{"id":18867,"date":"2010-02-27T23:32:22","date_gmt":"2010-02-28T04:32:22","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=18867"},"modified":"2010-02-27T23:32:22","modified_gmt":"2010-02-28T04:32:22","slug":"lad-i-wolnosc-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=18867","title":{"rendered":"\u0141ad i wolno\u015b\u0107 – Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

Jednym z zarzut\u00f3w stawianych cz\u0119sto konserwatystom jest ub\u00f3stwo ich koncepcji ekonomicznych, skutkuj\u0105ce albo przyjmowaniem rozwi\u0105za\u0144 \u201eromantycznych\u201d (\u201eliryczna ekonomia\u201d Adama H. M\u00fcllera, w zjadliwym okre\u015bleniu Carla Schmitta) i anachronicznych w dobie przemys\u0142owej i tym bardziej postprzemys\u0142owej (neo\u015bredniowieczny korporacjonizm), albo uleganiem pokusie socjalistycznej (Tory Socialism<\/em>, zwany te\u017c konserwatyzmem paternalistycznym), albo wreszcie niesamodzielno\u015bci\u0105 i kapitulowaniem przed \u201edogmatyk\u0105\u201d czysto liberaln\u0105 tak dalece, \u017ce \u201ekonserwatystami\u201d nazywa si\u0119 dzi\u015b powszechnie wyznawc\u00f3w ekonomicznego neoliberalizmu w jego wersji utylitarystycznej (szko\u0142a chicagowska) lub racjonalistycznej (Ludwig von Mises i jego uczniowie).<\/strong><\/p>\r\n\r\n

W tej, trzeba przyzna\u0107, wielce niezr\u0119cznej sytuacji, szans\u0105 – wci\u0105\u017c w niewielkim stopniu wykorzystan\u0105 – dla konserwatyst\u00f3w pragn\u0105cych zachowa\u0107 swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 r\u00f3wnie\u017c na polu teorii spo\u0142eczno-ekonomicznej jest si\u0119gni\u0119cie po znacz\u0105cy, lecz po minionych ju\u017c sukcesach nies\u0142usznie zapomniany, dorobek kierunku nazywanego ordoliberalizmem. Jak wiadomo, miano \u201eordolibera\u0142\u00f3w\u201d przylgn\u0119\u0142o do grupy niemieckich ekonomist\u00f3w i my\u015blicieli spo\u0142ecznych, kt\u00f3rzy po II wojnie \u015bwiatowej stworzyli szko\u0142\u0119 zwan\u0105 frybursk\u0105<\/em>. Jej najwybitniejszymi przedstawicielami byli: Wilhelm R\u00f6pke (1899-1966), Alexander R\u00fcstow (1885-1963), Walter Eucken (1891-1950), Franz B\u00f6hm (1895-1977), Alfred M\u00fcller-Armack (1901-1978), a jako praktyk bardziej ni\u017c teoretyk – zachodnioniemiecki minister finans\u00f3w i wreszcie kanclerz, Ludwig Erhard (1897-1977). Ordolibera\u0142owie niew\u0105tpliwie mieli na oku cel konkretny i bie\u017c\u0105cy, czyli odbudowanie, po spustoszeniach poczynionych przez nazizm i wojn\u0119, niemieckiej gospodarki, wszelako ich zasadnicza intencja si\u0119ga\u0142a znacznie dalej i g\u0142\u0119biej, chodzi\u0142o bowiem r\u00f3wnie\u017c o rekonstrukcj\u0119 moralnych fundament\u00f3w spo\u0142ecze\u0144stwa – a \u017ceby powiedzie\u0107 wprost: jego rechrystianizacj\u0119. Kapitalnego znaczenia nabiera w zwi\u0105zku z tym fakt, \u017ce wszyscy ordolibera\u0142owie to g\u0142\u0119boko wierz\u0105cy chrze\u015bcijanie: katolicy albo konserwatywni ewangelicy.<\/p>\r\n\r\n

