{"id":17719,"date":"2010-01-28T23:31:04","date_gmt":"2010-01-29T04:31:04","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=17719"},"modified":"2010-01-28T23:31:04","modified_gmt":"2010-01-29T04:31:04","slug":"iv-powstanie-slaskie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=17719","title":{"rendered":"IV Powstanie \u015al\u0105skie"},"content":{"rendered":"

Obrona \u015al\u0105ska przed agresj\u0105 niemieck\u0105 we wrze\u015bniu 1939 r. po dzi\u015b dzie\u0144 stanowi nie do ko\u0144ca wyja\u015bnion\u0105 epopej\u0119 kampanii wrze\u015bniowej. Cz\u0119sto jest zak\u0142amywana i lekcewa\u017cona, jakby stanowi\u0107 mia\u0142a nie pow\u00f3d do dumy \u015al\u0105zak\u00f3w broni\u0105cych swej ziemi przed agresorem, lecz epizod bez znaczenia. O ile poznali\u015bmy prawie wszystkie aspekty wojskowej obrony \u015al\u0105ska, to coraz mniej uwagi po\u015bwi\u0119ca si\u0119 walce ludno\u015bci cywilnej zorganizowanej w grupy Samoobrony Powsta\u0144czej a sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z os\u00f3b kt\u00f3re kilkana\u015bcie lat temu bra\u0142y udzia\u0142 w zrywach \u015al\u0105zak\u00f3w domagaj\u0105cych si\u0119 przy\u0142\u0105czenia G\u00f3rnego \u015al\u0105ska do Polski czyli w Powstaniach \u015al\u0105skich. \u015al\u0105zacy nie zamierzali kilkana\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej by\u0107 bierni wobec agresora niemieckiego, udowadniaj\u0105c swe przywi\u0105zanie do Polski.<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Pocz\u0105tkiem sierpnia 1939 r. z inspiracji gen Jana Sadowskiego, dow\u00f3dcy obrony \u015al\u0105ska\u00a0 utworzono Ochotnicz\u0105 Powsta\u0144cz\u0105 Samoobron\u0119, sk\u0142adaj\u0105c\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z cz\u0142onk\u00f3w Zwi\u0105zku Powsta\u0144c\u00f3w \u015al\u0105skich, Organizacji M\u0142odzie\u017cy Powsta\u0144czej oraz harcerzy. Sformowano ponad 20 batalion\u00f3w z ok. 10 ty\u015b os\u00f3b, ca\u0142o\u015bci\u0105 dowodzi\u0142 komendant g\u0142\u00f3wny Zwi\u0105zku Powsta\u0144c\u00f3w \u015al\u0105skich, Emanuel Tomanek. Oddzia\u0142y te podczas obrony \u015al\u0105ska zanotowa\u0142y na swoich koncie kilka powa\u017cnych sukces\u00f3w. Mimo niezbyt bogatego uzbrojenia by\u0142y nie\u017ale wyszkolone w wojennym rzemio\u015ble, a co znamienne odznacza\u0142y si\u0119\u00a0 bardzo wysokim morale. Oddzia\u0142om Samoobrony powierzano nieraz do obrony wa\u017cne odcinki frontu. Podczas walk w rejonie Miko\u0142owa oddzia\u0142 Samoobrony Powsta\u0144czej pod dow\u00f3dztwem Ryszarda B\u0105ka broni\u0142 najdalej wysuni\u0119tego przycz\u00f3\u0142ka na tym odcinku w rejonie So\u015bniej G\u00f3ry, dwukrotnie odpieraj\u0105c atak wroga. Ten sam oddzia\u0142 Powsta\u0144c\u00f3w bra\u0142 r\u00f3wnie\u017c udzia\u0142 w walce na odcinku Gosty\u0144 – Wyry w dniach 2-3 wrze\u015bnia, wspomagaj\u0105c znacz\u0105co Wojsko Polskie.<\/p>\r\n\r\n

Cz\u0142onkowie Samoobrony Powsta\u0144czej walczyli z wielk\u0105 determinacj\u0105 r\u00f3wnie\u017c po opuszczeniu \u015al\u0105ska przez Wojsko Polskie, budz\u0105c niek\u0142amany podziw u nieprzyjaciela. Jeden z korespondent\u00f3w Niemieckich Georg Bartosch tak opisywa\u0142 walki niemiecko – polskie we wrze\u015bniu 1939 r. :<\/p>\r\n\r\n

