{"id":19434,"date":"2010-03-15T15:38:37","date_gmt":"2010-03-15T20:38:37","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=19434"},"modified":"2010-03-15T15:38:37","modified_gmt":"2010-03-15T20:38:37","slug":"z-historii-tow-gryf-pomorski-piotr-szubarczyk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=19434","title":{"rendered":"Z historii TOW „Gryf Pomorski” – Piotr Szubarczyk<\/em>"},"content":{"rendered":"

„Dla oswobodzenia Ojczyzny i Ko\u015bcio\u0142a katolickiego”…<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

Dlaczego komunistyczna bezpieka z tak\u0105 zaciek\u0142o\u015bci\u0105 zwalcza\u0142a Tajn\u0105 Organizacj\u0119 Wojskow\u0105 „Gryf Pomorski”? Dlaczego rozpracowywano organizacj\u0119, kt\u00f3r\u0105 wcze\u015bniej zajmowa\u0142o si\u0119 gestapo i kt\u00f3rej cz\u0142onkowie umierali na niemieckich szubienicach w Stutthof? <\/strong>
\r\n
\r\nW niedziel\u0119, 14 marca, w Szymbarku na Kaszubach odb\u0119d\u0105 si\u0119 coroczne uroczysto\u015bci po\u015bwi\u0119cone bohaterom najwi\u0119kszej konspiracyjnej formacji niepodleg\u0142o\u015bciowej na Pomorzu – Tajnej Organizacji Wojskowej „Gryf Pomorski”.
\r\nO tym, jak bardzo Kaszubi i inni mieszka\u0144cy polskiego Pomorza pragn\u0119li si\u0119 uwolni\u0107 spod okupacji niemieckiej, \u015bwiadczy fenomen „Gryfa”: wed\u0142ug ostro\u017cnych danych gda\u0144skiego gestapo, organizacja liczy\u0142a w pewnym momencie oko\u0142o 8 tysi\u0119cy cz\u0142onk\u00f3w. Wed\u0142ug niekt\u00f3rych dokument\u00f3w organizacyjnych, do „Gryfa” w roku 1943 nale\u017ca\u0142o ponad 19 tysi\u0119cy [!] pomorskich Polak\u00f3w i Kaszub\u00f3w. A trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce to wszystko dzia\u0142o si\u0119 na terenie uznawanym przez Niemc\u00f3w nie za obszar okupowany, podporz\u0105dkowany – tak jak Generalne Gubernatorstwo – lecz na terenie pa\u0144stwa niemieckiego, polskie Pomorze bowiem w pa\u017adzierniku 1939 r. w ca\u0142o\u015bci zosta\u0142o wcielone do Rzeszy. Nie trzeba dodawa\u0107, \u017ce wysi\u0142ki Niemc\u00f3w, maj\u0105ce na celu zniszczenie ka\u017cdej konspiracji na terenie uznawanym za cz\u0119\u015b\u0107 ich pa\u0144stwa, by\u0142y znacznie bardziej intensywne ni\u017c na ziemiach tylko podporz\u0105dkowanych. A mimo to znalaz\u0142y si\u0119 tysi\u0105ce ludzi gotowych ryzykowa\u0107 swe \u017cycie dla osi\u0105gni\u0119cia celu. Co by\u0142o tym celem?
