{"id":1820,"date":"2013-03-28T10:24:55","date_gmt":"2013-03-28T14:24:55","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=1820"},"modified":"2023-04-18T08:01:17","modified_gmt":"2023-04-18T12:01:17","slug":"dawne-i-dzisiejsze-obyczaje-wielkanocne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=1820","title":{"rendered":"Dawne i dzisiejsze obyczaje Wielkanocne"},"content":{"rendered":"

Dodano: 2013-03-28 10:24 am<\/span> <\/small><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\r\n

Niedziel\u0105 Palmow\u0105 wkroczyli\u015bmy w kulminacyjny moment Wielkiego Postu. Dobiega ko\u0144ca okres czterdziestu dni wype\u0142nionych postem, modlitw\u0105 i ja\u0142mu\u017cn\u0105. Szykujemy si\u0119 do prze\u017cycia kolejny raz najwi\u0119kszego cudu \u015bwiata, jakim by\u0142o i jest Zmartwychwstanie Mi\u0142o\u015bci Mi\u0142osiernej.<\/p>\r\n

W spos\u00f3b szczeg\u00f3lny porz\u0105dkujemy swoje \u017cycie wewn\u0119trzne uczestnicz\u0105c w rekolekcjach parafialnych lub organizowanych przez r\u00f3\u017cne o\u015brodki duszpasterskie, przyst\u0119pujemy do Sakramentu Pokuty i nie zapominamy o chorych i ubogich.<\/p>\r\n

Prze\u017cywanie Triduum Paschalnego skoncentrowane jest na podnios\u0142ych uroczysto\u015bciach ko\u015bcielnych. Przez wieki obrz\u0119dy te by\u0142y ubogacane obyczajami szlacheckimi, mieszcza\u0144skimi czy ludowymi inspirowanymi z czysto\u015bci serca. Dzi\u015b wiele z nich upowszechni\u0142o si\u0119 w ca\u0142ym kraju i wesz\u0142o na trwa\u0142e do Wielkanocnej obrz\u0119dowo\u015bci. Inne nie wytrzyma\u0142y pr\u00f3by czasu i zanik\u0142y. Pozosta\u0142y po nich barwne opowie\u015bci i opisy. Przypomnijmy sobie niekt\u00f3re z nich. Mo\u017ce co\u015b z tego na powr\u00f3t o\u017cywimy?<\/p>\r\n

Z Wielkim Poniedzia\u0142kiem i Wielkim Wtorkiem nie zwi\u0105zane s\u0105 \u017cadne szczeg\u00f3lne obyczaje. Dopiero Wielka \u015arody przynosi pierwsze symbole Najwi\u0119kszego \u015awi\u0119ta.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Wielka \u015aroda
\r\n<\/em><\/h4>\r\n
\r\n

Niebo jest dzisiaj takie bia\u0142e
\r\njak \u017cycie kiedy Ciebie nie ma
\r\ngdy Twoj\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 zamieniamy
\r\nna kr\u00f3tkie doznania i banknoty <\/em><\/p>\r\n

czy to jest Judaszowy plan
\r\nMi\u0142o\u015b\u0107 zaprzeda\u0107 za pieni\u0105dze
\r\na z Bo\u017cych \u015bwi\u0105ty\u0144 naszych cia\u0142
\r\nuczyni\u0107 targowisko grzechu?<\/em><\/p>\r\n

niebo jest dzisiaj takie blade
\r\ngdy Ciebie nie ma po\u015br\u00f3d ludzi
\r\ngdy pe\u0142no chor\u00f3b w naszych duszach
\r\ngdy \u017cycie staje si\u0119 koszmarem \u015bmierci…<\/em>[1]<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

Wieka \u015aroda jest to dzie\u0144, w kt\u00f3rym Judasz zobowi\u0105za\u0142 si\u0119 przed starszyzn\u0105 \u017cydowsk\u0105 do wydania Chrystusa. Z oczywistych powod\u00f3w w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny nie celebruje si\u0119 tego wydarzenia. W Ko\u015bcio\u0142ach obowi\u0105zuje powszedni porz\u0105dek Mszy \u015bw.<\/p>\r\n

