{"id":1779,"date":"2008-03-10T12:42:06","date_gmt":"2008-03-10T12:42:06","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-30T04:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=1779","title":{"rendered":"Gar\u015b\u0107 refleksji nad zmianami liturgicznymi – Maria K. Kominek OPs<\/em>"},"content":{"rendered":"

Od wielu lat staram si\u0119 codziennie by\u0107 na mszy \u015bwi\u0119tej. Oczywi\u015bcie uczestnicz\u0119 g\u0142\u00f3wnie w mszach odprawianych wed\u0142ug Novus Ordo Missae, zwanego w skr\u00f3cie NOM. Jak tylko jednak mi si\u0119 uda by\u0107 na mszy “trydenckiej”, korzystam z mo\u017cliwo\u015bci. W ci\u0105gu tych lat widzia\u0142am bardzo r\u00f3\u017cne celebracje “nowej” mszy, czyli mszy \u015bwi\u0119tej w rycie zwyczajnym. I tylko jeden “rodzaj” celebracji w rycie “nadzwyczajnym”. Chocia\u017c (zaznaczam specjalnie, by nie wywo\u0142a\u0107 b\u0142\u0119dnego wra\u017cenia), \u017ce uczestniczy\u0142am w mszach trydenckich\r\n \r\n , odprawianych przez r\u00f3\u017cnych kap\u0142an\u00f3w. Nie mam tu na my\u015bli czas\u00f3w sprzed reformy liturgicznej. Wtedy, si\u0142\u0105 rzeczy, nie by\u0142o por\u00f3wnania, a i ja by\u0142am albo za m\u0142oda, albo za g\u0142upia, by zastanawia\u0107 si\u0119 nad liturgi\u0105. W czasach p\u00f3\u017aniejszych jednak w niekt\u00f3rych ko\u015bcio\u0142ach, najcz\u0119\u015bciej zakonnych, mo\u017cna by\u0142o w miar\u0119 cz\u0119sto by\u0107 na mszy porannej w rycie trydenckim. Z regu\u0142y celebrowali j\u0105 starsi ksi\u0119\u017ca, kt\u00f3rzy mieli na to pozwolenie od Kardyna\u0142a Prymasa St. Wyszy\u0144skiego lub swoich prze\u0142o\u017conych. Reforma liturgiczna, dzi\u0119ki Prymasowi Tysi\u0105clecia by\u0142a wprowadzana bardzo powoli. Pozwoli\u0142o to ustrzec Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Polsce przed ruin\u0105, kt\u00f3ra miala miejsce na Zachodzie Europy. Cho\u0107 i w tamtych czasach byli ksi\u0119\u017ca “nowatorzy”, by\u0142o ich na tyle ma\u0142o, \u017ce nie potrafili zaszkodzi\u0107 og\u00f3\u0142owi. Takie nowinki jak “msza beatowa” w Podkowie Le\u015bnej by\u0142y przyjmowane raczej z sympati\u0105. Trzeba jednak dobrze sobie u\u015bwiadomi\u0107, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas da\u0142a si\u0119 ponie\u015b\u0107 pewnej euforii i wydawa\u0142o si\u0119 nam, \u017ce zmiany liturgiczne mog\u0105 wyj\u015b\u0107 Ko\u015bcio\u0142owi tylko na dobre. Wspomina o tym w r\u00f3\u017cnych swoich rozwa\u017caniach kardyna\u0142 J. Ratzinger. Widzia\u0142 on skutki reformy – opustosza\u0142e ko\u015bcio\u0142y i wcze\u015bniej zauwa\u017cy\u0142, \u017ce oczekiwana wiosna zmieni\u0142a si\u0119 w srog\u0105 zim\u0119.<\/p>\r\n

