{"id":19054,"date":"2010-03-04T16:12:25","date_gmt":"2010-03-04T21:12:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=19054"},"modified":"2010-03-04T16:12:25","modified_gmt":"2010-03-04T21:12:25","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=19054","title":{"rendered":"Z\u0142odzieje s\u0142\u00f3w – Piotr Jaroszy\u0144ski<\/em>"},"content":{"rendered":"

Jest rzecz\u0105 ciekaw\u0105, \u017ce socjali\u015bci – walcz\u0105c ze starym porz\u0105dkiem reprezentowanym przez Ko\u015bci\u00f3\u0142, kr\u00f3la i szlacht\u0119 – utworzyli nowy porz\u0105dek, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 lustrzanym odbiciem porz\u0105dku starego. Powsta\u0142a wi\u0119c nowa liturgia<\/strong><\/p>\n\n

wzorowana na katolickiej, zacz\u0119to namaszcza\u0107 sekretarzy, komisarzy i prezydent\u00f3w, a wreszcie w miejsce szlachty powsta\u0142a tzw. nomenklatura. W efekcie wizyta w socjalistycznym ministerstwie by\u0142a najcz\u0119\u015bciej wizyt\u0105 w pa\u0142acu kt\u00f3rego\u015b z arystokrat\u00f3w, gdzie na \u015bcianach wisia\u0142y przedrewolucyjne obrazy, a urz\u0119dnicy korzystali z mebli w stylu Ludwika XIV. Czy jedno do drugiego pasowa\u0142o, to ju\u017c kwestia, powiedzmy, smaku.
\n Paradoks ten jest \u0142atwy do uchwycenia, wystarczy przej\u015b\u0107 si\u0119 cho\u0107by po warszawskich ministerstwach. Ma\u0142o kto zwraca uwag\u0119, do jakiego stopnia socjali\u015bci wdarli si\u0119 do kultury duchowej i jakiego tam dokonali spustoszenia. I nie chodzi tu o walk\u0119 ideologiczn\u0105, gdzie jeden system przeciwstawia si\u0119 drugiemu, chodzi tu o kradzie\u017c i manipulacj\u0119. Wida\u0107 to szczeg\u00f3lnie na przyk\u0142adzie j\u0119zyka.
\n Wyst\u0119puj\u0105c z ca\u0142\u0105 nienawi\u015bci\u0105 przeciwko kulturze klasycznej, socjali\u015bci pe\u0142n\u0105 gar\u015bci\u0105 korzystali ze s\u0142\u00f3w greckich i \u0142aci\u0144skich oraz z tworzonych dora\u017anie neologizm\u00f3w na bazie j\u0119zyk\u00f3w klasycznych. Powstawa\u0142a w ten spos\u00f3b nie tyle mowa, co raczej nowomowa, a wi\u0119c or\u0119\u017c do walki z przeciwnikiem. Si\u0142a oddzia\u0142ywania tej nowomowy polega\u0142a na tym, \u017ce pos\u0142ugiwano si\u0119 s\u0142owami w pewien spos\u00f3b znanymi, cho\u0107 tak naprawd\u0119 ich znaczenie by\u0142o ideologicznie zmienione. Wra\u017cenie znajomo\u015bci jakiego\u015b s\u0142owa bra\u0142o si\u0119 st\u0105d, \u017ce chodzi\u0142o tu o s\u0142owa \u0142aci\u0144skie lub greckie, a wi\u0119c takie, jakie wype\u0142nia\u0142y kulturalny j\u0119zyk narodowy. Jednak znaczenie tych s\u0142\u00f3w