W gruncie rzeczy, odno\u015bnie do \u201eszko\u0142y fryburskiej\u201d zachodzi pewne nieporozumienie semantyczne (po cz\u0119\u015bci zawinione przez jej reprezentant\u00f3w), albowiem \u201eordoliberalizm\u201d nie jest sensu proprio<\/em> liberalizmem w sensie filozoficznym, religijnym, moralno-obyczajowym i politycznym, a z (klasycznym i neoklasycznym) liberalizmem ekonomicznym \u0142\u0105czy go tylko wiara w moraln\u0105, spo\u0142eczn\u0105 i gospodarcz\u0105 warto\u015b\u0107 w\u0142asno\u015bci prywatnej i wolnej przedsi\u0119biorczo\u015bci. Ordolibera\u0142owie nie byli ani indywidualistami, ani kontraktualistami, ani utylitarystami, ani racjonalistami, i wr\u0119cz krytykowali liberalizm w ka\u017cdym jego rozumieniu, oskar\u017caj\u0105c libera\u0142\u00f3w o atomizacj\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa i pa\u0144stwa, jako g\u0142\u00f3wn\u0105 i zawinion\u0105 przez liberalizm przyczyn\u0119 tego stanu rzeczy wskazuj\u0105c sekularyzacj\u0119 i relatywizacj\u0119 moralno\u015bci. Przekonanie libera\u0142\u00f3w (tak\u017ce tych \u201ekonserwatyzuj\u0105cych\u201d, jak Friedrich August von Hayek) o mo\u017cliwo\u015bci wytworzenia si\u0119 \u201e\u0142adu spontanicznego\u201d wskutek li tylko samodzielno\u015bci jednostek uwa\u017cali za iluzj\u0119, dowodz\u0105c, \u017ce brak silnych wi\u0119zi pomi\u0119dzy jednostkami prowadzi raczej do napi\u0119\u0107 spo\u0142ecznych, a w ko\u0144cu do anarchii. R\u00f3\u017cnic\u0119 pomi\u0119dzy libera\u0142ami sensu proprio<\/em> a ordolibera\u0142ami wybornie ilustruje anegdota opowiadana przez R\u00f6pkego, kt\u00f3r\u0105 przytaczamy tu za filozofem Frederickiem D. Wilhelmsenem. Ot\u00f3\u017c, R\u00f6pke i Hayek, kt\u00f3rzy obaj byli cz\u0142onkami wolno\u015bciowego Mont Pelerin Society, pewnego razu, w przerwie mi\u0119dzy obradami tego elitarnego grona przechadzali si\u0119 po ogrodach warzywno-owocowych, kt\u00f3re uprawiali pracownicy pewnej szwajcarskiej fabryki. R\u00f6pke zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 swojego kolegi na to, jak pi\u0119kno i jedno\u015b\u0107 z natur\u0105 sta\u0142y si\u0119 mo\u017cliwe dzi\u0119ki tym ludziom, oraz \u017ce ta uprawa, jakkolwiek skromna, dodaje co\u015b cennego do ich \u017cycia. Na to Hayek odpowiedzia\u0142 mu gderliwie: \u201eAle\u017c we\u017a pod uwag\u0119 stracone godziny, kt\u00f3re ci ludzie mogliby sp\u0119dzi\u0107 w fabryce!\u201d. Jak komentuje Wilhelmsen, ta reakcja to czysty fanatyzm ideologiczny wielbiciela kapitalizmu, dla kt\u00f3rego bezproduktywna przyjemno\u015b\u0107 ludzi uprawiaj\u0105cych swoje ogr\u00f3dki stanowi tylko \u201ezak\u0142\u00f3cenie\u201d w maszynerii ci\u0119\u017ckiego przemys\u0142u i w statystykach wzrostu gospodarczego.<\/p>\r\n\r\n