\r\nRota przysi\u0119gi gryfowc\u00f3w nie pozostawia\u0142a w\u0105tpliwo\u015bci: „Przysi\u0119gam Panu Bogu Wszechmog\u0105cemu w Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej Jedynemu i Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Pannie Kr\u00f3lowej Polski, \u017ce pod rozkazami wyznaczonych mi dow\u00f3dc\u00f3w rozpoczn\u0119 walk\u0119 dla oswobodzenia Ojczyzny i Ko\u015bcio\u0142a katolickiego”. Ka\u017cdy, kto czyta\u0142 przysi\u0119g\u0119 Armii Krajowej, od razu rozpozna zasadnicze podobie\u0144stwo (przywo\u0142anie Boga i Maryi jako Kr\u00f3lowej Polski) i do\u015b\u0107 istotn\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119 (w rocie AK nie by\u0142o mowy o Ko\u015bciele). To by\u0142a pomorska tradycja jeszcze z czas\u00f3w zabor\u00f3w. Pomorzanie identyfikowali w tych czasach polsko\u015b\u0107 z Ko\u015bcio\u0142em katolickim, kt\u00f3ry by\u0142 tu rzeczywi\u015bcie ostoj\u0105 polskiej kultury i polskiej mowy. Kaszubi rozmawiali w domu po kaszubsku, w urz\u0119dzie – po niemiecku, bo inaczej nie mo\u017cna by\u0142o, ale modlili si\u0119 tylko po polsku. Doskonale rozumia\u0142 to Hitler i jego pomorscy pretorianie, z Albertem Forsterem na czele, kt\u00f3rzy od pocz\u0105tku okupacji rzucili si\u0119 z furi\u0105 na polskich ksi\u0119\u017cy i w og\u00f3le osoby konsekrowane. Miejscem ich \u015bmierci by\u0142y pomorskie lasy albo obozy koncentracyjne, przede wszystkim KL Dachau. Pomorskie diecezje – che\u0142mi\u0144ska i w\u0142oc\u0142awska – straci\u0142y podczas wojny ponad po\u0142ow\u0119 ksi\u0119\u017cy diecezjalnych! By\u0142oby tych ofiar jeszcze wi\u0119cej, ale niekt\u00f3rzy kap\u0142ani si\u0119 ukrywali, czasami nawet przez ca\u0142\u0105 okupacj\u0119. Jednym z nich by\u0142 duchowy patron i prezes Rady Naczelnej „Gryfa”, ks. J\u00f3zef Wrycza – kapelan wojskowy w stopniu podpu\u0142kownika, zas\u0142u\u017cony w dziele repolonizacji Pomorza po roku 1920, bohater w wojnie z bolszewikami. O niezwyk\u0142ej solidarno\u015bci pomorskiej \u015bwiadczy fakt, \u017ce odpowiednio ucharakteryzowany i zaopatrzony w fa\u0142szywe dokumenty ks. Wrycza ukrywa\u0142 si\u0119 u kilkunastu rodzin kaszubskich. Cho\u0107 Niemcy wyznaczali za jego wydanie wysokie nagrody pieni\u0119\u017cne, pozosta\u0142 bezpieczny do ko\u0144ca wojny.
\r\n
\r\nFormy walki<\/strong>
\r\n„Gryf” nie m\u00f3g\u0142 sobie pozwoli\u0107 na otwart\u0105 walk\u0119 z niemieckimi si\u0142ami policyjnymi, tak jak to robi\u0142y cz\u0119sto nasze oddzia\u0142y partyzanckie na Wile\u0144szczy\u017anie, Nowogr\u00f3dczy\u017anie czy w Lubelskiem. To prowadzi\u0142oby do unicestwienia organizacji, dysproporcja si\u0142 by\u0142a ogromna. Akcje bojowe prowadzi\u0142a tylko cz\u0119\u015b\u0107 si\u0142 „Gryfa” – oko\u0142o 500 ludzi w le\u015bnych oddzia\u0142ach, podzielonych na mniejsze grupy, by \u0142atwiej si\u0119 konspirowa\u0107. Podstawow\u0105 form\u0105 dzia\u0142ania by\u0142a samoobrona. „Gryf” dawa\u0142 schronienie w swoich licznych bunkrach le\u015bnych i na terenie gospodarstw wiejskich, prowadzonych przez cz\u0142onk\u00f3w organizacji, ludziom zagro\u017conym bezpo\u015brednio przez gestapo, poszukiwanym, dezerterom z Wehrmachtu. Wa\u017cna te\u017c by\u0142a praca informacyjna i propagandowa, kontrwywiad, tak\u017ce sabota\u017c i dzia\u0142ania dywersyjne. Wydawano w nak\u0142adzie kilkuset egzemplarzy gazetki „Gryf Pomorski” i „G\u0142os Serca Polskiego”. Cz\u0142onkowie „Gryfa” kolportowali te\u017c wydawany w Warszawie „Biuletyn Informacyjny AK”. Trzeba tu powiedzie\u0107 o wa\u017cnej kwestii, kt\u00f3r\u0105 bezmy\u015blnie i z wielk\u0105 szkod\u0105 dla „Gryfa” podejmuj\u0105 r\u00f3\u017cni