My jednak tu w Polsce mieli\u015bmy wzgl\u0119dny porz\u0105dek, msza “ty\u0142em” lub “przodem” by\u0142a zawsze celebracj\u0105 Tajemnicy, przed konfesjona\u0142ami by\u0142y kolejki, nawet cz\u0142onkowie partii brali potajemne \u015bluby i chrzcili swoje dzieci, komunia \u015bwi\u0119ta by\u0142a na kolanach. (Obecnie niestety m\u0142odzi \u015blub\u00f3w cz\u0119sto nie bior\u0105 i \u017cyj\u0105 “na koci\u0105 \u0142ap\u0119” mimo, \u017ce nie ma \u017cadnych do tego powod\u00f3w.) Nabo\u017ce\u0144stwa by\u0142y tak jak zawsze, po ko\u015bcio\u0142ach jeszcze \u015bpiewano nieszpory, przy kapliczkach przydro\u017cnych si\u0119 modlono i \u015bpiewano litanie. I Bogu dzi\u0119kowa\u0107 wiele tych element\u00f3w niezmienionych jest do dzi\u015b. Jeszcze s\u0105 nabo\u017ce\u0144stwa pa\u017adziernikowe, majowe i czerwcowe, jeszcze regularnie odprawia si\u0119 Drog\u0119 Krzy\u017cow\u0105, jeszcze ludzie modl\u0105 si\u0119 na r\u00f3\u017ca\u0144cu. Jeszcze jest tyle dobrego, \u017ce (jestem g\u0142\u0119boko o tym przekonana) \u0142atwo mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 odbudowa tego co stracono. A stracono niestety wiele. <\/p>\r\n

Ca\u0142y czas uspakajali\u015bmy si\u0119 m\u00f3wi\u0105c: “u nas tego czy tam tego nie ma, to tylko na Zachodzie”. Kto\u015b przyje\u017cd\u017ca\u0142 i opowiada\u0142, \u017ce widzia\u0142 jak ksi\u0105dz siada, a \u015bwiecki rozdaje komuni\u0119, my m\u00f3wili\u015bmy: “to zwariowany Zach\u00f3d”, opowiadali, \u017ce ludzie id\u0105 g\u0119siego do komunii – kwitowali\u015bmy to s\u0142owami: “u nas tego nie ma”. Pami\u0119tam bardzo wyra\u017anie kiedy pierwszy raz w \u017cyciu zobaczy\u0142am podanie komunii \u015bw. na r\u0119k\u0119. By\u0142o to w 1992 roku na pewnym spotkaniu dominika\u0144skim w Budapeszcie. Moi \u015bwieccy bracia i siostry z kraj\u00f3w zachodnich szli w kolejce i przyjmowali komuni\u0119 na r\u0119k\u0119. Dosta\u0142am normalnie spazm\u00f3w. P\u0142aka\u0142am chyba przez dwie godziny, a pewien starszy francuski dominikanin chc\u0105c mnie uspokoi\u0107 powtarza\u0142 ci\u0105gle: “ale nie p\u0142acz, przecie\u017c papie\u017c pozwoli\u0142”. Szok by\u0142 tak du\u017cy, \u017ce wydaje mi si\u0119 trwa u mnie do dzi\u015b dnia. Nie mog\u0119 spokojnie patrze\u0107 na kogo\u015b, kto podchodzi, bierze Cia\u0142o Pa\u0144skie do r\u0119ki i potem sobie najspokojniej w \u015bwiecie idzie na miejsce. Cho\u0107 zdarzy\u0142o mi si\u0119 ju\u017c widzie\u0107 i interweniowa\u0107, gdy kto\u015b sobie odchodzi\u0142 trzymaj\u0105c Komunikant w d\u0142oni. T\u0142umaczy\u0142 si\u0119 potem, \u017ce chcia\u0142 sobie “poadorowa\u0107”. <\/p>\r\n

Tak, to wszystko “tam” ju\u017c by\u0142o, ale u nas jeszcze by\u0142o dobrze i nie martwili\u015bmy si\u0119 specjalnie. Co prawda r\u00f3\u017cne ruchy wprowadza\u0142y r\u00f3\u017cne dziwactwa, ale to te\u017c rzucali\u015bmy na karb m\u0142odo\u015bci, braku do\u015bwiadczenia. Je\u015bli zreszt\u0105 by\u0142y takie celebracje mszy, \u017ce znie\u015b\u0107 tego nie mo\u017cna by\u0142o, zawsze mo\u017cna by\u0142o wybra\u0107 sobie inn\u0105 godzin\u0119, innego celebransa, nawet inny ko\u015bci\u00f3\u0142 (z wyj\u0105tkiem ma\u0142ych miejscowo\u015bci, ale tam by\u0142o spokojniej). A niszczenie liturgii powoli post\u0119powa\u0142o. W latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku wraz z innymi pr\u0105dami z Zachodu wszed\u0142 “na ca\u0142ego” trend do wprowadzania coraz to nowszych pomys\u0142\u00f3w liturgicznych. I o ile jeszcze – podkre\u015blam to po raz kolejny – mamy zachowane w wielkiej mierze nabo\u017ce\u0144stwa (tak \u017ale widziane przez przeciwnik\u00f3w pobo\u017cno\u015bci “ludowej”) o tyle celebracja Naj\u015bwi\u0119tszej Ofiary przestaje by\u0107 celebracj\u0105 “wed\u0142ug rubryk”, a zaczyna by\u0107 kreatywno\u015bci\u0105 kap\u0142ana. Nie wsz\u0119dzie oczywi\u015bcie – nie wolno nic uog\u00f3lnia\u0107.<\/p>\r\n