R\u00f6pke zatem, chocia\u017c tak samo jak Hayek, by\u0142 zwolennikiem wolnego rynku, nie wynosi\u0142 go do rangi absolutu. Ordolibera\u0142owie zgadzali si\u0119 wprawdzie z neolibera\u0142ami co do fatalnych skutk\u00f3w etatyzmu gospodarczego i \u201epa\u0144stwa opieku\u0144czego\u201d, jednak podnosili te\u017c kwesti\u0119 przez neolibera\u0142\u00f3w niezauwa\u017can\u0105 b\u0105d\u017a ignorowan\u0105, a mianowicie, i\u017c w samym dzia\u0142aniu wolnego rynku tkwi pewna \u201esi\u0142a fatalna\u201d, prowadz\u0105ca do jego autodestrukcji. Si\u0142\u0105 t\u0105 jest umasowienie spo\u0142ecze\u0144stwa i d\u0105\u017cenie do totalnej demokratyzacji. Wykorzenienie duchowe i moralne mas, pozbawionych tak\u017ce hamulca zewn\u0119trznego ze strony w\u0142adzy publicznej, czyni z nich \u017c\u0105dnych coraz to nowych wra\u017ce\u0144 i potrzeb konsument\u00f3w, wysuwaj\u0105cych kolejne roszczenia, to za\u015b stwarza podatny grunt dla ideologii kolektywistycznych i totalitarnych, obiecuj\u0105cych ich zaspokojenie. Sam wolny rynek nie jest zatem zdolny do uratowania tego, co stanowi jego niekwestionowan\u0105 zalet\u0119: wolno\u015bci i dobrobytu os\u00f3b w wolnym spo\u0142ecze\u0144stwie. Jak pisa\u0142 Eucken, \u201eoczekiwanie, \u017ce w wolnej gospodarce zrealizowana zostanie zasada w pe\u0142ni wolnej konkurencji nie spe\u0142ni\u0142o si\u0119\u201d, wskutek dwu przeciwstawnych sobie w d\u0105\u017ceniach, lecz prowadz\u0105cych do tego samego skutku tendencji: tworzenia przez producent\u00f3w koncern\u00f3w, karteli i trust\u00f3w, a przez pracobiorc\u00f3w – uprawiaj\u0105cych walk\u0119 klasow\u0105 zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych.<\/p>\r\n\r\n

Chocia\u017c ordolibera\u0142owie byli z wykszta\u0142cenia i uprawianego zawodu ekonomistami, ordoliberalizmu nie mo\u017cna traktowa\u0107 wy\u0142\u0105cznie jako szko\u0142y ekonomicznej; by\u0142a to filozofia spo\u0142eczna i polityczna, kt\u00f3ra postawi\u0142a sobie za cel zbadanie socjalnych i gospodarczych przyczyn kryzysu spo\u0142ecze\u0144stwa wsp\u00f3\u0142czesnego oraz znalezienie dr\u00f3g odnowy w tych sferach. Nie traktowa\u0142a ona gospodarki jako wy\u0142\u0105cznego, ani nawet g\u0142\u00f3wnego regulatora \u017cycia spo\u0142ecze\u0144stwa. Dla ordolibera\u0142\u00f3w przedmiotem namys\u0142u nie jest izolowana jednostka, lecz osoba we wsp\u00f3lnocie (rodzinnej, zawodowej, narodowej), a ich centraln\u0105 ide\u0105 jest nie abstrakcyjna wolno\u015b\u0107 (oboj\u0119tne: \u201enegatywna\u201d, jak u libera\u0142\u00f3w klasycznych, czy \u201epozytywna\u201d, jak u libera\u0142\u00f3w progresywnych), lecz \u0142ad budowany w przestrzeni moralnie dojrza\u0142ej wolno\u015bci. St\u0105d w\u0142a\u015bnie nazwa kierunku, b\u0119d\u0105ca po\u0142\u0105czeniem s\u0142\u00f3w: \u201e\u0142ad\u201d (ordo<\/em>) i \u201ewolno\u015b\u0107\u201d (libertas<\/em>). Znamion i warunk\u00f3w autentycznego ordo <\/em>my\u015bliciele tej szko\u0142y poszukiwali w dzie\u0142ach \u015bw. Augustyna, \u015bw. Tomasza z Akwinu, G.W. Leibniza, a tak\u017ce w nauczaniu spo\u0142ecznym papie\u017cy Leona XIII i Piusa XI. Mo\u017cna zatem powiedzie\u0107, \u017ce ordoliberalizm by\u0142 pr\u00f3b\u0105 stworzenia dostosowanej do okoliczno\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnych chrze\u015bcija\u0144sko-konserwatywnej koncepcji porz\u0105dku spo\u0142eczno-gospodarczego. Fundamentem tej koncepcji jest typowo konserwatywny pogl\u0105d, i\u017c spo\u0142ecze\u0144stwo nie jest zwyk\u0142ym zbiorem jednostek, ani swoist\u0105 odmian\u0105 \u201etowarzystwa akcyjnego\u201d, tylko wsp\u00f3lnot\u0105, a cz\u0142owiek, b\u0119d\u0105cy sam w sobie bytem osobowym stanowi zarazem cz\u0119\u015b\u0107 wi\u0119kszej ca\u0142o\u015bci – \u015bci\u015blej m\u00f3wi\u0105c: wielu ca\u0142o\u015bci o r\u00f3\u017cnym stopniu z\u0142o\u017cono\u015bci i r\u00f3\u017cnym stopniu oddalenia od jednostki. Funkcjonowanie rynku mo\u017cliwe jest dopiero we wsp\u00f3lnocie b\u0119d\u0105cej zwart\u0105 ca\u0142o\u015bci\u0105, posiadaj\u0105c\u0105 powszechne i mocne zasady duchowe i etyczne. Konkurencja na rynku jest zjawiskiem od niego nieod\u0142\u0105cznym i zasadniczo zdrowym, jednak celem spo\u0142ecze\u0144stwa jako ca\u0142o\u015bci jest harmonia, a nie rywalizacja, tym bardziej pozbawiona hamulc\u00f3w moralnych.<\/p>\r\n\r\n