zapalczywi ludzie. Chodzi o stosunki mi\u0119dzy „Gryfem” a Armi\u0105 Krajow\u0105. Przez kilka lat by\u0142y prowadzone rozmowy, kt\u00f3re mia\u0142y doprowadzi\u0107 do po\u0142\u0105czenia z AK. Ostatecznie do tego nie dosz\u0142o, a przyczyny by\u0142y r\u00f3\u017cnorakie. Na trudnym terenie pomorskim wszystkie organizacje niepodleg\u0142o\u015bciowe prze\u017cy\u0142y wielkie wsypy – \u0142\u0105cznie z okr\u0119giem pomorskim AK. Ich cz\u0142onkowie spotykali si\u0119 potem w KL Stutthof. Te wsypy bole\u015bnie dotkn\u0119\u0142y „Gryfa” i prawdopodobnie powstrzyma\u0142y dow\u00f3dztwo organizacji przed ostatecznymi dzia\u0142aniami scalaj\u0105cymi, kt\u00f3re zawsze wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z wej\u015bciem w nowe struktury i wi\u0119kszym zagro\u017ceniem dekonspiracj\u0105. Mog\u0142y te\u017c decydowa\u0107 wzgl\u0119dy ideowe. „Gryf” wyrasta\u0142 z tradycji narodowej i katolickiej, Narodowa Demokracja by\u0142a na Pomorzu silniejsza ni\u017c gdziekolwiek indziej. Gryfowcy ostatecznie po\u0142\u0105czyli si\u0119 organizacyjnie z warszawskim Ruchem Miecz i P\u0142ug, utworzonym na pocz\u0105tku wojny przez dzia\u0142aczy narodowo-chrze\u015bcija\u0144skich, m.in. przez m\u0142odziutkiego ksi\u0119dza Leona Poeplaua (1910-1940), we wrze\u015bniu 1939 r. kapelana grupy „Polesie” gen. Franciszka Kleeberga, zam\u0119czonego potem przez Niemc\u00f3w w Auschwitz. Niezale\u017cnie od tego trzeba mocno podkre\u015bli\u0107, \u017ce gryfowcy w swojej deklaracji ideowej podkre\u015blali lojalno\u015b\u0107 i szacunek dla naczelnego wodza i rz\u0105du RP na uchod\u017astwie. Z AK wsp\u00f3\u0142pracowali, g\u0142\u00f3wnie poprzez dzia\u0142alno\u015b\u0107 wywiadowcz\u0105 i kontrwywiadowcz\u0105, zw\u0142aszcza w bardzo wa\u017cnej sprawie rozpracowania niemieckiej broni rakietowej V-1 i V-2. Wywiad okr\u0119gu pomorskiego AK prowadzi\u0142 systematyczn\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z „Gryfem”.
\r\n
\r\nDow\u00f3dca<\/strong>
\r\nPostaci\u0105 numer jeden w organizacji by\u0142 niew\u0105tpliwie J\u00f3zef Dambek „Lech”, „Jur”, podporucznik rezerwy, nauczyciel. Znawcy historii „Gryfa” podkre\u015blaj\u0105, \u017ce mia\u0142 bardzo dobre przygotowanie do dzia\u0142alno\u015bci dywersyjnej, pozafrontowej, i wi\u0105\u017c\u0105 genez\u0119 „Gryfa” z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 p\u0142k. Ludwika Muzyczki, specjalisty w zakresie dywersji pozafrontowej, wsp\u00f3\u0142organizatora organizacji Orze\u0142 Bia\u0142y, komisarza do spraw walki cywilnej, p\u00f3\u017aniej szefa administracji zmilitaryzowanej w Komendzie G\u0142\u00f3wnej AK. Wszystko wskazuje na to, \u017ce J\u00f3zef Dambek jeszcze przed wojn\u0105 by\u0142 przygotowywany do pracy konspiracyjnej, dywersyjnej i by\u0107 mo\u017ce wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z „dw\u00f3jk\u0105”. Wskazywa\u0142by na to tak\u017ce pierwszy cz\u0142on nazwy „Gryfa Pomorskiego”: Tajna Organizacja Wojskowa. W taki spos\u00f3b nazywano og\u00f3lnie przed wojn\u0105 – w \u015brodowisku ludzi wtajemniczonych w przygotowanie sieci dywersji pozafrontowej, na wypadek przegranej wojny i konieczno\u015bci przej\u015bcia do dzia\u0142a\u0144 partyzanckich – planowane organizacje konspiracyjne. Zdaniem prof. Tomasza Strzembosza, niekt\u00f3re organizacje niepodleg\u0142o\u015bciowe za\u0142o\u017cone na pocz\u0105tku okupacji wyrasta\u0142y wprost z przedwojennych plan\u00f3w i przygotowa\u0144: Organizacja Or\u0142a Bia\u0142ego, Tajna Organizacja Wojskowa (jej wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielem by\u0142 rtm. Witold Pilecki), Tajna Armia Polska i w\u0142a\u015bnie TOW „Gryf Pomorski”.