(…) Gdy oddzia\u0142y Wehrmachtu chc\u0105 przej\u015b\u0107 przez katowickie przedmie\u015bcie D\u0105b, sypi\u0105 si\u0119 pierwsze strza\u0142y. Odg\u0142osy strzelaniny dochodz\u0105 z trzech stron. Ogie\u0144 karabinowy wita ich z piwnic i strych\u00f3w. Ludzie Wulfena ( dow\u00f3dcy niemieckiego – przyp. A. Krzystyniak ) rzucaj\u0105 si\u0119 na ziemi\u0119, kryj\u0105 si\u0119 w bramach i za domami (…) Wita ich – pisa\u0142 Bartosch – grad kul karabinowych. B\u0142yska si\u0119 z dom\u00f3w, dach\u00f3w, piwnic i gara\u017cy, zewsz\u0105d nast\u0119puj\u0105 szybkie napady na<\/em> kt\u00f3re trudno odpowiada\u0107. Z pewnego ukrycia, z dobrym polem widzenia, Polacy maj\u0105 \u0142atw\u0105 robot\u0119 (…)[1]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\r\n\r\n

Polacy rzeczywi\u015bcie mieli \u0142atw\u0105 robot\u0119, zw\u0142aszcza 3 wrze\u015bnia kiedy to miejscowi Niemcy chcieli przywita\u0107 swych pobratymc\u00f3w. Wymian\u0119 hitlerowskich pozdrowie\u0144 i kwiat\u00f3w przerwa\u0142 polski ogie\u0144, by\u0142 to swoisty sygna\u0142 dla Niemc\u00f3w, i\u017c nie s\u0105 u siebie, a walka nie zako\u0144czy\u0142a si\u0119 jeszcze.<\/p>\r\n\r\n

(…) Tych kilka minut – komentowa\u0142 Bartosch – rado\u015bci, upojenia, kwiat\u00f3w i flag zosta\u0142o wymazanych. Min\u0119\u0142y jak sen, kt\u00f3ry nigdy nie by\u0142 rzeczywisto\u015bci\u0105. Walka zaczyna si\u0119 od nowa. Wulffen daje rozkazy do rozpocz\u0119cia ponownej walki. Nie \u017co\u0142nierz, ale sfanatyzowana polska ludno\u015b\u0107 cywilna odpowiada na spot\u0119gowany ogie\u0144 niemiecki (…)[2]<\/strong><\/a><\/p>\r\n\r\n

Srogie rozczarowanie spotka\u0142o Niemc\u00f3w r\u00f3wnie\u017c w Chorzowie, gdzie ju\u017c w nocy z 30 na 31 sierpnia boj\u00f3wki niemieckie pr\u00f3bowa\u0142y zaj\u0105\u0107 miasto. Po kilkugodzinnych zaciek\u0142ych walkach hitlerowcy zostali rozbici, ponad stu Niemc\u00f3w podda\u0142o si\u0119 Polakom. Niemcy ponowili pr\u00f3b\u0119 zaj\u0119cia Chorzowa wraz z opuszczeniem 1 wrze\u015bnia miasta przez Wojsko Polskie, kt\u00f3re odesz\u0142o na pozycje pod Pszczyn\u0105. Tym razem do akcji wkroczy\u0142 Freikorps, \u015al\u0105zacy nie bez trudu odparli i ten atak, wycofuj\u0105c si\u0119 na kr\u00f3tko z miasta, co Niemcy uznali za sw\u00f3j triumf. Wkraczaj\u0105c do miasta hitlerowcy wywiesili na ratuszu sw\u00f3j sztandar uwa\u017caj\u0105c walk\u0119 za zako\u0144czon\u0105 a miasto za opanowane. Niespodziewanie dla nich zjawili si\u0119 uzbrojeni Polacy z Samoobrony Powsta\u0144czej przerywaj\u0105c chwile triumfu, ponownie zajmuj\u0105c miasto, gdzie nad ratuszem zn\u00f3w pojawi\u0142\u00a0 si\u0119 bia\u0142o – czerwony sztandar. Polacy nie ust\u0119powali nawet wtedy gdy 4 wrze\u015bnia do Chorzowa wkracza\u0142y oddzia\u0142y Wehrmachtu. Walki na ulicach miasta mia\u0142y momentami zaciek\u0142y przebieg, nie mamy niestety wiarygodnych danych jakie obie strony ponios\u0142y straty, mo\u017cemy jednak przypuszcza\u0107, i\u017c strona atakuj\u0105ca ponios\u0142a zdecydowanie wi\u0119ksze straty w ludziach ni\u017c Polscy obro\u0144cy.<\/p>\r\n\r\n