\u0141ad spo\u0142eczny mo\u017ce by\u0107 stabilny, je\u017celi dojdzie do odbudowania wszystkich poziom\u00f3w wsp\u00f3lnot: od rodziny, poprzez kr\u0119gi towarzyskie, spo\u0142eczno\u015bci lokalne, zawodowe, regionalne i prowincjonalne, a\u017c po og\u00f3lnonarodow\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 pa\u0144stwow\u0105. Zasad\u0105 powinno by\u0107 tu d\u0105\u017cenie do maksymalnej samowystarczalno\u015bci ka\u017cdego kr\u0119gu wsp\u00f3lnoty (co odpowiada \u015bci\u015ble \u201ezasadzie pomocniczo\u015bci\u201d w katolickiej nauce spo\u0142ecznej), kt\u00f3ry winien poczuwa\u0107 si\u0119 do wewn\u0119trznej solidarno\u015bci i odpowiedzialno\u015bci za los swoich uczestnik\u00f3w, natomiast w\u0142adza pa\u0144stwowa powinna by\u0107 maksymalnie zdecentralizowana i oparta na partnerstwie pomi\u0119dzy centralnymi a regionalnymi i lokalnymi organami w\u0142adzy. Pa\u0144stwu, poj\u0119temu w my\u015bli ordoliberalnej jako \u201epa\u0144stwo wsp\u00f3lnotowe\u201d (genossischer Staat<\/em>), przypada rola zrzeszenia wolnych os\u00f3b i spo\u0142eczno\u015bci oraz gwaranta ich swobodnego i wielostronnego rozwoju. Wyklucza to kolektywizm, centralne planowanie, interwencjonizm i \u201eopieku\u0144czo\u015b\u0107\u201d socjaln\u0105 pa\u0144stwa, ale r\u00f3wnie\u017c skrajny leseferyzm, a zw\u0142aszcza \u201eneutralno\u015b\u0107\u201d moraln\u0105 pa\u0144stwa. Musi ono by\u0107 bowiem instytucj\u0105 zdoln\u0105 stanowczo i skutecznie przeciwstawi\u0107 si\u0119 procesom duchowej i moralnej destrukcji spo\u0142ecze\u0144stwa, tote\u017c wyposa\u017con\u0105 w niezb\u0119dny ku temu autorytet. Pa\u0144stwo, zdaniem ordolibera\u0142\u00f3w, nie powinno zak\u0142\u00f3ca\u0107 swoimi interwencjami procesu gospodarczego, ma jednak obowi\u0105zek kszta\u0142towania (Ordnungspolitik<\/em>) porz\u0105dku prawno-ekonomicznego, w kt\u00f3rego ramach dzia\u0142aj\u0105 samodzielne podmioty gospodaruj\u0105ce.<\/p>\r\n\r\n