Dawniej gdzieniegdzie wygaszano \u015bwiece przed o\u0142tarzem i milk\u0142y ko\u015bcielne dzwony a\u017c do Rezurekcji. Zakonnicy po Jutrzni mi\u0119li zwyczaj uderza\u0107 kilkakrotnie brewiarzem w pulpit na znak<\/em> – jak pisa\u0142 ks. Kitowicz – tego zamieszania, kt\u00f3re si\u0119 sta\u0142o w naturze przy m\u0119ce Chrystusowej<\/em>.<\/p>\r\n

Zwyczaj ten podchwycony zosta\u0142 przez m\u0142odzie\u017c m\u0119sk\u0105 tak miejsk\u0105 jak i wiejsk\u0105, kt\u00f3ra schodzi\u0142a si\u0119 do ko\u015bcio\u0142a z kijami i t\u0142ukli nimi w \u0142awki z ca\u0142ej mocy, czyni\u0105c grzmot po ko\u015bciele jak najwi\u0119kszy<\/em> – relacjonuje ks. Kitowicz [2].<\/p>\r\n

W miastach \u017cacy brali na siebie obowi\u0105zek zast\u0119powania dzwon\u00f3w i trzykrotnie w ci\u0105gu dnia, w porze dzwonienia na Anio\u0142 Pa\u0144ski, obchodzili ulice i place miasta z ko\u0142atkami i b\u0119bnem g\u0142o\u015bno przypominaj\u0105c o nakazie przestrzegania postu.<\/p>\r\n

Na wsiach m\u0142odzi ch\u0142opcy sporz\u0105dzali ze s\u0142omy kuk\u0142\u0119 Judasza ubran\u0105 w stare \u0142achmany. Judasz dzier\u017cy\u0142 pude\u0142ko wype\u0142nione pot\u0142uczonym szk\u0142em, kt\u00f3re brz\u0119cza\u0142o niczym trzydzie\u015bci srebrniki. Kuk\u0142\u0119 w\u0142\u00f3czono mi\u0119dzy op\u0142otkami, bito kijami a na ko\u0144cu topiono w pobliskiej rzece lub palono.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Wielki Czwartek
\r\n<\/em><\/h4>\r\n
\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Mi\u0142o\u015b\u0107 do swoich
\r\ndo nas
\r\nmi\u0142o\u015b\u0107 do ko\u0144ca
\r\ndo Wieczernika
\r\nprosty
\r\ncodzienny chleb
\r\njak serce Twoje
\r\noczy wzniesione do Ojca
\r\nramiona do mnie
\r\nwyci\u0105gni\u0119te
\r\nto Ja Jestem
\r\nwierzysz
\r\nwierz\u0119 Panie
\r\ni kl\u0119kam przed…
\r\nChlebem<\/em><\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

 <\/p>\r\n

Wielki Czwartek to Ostatnia Wieczerza Pa\u0144ska, dzie\u0144 ustanowienia Eucharystii \u015awi\u0119tej i Sakramentu Kap\u0142a\u0144stwa S\u0142u\u017cebnego. Ostatnia Wieczerza rozpoczyna si\u0119 o zachodzie s\u0142o\u0144ca a wszystkie jej momenty ukazuj\u0105 majestat Jezusa i Jego wielk\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 do ludzi.<\/p>\r\n

W tym dniu odprawiana jest tylko jedna Msza \u015bw. w wszystkich ko\u015bcio\u0142ach \u015bwiata. Biskupi, w asy\u015bcie kap\u0142an\u00f3w diecezjalnych, odprawiaj\u0105 uroczyst\u0105 Msz\u0119 \u015bw. w katedrach. Podczas Eucharystii po\u015bwi\u0119cany jest olej u\u017cywany przy udzielaniu sakrament\u00f3w \u015bw. a biskup – na\u015bladuj\u0105c Zbawiciela – obmywa nogi dwunastu starcom.<\/p>\r\n

W Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w, pocz\u0105wszy od kr\u00f3la Zygmunta III Wazy, zwyczaj obmywania n\u00f3g dwunastu starcom celebrowany by\u0142 r\u00f3wnie\u017c przez ka\u017cdego Monarch\u0119. Sadzano ich po umyciu n\u00f3g do sto\u0142u, a kr\u00f3l i znakomitsze osoby im us\u0142ugiwa\u0142y. Ka\u017cdy starzec otrzymywa\u0142 zupe\u0142ny ubi\u00f3r, \u0142y\u017ck\u0119, n\u00f3\u017c i grabki srebrne, tudzie\u017c serwet\u0119, w kt\u00f3rej dukat z\u0142oty by\u0142 zwi\u0105zany<\/em> – pisze ks. Kitowicz.<\/p>\r\n

