{"id":19238,"date":"2010-03-10T12:12:38","date_gmt":"2010-03-10T17:12:38","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=19238"},"modified":"2010-03-10T12:19:26","modified_gmt":"2010-03-10T17:19:26","slug":"wandejskie-opowiesci-tomasz-j-kostyla","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=19238","title":{"rendered":"Wandejskie opowie\u015bci – Tomasz J. Kosty\u0142a<\/em>"},"content":{"rendered":"

10 marca, dwie\u015bcie siedemna\u015bcie lat temu, wybuch\u0142o powstanie w Wandei. Od 1793 roku, nieustannie p\u0142on\u0105 w sercach wielu ludzi, znicze pami\u0119ci o bohaterach, kt\u00f3rzy stan\u0119li w obronie Boga, Kr\u00f3la i Ojczyzny. Chocia\u017c min\u0119\u0142o ju\u017c tyle lat, chwa\u0142a o wydarzeniach znad Loary, wykroczy\u0142a daleko poza granice Francji.<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n

fot. Wandea – kraina bohater\u00f3w<\/p><\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n\r\n

Wandea, a tak\u017ce Bretania sta\u0142y si\u0119 symbolem najwy\u017cszej ofiary, jak\u0105 si\u0119 sk\u0142ada na o\u0142tarzach ojczyzn. Z historycznego punktu widzenia, napisano o tamtych wydarzeniach ju\u017c wiele. Nie zawsze by\u0142y to publikacje obiektywne, cho\u0107 pojawiali si\u0119 rzetelni historycy, nie ulegaj\u0105cy trendom owijania nikczemno\u015bci w kwieciste s\u0142owa. Mimo ci\u0105gle jeszcze trwaj\u0105cej medialnej zmowy milczenia, krew m\u0119czennik\u00f3w wydaje nowe owoce, cho\u0107 zapewne mo\u017ce min\u0105\u0107 jeszcze wiele czasu, zanim wiedza o tym stanie si\u0119 r\u00f3wnie powszechna, jak wiedza o powstaniu Pierwszej Republiki. W \u015brodowiskach katolickich tradycjonalist\u00f3w, Wandea jest symbolem wierno\u015bci Civitas Dei, je\u015bli mo\u017cna zestawi\u0107 katolick\u0105 Francj\u0119 z augustia\u0144sk\u0105 wizj\u0105 \u015bwiata. Wandea jest najwspanialszym, nowo\u017cytnym przyk\u0142adem rycerskiego romantyzmu, kt\u00f3ry w obliczu zamachu na \u0142aci\u0144ska cywilizacj\u0119, obejmowa\u0142 jedno\u015bci\u0105 prosty lud, rodzim\u0105 szlacht\u0119 i duchowie\u0144stwo.<\/p>\r\n\r\n

Pisz\u0105c ten felieton, chcia\u0142bym przypomnie\u0107 czytelnikom dwa dzie\u0142a, m\u00f3wi\u0105ce o wydarzeniach z 1793 roku. Opr\u00f3cz nich, nale\u017ca\u0142oby jeszcze wspomnie\u0107 o ma\u0142o obszernej, cho\u0107 rzeczowej kr\u00f3tkiej monografii, ale po kolei. W g\u0142\u00f3wnej mierze, opieram si\u0119 na wra\u017ceniach wyniesionych z filmu, kt\u00f3ry by\u0142, co najmniej dwukrotnie, emitowany przez TVP, ju\u017c do\u015b\u0107 dawno temu, pod koniec lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych. Mam nadziej\u0119, ze niekt\u00f3rzy czytelnicy mieli przyjemno\u015b\u0107 obejrzenia go i chocia\u017c niewielkim stopniu, pozostawi\u0142 on w pami\u0119ci jaki\u015b \u015blad.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n\r\n