***<\/p>\r\n\r\n

Filozofia spo\u0142eczno-ekonomiczna i polityczna ordoliberalizmu w niewielkim tylko stopniu by\u0142a dot\u0105d przedmiotem namys\u0142u i studi\u00f3w polskich badaczy. Je\u015bli pomin\u0105\u0107 prac\u0119 Tomasza G. Pszcz\u00f3\u0142kowskiego, kt\u00f3rego kardynalny b\u0142\u0105d poznawczy i interpretacyjny razi ju\u017c w podtytule jego ksi\u0105\u017cki (Ordoliberalizm. Spo\u0142eczno-polityczna i gospodarcza doktryna neoliberalizmu w RFN<\/em>, Warszawa 1990), to jedynym warto\u015bciowym dot\u0105d opracowaniem jest studium Ryszarda Skarzy\u0144skiego: Pa\u0144stwo i spo\u0142eczna gospodarka rynkowa. G\u0142\u00f3wne idee polityczne ordoliberalizmu<\/em>, opublikowane jednak ju\u017c te\u017c do\u015b\u0107 dawno, bo w 1994 roku. Pojawienie si\u0119 przeto na naszym rynku wydawniczym nowego opracowania samo w sobie godne jest dostrze\u017cenia i zainteresowania. Winno ono wzrosn\u0105\u0107 proporcjonalnie do faktu, \u017ce autor opar\u0142 swoje ustalenia na solidnej kwerendzie archiwalnej w niemieckich o\u015brodkach badawczych oraz na najnowszej literaturze niemieckoj\u0119zycznej, si\u0142\u0105 rzeczy niedost\u0119pnej jego poprzednikom. Nie trzeba ju\u017c rozwodzi\u0107 si\u0119 nad tym, \u017ce wykorzysta\u0142 w szerokim zakresie literatur\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142ow\u0105, natomiast warto podkre\u015bli\u0107 przy tej okazji (z ubolewaniem), \u017ce jest ona tak\u017ce dost\u0119pna w przek\u0142adach polskich nadal jedynie \u015bladowo, albowiem sk\u0142ada si\u0119 dot\u0105d wy\u0142\u0105cznie z jednej ksi\u0105\u017cki R\u00f6pkego (opublikowanej jeszcze w tzw. drugim obiegu w latach 80.) i tak\u017ce z jednej Euckena.<\/p>\r\n\r\n

