{"id":17512,"date":"2010-01-20T18:26:54","date_gmt":"2010-01-20T23:26:54","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=17512"},"modified":"2010-01-20T18:26:54","modified_gmt":"2010-01-20T23:26:54","slug":"o-tym-jak-stara-msza-uksztaltowala-nowy-zachod-michael-p-foley","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=17512","title":{"rendered":"O tym, jak stara Msza ukszta\u0142towa\u0142a nowy Zach\u00f3d – Michael P. Foley<\/em>"},"content":{"rendered":"

Zamieszczamy artyku\u0142<\/a>, kt\u00f3rego autorem jest dr Michael P. Foley, adiunkt na wydziale patrystyki Uniwersytetu Baylor (USA). W oryginale nosi on tytu\u0142 \u201eHow the Old Mass Shaped the New West\u201d i ukaza\u0142 si\u0119 w pi\u015bmie Latin Mass: The Journal of Catholic Culture and Tradition, tom 18, Nr 4 (jesie\u0144 2009), str. 38-41. Dr Foley jest tak\u017ce autorem ksi\u0105\u017cki „Dlaczego jemy ryby w pi\u0105tek?”<\/a>, kt\u00f3ra zosta\u0142a wydana w tym roku przez „\u015awiat Ksi\u0105\u017cki”.<\/em><\/p>\r\n\r\n

Kilka tygodni temu mia\u0142a miejsce 40-ta rocznica Novus Ordo Missae. Zgodnie z \u017cyczeniem papie\u017ca Paw\u0142a VI nowa forma obrz\u0105dku mia\u0142a wej\u015b\u0107 w \u017cycie w pierwsz\u0105 niedziel\u0119 adwentu roku 1969.1 I cho\u0107 papieski msza\u0142 ujrza\u0142 \u015bwiat\u0142o dzienne dopiero w nast\u0119pnym roku (a jego t\u0142umaczenia znacznie p\u00f3\u017aniej), dzie\u0144 ten jest r\u00f3wnie dobry jak ka\u017cdy inny do poczynienia refleksji nad fundamentaln\u0105 zmian\u0105 kultu w Ko\u015bciele rzymskim. Poniewa\u017c liczba 40 to biblijny wyznacznik pokolenia, pragn\u0119 po\u015bwi\u0119ci\u0107 ten artyku\u0142 refleksji nad tym, co prawdopodobnie utracili\u015bmy, nie w sensie teologicznym czy duchownym, lecz kulturowym. Wyjd\u0119 od szorstkiej wypowiedzi dr Johna Seniora: \u201d\u201d \u201ez kulturowego punktu widzenia, nowa katolicka Msza zaprowadzona w Stanach Zjednoczonych okaza\u0142a si\u0119 katastrof\u0105.\u201d2 Co dr Senior m\u00f3g\u0142 mie\u0107 na my\u015bli wydaj\u0105c tak ostry os\u0105d i czy jest on uzasadniony?
\r\n
\r\n Ofiara i cywilizacja<\/strong>
\r\n
\r\n Aby zrozumie\u0107 stanowisko dr Seniora, musimy wpierw zrozumie\u0107 jego spojrzenie na kultur\u0119 Zachodu:
\r\n Cokolwiek czynimy w porz\u0105dku politycznym lub spo\u0142ecznym, niezb\u0119dnym fundamentem jest modlitwa, kt\u00f3rej sercem jest Ofiara Mszy \u015bw., b\u0119d\u0105ca modlitw\u0105 doskona\u0142\u0105 samego Pana naszego Jezusa Chrystusa, kap\u0142ana i ofiary, powt\u00f3rzeniem w spos\u00f3b bezkrwawy tej samej kalwaryjskiej Ofiary. Czym\u017ce jest wi\u0119c kultura chrze\u015bcija\u0144ska? Jest ni\u0105 przede wszystkim Msza \u015bw. Nie jest to ani moja w\u0142asna opinia, teoria czy \u017cyczenie ani te\u017c nikogo innego, lecz koronny fakt dw\u00f3ch tysi\u0119cy lat historii. Chrze\u015bcija\u0144stwo, zwane przez sekularyst\u00f3w cywilizacj\u0105 Zachodu, to Msza \u015bw. i parafernalia, kt\u00f3re je chroni\u0105 i wspomagaj\u0105.3
\r\n Dr Senior opisuje dalej Msz\u0119 \u015bw. jako emanuj\u0105c\u0105 na zewn\u0105trz i wp\u0142ywaj\u0105c\u0105 na wszystkie dziedziny \u017cycia. To, co dzieje si\u0119 na kamiennym o\u0142tarzu, jest inspiracj\u0105 konstrukcji pi\u0119knej \u015bwi\u0105tyni. Ko\u015bci\u00f3\u0142 inspiruje ogr\u00f3d i duchownych do opiekowania si\u0119 nim a ludzi do zbiorowego do\u0144 ucz\u0119szczania. Obok ko\u015bcio\u0142a i ogrodu znajduje si\u0119 cmentarz, dla tych kt\u00f3rzy odeszli jako wierni s\u0142udzy tego, co ma miejsce na owym o\u0142tarzu. Wok\u00f3\u0142 terenu ko\u015bcio\u0142a, za\u015b, wierni wybudowali swoje domostwa i obsiali pola, i tak ukszta\u0142towa\u0142a si\u0119 spo\u0142eczno\u015b\u0107. Owa spo\u0142eczno\u015b\u0107 potrzebuje przepis\u00f3w prawa. Same przepisy nie pomog\u0105, lecz musz\u0105 znajdowa\u0107 si\u0119 pod wp\u0142ywem poczucia sprawiedliwo\u015bci, promieniuj\u0105cego z centrum \u017cycia obywateli. Nim si\u0119 obejrzymy, mamy ju\u017c chrze\u015bcija\u0144ski \u015bwiat zbudowany wok\u00f3\u0142 Mszy \u015bw.