<\/strong>Obro\u0144cy \u015al\u0105ska nie rezygnowali z walki nawet wtedy gdy Wojsko Polskie opuszcza\u0142o swe pozycje. W Pszczynie 2 wrze\u015bnia Powsta\u0144cy z oddzia\u0142\u00f3w Samoobrony urz\u0105dzili wkraczaj\u0105cym Niemcom powitanie, kt\u00f3re zapewne na d\u0142ugo zapad\u0142o w pami\u0119ci wielu z nich. Niemcy poczuli si\u0119 ca\u0142kowicie bezkarni, zapominaj\u0105c, i\u017c nie s\u0105 u siebie kiedy maszeruj\u0105cym przez Pszczyn\u0119 \u017co\u0142nierzom Wehrmachtu, przypomnia\u0142 o tym oddzia\u0142 Powsta\u0144c\u00f3w ulokowany na wie\u017cy wodoci\u0105gowej, otwieraj\u0105c ogie\u0144 oraz obrzucaj\u0105c ich granatami. Straty niemieckie wynios\u0142y 20 zabitych, ta krwawa \u0142a\u017ania, nie by\u0142a jeszcze ko\u0144cem walk w Pszczynie, ten sam oddzia\u0142 Powsta\u0144c\u00f3w, zaatakowa\u0142 hitlerowc\u00f3w podczas pogrzebu zabitych wcze\u015bniej Niemc\u00f3w, strzelaj\u0105c do nich z broni maszynowej z wie\u017cy ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Jadwigi. W czasie wymiany ognia, podczas kt\u00f3rej Niemcy u\u017cyli granatnik\u00f3w ko\u015bci\u00f3\u0142 sp\u0142on\u0105\u0142.<\/p>\r\n\r\n

Nieco wcze\u015bniej, bo 3 wrze\u015bnia w \u00c4\u2020wiklicach niedaleko Pszczyny, Niemcy zamordowali ponad 200 polskich \u017co\u0142nierzy wzi\u0119tych wcze\u015bniej do niewoli. Rannych rozje\u017cd\u017cali czo\u0142gami.<\/p>\r\n\r\n

Nie mieli szcz\u0119\u015bcia niemieccy dywersanci kt\u00f3rzy przenikn\u0119li 30 sierpnia na teren Polski, by na obszarze gminy Orzeg\u00f3w oczekiwa\u0107 na sygna\u0142 do dywersji. Ich miejsce koncentracji nawiedzi\u0142 oddzia\u0142 Samoobrony Powsta\u0144czej, ci z Niemc\u00f3w, kt\u00f3rzy uszli z \u017cyciem salwowali si\u0119 ucieczk\u0105 na obszar Rzeszy.<\/p>\r\n\r\n

Dramatyczny przebieg mia\u0142a 31 sierpnia walka w Micha\u0142kowicach, gdzie 200 osobowej\u00a0 grupie uzbrojonych po z\u0119by Niemc\u00f3w pocz\u0105tkowo udaje si\u0119 opanowa\u0107 kopalni\u0119 \u201eMicha\u0142\u201d. Op\u00f3r ich natarciu stawi\u0142a grupa g\u00f3rnik\u00f3w, kt\u00f3rzy zdo\u0142ali zabarykadowa\u0107 si\u0119 w schronie przeciwlotniczym. Z odsiecz\u0105 wyruszy\u0142 oddzia\u0142 samoobrony pod dow\u00f3dztwem kpt. Walentego Fojkisa uczestnika III Powstania \u015al\u0105skiego. Niemcy obsadziwszy kopalnie nie zamierzali jednak ust\u0119powa\u0107, broni\u0105c si\u0119 zawzi\u0119cie. Szal\u0119 zwyci\u0119stwa na stron\u0119 Polak\u00f3w przewa\u017cy\u0142 \u015bmia\u0142y atak 75 Kompani Piechoty z Siemianowic, kt\u00f3ry przyby\u0142 powsta\u0144com z pomoc\u0105, rozbijaj\u0105c ca\u0142kowicie hitlerowc\u00f3w. Straty po obu stronach by\u0142y du\u017ce, rany odni\u00f3s\u0142 kpt. Fojkis, natomiast zabity zosta\u0142 dow\u00f3dca niemieckich boj\u00f3wkarzy cz\u0142onek S.A. Wilhelm Pissarski.<\/p>\r\n\r\n