Do dzi\u015b powszechnym zwyczajem jest spo\u017cywanie w wielkoczwartkowy wiecz\u00f3r tajni. Tajnia to uroczysta, obfita, ale postna kolacja, tak scharakteryzowana przez A. P\u0142uga: do Wiliji z wystawy podobna (?) i chocia\u017c suta uczta, lecz \u017ca\u0142obna<\/em>. Dla nie jednego, gorliwie przestrzegaj\u0105cego postu chrze\u015bcijanina, jest to ostatni posi\u0142ek przed wielkanocnym \u015bniadaniem. Przez nast\u0119pne dwa dni ograniczano si\u0119 tylko do spo\u017cywania p\u0142yn\u00f3w.<\/p>\r\n

Ostatnim, do\u015b\u0107 powszechnym, rytua\u0142em przynale\u017cnym do tego dnia jest palenie ognisk z wonnego drewna (np. ja\u0142owiec, jab\u0142o\u0144). Ongi\u015b wierzono, \u017ce dusze zmar\u0142ych domownik\u00f3w przebywaj\u0105ce w czy\u015b\u0107cu odwiedzaj\u0105 swe domostwa, aby si\u0119 „ogrza\u0107” u p\u0142omieni i „posili\u0107” przy rodzinnym stole. Dlatego resztki po tajni pozostawiano na noc nie uprz\u0105tni\u0119te ze sto\u0142u.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Wielki Pi\u0105tek
\r\n<\/em><\/h4>\r\n
\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Wiem Panie
\r\njak trudno jest kocha\u0107
\r\nw b\u00f3lu <\/em><\/p>\r\n

– czyni\u0107 tak jak chcesz
\r\ngdy cierpienie okala
\r\nmoje dni<\/em><\/p>\r\n

Tw\u00f3j krzy\u017c
\r\ni Ty na nim cierpliwy?<\/em><\/p>\r\n

kl\u0119kam z wiar\u0105
\r\npod \u015bwi\u0119tym drzewem
\r\ni b\u0142agam o mi\u0142o\u015b\u0107
\r\nco nie pozwoli
\r\nmi uciec z Golgoty<\/em><\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

 <\/p>\r\n

Wielki Pi\u0105tek to dzie\u0144 krwawej ofiary z\u0142o\u017conej przez Jezusa Chrystusa na krzy\u017cu. Oto Pan wisi przybity do krzy\u017ca. ?Czeka\u0142 na to wiele lat i tego dnia mia\u0142o si\u0119 spe\u0142ni\u0107 jego pragnienie odkupienia ludzi (?). To, co przed Nim stanowi\u0142o haniebne narz\u0119dzie, zamieni\u0142o si\u0119 w drzewo \u017cycia i drabin\u0119 chwa\u0142y.<\/em> (Prz 31, 6)<\/p>\r\n

Wielki Pi\u0105tek jest jedynym dniem roku ko\u015bcielnego, w kt\u00f3rym nie odprawia si\u0119 Mszy \u015bw. W ko\u015bcio\u0142ach wieczorem odprawiana jest Droga Krzy\u017cowa, Liturgia S\u0142owa i Adoracja Krzy\u017ca.<\/strong><\/p>\r\n

Do najpopularniejszy zwyczaj\u00f3w tego dnia nale\u017cy wieczorne nawiedzanie Grob\u00f3w w s\u0105siednich parafiach (co najmniej siedmiu). Nawiedzanie Grob\u00f3w po\u0142\u0105czone z modlitw\u0105 i ja\u0142mu\u017cn\u0105 mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c kontynuowa\u0107 w sobotnie przedpo\u0142udnie.<\/p>\r\n

Wielki Pi\u0105tek starano si\u0119 sp\u0119dzi\u0107 pracowicie wierz\u0105c, \u017ce praca przyniesie zwielokrotniony po\u017cytek. Wszystkie zaj\u0119cia jednak nale\u017cy zako\u0144czy\u0107 przed godzin\u0105 trzeci\u0105 po po\u0142udniu – godzin\u0105 skonania Chrystusa na krzy\u017cu. W miastach wybicie tej godziny oznajmia\u0142y syreny fabryczne i klaksony samoch\u00f3d. Ludzie przykl\u0119kali w skupieniu i odmawiali Kt\u00f3ry\u015b za nas cierpia\u0142 rany<\/em>.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Wielka Sobota
\r\n<\/em><\/h4>\r\n
\r\n