\r\n
\r\n To, co John Senior nazywa \u201ekoronnym faktem dw\u00f3ch tysi\u0119cy lat historii\u201d mo\u017cna rzeczywi\u015bcie udowodni\u0107 na podstawie historii wielu miast i miasteczek Europy. Najs\u0142ynniejszym z nich jest Monachium, honoruj\u0105ce opactwo benedykty\u0144skie, miasto kt\u00f3re doprowadzi\u0142o do utworzenia klasztoru sam\u0105 swoj\u0105 nazw\u0105 \u201eM\u00fcnchen\u201d lub \u201eM\u00fcnich\u201d \u201d\u201d co po niemiecku znaczy tyle co \u201emnich\u201d. Nie jest to bynajmniej zjawisko wyj\u0105tkowe w \u015bredniowieczu. Jest wcielane w \u017cycie przez wielu by\u0142ych student\u00f3w dr Johna Seniora, kt\u00f3rzy nawr\u00f3cili si\u0119 na katolicyzm i przyj\u0119li benedykty\u0144ski habit, by do\u0142\u0105czy\u0107 do tradycyjnego \u0142aci\u0144skiego obrz\u0105dku. Na zaproszenie biskupa miejsca dziesi\u0119\u0107 lat temu powo\u0142ali do \u017cycia klasztor Clear Creek Monastery<\/a> w dalekim zak\u0105tku stanu Oklahoma. S\u0105siaduj\u0105ce grunty s\u0105 nabywane i zagospodarowywane przez \u015bwieckich katolik\u00f3w, bowiem mnisi buduj\u0105 roma\u0144ski ko\u015bci\u00f3\u0142, kt\u00f3ry ma trwa\u0107 przez nast\u0119pne tysi\u0105clecie. Aby przekona\u0107 si\u0119 o tym jak nowy Zach\u00f3d (nie Zach\u00f3d staro\u017cytnej Grecji czy Rzymu lecz chrze\u015bcija\u0144skiej Europy) sta\u0142 si\u0119 najbardziej zdumiewaj\u0105c\u0105 cywilizacj\u0105 w historii \u015bwiata, trzeba wyruszy\u0107 na wiejskie po\u0142acie Oklahomy.