Osobnego om\u00f3wienia wymagaj\u0105 walki w stolicy G\u00f3rnego \u015al\u0105ska Katowicach a \u015bci\u015blej m\u00f3wi\u0105c starcia, jakie mia\u0142y miejsce w Parku Ko\u015bciuszki. Do rangi symbolu uros\u0142a bohaterska postawa harcerzy \u015al\u0105skich, kt\u00f3rzy obsadziwszy w tym\u017ce parku wie\u017c\u0119 spadochronow\u0105 powstrzymali na kilka godzin – otwieraj\u0105c ogie\u0144 z karabinu maszynowego – marsz 239 Dywizji Wehrmachtu. Jak wynika z zachowanych niemieckich meldunk\u00f3w ostrza\u0142 by\u0142 na tyle intensywny, i\u017c dalszy marsz grozi\u0142 du\u017cymi stratami. Dopiero po \u201euciszeniu\u201d wie\u017cy przez \u015bci\u0105gni\u0119t\u0105 artyleri\u0119, hitlerowcy kontynuowali wkraczanie do miasta. Harcerzy kt\u00f3rzy zgin\u0119li na wie\u017cy w wyniku tego\u017c ostrza\u0142u jak r\u00f3wnie\u017c rannych zrzucono na ziemi\u0119.<\/p>\r\n\r\n

(…) Nagle polski karabin maszynowy zaczyna strzela\u0107 z wy\u017cej wymienionej wie\u017cy w parku miejskim na sztaby. W odpowiedzi zostaje otwarty ogie\u0144 z armaty przeciwpancernej i jeden z pierwszych strza\u0142\u00f3w trafia w lini\u0119 windy, winda spada, ogie\u0144 zostaje wstrzymany. Za to otwarty zostaje ogie\u0144 z karabin\u00f3w i tak\u017ce droga mi\u0119dzy Brynkiem i wzniesieniem znajduje si\u0119 nagle pod ostrza\u0142em kilku karabin\u00f3w maszynowych. Jedna bateria zajmuje pozycje i park miejski zostaje oczyszczony, kilku rannych powsta\u0144c\u00f3w zostaje odniesionych, jednak\u017ce je\u0144c\u00f3w nie wzi\u0119to do niewoli (…)[3]<\/strong><\/a> <\/em><\/p>\r\n\r\n

Znamienne wydaje si\u0119 ostatnie zdanie z powy\u017cszego raportu, m\u00f3wi\u0105ce, i\u017c je\u0144c\u00f3w nie wzi\u0119to do niewoli, zostali oni po prostu przez Niemc\u00f3w zamordowani. Zamordowani zostali r\u00f3wnie\u017c bohaterscy obro\u0144cy katowickiego Domu Powsta\u0144ca, kt\u00f3rzy sw\u0105 nieust\u0119pliwo\u015bci\u0105 mogli zdumiewa\u0107, walcz\u0105c o ka\u017cdy metr swej siedziby. Niekt\u00f3re \u017ar\u00f3d\u0142a podaj\u0105, i\u017c jeszcze 22 wrze\u015bnia w piwnicach Domu Powsta\u0144ca\u00a0 Niemcy odkryli grup\u0119 kilkunastu m\u0119\u017cczyzn i kobiet kt\u00f3rzy nie wyszli wcze\u015bniej z ukrycia nie chc\u0105c si\u0119 podda\u0107. Wszyscy zostali przez Niemc\u00f3w rozstrzelani.<\/p>\r\n\r\n

Po opanowaniu przez Niemc\u00f3w Katowic, rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 masowe mordy polskich patriot\u00f3w : 4 wrze\u015bnia na Rynku Niemcy rozstrzelali ok. 80 Polak\u00f3w, w tym jednego z obro\u0144c\u00f3w miasta Nikodema Renca wraz z synem. W spos\u00f3b barbarzy\u0144ski wy\u0142adowali sw\u0105 w\u015bciek\u0142o\u015b\u0107 na harcerzach schwytanych w wie\u017cowcu przy ulicy \u00c5\u00b9wirki i Wigury – zrzucaj\u0105c ich na bruk ulicy z czternastego pi\u0119tra.<\/p>\r\n\r\n