 <\/p>\r\n

W godzin\u0119 Twojego chrztu
\r\ndzi\u0119kuj\u0119 Ci Chryste
\r\nza m\u00f3j chrzest
\r\nza \u015bwi\u0119t\u0105 wod\u0119
\r\ni za ogie\u0144 \u015bwi\u0119ty
\r\nza ramiona rodzic\u00f3w
\r\nza dar \u015bwi\u0119tej wiary
\r\ni za to \u017ce cho\u0107 niegodzien
\r\nzawsze jestem z Tob\u0105<\/em><\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

 <\/p>\r\n

W Wielk\u0105 Sobot\u0119 uroczy\u015bcie \u015bwi\u0119ci si\u0119 wod\u0119 i ogie\u0144. Po\u015bwi\u0119cona woda wykorzystywana jest przy udzielaniu chrztu \u015bw. Od ognia zapalny jest Pascha\u0142 – \u015bwieca wielkanocna symbolizuj\u0105ca zmartwychwsta\u0142ego Chrystusa.<\/p>\r\n

Bez w\u0105tpienia najpopularniejszym i najbarwniejszym zwyczajem tego dnia jest \u015bwi\u0119cenie pokarm\u00f3w, czyli tradycyjna \u015bwi\u0119conka. Po\u015bwi\u0119cenie pokarm\u00f3w odbywa si\u0119 w ko\u015bcio\u0142ach przed po\u0142udniem. \u015awi\u0119conk\u0119 przygotowuje si\u0119 w koszyczku wiklinowym wy\u015bcie\u0142anym r\u0119cznie haftowan\u0105 bia\u0142\u0105 serwetk\u0105, a przystrojonym bukszpanem i barwinkiem.<\/p>\r\n

W koszyczku powinny by\u0107: Baranek Wielkanocny (z czerwon\u0105 chor\u0105giewk\u0105 z bia\u0142ym krzy\u017cem na niej), gotowane i obrane jaja, pisanki, chleb, s\u00f3l, ose\u0142ka mas\u0142a, korze\u0144 chrzanu, kawa\u0142ek kie\u0142basy i ko\u0142acz lub ma\u0142a dro\u017cd\u017cowa babeczka.<\/p>\r\n

Wielkanocne jaja zdobi si\u0119 czterema technikami, kt\u00f3re daj\u0105 tzw: pisanki, kraszanki, rysowanki lub klejanki. Pisanki powstaj\u0105, gdy woskiem wypisuje si\u0119 wzory na skorupce, a nast\u0119pnie gotuje si\u0119 je w farbie. Najpopularniejsze dekoracje to gwiazdki, wiatraczki, s\u0142oneczka, ga\u0142\u0105zki, r\u00f3zgi i jode\u0142ki.<\/p>\r\n

Kraszanki to jednokolorowe jaja barwione naturalnymi barwnikami: na \u017c\u00f3\u0142to – z m\u0142odej kory jab\u0142oni, na purpurowo – z kory d\u0119bu, na pomara\u0144czowo i br\u0105zowo – z \u0142upin cebuli, na zielono – z oziminy, na czarno – z kory olchowej. Rysowanki powstaj\u0105 poprzez wydrapanie ig\u0142\u0105 wzoru na pomalowanym jaju, a wyklejanki poprzez oklejenie jaja kolorowymi kawa\u0142kami papieru lub tkanin.<\/p>\r\n

Sobotni wiecz\u00f3r nale\u017cy po\u015bwi\u0119ci\u0107 na nakrycie sto\u0142u wielkanocnego. Wed\u0142ug dawnych poda\u0144 st\u00f3\u0142 ten powinien wygl\u0105da\u0107 nast\u0119puj\u0105ce: centralne miejsce zajmuje Baranek Wielkanocny (ten sam ze \u015bwi\u0119conki) umieszczony w\u015br\u00f3d murawy, czyli „trawy” wyhodowanej z owca lub rze\u017cuchy; wok\u00f3\u0142 Baranka ustawia si\u0119 potrawy: pisanki, w\u0119dzona kie\u0142basa, parzona kie\u0142basa, w\u0119dzony lub gotowany boczek, szynka, i inne w\u0119dliny, tarty chrzan bia\u0142y i czerwony z buraczkami; i na ko\u0144cu ciasta.<\/p>\r\n

