPR w zwi\u0105zku z wydarzeniami Marca ’68 pozwoli\u0142 opozycji antykomunistycznej na zorganizowanie w 1988 r. niezale\u017cnych obchod\u00f3w, b\u0119d\u0105cych r\u00f3wnie\u017c kilkutysi\u0119czn\u0105 antyrz\u0105dow\u0105 demonstracj\u0105. Patronowa\u0142 im Marek Edelman, \u017co\u0142nierz \u017bOB, a p\u00f3\u017aniej dzia\u0142acz opozycji demokratycznej. W ten spos\u00f3b w\u0142adze utraci\u0142y w kraju monopol na kreowanie wizerunku obchod\u00f3w rocznicy.<\/p>\r\n

August Grabski, IPN Warszawa<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Za : Rzeczpospolita | \r\nAugust Grabski 18-04-2008, ostatnia aktualizacja 18-04-2008 14:57<\/a><\/div>\r\n\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Czyn powsta\u0144czy w getcie zosta\u0142 zaw\u0142aszczony niemal ca\u0142kowicie przez komunist\u00f3w. Z okoliczno\u015bciowych referat\u00f3w i artyku\u0142\u00f3w znikn\u0105\u0142 \u017bZW, Bund i syjoni\u015bci. Pomocy powsta\u0144com udziela\u0142a tylko PPR Pierwsze oficjalne obchody rocznicy wybuchu powstania w getcie warszawskim mia\u0142y miejsce w stolicy, nim jeszcze umilk\u0142y dzia\u0142ania II wojny \u015bwiatowej – w kwietniu 1945 r. Wtedy w\u0142a\u015bnie rozstrzygni\u0119ty zosta\u0142 status […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1999"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1999"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1999\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1999"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1999"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1999"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}