Dramatyczna obrona przed bandyckim napadem hitlerowc\u00f3w mia\u0142a miejsce 31 sierpnia w Brzezinach \u015al\u0105skich. Niemcom udaje si\u0119 opanowa\u0107 mimo dramatycznej obrony kopalni\u0119\u00a0 \u201eOrze\u0142 Bia\u0142y\u201d oraz miejscow\u0105 hut\u0119. Zach\u0119ceni sukcesem ruszaj\u0105 w celu zaj\u0119cia miasta, na drodze staje im jednak ludno\u015b\u0107 cywilna oraz Powsta\u0144cy, kt\u00f3rzy broni\u0105 si\u0119 na zaimprowizowanej barykadzie. Niemc\u00f3w udaje si\u0119 przep\u0119dzi\u0107 nad ranem 1 wrze\u015bnia z pomoc\u0105 Wojska Polskiego, odzyskawszy hut\u0119 i kopalni\u0119. Freikorps wycofa\u0142 si\u0119 na teren Niemiec. Nie by\u0142 to jeszcze koniec starcia, do walki w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 Wehrmacht, nacieraj\u0105c na pozycje obro\u0144c\u00f3w. Jednak nieust\u0119pliwo\u015b\u0107 Polak\u00f3w oraz ich determinacja niedopu\u015bci\u0142a do wkroczenia Niemc\u00f3w do miasta co by\u0142o sporym sukcesem obro\u0144c\u00f3w. Dopiero 3 wrze\u015bnia po solidnym ostrzale artyleryjskim miasteczka, piechota niemiecka pod os\u0142on\u0105 czo\u0142g\u00f3w wkroczy\u0142a do miasta. Doda\u0107 nale\u017cy, i\u017c obro\u0144cy postanowili przed atakiem wycofa\u0107 si\u0119 z miasta[4]<\/a>.<\/p>\r\n\r\n

Op\u00f3r \u015al\u0105zak\u00f3w przywi\u0105zanych do polsko\u015bci we wrze\u015bniu 1939 r. mo\u017cemy \u015bmia\u0142o nazwa\u0107 IV Powstaniem \u015al\u0105skim. Mia\u0142o ono swoje godziny chwa\u0142y i cho\u0107 musia\u0142o ulec nieprzyjacielskiej sile, mo\u017cemy by\u0107 dzi\u015b dumni z postawy tych kt\u00f3rzy powiedzieli nie barbarzy\u0144skiemu najazdowi.<\/p>\r\n\r\n

<\/em><\/p>\r\n\r\n

Andrzej Krzystyniak<\/strong><\/em><\/p>\r\n\r\n

<\/em><\/p>\r\n\r\n

<\/em><\/p>\r\n\r\n

<\/em><\/p>\r\n\r\n

<\/em><\/p>\r\n\r\n

<\/em><\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n

[1]<\/a> Jerzy Slaski, Polska Walcz\u0105ca,t.I,s.128, [za:] Georg Bartosch, Oberschlesien wird frei, Berlin 1940,s.74-77<\/p>\r\n\r\n

[2]<\/a> Tam\u017ce<\/p>\r\n\r\n

[3]<\/a> Ewa Koj,Wie\u017ca Spadochronowa, Biuletyn Informacyjny IPN, nr 6-7,czerwiec 2004,s.40.<\/p>\r\n\r\n

[4]<\/a> Jerzy \u015alaski, Polska Walcz\u0105ca…t. I, s. 125<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Obrona \u015al\u0105ska przed agresj\u0105 niemieck\u0105 we wrze\u015bniu 1939 r. po dzi\u015b dzie\u0144 stanowi nie do ko\u0144ca wyja\u015bnion\u0105 epopej\u0119 kampanii wrze\u015bniowej. Cz\u0119sto jest zak\u0142amywana i lekcewa\u017cona, jakby stanowi\u0107 mia\u0142a nie pow\u00f3d do dumy \u015al\u0105zak\u00f3w broni\u0105cych swej ziemi przed agresorem, lecz epizod bez znaczenia. O ile poznali\u015bmy prawie wszystkie aspekty wojskowej obrony \u015al\u0105ska, to coraz mniej uwagi […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17719"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=17719"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17719\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=17719"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=17719"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=17719"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}