Najpierw zacz\u0119\u0142o si\u0119 od komunii “w procesji”. Potem znik\u0142y balaski. Potem, po latach trudno\u015bci i niemo\u017cno\u015bci spokojnego budowania \u015bwi\u0105ty\u0144, zacz\u0119to budowa\u0107 nowe ko\u015bcio\u0142y, z kt\u00f3rych wiele z ko\u015bcio\u0142em ma tylko wsp\u00f3ln\u0105 nazw\u0119. Cz\u0119sto bowiem s\u0105 to pomieszczenia o przeznaczeniu sakralnym, w kt\u00f3rych kr\u00f3luje brzydota. Jeszcze tam znajduje si\u0119 miejsce dla tabernakulum, chocia\u017c czasami jest wyrzucone na bok, jeszcze znajdzie si\u0119 miejsce na jakie\u015b obrazy, jedno jednak co \u0142\u0105czy wi\u0119kszo\u015b\u0107 nowych ko\u015bcio\u0142\u00f3w, to brak w nich atmosfery, sprzyjaj\u0105cej skupieniu i modlitwie. Niestety ich architektura odzwierciedla ca\u0142a teologi\u0119 nowej mszy (NOM). Tak jak liturgia nowej mszy jest skoncentrowana na cz\u0142owieku, wi\u0119cej ni\u017c na Bogu, tak i te ko\u015bcio\u0142y nie sprzyjaj\u0105 skierowaniu my\u015bli ku Bogu. Warto przyjrze\u0107 si\u0119 zachowaniu wiernych po zako\u0144czeniu mszy \u015bw. My\u015bl\u0119, \u017ce moje obserwacje s\u0105 trafne. Ot\u00f3\u017c je\u015bli jestem na mszy w jakikolwiek nowym ko\u015bciele (nawet w dzie\u0144 powszedni, kiedy obecni s\u0105 raczej ludzie g\u0142\u0119biej praktykuj\u0105cy) nie zd\u0105\u017cam nigdy odm\u00f3wi\u0107 nawet modlitwy dzi\u0119kczynnej po mszy – ko\u015bci\u00f3\u0142 ju\u017c jest pusty, ju\u017c kto\u015b stuka kluczami i trzeba wyj\u015b\u0107, nie ma nawet mowy na odm\u00f3wienie kawa\u0142ka r\u00f3\u017ca\u0144ca. Je\u015bli jednak jestem w starym ko\u015bciele, gdzie jest cisza i odpowiednia atmosfera, to nigdy nie jestem ostatnia, cho\u0107 odmawiam o wiele wi\u0119cej modlitw po mszy \u015bw. I od razu uprzedzam zarzuty – to nie jest tak, \u017ce w nowych ko\u015bcio\u0142ach s\u0105 bardziej niecierpliwi ko\u015bcielni, to wierni swoj\u0105 obecno\u015bci\u0105 i modlitw\u0105 wp\u0142ywaj\u0105 na nich i si\u0142\u0105 rzeczy staj\u0105 si\u0119 bardziej cierpliwi.<\/p>\r\n

Gwoli prawdy nale\u017cy jednak powiedzie\u0107, \u017ce widzia\u0142am kilka nowych ko\u015bcio\u0142\u00f3w, kt\u00f3re nie przypominaj\u0105 sal teatralnych lub hal magazynowych. Jest ich niestety jednak bardzo ma\u0142o. Prof. Wiktor Zinn pisze w jednej ze swoich ksi\u0105\u017cek, \u017ce by\u0142 bardzo zaskoczony widz\u0105c na centralnym placu pewnej miejscowo\u015bci wielki silos. Zaciekawiony zatrzyma\u0142 samoch\u00f3d i wtedy zauwa\u017cy\u0142, \u017ce obok tego silosu stoi krzy\u017c. Z przera\u017ceniem odkry\u0142, \u017ce to ko\u015bci\u00f3\u0142. Poszed\u0142 obejrze\u0107 go modl\u0105c si\u0119 po drodze, by nie okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jest to dzie\u0142o kt\u00f3rego\u015b z jego student\u00f3w.<\/p>\r\n