Ale zanim przywo\u0142amy film, warto sobie przypomnie\u0107 znakomit\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 Paw\u0142a Jasienicy \u201eRozwa\u017cania o wojnie domowej\u201d, kt\u00f3ra po raz pierwszy ukaza\u0142a si\u0119 w 1985 roku. Jest to opowie\u015b\u0107 o Wandei, kt\u00f3r\u0105 kre\u015bli autor pi\u00f3rem nie tylko wytrawnego historyka, ale pisz\u0105c o tych tragicznych czasach, sprawia wra\u017cenie u odbiorcy, naocznego \u015bwiadka tamtych wszystkich wydarze\u0144.<\/p>\r\n\r\n

Czyta\u0142em t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119, maj\u0105c \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce jest to pierwsza polska publikacja, poruszaj\u0105ca w obiektywnym \u015bwietle fakty, o kt\u00f3rych i do dzisiaj tak niewiele si\u0119 m\u00f3wi i pisze. Czyta\u0142em j\u0105, odnajduj\u0105c w niej analogi\u0119 do wydarze\u0144 z rewolucji marksistowskiej, zanim pozna\u0142em w tym zakresie, tw\u00f3rczo\u015b\u0107 ks. Poradowskiego. Jasienica, najprawdopodobniej ca\u0142kiem \u015bwiadomie, dokona\u0142 zabiegu literackiego, kt\u00f3ry nasuwa u odbiorcy por\u00f3wnanie tych tragedii z lat 1793-99, do rewolucji pa\u017adziernikowej i wojny domowej w Rosji w latach 1917-22. Ocen\u0119 wydarze\u0144 opisywanych w ksi\u0105\u017cce, Jasienica pozostawia czytelnikom. \u201eRozwa\u017cania\u2026\u201d, autor \u201ePolski Piast\u00f3w\u201d napisa\u0142 w 1969 roku. Ja w swoich zbiorach mam ksi\u0105\u017ck\u0119 z roku 1985, kt\u00f3ra po przeczytaniu, w ko\u0144cu lat osiemdziesi\u0105tych, tkwi we mnie po dzi\u015b dzie\u0144, i kiedy tylko Wandea pojawia si\u0119, raz po raz, w mojej \u015bwiadomo\u015bci, powracam do tych niezwyk\u0142ych \u201eRozwa\u017ca\u0144\u2026\u201d.
\r\n Opowie\u015b\u0107 Jasienicy wywo\u0142uje refleksje. W tamtych latach, mia\u0142em mgliste poj\u0119cie o rewolucji francuskiej, lecz bolszewizm zna\u0142em ju\u017c do\u015b\u0107 dobrze. Historia Wandei by\u0142a wi\u0119c konfirmacj\u0105 zbrodni, jakie nios\u0105 w sobie wszelakie ruchy wywrotowe- tajne i jawne, kiedy tylko dokonuj\u0105 zamachu na \u201eo\u0142tarze i trony\u201d.<\/p>\r\n\r\n

J\u00f3zef Stalin powiedzia\u0142 kiedy\u015b, \u017ce: \u201ezabicie cz\u0142owieka to wielka tragedia, ale zabijanie tysi\u0119cy, to ju\u017c tylko statystyka\u201d. Celne mia\u0142 wypowiedzi ten\u017ce \u201ecz\u0142owiek\u201d. Ludob\u00f3jstwo w Wandei sta\u0142o si\u0119 fundamentem nowych czas\u00f3w, w kt\u00f3rych z dum\u0105 si\u0119 wspomina szturm na Bastyli\u0119, gdzie \u015bpiewa si\u0119 galijskie mi\u0119dzynarod\u00f3wki: \u201eCa Ira\u201d oraz \u201eMarsyliank\u0119\u201d. We Francji, w kraju masonerii i socjalizmu, u\u015bwi\u0119ca si\u0119 masowa zbrodni\u0119 \u015bwi\u0119tem pa\u0144stwowym. Pola Elizejskie przypominaj\u0105 wtedy Plac Czerwony w Moskwie, przed upadkiem komunizmu, podczas rocznicy Pa\u017adziernika. Kiedy s\u0142ucha\u0142o si\u0119 wypowiedzi genseka Bre\u017cniewa i prezydenta Mitteranda, trudno by\u0142o niekiedy wy\u0142apa\u0107, jakim j\u0119zykiem m\u00f3wi\u0105 i czemu te s\u0142owa s\u0142u\u017c\u0105. C\u00f3\u017c, j\u0119zyk polityk\u00f3w nie zawsze ma jawne znaczenie, bez wzgl\u0119du na grubo\u015b\u0107 kurtyny jaki go dzieli.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n\r\n

Wydawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o, \u017ce pami\u0119\u0107 o wandejskiej tragedii pozostanie tylko regionaln\u0105 \u201eatrakcj\u0105\u201d, a opowie\u015bci o tamtych czasach nie wyjd\u0105 dalej, ni\u017c poza Francj\u0119. W roku 1988, re\u017cyser Philippe de Broca, kt\u00f3remu krytycy francuscy przypisuj\u0105 sympatie rojalistyczne, stworzy\u0142 film historyczny pt. \u201eSzuani\u201d. Obraz ten zdoby\u0142 szerok\u0105 popularno\u015b\u0107 oraz rozg\u0142os, nie tylko ze wzgl\u0119du na tre\u015b\u0107, wg libertyn\u00f3w zbyt kontrowersyjn\u0105, ale i na znakomite osadzenie go w segmencie historycznym tamtej epoki. Ci, kt\u00f3rzy znaj\u0105 i lubi\u0105 filmowe adaptacje powie\u015bci Alexandra Dumasa, nie b\u0119d\u0105 rozczarowani. Ale nie jest to typowa historia z cyklu \u201ep\u0142aszcza i szpady\u201d, albowiem obraz ten ma w sobie co\u015b wybitnie g\u0142\u0119bszego, co dociera do odbiorcy po pewnym czasie. O kilka krok\u00f3w dalej w stron\u0119 kwestii nowo\u017cytnej polityki, posun\u0105\u0142 si\u0119 re\u017cyser, ujmuj\u0105c wa\u017cny fragment historii swojego kraju. Owszem; w tym filmie s\u0105 zawarte ludzkie s\u0142abo\u015bci, uczucia, nadzieje, rozterki i niespe\u0142nione marzenia. Ale jest podana bezpo\u015brednia przyczyna, kt\u00f3ra odpowiada za zburzenie tego odwiecznego \u0142adu. To tak, jakby opisywa\u0107 rewolucyjn\u0105 Rosj\u0119 \u201eDoktorem \u0179ywago\u201d B. Pasternaka. W obu przypadkach niewiele ju\u017c potrzeba, aby poj\u0105\u0107 w\u0142a\u015bciwie to, co si\u0119 tak naprawd\u0119 wydarzy\u0142o.<\/p>\r\n\r\n

W \u201eSzuanach\u201d ukazana jest historia jednej rodziny, kt\u00f3ra stanowi synonim, wszystkich rodzin i rod\u00f3w, oddanych do ko\u0144ca swoich dni Bogu, Kr\u00f3lowi oraz Tradycji.<\/p>\r\n\r\n

Stary ksi\u0105\u017c\u0119- pan de Kefadec, wiedzie stabilny \u017cywot w swojej breto\u0144skiej posiad\u0142o\u015bci. Czas p\u0142ynie powoli, odmierzany rytmem codziennych zaj\u0119\u0107. Ksi\u0105\u017ce daleki jest od polityki, po prostu dba o ziemi\u0119, o ludzi, ma przyjaci\u00f3\u0142. Jest wyrozumia\u0142y, posiada jednak swoje w\u0142asne zdanie na wiele spraw, kt\u00f3re- chc\u0105c nie chc\u0105c- wdzieraj\u0105 si\u0119 i na prowincj\u0119. Pan de Kefadec ma dw\u00f3ch syn\u00f3w: w\u0142asnego Aureliusza i przybranego Tarquina. Obaj wyruszaj\u0105 w \u015bwiat, opuszczaj\u0105c rodzinne strony. Oboje te\u017c zabiegaj\u0105 o wzgl\u0119dy ich przybranej siostry Cecylii (w tej roli Sophie Marceau).<\/p>\r\n\r\n