\r\n
\r\nWrogowie obu okupant\u00f3w<\/strong>
\r\nWiele w\u0105tk\u00f3w z historii TOW „GP” okrytych jest dzi\u015b tajemnic\u0105, kt\u00f3rej \u017caden historyk ju\u017c do ko\u0144ca nie przeniknie. Gdyby w roku 1945 nasta\u0142a wolna Polska, wiedzieliby\u015bmy dzi\u015b wszystko. Niestety, na Pomorze w roku 1945 wkracza\u0142y sowieckie si\u0142y policyjne, kt\u00f3re kontynuowa\u0142y represje gestapo wobec gryfowc\u00f3w. Niekiedy wprost pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 gestapowskimi listami go\u0144czymi z czas\u00f3w okupacji [!], pozostawionymi przez gestapo listami zdekonspirowanych cz\u0142onk\u00f3w organizacji. Co gorsza, przejmowali agent\u00f3w gestapo, kt\u00f3rzy teraz stawali si\u0119 agentami NKWD-UB! Takim superagentem pomagaj\u0105cym NKWD-UB w rozpracowaniu TOW „GP” by\u0142 pracownik gda\u0144skiego gestapo Hans Kassner, znany przed wojn\u0105 jako Jan Kaszubowski. Pracowa\u0142 dla Zwi\u0105zku Sowieckiego na terenie Polski i Niemiec Zachodnich jeszcze w latach 60.! Przez ca\u0142\u0105 okupacj\u0119 zajmowa\u0142 si\u0119 pomorsk\u0105 konspiracj\u0105, by\u0142 wi\u0119c dla komunist\u00f3w prawdziwym ekspertem. W czasie wojny aresztowa\u0142 gryfit\u00f3w i wysy\u0142a\u0142 ich na \u015bmier\u0107 albo do KL Stutthof – pomorskiego Auschwitz. Teraz pomaga\u0142 NKWD w wysy\u0142aniu pomorskich patriot\u00f3w do sowieckich oboz\u00f3w, sk\u0105d wracali z\u0142amani g\u0142odem, chorobami i poni\u017ceniem albo w og\u00f3le nie wracali, a wszelki \u015blad po nich gin\u0105\u0142. O losach jednego z nich, Alojzego Marchlewicza ze Starogardu, rodzina dowiedzia\u0142a si\u0119 po 60 latach! Moskiewskie Stowarzyszenie Memoria\u0142 ustali\u0142o, \u017ce Marchlewicz umar\u0142 w sowieckim obozie pracy na dystrofi\u0119, czyli z powodu z\u0142ego od\u017cywiania lub z g\u0142odu…
\r\nJak pisze dr Krzysztof Steyer, pracownik naukowy Muzeum w Stutthof: „w Czarlinie (powiat kartuski) patrole NKWD chodzi\u0142y od zabudowania do zabudowania, pytaj\u0105c m\u0119\u017cczyzn, czy nie nale\u017celi do organizacji konspiracyjnych. Proponowano im wst\u0105pienie do milicji. Wcze\u015bniej mieli zosta\u0107 przeszkoleni w Grudzi\u0105dzu”. Nie zobaczyli ju\u017c ani Grudzi\u0105dza, ani Czarlina. Ten przyk\u0142ad najlepiej pokazuje, \u017ce sowieckie „oczyszczanie zaplecza” nie by\u0142o \u017cadnym zabezpieczaniem ty\u0142\u00f3w armii sowieckiej, lecz rozpraw\u0105 z polskimi patriotami, przygotowaniem do stworzenia na ziemiach polskich sowieckiego dominium, od 1952 r. – PRL.
\r\nDlaczego komunistyczna bezpieka z tak\u0105 zaciek\u0142o\u015bci\u0105 zwalcza\u0142a TOW „GP”? Dlaczego rozpracowywano organizacj\u0119, kt\u00f3r\u0105 wcze\u015bniej zajmowa\u0142o si\u0119 gestapo i kt\u00f3rej cz\u0142onkowie umierali na niemieckich szubienicach w Stutthof? My\u015bl\u0119, \u017ce najlepsz\u0105 odpowiedzi\u0105 s\u0105 cytowane wcze\u015bniej s\u0142owa z roty przysi\u0119gi gryfowc\u00f3w. Sowieci nie \u017cyczyli sobie w zniewolonej Polsce \u017cadnych „element\u00f3w klerykalnych”. Zdawali sobie spraw\u0119, \u017ce patrioci polscy o formacji narodowej, niepodleg\u0142o\u015bciowej wspierani przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki b\u0119d\u0105 przeszkod\u0105 w budowie Polski sowieckiej.