Ten opis bardzo trafnie okre\u015bla jakie s\u0105 dzi\u015b ko\u015bcio\u0142y i jednocze\u015bnie pokazuje, \u017ce nie mamy prawa wini\u0107 za wszystko uczelnie, kt\u00f3re wykszta\u0142ci\u0142y takich architekt\u00f3w. Zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce architekci projektuj\u0105 z zamiarem zrobienia czego dobrego, musimy wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 i to, \u017ce oni my\u015bl\u0105 o budynku, w kt\u00f3rym ma by\u0107 sprawowana nowa msza. Podobnie zreszt\u0105 jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 proboszcz\u00f3w, aprobuj\u0105cych ich projekty. Dla nich ko\u015bci\u00f3\u0142 to przestrze\u0144, w kt\u00f3rej ma znale\u017a\u0107 si\u0119 miejsce na spotkanie naoko\u0142o sto\u0142u. Od tego niestety ju\u017c tylko krok do dziwactw zachodnich, gdzie tabernakulum jest tak zamontowane, \u017ce na czas mszy \u015bw. mo\u017ce by\u0107 widoczne i dost\u0119pne, a potem znika, bo ko\u015bci\u00f3\u0142 przemienia si\u0119 w sal\u0119 konferencyjn\u0105 lub teatraln\u0105. S\u0142ysza\u0142am nieraz zachwyty nad takim rozwi\u0105zaniem – \u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142 s\u0142u\u017cy ludziom, \u017ce maj\u0105 gdzie si\u0119 spotka\u0107 itd. Jednak lepiej by si\u0119 nie spotykali, je\u015bli nie potrafi\u0105 tego sobie inaczej zorganizowa\u0107 i niech ko\u015bci\u00f3\u0142 b\u0119dzie miejscem modlitwy i oddania czci Bogu. <\/p>\r\n