Tymoteusz Juszczak nader s\u0142usznie poprzedzi\u0142 wyk\u0142ad my\u015bli ordolibera\u0142\u00f3w szerok\u0105 prezentacj\u0105 historii niemieckiego liberalizmu XIX i XX wieku, akcentuj\u0105c jego specyfik\u0119 na tle uniwersalnych determinant tego kierunku, jak r\u00f3wnie\u017c pryncypi\u00f3w konserwatyzmu, wp\u0142ywaj\u0105cych na my\u015blenie ordoliberalne. Rdze\u0144 jego studium stanowi oczywi\u015bcie cz\u0119\u015b\u0107 druga, w kt\u00f3rej wnikliwie zosta\u0142y zanalizowane wszystkie aspekty spo\u0142ecznego kryzysu nowoczesno\u015bci w uj\u0119ciu ordolibera\u0142\u00f3w (bez ukrywania przy tym pewnych \u201ezb\u0142\u0105dze\u0144\u201d politycznych czy aporii intelektualnych samych ordolibera\u0142\u00f3w) oraz cz\u0119\u015b\u0107 trzecia, w kt\u00f3rej zaprezentowana zosta\u0142a z wielk\u0105 staranno\u015bci\u0105 ich pozytywna koncepcja pa\u0144stwa, spo\u0142ecze\u0144stwa i gospodarki. W tym zakresie nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 szczeg\u00f3lnie uwag\u0119 czytelnik\u00f3w na rozdzia\u0142 po\u015bwi\u0119cony teorii (zasadniczo M\u00fcllera-Armacka) i aplikacji (dzie\u0142a Erharda) \u201espo\u0142ecznej gospodarki rynkowej\u201d (soziale Marktwirtschaft<\/em>), jako \u017ce dorobek ten zosta\u0142 w znacznej cz\u0119\u015bci zmarnowany wskutek wzmagaj\u0105cego si\u0119 od lat 60. XX wieku nacisku grup radykalnych na polityczn\u0105 i spo\u0142eczn\u0105 \u201edemokratyzacj\u0119\u201d (Demokratizierung<\/em>) Republiki Bo\u0144skiej. Przymiotnik \u201espo\u0142eczna\u201d, kt\u00f3ry w intencji ordolibera\u0142\u00f3w mia\u0142 znaczenie: \u201ewolna od ingerencji pa\u0144stwa\u201d, zmieni\u0142 w\u00f3wczas diametralnie sw\u00f3j sens, upodabniaj\u0105c t\u0119 koncepcj\u0119 do modelu socjalnego \u201epa\u0144stwa opieku\u0144czego\u201d i poddanego przemo\u017cnej presji wszechpot\u0119\u017cnych zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych. Z drugiej strony, autorowi tej pracy nie umkn\u0105\u0142 fakt, i\u017c opisywane przez ordolibera\u0142\u00f3w duchowe, moralne, spo\u0142eczne i ekonomiczne aspekty kryzysu cywilizacji zachodniej nie tylko \u017ce nie uleg\u0142y przezwyci\u0119\u017ceniu, ale nasili\u0142y si\u0119 bodaj w stopniu przez nich nawet nieprzewidywalnym.<\/p>\r\n\r\n

Podkre\u015bli\u0107 nale\u017cy na koniec, \u017ce niecz\u0119sto si\u0119 zdarza, aby rozprawa magisterska – nawet powsta\u0142a na tak renomowanej uczelni, jak Uniwersytet Miko\u0142aja Kopernika w Toruniu – dost\u0119powa\u0142a zaszczytu publikacji drukiem. Wcze\u015bniej, jak wiadomo, zosta\u0142a ona dostrze\u017cona i wyr\u00f3\u017cniona przez czcigodne jury Nagrody w Konkursie \u201eMagister Pafere\u201d przyznawanej przez Polsko-Ameryka\u0144sk\u0105 Fundacj\u0119 Edukacji i Rozwoju Ekonomicznego. Jest to r\u00f3wnie\u017c dla ni\u017cej podpisanego, jako opiekuna naukowego tej rozprawy, pow\u00f3d do dumy i satysfakcji. Pozostaje \u017cyczy\u0107 Autorowi dalszego rozwoju naukowego, owocuj\u0105cego kolejnymi interesuj\u0105cymi publikacjami, a Czytelnikom po\u017cytku z lektury.<\/p>\r\n\r\n

\u201eMagister Pafere\u201d Tymoteusz Juszczak ma g\u0142os!<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Przedmowa do: Tymoteusz Juszczak, Ordoliberalizm. Historia niemieckiego cudu gospodarczego<\/em>, Wydawnictwo PROHIBITA, Warszawa 2010, s. 7-14.","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Jednym z zarzut\u00f3w stawianych cz\u0119sto konserwatystom jest ub\u00f3stwo ich koncepcji ekonomicznych, skutkuj\u0105ce albo przyjmowaniem rozwi\u0105za\u0144 \u201eromantycznych\u201d (\u201eliryczna ekonomia\u201d Adama H. M\u00fcllera, w zjadliwym okre\u015bleniu Carla Schmitta) i anachronicznych w dobie przemys\u0142owej i tym bardziej postprzemys\u0142owej (neo\u015bredniowieczny korporacjonizm), albo uleganiem pokusie socjalistycznej (Tory Socialism, zwany te\u017c konserwatyzmem paternalistycznym), albo wreszcie niesamodzielno\u015bci\u0105 i kapitulowaniem przed \u201edogmatyk\u0105\u201d czysto […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18867"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18867"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18867\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18867"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18867"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18867"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}