\r\n
\r\nStrze\u017ccie tych warto\u015bci<\/strong>
\r\n„Kiedy w czasie II wojny \u015bwiatowej obie warto\u015bci – polsko\u015b\u0107 i wiara – zosta\u0142y zagro\u017cone, Kaszubi, jak zreszt\u0105 i ca\u0142y kraj, natychmiast zorganizowali obron\u0119. 'Gryf Kaszubski’…, 'Gryf Pomorski’…, Gda\u0144scy harcerze Szarych Szereg\u00f3w… Ile\u017c te nazwy m\u00f3wi\u0105 nam wszystkim! Drodzy Bracia i Siostry, Kaszubi! Strze\u017ccie tych warto\u015bci i tego dziedzictwa, kt\u00f3re stanowi\u0105 o waszej to\u017csamo\u015bci” – tak m\u00f3wi\u0142 Jan Pawe\u0142 II w Gdyni, 11 czerwca 1987 roku. Dzi\u015b te s\u0142owa brzmi\u0105 nie mniej dramatycznie ni\u017c w ko\u0144cowych latach PRL.
\r\nPo tym wszystkim, co cz\u0142onkowie „Gryfa” prze\u017cyli w czasach komunistycznych, wydawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o, \u017ce pora odda\u0107 cze\u015b\u0107 bohaterom. Niestety, w ostatnich latach szarga si\u0119 ich pami\u0119\u0107. Dwa lata temu w Go\u0142ubiu Kaszubskim zosta\u0142y zniszczone pami\u0105tkowy krzy\u017c po\u015bwi\u0119cony przez biskupa sufragana che\u0142mi\u0144skiego jeszcze w latach 70. i skromny kamienny pomnik dow\u00f3dcy „Gryfa” – ppor. J\u00f3zefa Dambka – w miejscu, gdzie 4 marca 1944 r. zosta\u0142 on zamordowany przez agenta gda\u0144skiego gestapo, wspomnianego Hansa Kassnera. Podobno pomnik sta\u0142 na prywatnym terenie. Jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce grunt podarowany przez nie\u017cyj\u0105c\u0105 ju\u017c osob\u0119 w\u0142a\u015bnie pod upami\u0119tnienie dow\u00f3dcy „Gryfa” z czasem si\u0119 „sprywatyzowa\u0142”, nikt nie potrafi wyja\u015bni\u0107. W normalnym pa\u0144stwie to by\u0142aby sprawa dla policji i prokuratury. Tymczasem policja kartuska przes\u0142uchuje obecnie domniemanych „\u015bwiadk\u00f3w przest\u0119pstwa” dokonanego przez m\u0142odego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry podobno na \u015bcianie domu ludzi, kt\u00f3rzy zdewastowali pomnik, namalowa\u0142 znak Polski Walcz\u0105cej… Je\u015bli si\u0119 dzielnym policjantom uda z\u0142apa\u0107 „przest\u0119pc\u0119”, to b\u0119dzie on pierwszym ukaranym za taki czyn od czasu okupacji… Dobrze mu tak, naruszy\u0142 „mir domowy”. A kto naruszy\u0142 i „sprywatyzowa\u0142” mir miejsca, gdzie ludzie spotykali si\u0119 przez 30 lat i modlili za bohater\u00f3w „Gryfa”? Kaszubi, strze\u017ccie tych warto\u015bci…<\/p>\r\n\r\n

\"\"
\r\nPiotr Szubarczyk<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

Autor jest pracownikiem Biura Edukacji Publicznej w Oddziale Gda\u0144skim IPN.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"„Dla oswobodzenia Ojczyzny i Ko\u015bcio\u0142a katolickiego”… Dlaczego komunistyczna bezpieka z tak\u0105 zaciek\u0142o\u015bci\u0105 zwalcza\u0142a Tajn\u0105 Organizacj\u0119 Wojskow\u0105 „Gryf Pomorski”? Dlaczego rozpracowywano organizacj\u0119, kt\u00f3r\u0105 wcze\u015bniej zajmowa\u0142o si\u0119 gestapo i kt\u00f3rej cz\u0142onkowie umierali na niemieckich szubienicach w Stutthof? W niedziel\u0119, 14 marca, w Szymbarku na Kaszubach odb\u0119d\u0105 si\u0119 coroczne uroczysto\u015bci po\u015bwi\u0119cone bohaterom najwi\u0119kszej konspiracyjnej formacji niepodleg\u0142o\u015bciowej na Pomorzu […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19434"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19434"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19434\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19434"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19434"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19434"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}