Powszechn\u0105 zasad\u0105 by\u0142o, \u017ce jad\u0142a ma by\u0107 du\u017co. Dla przyk\u0142adu u wojewody Sapiehy w XVII w na stole wielkanocnym sta\u0142o czterech przeogromnych upieczonych dzik\u00f3w, to jest tyle ile cz\u0119\u015bci roku. Ka\u017cdy dzik mia\u0142 w sobie wieprzowin\u0119, alias szynki, kie\u0142basy, prosiaka (?). Sta\u0142o tandem 12 jeleni pieczonych ze z\u0142ocistymi rogami nadzianych rozmait\u0105 zwierzyn\u0105. Te jelenie wyra\u017ca\u0142y 12 miesi\u0119cy. Naok\u00f3\u0142 by\u0142y ciasta s\u0105\u017cniste, tyle, ile tygodni w roku, to jest 52, ca\u0142e cudne placki, pierogi \u017cmudzkie, mazury, a wszystko wysadzane bakaliami, za niemi by\u0142o 365 babek, to fest tyle, ile dni w roku, ka\u017cda adorowana inskrypcjami, floresami, \u017ce niejeden tylko czyta\u0142, a nie jad\u0142<\/em> [3].<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Niedziela Wielkanocna
\r\n<\/em><\/h4>\r\n
\r\n

B\u0142ysk przed\u015bwitu
\r\ntryumf \u017cycia nad \u015bmierci\u0105
\r\ni odwalony kamie\u0144 grzechu
\r\nnajwi\u0119kszy cud \u015bwiata
\r\nZmartwychwstanie Mi\u0142o\u015bci<\/em><\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

 <\/p>\r\n

Niedziela Wielkanocna czyli dzie\u0144 Zmartwychwstania Pa\u0144skiego. Centralnym punktem uroczysto\u015bci jest Rezurekcja, czyli procesja z Pascha\u0142em i figur\u0105 Chrystusa Zmartwychwsta\u0142ego przy d\u017awi\u0119kach prastarej pie\u015bni Weso\u0142y nam dzi\u015b dzie\u0144 nasta\u0142<\/em>. W wielu parafiach procesja ta, podobnie jak onegdaj, odbywa si\u0119 ju\u017c w sobot\u0119 wieczorem.<\/p>\r\n

Po powrocie z Rezurekcji wszyscy domownicy zasiadaj\u0105 do uroczystego \u015bniadania wielkanocnego. Rozpoczyna je wsp\u00f3lna modlitwa, po kt\u00f3rej nast\u0119puje dzielenie si\u0119 jajem wielkanocnym (ze \u015bwi\u0119conki) i sk\u0142adanie \u017cycze\u0144. Co do zasady spo\u017cywa si\u0119 tylko potrawy zastawione na stole wielkanocnym.<\/p>\r\n

Przez ca\u0142y dzie\u0144 kosztuje si\u0119 tych specja\u0142\u00f3w, gdy\u017c nie wypada pracowa\u0107 w Najwi\u0119ksze \u015awi\u0119to. Zatem gotowanie posi\u0142k\u00f3w te\u017c nie wchodzi w gr\u0119. Cho\u0107 w niekt\u00f3rych regionach kraju trudno wyobrazi\u0107 sobie \u015bniadanie wielkanocne bez bia\u0142ego barszczu z obfit\u0105 zawarto\u015bci\u0105 jaj i w\u0119dlin.<\/p>\r\n

Ten dzie\u0144 sp\u0119dza si\u0119 w gronie rodzinnym na biesiadowaniu. Gdyby jad\u0142a ze sto\u0142u wielkanocnego nie mogli przej\u015b\u0107 domownicy i zaproszeni go\u015bcie obyczaj nakazywa\u0142 podzieli\u0107 si\u0119 nim z biednymi.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Poniedzia\u0142ek Wielkanocny
\r\n<\/em><\/h4>\r\n
\r\n