\r\n
\r\n By dowiedzie\u0107 si\u0119 po co, nale\u017cy bli\u017cej przyjrze\u0107 si\u0119 naturze chrze\u015bcija\u0144stwa. Jak wskazuje ks. Frederick Faber, chrze\u015bcija\u0144stwo jest \u201enade wszystko religi\u0105 ofiary\u201d i st\u0105d: \u201eTam gdzie nie ma Mszy \u015bw. tam te\u017c nie ma chrze\u015bcija\u0144stwa\u201d. Ks. Faber postrzega ca\u0142o\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144skiego \u017cycia jako ekstensj\u0119 ofiary, kt\u00f3r\u0105 jest Msza \u015bw. Wszystkie dzie\u0142a charytatywne Ko\u015bcio\u0142a, \u015bluby zakonne, nauczanie, s\u0105 \u201eniczym jak tylko chwalebnym i nieomylnym g\u0142oszeniem ofiary\u201d \u201d\u201d ofiary wyp\u0142ywaj\u0105cej z \u201e\u017cyciodajnej mocy i wszechpot\u0119\u017cnej energii Mszy \u015bw. Tak dalekosi\u0119\u017cna Ofiara jest [obecna] wsz\u0119dzie i czyni wszystko dla wszystkich\u201d.4
\r\n
\r\n Sztuka<\/strong>
\r\n
\r\n Ofiara Mszy \u015bw. uczyni\u0142a z pewno\u015bci\u0105 wiele dla architektury. Architektura roma\u0144ska i gotycka, hiszpa\u0144ski styl kolonialny po\u0142udniowo-zachodniego obszaru Ameryki, XVII-wieczny barok europejski \u201d\u201d wszystko to mia\u0142o swe \u017ar\u00f3d\u0142o we Mszy \u015bw. Pi\u0119kno, \u0142ad i proporcja tradycyjnej Mszy \u0142aci\u0144skiej przejawia si\u0119 w pi\u0119knie, \u0142adzie i proporcji ko\u015bcio\u0142\u00f3w, w kt\u00f3rych by\u0142a sprawowana, a pierwiastki te sta\u0142y si\u0119 z kolei inspiracj\u0105 dla architektury pozako\u015bcielnej. Nawet podstawowe poj\u0119cia architektoniczne maj\u0105 d\u0142ug wobec Mszy \u015bw. Ko\u015bcio\u0142y roma\u0144skie i gotyckie cechowa\u0142o kilka poziom\u00f3w alegorycznych obraz\u00f3w, relief\u00f3w i rze\u017ab na fasadach, a ka\u017cde dzie\u0142o mia\u0142o do opowiedzenia swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 histori\u0119. A poniewa\u017c wiele poziom\u00f3w owych dzie\u0142 mia\u0142o wiele historii do opowiedzenia, zwyczajem sta\u0142o si\u0119 podawanie wysoko\u015bci budynku za pomoc\u0105 liczby \u201epi\u0119ter\u201d jego historii.5
\r\n
\r\n Wp\u0142yw Mszy \u015bw. na tradycj\u0119 prawn\u0105 Zachodu jest widoczny nie tylko w wa\u017cnych sprawach z zakresu prawoznawstwa i rz\u0105d\u00f3w prawa lecz tak\u017ce w najmniejszych szczeg\u00f3\u0142ach. Czy\u017c podobie\u0144stwo mi\u0119dzy tradycyjnym wn\u0119trzem ko\u015bcio\u0142a a sal\u0105 s\u0105dow\u0105 nie jest uderzaj\u0105ce? I tak na przyk\u0142ad, miejsca dla uczestnik\u00f3w rozprawy w sali s\u0105dowej przypominaj\u0105 wygl\u0105dem \u0142awki w nawie ko\u015bcio\u0142a. Strefa przeznaczona dla prawnik\u00f3w i s\u0119dzi\u00f3w przypomina prezbiterium, do kt\u00f3rego tradycyjnie dost\u0119p mieli jedynie duchowni (zauwa\u017cmy, \u017ce w wielu salach s\u0105dowych owa strefa jest oddzielona \u201ebarier\u0105\u201d przypominaj\u0105c\u0105 wygl\u0105dem i przeznaczeniem ko\u015bcielne balaski). \u0141awa s\u0119dziowska usytuowana na podwy\u017cszeniu i wydzielona przyjmuje t\u0119 sam\u0105 wa\u017cno\u015b\u0107 co o\u0142tarz wielki, do kt\u00f3rego dost\u0119p maj\u0105 jedynie niekt\u00f3rzy duchowni i to w okre\u015blonych momentach. \u0141awy przysi\u0119g\u0142ych przypominaj\u0105 miejsca w ch\u00f3rze znane z wielu \u015bredniowiecznych ko\u015bcio\u0142\u00f3w, a personel wchodz\u0105cy za \u201ebarier\u0119\u201d i wychodz\u0105cy zza niej (np. urz\u0119dnicy s\u0105dowi) przypomina akolit\u00f3w pos\u0142uguj\u0105cych kap\u0142anowi.
\r\n
\r\n Dalej dochodzimy do muzyki. Bez czcigodnej Ofiary Mszy \u015bw. nie tylko utraciliby\u015bmy kilka najwi\u0119kszych i najwspanialszych gatunk\u00f3w muzyki klasycznej \u201d\u201d Msz\u0119 i Requiem, znakomitych gatunk\u00f3w stworzonych przez kompozytor\u00f3w formatu Bacha, Haydna, Mozarta, Verdiego, Berlioza, Faur\u00c3\u00a9\u2019go czy Dworzaka. Nie mo\u017cna, wi\u0119c, utrzymywa\u0107, i\u017c utraciliby\u015bmy jedynie pasje czy lamentacje.