Po latach powraca Tarquin. Ju\u017c nie jest przybranym synem ksi\u0119cia, ale obywatelem komisarzem. W jego niespokojnych oczach p\u0142onie rewolucyjny ogie\u0144. Sta\u0142 si\u0119 nowym cz\u0142owiekiem i pragnie w Bretanii wprowadzi\u0107 nowy porz\u0105dek. Oczarowana nim Cecylia, anga\u017cuje si\u0119 na rzecz post\u0119pu i ochoczo w\u0142\u0105cza si\u0119 do walki z \u201eklerykaln\u0105 ciemnot\u0105\u201d. Jest nauczycielk\u0105, ku zadowoleniu komisarza Tarquina wprowadza nowe metody dydaktyczne. Spok\u00f3j w Bretanii zostaje naruszony. Dotychczasowy porz\u0105dek spo\u0142eczny, kt\u00f3rego gwarantem by\u0142 kr\u00f3l, chwieje si\u0119 w posadach. Rewolucjoni\u015bci z ca\u0142a bezwzgl\u0119dno\u015bci\u0105 wprowadzaj\u0105 bezwzgl\u0119dnie zmiany w \u017cycie, jednocz\u0105c tym samym przeciwko sobie szlacht\u0119, ch\u0142op\u00f3w oraz duchowie\u0144stwo.<\/p>\r\n\r\n

Kiedy region ogarniaj\u0105 pierwsze walki, zza oceanu powraca Aureliusz- syn ksi\u0119cia de Kefadec. Widz\u0105c, co si\u0119 dzieje, staje si\u0119 mimochodem jednym z przyw\u00f3dc\u00f3w powstania. Do ubrania przypina sobie Sacre Coeur- symbol wierno\u015bci Chrystusowi i Kr\u00f3lowi.<\/p>\r\n\r\n

Kr\u00f3lewska i Katolicka Armia ro\u015bnie w si\u0142\u0119. Rewolucjoni\u015bci, mimo sk\u0142adanych ludowi obietnic, mimo terroru, prze\u015bladowa\u0144; nie znajduj\u0105 w \u017caden spos\u00f3b oparcia po\u015br\u00f3d miejscowych. Idea wolno\u015bci, r\u00f3wno\u015bci oraz braterstwa, tak ochoczo wt\u0142aczana w dzieci\u0119ce umys\u0142y przez Cecyli\u0119, obraca si\u0119 r\u00f3wnie\u017c przeciwko niej samej i dostrzega ona w ko\u0144cu prawdziwe oblicze komisarza Tarquina i swoj\u0105 nikczemn\u0105 w tym rol\u0119.<\/p>\r\n\r\n

Wojna i mi\u0142o\u015b\u0107. Romantyzm przeplatany z niez\u0142omnym bohaterstwem i \u015bmier\u0107 cywilizacji. Walka w s\u0142usznej, cho\u0107 przegranej sprawie. Nadzieja dla przysz\u0142ych pokole\u0144 Francji. Takie refleksje mo\u017cna przywo\u0142a\u0107, obejrzawszy \u201eSzuan\u00f3w\u201d. Dla widza, kt\u00f3ry ju\u017c wie, czym by\u0142o wandejskie powstanie, film ten b\u0119dzie ciekawym uzupe\u0142nieniem niekt\u00f3rych wiadomo\u015bci. Jak\u017ce \u0142atwo wtedy sobie wyobrazi\u0107, \u017ce tak mog\u0142o by\u0107 w jakim\u015b miejscu, w tamtych latach, gdzie\u015b po obu stronach Loary.<\/p>\r\n\r\n

Mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c zach\u0119ci\u0107 do obejrzenia tego filmu mi\u0142o\u015bnik\u00f3w dobrego kina, kt\u00f3rzy jeszcze nie maj\u0105 poj\u0119cia o rewolucji francuskiej, b\u0105d\u017a wiedza o niej zamyka si\u0119 tylko w pobie\u017cnej znajomo\u015bci informacji medialnych. Mo\u017ce za pierwszym razem nie wszystko stanie si\u0119 jasne, wojna cywilizacji, narzucanie nowego porz\u0105dku, czy zabijanie duszy narodu, da si\u0119 zauwa\u017cy\u0107 ju\u017c na filmowym przyk\u0142adzie breto\u0144skiej wioski. Je\u015bli historia lubi si\u0119 powtarza\u0107, to wandejski heroizm, mo\u017ce by\u0107 w przysz\u0142o\u015bci tam\u0105 dla laickich grabarzy Europy.<\/p>\r\n\r\n