ulega\u0142o zmianie. Co wi\u0119cej, socjali\u015bci, przechwytuj\u0105c pa\u0144stwowy system edukacji, rugowali z kszta\u0142cenia grek\u0119 i \u0142acin\u0119, wskutek czego nast\u0119powa\u0142o obni\u017cenie poziomu o\u015bwiaty, a masy by\u0142y bezbronne wobec s\u0142\u00f3w, kt\u00f3re znaj\u0105 ze s\u0142yszenia, ale kt\u00f3rych nie rozumiej\u0105. Dlaczego w j\u0119zyku socjalist\u00f3w tyle s\u0142\u00f3w przej\u0119tych od znienawidzonej przez nich cywilizacji, jak: \u201esocjalizm”, \u201ekomunizm”, \u201eideologia”, \u201edialektyka”, \u201ekapitalizm”, \u201eegzekutywa”, \u201ekomitet”, \u201eplenum” etc? S\u0142owa s\u0105 graficznie i d\u017awi\u0119kowo znane, ale ich znaczenie ustalane jest odg\u00f3rnie wedle wytycznych w\u0142adzy w oparciu o wyznawan\u0105 ideologi\u0119, a zw\u0142aszcza jej aktualn\u0105 wersj\u0119. Masy, znaj\u0105c poszczeg\u00f3lne s\u0142owa ze s\u0142yszenia, nie rozumia\u0142y ich wskutek braku wykszta\u0142cenia, odbiera\u0142y natomiast ich skal\u0119 oceniaj\u0105co: komunizm jest bardzo dobry, socjalizm – dobry, a katolicyzm jest z\u0142y. Ale o co chodzi i dlaczego, to by\u0142a ju\u017c my\u015blowa mg\u0142a.
\n Jeden z najznakomitszych polskich filolog\u00f3w klasycznych, profesor Tadeusz Zieli\u0144ski, napisa\u0142 w roku 1917 kr\u00f3tki tekst pt. Bur\u017cuje i Proletariusze<\/em>, wydrukowany po rosyjsku w pi\u015bmie \u201eRusskaja Wola<\/em>” (16 V 1917)1<\/sup>. Przeci\u0119tny rozum uformowany przez socjalizm (chyba po dzi\u015b dzie\u0144!) kojarzy mniej wi\u0119cej tak: w walce klas dobry proletariat pokona\u0142 z\u0142ych bur\u017cuj\u00f3w, dzi\u0119ki czemu dokona\u0142a si\u0119 sprawiedliwo\u015b\u0107 dziejowa. T. Zieli\u0144ski rozpoczyna sw\u00f3j tekst tymi s\u0142owami: \u201eTowarzyszu drukarzu, porozmawiajmy.” A wi\u0119c, drogi czytelniku, pos\u0142uchaj. \u201eChcia\u0142bym dowie\u015b\u0107 wam, \u017ce wprowadzaj\u0105c do j\u0119zyka rosyjskiego s\u0142owo \u201ebur\u017cuj”, wzbogacili\u015bcie go o g\u0142upi epitet, kt\u00f3ry nie ma \u017cadnego rozumnego odpowiednika w rzeczywisto\u015bci.” Mocne to s\u0142owa, zw\u0142aszcza pod pi\u00f3rem takiej miary uczonego. Ale co si\u0119 okazuje? S\u0142owo \u201ebur\u017cuj” zosta\u0142o zapo\u017cyczone z francuskiego bourgeois<\/em>, to za\u015b pochodzi od s\u0142owa bourg<\/em>, kt\u00f3re oznacza miasto. A wi\u0119c bur\u017cuj to mieszczanin, czyli po prostu kto\u015b, kto mieszka w mie\u015bcie, w odr\u00f3\u017cnieniu wcale nie od proletariatu, ale od szlachty, czyli tych, kt\u00f3rzy mieszkali, jako gentil-homme<\/em>, na wsi.