\r\n
\r\n Utraciliby\u015bmy niepor\u00f3wnywalnie wi\u0119cej. Bez Mszy \u015bw. nie by\u0142oby bodaj znanego nam zachodniego systemu tonalnego, bo przecie\u017c w\u0142a\u015bnie chora\u0142 gregoria\u0144ski otaczaj\u0105cy czci\u0105 Msz\u0119 \u015bw. zachowa\u0142 osiem modus\u00f3w staro\u017cytnej muzyki greckiej, a na dw\u00f3ch modusach opieraj\u0105 si\u0119 nasze g\u0142\u00f3wne tonacje molowe i durowe. Bez Mszy \u015bw. nie by\u0142oby zapewne notacji muzycznej, kt\u00f3ra powsta\u0142a w \u015bredniowieczu, bowiem chora\u0142 gregoria\u0144ski na rok liturgiczny rozr\u00f3s\u0142 si\u0119 tak bardzo, \u017ce nikt nie by\u0142 w stanie zapami\u0119ta\u0107 wszystkich dzie\u0142 w ca\u0142o\u015bci. I znowu \u201d\u201d bez Mszy \u015bw. nie by\u0142oby polifonii, oratori\u00f3w, H\u00c3\u00a4ndlowskiego Mesjasza (gatunku autorstwa za\u0142o\u017cyciela oratorian, \u015bw. Filipa Nereusza) ani te\u017c znanej nam opery, kt\u00f3ra powsta\u0142a m.in. dzi\u0119ki m\u0142odemu w\u00f3wczas zakonowi Jezuit\u00f3w. Bez Mszy \u015bw. nie by\u0142oby solmizacji, czyli uproszczonego sposobu czytania nut z u\u017cyciem systemu do-re-mi-fa-sol-la-si-do, bowiem t\u0119 metod\u0119 wymy\u015bli\u0142 pewien w\u0142oski mnich [Guido z Arezzo], wykorzystuj\u0105c w tym celu hymn na \u015bwi\u0119to \u015bw. Jana Chrzciciela.
\r\n
\r\n Wreszcie, bez Mszy \u015bw. nie by\u0142oby nawet pewnych gatunk\u00f3w muzyki popularnej, jak np. carnivale, b\u0119d\u0105cego swoistym adieu dla rozrywek tu\u017c przed okresem Wielkiego Postu, a tak\u017ce jazzu, kt\u00f3ry narodzi\u0142 si\u0119 dlatego, \u017ce nowoorlea\u0144skim niewolnikom zezwolono na s\u0142u\u017cenie do Mszy \u015bw. i ekspresj\u0119 swojej kultury w niedziele i \u015bwi\u0119ta, co z kolei doprowadzi\u0142o do wy\u0142onienia si\u0119 nowej syntezy brzmie\u0144: afryka\u0144skiego i europejskiego na pocz\u0105tku XX w. Bez Mszy \u015bw. nie by\u0142oby r\u00f3wnie\u017c s\u0142ynnego \u015bpiewu na aukcjach tytoniowych, kt\u00f3ry powsta\u0142 w XIX w., po tym jak jego tw\u00f3rca us\u0142ysza\u0142 chora\u0142 gregoria\u0144ski na sumie.
\r\n
\r\n Odpowied\u017a na zarzut<\/strong>
\r\n
\r\n W tym momencie zastan\u00f3wmy si\u0119, czy to co powiedzia\u0142em do tej pory mo\u017cna zastosowa\u0107 do ka\u017cdej formy Mszy \u015bw. i czy przypadkiem to nie nadzwyczajna forma obrz\u0105dku \u0142aci\u0144skiego za tym stoi? I cho\u0107 nie zaprzeczam takiej mo\u017cliwo\u015bci, niemniej pragn\u0119 przedstawi\u0107 trzy przyczyny, dla kt\u00f3rych tradycyjna Msza \u0142aci\u0144ska \u201d\u201d i nie \u017cadna inna forma liturgii eucharystycznej \u201d\u201d okaza\u0142a si\u0119 by\u0107 tak pot\u0119\u017cnym zaczynem.
\r\n
\r\n 1. Stabilno\u015b\u0107<\/strong>
\r\n
\r\n Po pierwsze, nadzwyczajna forma obrz\u0105dku jest dzie\u0142em powolnych i stopniowych zmian zapewniaj\u0105cych stabilno\u015b\u0107 i ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107, dalekim od skamienia\u0142ego owada w bursztynie. Owa stabilno\u015b\u0107 z kolei zapewnia niezawodn\u0105 platform\u0119 do dynamicznych zmian kulturowych. Jak zauwa\u017cy\u0142 filozof Michael Oakeshott, aby zabra\u0107 si\u0119 za nowe wielkoformatowe przedsi\u0119wzi\u0119cia, nawet najbardziej post\u0119powi marzyciele musz\u0105 konserwatywnie obchodzi\u0107 si\u0119 ze swoimi narz\u0119dziami, poniewa\u017c to w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki gruntownej znajomo\u015bci narz\u0119dzi mo\u017cna skutecznie wprowadzi\u0107 radykalne zmiany.6 Pomy\u015blmy przez chwil\u0119, jak niewiele osi\u0105gn\u0105\u0142by Microsoft czy Apple, gdyby co tydzie\u0144 wprowadza\u0142 zmiany w ustawieniach liter na klawiaturach swoich pracownik\u00f3w \u201d\u201d w porz\u0105dku raz ustanowionym przez pierwsz\u0105 maszyn\u0119 do pisania w roku 1874.