I tak – mamy teraz pe\u0142no nowych ko\u015bcio\u0142\u00f3w, tak zbudowanych, \u017ce je\u015bli nie ma si\u0119 dwudziestu lat i dobrej sprawno\u015bci fizycznej, to nale\u017cy wykaza\u0107 si\u0119 wielk\u0105 pomys\u0142owo\u015bci\u0105, by przyj\u0105\u0107 komuni\u0119 na kolanach. Mamy takie ko\u015bcio\u0142y, gdzie z okien bocznych mo\u017cemy spokojnie obserwowa\u0107 ulic\u0119, ko\u015bcio\u0142y, w kt\u00f3rych s\u0105 boksy dla dzieci, z amfiteatralnym u\u0142o\u017ceniem \u0142awek, z pochy\u0142\u0105 pod\u0142og\u0105 jak w kinie, okr\u0105g\u0142ym o\u0142tarzem na \u015brodku, bez naw bocznych, z bohomazami na \u015bcianach, rzutnikami typu “karaoke”, g\u0142o\u015bnikami, mikrofonami, ogrzewaniem, s\u0142owem – niby ze wszystkim co jest potrzebne cz\u0142owiekowi, by si\u0119 dobrze czu\u0142. W tej atmosferze nic dziwnego, \u017ce przychodz\u0105 widzowie, siadaj\u0105 na \u0142awkach (czasami nawet na wygodniejszych krzes\u0142ach) i czekaj\u0105 na g\u0142\u00f3wnego aktora. Nie daj Bo\u017ce je\u015bli si\u0119 minutk\u0119 sp\u00f3\u017ani. Zaczyna si\u0119 nerwowe patrzenie na zegarek. Ju\u017c nareszcie jest. Wi\u0119c cala uwaga – jak w teatrze – skupia si\u0119 na celebransa. I niestety – on o tym wie. Wie, \u017ce zostanie oceniony, \u017ce musi si\u0119 spodoba\u0107, by nie zniech\u0119ci\u0107 wiernych. I zaczyna my\u015ble\u0107 intensywnie jak urozmaici\u0107 liturgi\u0119, by si\u0119 swoim parafianom spodoba\u0107. Mo\u017ce ch\u00f3r dzieci\u0119cy, to nic, \u017ce siostra, kt\u00f3ra poprowadzi nie umie tego zrobi\u0107. Ale rodzice b\u0119d\u0105 zadowoleni. I ch\u00f3rek dzieci\u0119cy zaczyna si\u0119 produkowa\u0107 na kolejnej mszy \u015bw. staj\u0105c przed o\u0142tarzem, twarz\u0105 do rodzic\u00f3w, niech widz\u0105 jak zdolne s\u0105 ich pociechy. A jak dzieci wyrosn\u0105 nale\u017cy dla nich zrobi\u0107 schol\u0119 – koniecznie przed o\u0142tarzem, twarz\u0105 do widz\u00f3w i ty\u0142em do tabernakulum. Dzieci si\u0119 nudz\u0105 – trzeba temu zaradzi\u0107 – niech siadaj\u0105 na stopniach o\u0142tarza, mo\u017ce w\u0142\u0105czy\u0107 do kazania jak\u0105\u015b pacynk\u0119, mo\u017ce kazanie dialogowane, mo\u017ce \u015bpiewy z klaskaniem i podskakiwaniem. I koniecznie skr\u00f3ci\u0107 czytania, confiteror i Credo zast\u0105pi\u0107 wersj\u0105 skr\u00f3con\u0105, patrze\u0107 pob\u0142a\u017cliwie na to, jak pr\u00f3buj\u0105 zrobi\u0107 z ko\u015bcio\u0142a plac zabaw. A dla m\u0142odzie\u017cy urz\u0105dzi\u0107 inne “rozrywki mszalne”. I koniecznie przem\u00f3wi\u0107 do niej j\u0119zykiem podw\u00f3rka, blokowiska, ulicy. Bo inaczej mog\u0105 odej\u015b\u0107. A tak to wiedz\u0105, \u017ce wikary to sw\u00f3j cz\u0142owiek.<\/p>\r\n

Sk\u0105d si\u0119 to wszystko wzi\u0119\u0142o? Niestety z reformy liturgicznej. Wybra\u0142am przyk\u0142ad architektury nowych ko\u015bcio\u0142\u00f3w, by od razu pokaza\u0107 jak wielka jest r\u00f3\u017cnica w teologii jednego i drugiego rytu. Odpowiada r\u00f3\u017cnicy w architekturze. Wystarczy por\u00f3wna\u0107 ko\u015bci\u00f3\u0142 gotycki z ko\u015bcio\u0142em “silosem” i wszystko staje si\u0119 jasne. <\/p>\r\n

Przekraczaj\u0105c progi ko\u015bcio\u0142a gotyckiego wchodzimy natychmiast w inn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. Odczuwamy w jaki\u015b niezale\u017cny od nas spos\u00f3b swoj\u0105 ma\u0142o\u015b\u0107, swoj\u0105 nico\u015b\u0107 i id\u0105c powoli do przodu, do o\u0142tarza, wiemy instynktownie, \u017ce zbli\u017camy si\u0119 do Tajemnicy. A gdy pokornie ukl\u0119kniemy mo\u017cemy powoli wej\u015b\u0107 w kontemplacj\u0119 tej Tajemnicy. W ko\u015bciele nowoczesnym odczucie jest inne. Poniewa\u017c z za\u0142o\u017cenia wn\u0119trze jest takie, by cz\u0142owiek czul si\u0119 “jak u siebie w domu”, a gusty s\u0105 r\u00f3\u017cne, mimo woli najpierw zaczyna ocenia\u0107, szacowa\u0107 i czu\u0107 si\u0119 zadowolonym lub nie. Przy okazji przykl\u0119ka przed tabernakulum, ale dalej nie jest prowadzony przez uk\u0142ad ko\u015bcio\u0142a do Tajemnicy. Gdy zechce si\u0119 pomodli\u0107 (a nie jest na “kolejnym stopniu doskona\u0142o\u015bci”) potrzebuje d\u0142u\u017cszego czasu na skupienie si\u0119. Oczywi\u015bcie kto\u015b w tym miejscu postawi mi zarzut, \u017ce nowa teologia w\u0142a\u015bnie przez to jest lepsza, \u017ce ukazuje wielko\u015b\u0107 cz\u0142owieka, dla kt\u00f3rego Chrystus ofiarowa\u0142 siebie. To wszystko prawda – cz\u0142owiek jest wielki, poniewa\u017c sam B\u00f3g da\u0142 Syna Swego za jego zbawienie. Tylko, \u017ce jest drobna r\u00f3\u017cnica – cz\u0142owiek, gdy poczuje si\u0119 wielki przestaje si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce dla niego ofiarowa\u0142 si\u0119 sam B\u00f3g. Zaczyna my\u015ble\u0107 inaczej – jak\u017ce to typowe obecnie – B\u00f3g mnie kocha, tak bardzo, \u017ce daje swoje \u017cycie za mnie. Jestem kochany i to staje si\u0119 najistotniejsze. <\/p>\r\n