\n A sk\u0105d s\u0142owo \u201eproletariat”? \u201eKiedy\u015b w staro\u017cytnym Rzymie obywatele dzielili si\u0119 na assidui<\/em> (lub locupletes<\/em>) i proletarii<\/em>. Pierwsi – jako odpowiednio zamo\u017cni – zobowi\u0105zani byli do p\u0142acenia podatk\u00f3w; drudzy – ze wzgl\u0119du na brak \u015brodk\u00f3w – byli od tego zwalniani.” Ale w\u0142a\u015bnie ci drudzy dawali ojczy\u017anie swoje dzieci jako przysz\u0142ych obywateli i \u017co\u0142nierzy, bo proles <\/em>to potomstwo. Jedni byli zamo\u017cni, wi\u0119c p\u0142acili podatki, drudzy byli \u201erodzinni”. Termin \u201eproletariat” mia\u0142 wyd\u017awi\u0119k pozytywny, chodzi\u0142o o to, aby nie obra\u017ca\u0107 ludzi ubogich, nazywaj\u0105c ich biednymi czy niezamo\u017cnymi, ale w\u0142a\u015bnie \u201erodzinnymi”. Jedni i drudzy byli obywatelami.
\n Jak\u017ce wzruszaj\u0105co brzmi dalsza dyskusja Profesora z drukarzem. \u201eRazem z wami pracuj\u0119 nad tym artyku\u0142em, ja pisz\u0119, wy drukujecie. Nie zapytacie mnie wszak\u017ce, ile dostaj\u0119 od wiersza; ja r\u00f3wnie\u017c nie wymagam od was podobnej deklaracji; zwr\u00f3\u0107my si\u0119 raczej do kumoszek – nie b\u0119dzie obrazy. Opowiadali mi o jednej, kt\u00f3ra ustali\u0142a tak\u0105 relacj\u0119 zarobk\u00f3w: autorowi za wiersz 8 kopiejek, drukarzowi – 25 kopiejek.” I profesor Tadeusz Zieli\u0144ski pisze dalej: \u201eJe\u015bli sprawicie mi t\u0119 przyjemno\u015b\u0107, \u017ce mnie odwiedzicie, poka\u017c\u0119 wam u siebie na p\u00f3\u0142ce ca\u0142e tomy napisane przeze mnie bez \u017cadnego wynagrodzenia, kiedy moi \u00f3wcze\u015bni towarzysze drukarze otrzymywali je. Gdzie wi\u0119c jest bur\u017cuj, a gdzie proletariusz?”
\n A dzi\u015b? Czy wiele si\u0119 zmieni\u0142o? Profesor, kt\u00f3ry napisze ksi\u0105\u017ck\u0119, do czego potrzeba talentu, wiedzy, pracy, lat, otrzyma – zgodnie z przepisami – r\u00f3wnowarto\u015b\u0107 stawki, jak\u0105 otrzymuje maszynistka wpisuj\u0105ca tekst do komputera.
\n Socjalizm jeszcze si\u0119 nie sko\u0144czy\u0142. I nie sko\u0144czy si\u0119 tak d\u0142ugo, jak d\u0142ugo kultura nasza i nasza mowa oddycha\u0107 b\u0119dzie oparami pokradzionych i zatrutych s\u0142\u00f3w. Tylko czy i komu b\u0119dzie si\u0119 jeszcze chcia\u0142o je odk\u0142amywa\u0107?<\/p>\n\n

1<\/sup> T. Zieli\u0144ski, Kultura i rewolucja. Warszawa 1999, s. 53-60.<\/p>\n\n

Piotr Jaroszy\u0144ski<\/em><\/strong>
\n „Kim jeste\u015bmy”<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Jest rzecz\u0105 ciekaw\u0105, \u017ce socjali\u015bci – walcz\u0105c ze starym porz\u0105dkiem reprezentowanym przez Ko\u015bci\u00f3\u0142, kr\u00f3la i szlacht\u0119 – utworzyli nowy porz\u0105dek, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 lustrzanym odbiciem porz\u0105dku starego. Powsta\u0142a wi\u0119c nowa liturgia wzorowana na katolickiej, zacz\u0119to namaszcza\u0107 sekretarzy, komisarzy i prezydent\u00f3w, a wreszcie w miejsce szlachty powsta\u0142a tzw. nomenklatura. W efekcie wizyta w socjalistycznym ministerstwie by\u0142a […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19054"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19054"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19054\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19054"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19054"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19054"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}