\r\n
\r\n Analogicznie, liturgia nie jest przedsi\u0119wzi\u0119ciem lecz narz\u0119dziem: nie powinna by\u0107 wi\u0119c przedmiotem zmian, lecz ich zaczynem, i jako taka nie powinna podlega\u0107 zbyt wielu modyfikacjom. Czytelnikowi mo\u017ce si\u0119 zdawa\u0107, \u017ce zmieniaj\u0105ca si\u0119 liturgia by\u0142aby dobra dla zmieniaj\u0105cej si\u0119 kultury, ale tak nie jest. Bowiem to nie liturgia winna si\u0119 radykalnie zmienia\u0107 za przyczyn\u0105 ludu, lecz odwrotnie, to lud winien ulega\u0107 radykalnej przemianie za przyczyn\u0105 liturgii. To w\u0142a\u015bnie lud winien by\u0107 kszta\u0142towany i przemieniany moc\u0105 \u015bwi\u0119tych tajemnic uobecnianych w boskim kulcie, przemieniany w sposobie postrzegania rzeczywisto\u015bci, podejmowania decyzji i prze\u017cywania swojego \u017cycia \u201d\u201d innymi s\u0142owy, tworzenia kultury i cywilizacji. Z drugiej strony, je\u017celi liturgia przez ca\u0142y czas ulega zmianom, to ludzie si\u0119 nie zmieniaj\u0105, za\u015b kultura na tym cierpi w stopniu odpowiadaj\u0105cym owym zmianom.
\r\n
\r\n 2. M\u0119sko\u015b\u0107<\/strong>
\r\n
\r\n Po wt\u00f3re, tradycyjna Msza \u0142aci\u0144ska emanuje zdrowym rozumieniem chrze\u015bcija\u0144skiej m\u0119sko\u015bci. Jest to istotne z kulturowego punktu widzenia nie dlatego \u017ce m\u0119\u017cczy\u017ani s\u0105 jedynymi tw\u00f3rcami ludzkiej kultury (albowiem nie s\u0105), lecz dlatego \u017ce wielkie kultury kwitn\u0105 wtedy, gdy m\u0119\u017cczy\u017ani postrzegaj\u0105 siebie jako istoty powo\u0142ane do ochrony dorobku i os\u00f3b tworz\u0105cych wielk\u0105 kultur\u0119. Mo\u017ce od razu dodam, \u017ce owo za\u0142o\u017cenie nie jest w \u017cadnym calu wymierzone przeciwko p\u0142ci pi\u0119knej. Wprost przeciwnie \u201d\u201d \u015bwiat, w kt\u00f3rym biologiczni ojcowie funkcjonuj\u0105 jako dobrzy ojcowi duchowni i w kt\u00f3rym nawet nie\u017conaci m\u0119\u017cczy\u017ani nie zachowuj\u0105 si\u0119 jak drapie\u017cnicy czy Casanova, lecz potencjalni ojcowie, to \u015bwiat, w kt\u00f3rym jest miejsce na rozkwit obu p\u0142ci, chroniony przez z\u0142em barbarzy\u0144skiej m\u0119sko\u015bci.7
\r\n
\r\n Tymczasem zach\u0119ta do prawdziwego m\u0119stwa jest trudna, gdy\u017c m\u0119\u017cczy\u017ani nie otrzymuj\u0105 tych samych jasnych sygna\u0142\u00f3w od natury co kobiety w zakresie swojej niezb\u0119dno\u015bci do rozkwitu ludzkiego rodu, dlatego te\u017c jest im trudniej dostrzec wy\u017csze, szlachetne powo\u0142anie lub, m\u00f3wi\u0105c nowoczesnym j\u0119zykiem, mog\u0105 szybciej popa\u015b\u0107 w kryzys to\u017csamo\u015bci. Chcia\u0142bym szerzej om\u00f3wi\u0107 to zagadnienie w p\u00f3\u017aniejszym artykule, a tymczasem pozwol\u0119 sobie na proste stwierdzenie, \u017ce tradycyjna, apostolska liturgia bardzo pomaga w promowaniu chrze\u015bcija\u0144skiego poj\u0119cia rycersko\u015bci, kt\u00f3re pomaga rozwi\u0105za\u0107 \u00f3w kryzys. W rycie bizanty\u0144skim jest to oczywiste: podczas gdy na Zachodzie liczba m\u0119\u017cczyzn w ko\u015bciele kurczy si\u0119, Ko\u015bcio\u0142y Prawos\u0142awny i Wschodni wci\u0105\u017c zachowuj\u0105 w miar\u0119 r\u00f3wn\u0105 proporcj\u0119 m\u0119\u017cczyzn i kobiet, w du\u017cej mierze dlatego \u017ce wschodnia liturgia jest wymagaj\u0105ca, hierarchiczna, wolna od kaprys\u00f3w i zdyscyplinowana, czyli pe\u0142na tego, co przemawia do ducha m\u0119sko\u015bci.8 I cho\u0107 p\u0142e\u0107 pi\u0119kna nie stroni od aktywnego dzia\u0142ania w \u017cyciu Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Wschodnich, prezbiteria s\u0105 generalnie zarezerwowane dla kap\u0142an\u00f3w, ministrant\u00f3w i lektor\u00f3w p\u0142ci m\u0119skiej.