To wszystko prawda, tylko brakuje czego\u015b bardzo istotnego: dopiero gdy cz\u0142owiek u\u015bwiadomi sobie swoj\u0105 nico\u015b\u0107, swoj\u0105 ma\u0142o\u015b\u0107, swoj\u0105 przemijalno\u015b\u0107 mo\u017ce zacz\u0105\u0107 rozumie\u0107 wielko\u015b\u0107 mi\u0142o\u015bci Boga. <\/p>\r\n

Spr\u00f3bujmy wyja\u015bni\u0107 t\u0119 my\u015bl jeszcze raz – przez perspektyw\u0119 ludzkiego my\u015blenia. Łatwo jest pokocha\u0107 kogo\u015b, kto jest tego wart: trudniej innego, kto jest ma\u0142o ciekawy, ale rokuje nadziej\u0119, a co dopiero takiego, kt\u00f3ry jest “zupe\u0142nie do niczego”. Ale z naszej, ludzkiej perspektywy nawet ten “do niczego” jest taki jak my, wi\u0119c nie czujemy tej olbrzymiej r\u00f3\u017cnicy, kt\u00f3ra istnieje mi\u0119dzy nami a Bogiem. A B\u00f3g jest nie tylko wszechmocny, wszechmog\u0105cy i wszechobecny, B\u00f3g jest tym “kt\u00f3ry jest”. M\u00f3wi On do \u015bw. Katarzyny Siene\u0144skiej w Dialogu: “Ja jestem tym, kt\u00f3ry jest, ty jeste\u015b t\u0105, kt\u00f3ra nie jest”. Dopiero u\u015bwiadomienie sobie tego, tej olbrzymiej r\u00f3\u017cnicy, mo\u017ce nam pom\u00f3c u\u015bwiadomi\u0107 wielko\u015b\u0107 Boga. Gdy z pokor\u0105 uznamy swoj\u0105 nico\u015b\u0107, b\u0119dziemy mogli dojrze\u0107 wielko\u015b\u0107 mi\u0142o\u015bci Boga.<\/p>\r\n

To zmienia perspektyw\u0119 – ju\u017c nie ja, cz\u0142owiek jestem w centrum (bo ukocha\u0142 mnie B\u00f3g), lecz On, B\u00f3g jest w centrum, bo z mi\u0142o\u015bci do mnie odda\u0142 swoje \u017cycie na Krzy\u017cu. I do tej Tajemnicy prowadzi nas pokorne wej\u015bcie do \u015bwi\u0105tyni gotyckiej. Nie jest ona czytelna w nowoczesnym budynku ko\u015bcielnym. Podobnie jest i z tajemnic\u0105 liturgii, ale do tego wr\u00f3c\u0119 w nast\u0119pnych rozwa\u017caniach.<\/p>\r\n

Maria K. Kominek OPs<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Od wielu lat staram si\u0119 codziennie by\u0107 na mszy \u015bwi\u0119tej. Oczywi\u015bcie uczestnicz\u0119 g\u0142\u00f3wnie w mszach odprawianych wed\u0142ug Novus Ordo Missae, zwanego w skr\u00f3cie NOM. Jak tylko jednak mi si\u0119 uda by\u0107 na mszy “trydenckiej”, korzystam z mo\u017cliwo\u015bci. W ci\u0105gu tych lat widzia\u0142am bardzo r\u00f3\u017cne celebracje “nowej” mszy, czyli mszy \u015bwi\u0119tej w rycie zwyczajnym. I tylko […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1779"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1779"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1779\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1779"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1779"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1779"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}