\u201eSzuani\u201d w wydaniu de Broca, wci\u0105gaj\u0105 widza w \u015bwiat zapomnianych warto\u015bci, w obszar ju\u017c nie znany od lat europejczykowi. Laicka Francja ma ci\u0105gle szans\u0119, aby zrewidowa\u0107 swoje podej\u015bcie do w\u0142asnej historii oraz tradycji. Film sk\u0142ania ku refleksjom i nie pozostawia na rewolucji francuskiej suchej nitki, cho\u0107, to my sami jako widzowie wyci\u0105gamy ostateczne wnioski. Akcja filmu sk\u0142ania nas do zaj\u0119cia okre\u015blonej postawy, daj\u0105c nam jednak wcze\u015bniej mo\u017cliwo\u015b\u0107 wnikliwej obserwacji ka\u017cdej ze stron. Poznajemy dwa oblicza konfliktu, kt\u00f3ry mieszka\u0144com tamtych ziem nie daje mo\u017cliwo\u015bci dobrowolnego wyboru. Jedynym wyj\u015bciem pozostaje walka i zwyci\u0119stwo lub \u015bmier\u0107 w owej walce. Wierno\u015b\u0107 Idei, czy kapitulacja wobec ideologii? Jakby zestawi\u0107 ten film, chocia\u017cby z rodzimymi \u201eDreszczami\u201d Marczewskiego, to znajdziemy wiele wsp\u00f3lnych w\u0105tk\u00f3w politycznych, umieszczonych w fabule.<\/p>\r\n\r\n

Dzie\u0142o Philippe`a de Broca mog\u0119 uzna\u0107 za wybitne. Zwolennicy kina widowiskowego, nie znajda w nim scen batalistycznych robionych na miar\u0119 \u201eBraveheart\u201d, ale nie o to w tym tutaj chodzi. Walka zbrojna jest w \u201eSzuanach\u201d mocnym t\u0142em, cho\u0107 wynika z samej konieczno\u015bci obrony cywilizacji. Re\u017cyser chce uczuli\u0107 nas na to, \u017ce ka\u017cde, nawet osobiste, zmaganie o warto\u015bci toczymy niezmiennie. W ka\u017cdej chwili naszego zycia, w ka\u017cdym miejscu. Podobnie zreszt\u0105 jak w filmie, bowiem katolicka i kr\u00f3lewska Francja nie wszystek umar\u0142a, cho\u0107 wandejskie powstanie upad\u0142o. Zwr\u00f3\u0107cie uwag\u0119 na ostatni fragment tego filmu. G\u0142\u00f3wni bohaterowie uchodz\u0105 w stron\u0119 morza. S\u0105 wolni, nie traca wiary, cho\u0107 ich \u015bwiat pozostawiony za plecami, spowi\u0142a po\u017coga.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n\r\n

Dla tych, kt\u00f3rzy wci\u0105\u017c jeszcze niewiele wiedz\u0105 o Powstaniu Wandejskim, a rewolucj\u0119 francusk\u0105 postrzegaj\u0105 jedynie przez pryzmat post\u0119pu, zosta\u0142a napisana pi\u00f3rem Marka Robaka ciekawa ksi\u0105\u017cka. Na zaledwie 46 stronach, autor w bardzo elementarny spos\u00f3b przedstawia okoliczno\u015bci jak i wydarzenia, kt\u00f3re rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 10 marca 217 lat temu. Ksi\u0105\u017cka wesz\u0142a do ksi\u0119gar\u0144 w 1996 roku, ale czasami mo\u017cna j\u0105 zdoby\u0107 na aukcjach internetowych lub w antykwariatach. Warto mie\u0107 t\u0119 pozycj\u0119 w swoich zbiorach. Autor rzeczowo opisuje wydarzenia, kre\u015bli sylwetki przyw\u00f3dc\u00f3w wandejskich, oraz zamieszcza na ko\u0144cu chronologi\u0119 wydarze\u0144. Ta ksi\u0105\u017cka, dla niejednego czytelnika poszukuj\u0105cego prawdy, mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 przyczynkiem, do wnikliwszej analizy historii, a zw\u0142aszcza tych aspekt\u00f3w, pomijanych lub usuwanych z podr\u0119cznik\u00f3w.<\/p>\r\n\r\n