\r\n
\r\n Cech\u0119 t\u0119 wida\u0107 wyra\u017anie w rycie trydenckim, kt\u00f3ry nie tylko charakteryzuje si\u0119 jasn\u0105 struktur\u0105 hierarchiczn\u0105 i poczuciem dyscypliny poci\u0105gaj\u0105cej ch\u0142opc\u00f3w i m\u0119\u017cczyzn, lecz jest chroniony przez ch\u0142opc\u00f3w i m\u0119\u017cczyzn w osobie kap\u0142ana i jego s\u0142u\u017cby. Tymczasem nowa Msza nie przekazuje tego samego jasnego sygna\u0142u. Cho\u0107by sama koncentracja na uczcie zamiast ofierze pozbawia m\u0119\u017cczyzn istotnego poj\u0119cia m\u0119sko\u015bci, albowiem w Starym Testamencie jedynie m\u0119\u017cczy\u017ani sk\u0142adali barany, byki i ko\u017al\u0119ta w ofierze Panu Bogu, a Syn Cz\u0142owieczy, kt\u00f3ry z\u0142o\u017cy\u0142 z Siebie najwy\u017csz\u0105 Ofiar\u0119 na krzy\u017cu, dope\u0142ni\u0142 Ofiary w kt\u00f3rej zawiera si\u0119 najwi\u0119kszy w historii \u015bwiata m\u0119ski czyn. Po wt\u00f3re, Msza \u015bw. sprawowana twarz\u0105 do ludu sprawia wra\u017cenie, jakoby dotyczy\u0142a bardziej ludzi ni\u017c Boga i przez to mamy do czynienia ze strat\u0105 wertykalnej hierarchiczno\u015bci. Po trzecie, za\u015b, stosunkowo ma\u0142a liczba rubryk nowej Mszy pozbawia j\u0105 struktury i dyscypliny, zw\u0142aszcza w sferze czci dla Eucharystii.
\r\n
\r\n Wszystkie wymienione elementy s\u0105 wewn\u0119trznymi cechami Msza\u0142u, uwypuklonymi poprzez zewn\u0119trzne modyfikacje, mianowicie, w\u0142\u0105czenie \u017ce\u0144skich lektor\u00f3w, szafarzy Komunii \u015bw. i \u017ce\u0144skiej s\u0142u\u017cby o\u0142tarza. Ks. James McLucas napisa\u0142 wiele w niniejszym czasopi\u015bmie o skutku, kt\u00f3ry \u00f3w „outsourcing\u201d przywilej\u00f3w celebransa wywar\u0142 na kap\u0142a\u0144stwo: \u201eTwierdzenie, jakoby Ko\u015bci\u00f3\u0142 m\u00f3g\u0142 powierzy\u0107 funkcj\u0119 kap\u0142ana innym osobom bez uszczerbku zar\u00f3wno dla jego m\u0119sko\u015bci jak i osobowo\u015bci to wielka pomy\u0142ka.\u201d9 Inni z kolei uwa\u017caj\u0105, i\u017c \u017ce\u0144ska s\u0142u\u017cba o\u0142tarzowa nie sprzyja powo\u0142aniom kap\u0142a\u0144skim, poniewa\u017c ch\u0142opc\u00f3w w spos\u00f3b naturalny przyci\u0105ga przyk\u0142ad innych ch\u0142opc\u00f3w w s\u0142u\u017cbie o\u0142tarza oraz kap\u0142an\u00f3w chroni\u0105cych \u015bwi\u0119tych skarb\u00f3w Boga, zatem, gdy dodamy jedn\u0105 dziewczynk\u0119 do s\u0142u\u017cby o\u0142tarzowej, ca\u0142y etos rycerskiego zast\u0119pu upadnie. Poszed\u0142bym krok dalej: \u017ce\u0144ska s\u0142u\u017cba o\u0142tarzowa w prezbiterium nie sprzyja nie tylko dobru kap\u0142an\u00f3w i potencjalnych kap\u0142an\u00f3w, lecz m\u0119\u017cczyzn i ch\u0142opc\u00f3w, kt\u00f3rzy nie maj\u0105 w og\u00f3le powo\u0142ania do tego stanu. A co jest niedobre dla m\u0119\u017cczyzn i ch\u0142opc\u00f3w, nie s\u0142u\u017cy te\u017c kulturze.