W ogrodach Twoich \u0142ask
\r\nbrzmi\u0105 nieustannie
\r\norgany Twego pi\u0119kna <\/em><\/p>\r\n

dobro\u0107 Twoja
\r\njak struny skrzypiec
\r\nniesie mi\u0142o\u015b\u0107 i moc<\/em><\/p>\r\n

czerpi\u0119 z niej si\u0142\u0119
\r\nw dniach do\u015bwiadcze\u0144
\r\nmojej nocy<\/em><\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

 <\/p>\r\n

\u015awi\u0119towanie cudu Wielkiej Nocy przeci\u0105ga\u0142o si\u0119 na nast\u0119pne dni tygodnia. Pierwszy poniedzia\u0142ek Oktawy Wielkanocy to tradycyjny „\u015bmigus-dyngus”. Jego nazwa wywodzi si\u0119 od dw\u00f3ch obyczaj\u00f3w pierwotnie nie maj\u0105cych ze sob\u0105 nic wsp\u00f3lnego.<\/p>\r\n

„\u015amigus” polega\u0142 na smaganiu dziewczyn po \u0142ydkach r\u00f3zgami. „Dyngwa\u0107” to zbiera\u0107 datki lub naprasza\u0107 si\u0119 o nie. Od „\u015bmigusa” kawaler m\u00f3g\u0142 odst\u0105pi\u0107 za „dyng”. I st\u0105d nazwa obyczaju. Z czasem r\u00f3zgi zast\u0105pi\u0142a woda, ale nazwa przetrwa\u0142a. Polowanie z wod\u0105 na panny ko\u0144czy\u0142o si\u0119 za zwyczaj w po\u0142udnie.<\/p>\r\n

W Krakowie do dzi\u015b \u017cywa jest pami\u0119\u0107 o zwyczaju zwanym Emaus. Pocz\u0105tkowe by\u0142 to uroczysty spacer krakowian na Zwierzyniec, upami\u0119tniaj\u0105cy ukazanie si\u0119 zmartwychwsta\u0142ego Jezusa uczniom w drodze do Emaus.
\r\n<\/em><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\r\n

Za zas\u0142on\u0105 nocy
\r\nczai si\u0119 ch\u0142\u00f3d dni
\r\ni ciszy niezg\u0142\u0119biona ciemno\u015b\u0107 <\/em><\/p>\r\n

tylko Tw\u00f3j krzy\u017c ja\u015bnieje
\r\nciep\u0142y koj\u0105cy blask
\r\njak balsam
\r\npo\u015br\u00f3d \u0142ez…<\/em><\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

 <\/p>\r\n

Janusz Szl\u0119zak<\/strong><\/em>
\r\nWarszawa, 10 kwietnia AD MMVI<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\u0179r\u00f3d\u0142a:
\r\n[1] W tek\u015bcie wykorzystano poezje ks. Marka Chrzanowskiego FDP z tomik\u00f3w „krajobrazy mi\u0142o\u015bci” oraz „i \u015bwiat\u0142em stanie si\u0119 mrok”
\r\n[2] Ks. J. Kitowicz, „Opis obyczaj\u00f3w za panowania Augusta III”
\r\n[3] Teresa Mazur, „Ojc\u00f3w naszych obyczajem”<\/p>\r\n

Dodano: 2008-03-18 10:24 am<\/small><\/p>\r\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Dodano: 2013-03-28 10:24 am   Niedziel\u0105 Palmow\u0105 wkroczyli\u015bmy w kulminacyjny moment Wielkiego Postu. Dobiega ko\u0144ca okres czterdziestu dni wype\u0142nionych postem, modlitw\u0105 i ja\u0142mu\u017cn\u0105. Szykujemy si\u0119 do prze\u017cycia kolejny raz najwi\u0119kszego cudu \u015bwiata, jakim by\u0142o i jest Zmartwychwstanie Mi\u0142o\u015bci Mi\u0142osiernej. W spos\u00f3b szczeg\u00f3lny porz\u0105dkujemy swoje \u017cycie wewn\u0119trzne uczestnicz\u0105c w rekolekcjach parafialnych lub organizowanych przez r\u00f3\u017cne o\u015brodki […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[3],"tags":[218,196],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1820"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1820"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1820\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":139769,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1820\/revisions\/139769"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1820"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1820"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1820"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}