Z tej ksi\u0105zki, szczeg\u00f3lnie podoba mi si\u0119 jeden fragment:<\/p>\r\n\r\n

\u201e(\u2026)W\u015br\u00f3d bohater\u00f3w wandejskich warto jeszcze wymieni\u0107 wspomnian\u0105 ju\u017c m\u0142od\u0105 dziewczyn\u0119, Renee Borderenau- zwano j\u0105 Dzielnym Andegawe\u0144czykiem. (\u2026) Jej ojciec zosta\u0142 zabity w czasie pierwszych walk, potem wymordowano jej rodzin\u0119- straci\u0142a 42 krewnych. Przysi\u0119g\u0142a zab\u00f3jcom zemst\u0119. Nauczy\u0142a si\u0119 strzela\u0107, przywdzia\u0142a m\u0119ski str\u00f3j i wst\u0105pi\u0142a do kawalerii wandejskiej. Szar\u017cowa\u0142a brawurowo na koniu, trzymaj\u0105c wodze w ustach, z pistoletem w jednej r\u0119ce, a szabl\u0105 w drugiej.<\/p>\r\n\r\n

Przesz\u0142a ca\u0142y szlak bojowy, w czasie marszu ku morzu id\u0105c w stra\u017cy tylnej. Uda\u0142o jej si\u0119 wr\u00f3ci\u0107 do Wandei i walczy\u0142a jeszcze przez d\u0142ugi czas. Schwytana przez republikan\u00f3w, zosta\u0142a osadzona w klasztorze na Mont- Saint- Michel, zamienionym na wi\u0119zienie. Zmar\u0142a w 1824 roku. Do ko\u0144ca \u017cycia odmawia\u0142a uznania republiki.\u201d<\/p>\r\n\r\n

Tak na marginesie dodam, \u017ce jest to jeden z przyk\u0142ad\u00f3w niewiasty pozytywnie wyemancypowanej, kt\u00f3ra zamiast wrzeszcze\u0107 o prawach kobiet, wzi\u0119\u0142a sobie do serca prawa m\u0119\u017cczyzn, skutecznie wdra\u017caj\u0105c w swoje m\u0142ode \u017cycie, w\u0142a\u015bciwie pojmowane r\u00f3wnouprawnienie. W przeciwie\u0144stwie do wszelakich feminazistek, sufra\u017cystek oraz lesbotutek, mo\u017cna, jak wida\u0107, efektywnie \u0142\u0105czy\u0107 kobieco\u015b\u0107, m\u0119stwo oraz s\u0142aw\u0119.<\/p>\r\n\r\n

Wandejskie opowie\u015bci nie ko\u0144cz\u0105 si\u0119. Czas dopisuje dalsze historie, opiewa bohater\u00f3w, przywo\u0142uje wspomnienia. Pami\u0119\u0107 nie umiera i nawet po polskich r\u00f3wninach, wiatr znad Loary zatacza przyjazne kr\u0119gi.<\/p>\r\n\r\n

Tomasz J. Kosty\u0142a<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"10 marca, dwie\u015bcie siedemna\u015bcie lat temu, wybuch\u0142o powstanie w Wandei. Od 1793 roku, nieustannie p\u0142on\u0105 w sercach wielu ludzi, znicze pami\u0119ci o bohaterach, kt\u00f3rzy stan\u0119li w obronie Boga, Kr\u00f3la i Ojczyzny. Chocia\u017c min\u0119\u0142o ju\u017c tyle lat, chwa\u0142a o wydarzeniach znad Loary, wykroczy\u0142a daleko poza granice Francji. fot. Wandea – kraina bohater\u00f3w Wandea, a tak\u017ce Bretania […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[132,131],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19238"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19238"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19238\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19238"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19238"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19238"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}