\r\n
\r\n 3. B\u00f3g w centrum<\/strong>
\r\n
\r\n Trzeci\u0105 i ostatni\u0105 przyczyn\u0105 jest prosty fakt, \u017ce nadzwyczajna forma obrz\u0105dku m\u00f3wi jasno, \u017ce \u201d\u201d pozwol\u0119 sobie u\u017cy\u0107 s\u0142\u00f3w mego duszpasterza ks. Davida Leibhama \u201d\u201d \u201echodzi tu o Boga\u201d\u201dkoniec. kropka\u201d. Prawda ta pozostaje niezmienna nawet wtedy, gdy kap\u0142an odprawia Msz\u0119 \u015bw., jak m\u00f3wi ks. Jonathan Robinson, \u201eniedbale, bezmy\u015blnie lub mo\u017ce czasem, niegodziwie\u201d.10 Ks. Robinson, kt\u00f3ry nie pisze tu jako rzecznik formy nadzwyczajnej obrz\u0105dku, przyznaje niemniej, \u017ce \u201enieprzemijaj\u0105cy urok starego obrz\u0105dku polega na tym, \u017ce przekazuje on wymiar transcendentalny nawet w przypadku r\u00f3\u017cnego rodzaju nadu\u017cy\u0107\u201d.11 Jako przyk\u0142ad autor przytacza Msz\u0119 \u015bw. z udzia\u0142em kr\u00f3la Francji w pa\u0142acu wersalskim, w czasie kt\u00f3rej kr\u00f3l siedzia\u0142 na trybunie znamienitszej ni\u017c sam o\u0142tarz. \u015awita kr\u00f3lewska tworzy\u0142a czasami kr\u0105g wok\u00f3\u0142 kr\u00f3la na stopniach o\u0142tarza, ty\u0142em do prezbiterium, ze wzrokiem utkwionym w monarch\u0119. Nie trzeba chyba dodawa\u0107, \u017ce to \u201eniez\u0142y ba\u0142agan\u201d, lecz ks. Robinson zauwa\u017ca, \u017ce nawet w tym przypadku \u201eMsza zrobi\u0142a swoje\u201d mimo tak pokr\u0119tnego uk\u0142adu. \u015awita mia\u0142a tam czci\u0107 ziemskiego kr\u00f3la zamiast Pana Boga, a co ciekawe, kr\u00f3l, do kt\u00f3rego si\u0119 modli\u0142a, modli\u0142 si\u0119 do prawdziwego Boga. St\u0105d nawet je\u017celi ludzie ci mieli tam wype\u0142ni\u0107 swe ziemskie cele, orientacja kr\u00f3la \u201eby\u0142a \u017cywym \u015bwiadectwem na obecno\u015b\u0107 innej mocy, kt\u00f3r\u0105 nawet monarcha absolutny musia\u0142 uzna\u0107.\u201d12
\r\n
\r\n Je\u017celi natomiast chodzi o Novus Ordo Missae, ks. Robinson zauwa\u017ca, \u017ce nawet w przypadku nabo\u017cnego jej odprawiania, kieruj\u0105cego nas ku transcendencji \u201ew przepisach reguluj\u0105cych spos\u00f3b sprawowania Novus Ordo Missae nie ma ani jednego elementu, kt\u00f3ry zapewnia\u0142oby o centralno\u015bci celebracji misterium paschalnego.\u201d13 Mamy wi\u0119c zawodowych liturgist\u00f3w, kt\u00f3rzy wol\u0105 now\u0105 form\u0119 obrz\u0105dku dlatego, \u017ce pozwala im ona na wszczepienie w liturgi\u0119 wszelkiego rodzaju pierwiastk\u00f3w nieliturgicznych. Pewien ksi\u0105dz na przyk\u0142ad postrzega Msz\u0119 \u015bw. jako ogromn\u0105 szans\u0119 na umocnienie swego etnicznego poczucia w\u0142asnej warto\u015bci, poruszenie zagadnie\u0144 ekologicznych oraz zach\u0119t\u0119 do dzia\u0142a\u0144 na rzecz umocnienia gospodarczego.14 Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce woli on form\u0119 zwyczajn\u0105 obrz\u0105dku z uwagi na jej wi\u0119ksz\u0105 \u201eelastyczno\u015b\u0107\u201d jako no\u015bnika rozwoju kulturowego. Tymczasem, jak na ironi\u0119, wielka kultura nie wyros\u0142a przecie\u017c z formy zwyczajnej obrz\u0105dku.
\r\n
\r\n Wnioski<\/strong>
\r\n
\r\n B\u0119dzie nam teraz \u0142atwiej zrozumie\u0107 ostry os\u0105d dr Seniora dotycz\u0105cy nowej Mszy. Nie zaprzeczaj\u0105c znacz\u0105cemu dobru kulturowemu, kt\u00f3re mo\u017ce jeszcze wyp\u0142yn\u0105\u0107 z Msza\u0142u Paw\u0142a VI, mo\u017cemy przynajmniej zidentyfikowa\u0107 tajemnic\u0119 mocy kryj\u0105cej si\u0119 za starym Msza\u0142em. Tajemnic\u0119 t\u0119 mo\u017cna znale\u017a\u0107 u \u015bw. \u0141ukasza \u201d\u201d 12:31 \u201d\u201d \u201eSzukajcie wpierw Kr\u00f3lestwa Bo\u017cego i jego sprawiedliwo\u015bci, a wszystko inne b\u0119dzie wam przydane\u201d. Korzystaj\u0105c ze zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 czterdziestej rocznicy swego rodzaju b\u0142\u0105dzenia po bezdro\u017cach, odn\u00f3wmy na pocz\u0105tku nowego roku liturgicznego swoje upodobanie w nadzwyczajnej formie obrz\u0105dku \u0142aci\u0144skiego i towarzysz\u0105cym paradoksie: Gdy wpierw szukamy Boga i znajdujemy Go we Mszy \u015bw., kt\u00f3ra \u017cywo nam Go objawia, owoce s\u0105 wprost niewiarygodne.<\/p>\r\n\r\n

Michael P. Foley<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Przypisy<\/strong>
\r\n 1. 30 listopada 1969r. zob. Konstytucj\u0119 Apostolsk\u0105 Paw\u0142a VI, Missale Romanum.
\r\n 2. The Restoration of Christian Culture (Ignatius Press, 1983; reprint, Roman Catholic Books), 38.
\r\n 3. Tam\u017ce., 16-17.
\r\n 4. Ks. Frederick Faber, The Blessed Sacrament , tom 2.
\r\n 5. Wi\u0119cej informacji nt. fakt\u00f3w historycznych zwartych w artykule, zob. ksi\u0105\u017ck\u0119 mego autorstwa Why Do Catholics Eat Fish on Friday?: The Catholic Origin to Just About Everything (Palgrave Macmillan, 2005).
\r\n 6. Michael Oakeshott \u201eOn Being Conservative\u201d w Rationalism in Politics , wyd. Timothy Fuller (Liberty Fund, 1991), 179f.
\r\n 7. Zob. Harvey Mansfield, Manliness (Yale University Press, 2006), 242.
\r\n 8. Znakomita dyskusja nt. m\u0119\u017cczyzn w prawos\u0142awiu, zob. prolog Frederica Mathewes-Greena Facing East: A Pilgrim’s Journey into the Mysteries of Orthodoxy, dost\u0119pna pod adresem http:\/\/www.frederica.com\/facing-east-excerpt-1\/, oraz „Men and Church,\u201d dost\u0119pna pod adresem http:\/\/www.frederica.com\/writings\/men-and-church.html.
\r\n 9. 22.
\r\n 10. Jonathan Robinson, The Mass And Modernity (Ignatius Press, 2005), 308.
\r\n 11. Tam\u017ce, 307.
\r\n 12. Tam\u017ce, 308.
\r\n 13. Tam\u017ce, 311.
\r\n 14. Ks. David William Antonio, An Inculturation Model of the Catholic Marriage Ritual (The Liturgical Press, 2002), 98-100.
\r\n
\r\n T\u0142um. Anna Ka\u017amierczak<\/p>\r\n\r\n


<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Zamieszczamy artyku\u0142, kt\u00f3rego autorem jest dr Michael P. Foley, adiunkt na wydziale patrystyki Uniwersytetu Baylor (USA). W oryginale nosi on tytu\u0142 \u201eHow the Old Mass Shaped the New West\u201d i ukaza\u0142 si\u0119 w pi\u015bmie Latin Mass: The Journal of Catholic Culture and Tradition, tom 18, Nr 4 (jesie\u0144 2009), str. 38-41. Dr Foley jest tak\u017ce […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[119,24],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17512"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=17512"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17512\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=17512"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=17512"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=17512"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}